Zapolska, Gabriela Panna Maliczewska Stawicka, Suri Sekuła, Aleksandra pol Młoda Polska - modernizm DD.WL-D FS Maj, Karolina 2025-05-05 Fundacja Wolne Lektury https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/zapolska-panna-maliczewska/ Domena publiczna - Gabriela Zapolska zm. 1921 Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Gabriela Zapolska, Panna Maliczewska. Sztuka w 3 aktach, nakł. i dr. Tow. Akc. S. Orgelbranda Synów, Warszawa 1912. http://www.sbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=25595 1992 Dramat komedia https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7833.jpg Interiør med kvinde, H. A. Brendekilde, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7833/ https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/zapolska-panna-maliczewska.htmlISBN-978-83-288-7962-1ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/zapolska-panna-maliczewska.txtISBN-978-83-288-7963-8ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/zapolska-panna-maliczewska.pdfISBN-978-83-288-7964-5ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/zapolska-panna-maliczewska.epubISBN-978-83-288-7965-2ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/zapolska-panna-maliczewska.mobiISBN-978-83-288-7966-9ISBNapplication/x-mobipocket-ebook Do rozważenia tagowanie: to nie jest dramat wierszowany źródło: http://www.sbc.org.pl/dlibra/doccontent?id=25595&from=FBC to samo wyd. Polona: https://polona.pl/item-view/e619aa3a-fc57-4122-af95-ef647bcce9bc?page=4 to samo wyd. Wikiźródła: https://pl.wikisource.org/wiki/Panna_Maliczewska_(Zapolska,_1912) INNE wyd. Polona: https://polona.pl/item-view/c4a76f79-7400-4b28-8233-c09ddbac115c?page=141 Na tej podstawie poprawiono zapis kwestii: Gabriela Zapolska, Utwory dramatyczne, t. VI, oprac. i przedm. Współautor Stefan Krzywoszewski (1866-1950) Warszawa 1924 Informacja o dokonanych zmianach I. Poprawiono błędy źródła: Montepa > Monteka. II. Wprowadzono uwspółcześnienia w następującym zakresie: * Zmiany leksykalne, w tym ortograficzne, np.: tłomaczę> tłumaczę; ośmdziesiąt > osiemdziesiąt, zadowolnić > zadowolić, szezlągu > szezlongu, chomoncie > chomącie; wziąść > wziąć, sznittowna > sznitowna; Pontskiego > Ponckiego; metressę > metresę; rezykowne > ryzykowne; suterynie > suterenie. * Udźwięcznienia/ubezdźwięcznienia, np.: ztąd > stąd, z podełba > spode łba; blizko > blisko, wązkie > wąskie, męzką > męską ; Dezdemonę > Desdemonę itp. * Pisownia małą/dużą literą, np.: żyda > Żyda. * Pisownia łączna/rozdzielna, np: jakto > jak to, po nad > ponad, dla tego > dlatego, mimowoli > mimo woli, napozór > na pozór, po prostu > poprostu, zapóźno> za późno, codzień > co dzień; z pod > spod, z za > zza, po za > poza, z podełba > spode łba; jabym > ja bym, możnaby > można by, możeby > może by; niewidziałam > nie widziałam, niema > nie ma, niemasz > nie masz itp. * Pisownia joty, np.: dyamentów > diamentów, dyabła > diabła, seryo > serio, sytuacya > sytuacja, pensyę > pensję, entuzyazmu > entuzjazmu, dekoracya > dekoracja, ambicyę > ambicję, maryaż > mariaż, partya > partia, Marya > Maria, waryatów > wariatów, ekstabulacyę > ekstabulację itp. * Fleksja, np.: każden > każdy (w didaskaliach), poniżon > poniżony; mię > mnie; uszów > uszu; wszystkiem > wszystkim, tem > tym, obcem > obcym, weselszem > weselszym, dawnem > dawnym, przymkniętemi > przymkniętymi, samotnemi > samotnymi, frontowemi > frontowymi itp. * Składnia: te boa > to boa Inne zmiany: pół gł. > półgłosem; p. > pan; d.s. > do siebie; 40 > czterdzieści Tu była farbka? gdzie jest. > Tu była farbka. Gdzie jest?/ Co robić!> Co robić?! / Co się pani Żelazna taka słodka dziś zrobiła! > Co się pani Żelazna taka słodka dziś zrobiła?!/ I bardzo wesoła? > I bardzo wesoła!/ Co pan mówi! Ale o jednym to pan nie wiedział? założę się... > Co pan mówi?! Ale o jednym to pan nie wiedział, założę się.../ Jak ,,w dziejach grzechu" > Jak w Dziejach grzechu Pozostawiono, opatrując przypisami, cechy języka postaci posługujących się gwarą lwowską. Zmieniono zapis kilku partii tekstu, w których przytoczenia wypowiedzi znajdowały się w didaskaliach. Przekształcono je w wypowiedzi bezpośrednie postaci.W wypowiedziach postaci pozostawiono na ogół emocjonalny zapis zgodnie ze stylem epoki (jeśli nie zaburzało to znaczenia kwestii). Poza tym interpunkcja została uwspółcześniona zgodnie z obowiązującymi zasadami. Gabriela Zapolska Panna Maliczewska Ambitna, młoda, pełna pasji i determinacji aktorka wzbudza drapieżcze instynkty w wyrachowanym i obłudnym otoczeniu. Stefka Maliczewska, chcąc spełnić marzenie o karierze scenicznej, musi odnaleźć się w warunkach społeczno-ekonomicznych opartych na nierównościach. Aby znaleźć pracę w teatrze, przyjechała ze wsi do miasta i wraz ze swoją siostrą (grającą w tym układzie rolę garderobianej) wynajmuje miejsce do spania u Anny Żelaznej --- starszej, sfrustrowanej, chciwej praczki. Ta również nie posiada dużych zasobów materialnych, ma za to bardziej ,,realistyczne" podejście do świata, przez co staje się trybem w społecznej machinie patriarchatu działającej tak, by osoby podobne Maliczewskiej pozbawić złudzeń, wykorzystać i zmiażdżyć.Problem biedy i nierównowagi ekonomicznej stanowi jeden z kluczowych w dramacie Gabrieli Zapolskiej Panna Maliczewska. Drugim równie istotnym tematem sztuki są relacje miłosno-romantyczne i seksualne, a także rodzinne. Stefka jest osobą wesołą, ekstrawertyczną, emanującą pozytywną energią; najswobodniej czuje się w towarzystwie Fila, również pełnego młodzieńczej świeżości, a przy tym zakochanego w niej. Dziewczyna zmuszona jest jednak odrzucić tę miłość: obdarzana przez Fila komplementami i czekoladkami --- nie ma środków na elementarne potrzeby życiowe. Wychowany w bezpieczeństwie bytowym młody mężczyzna nie jest zdolny, by dostrzec dramatyczną sytuację Stefki; nie potrafi również zauważyć zgoła nieromantycznych stosunków panujących w jego własnej rodzinie. Pragnienie, by żyć po swojemu, dążenie do niezależności i samorealizacji --- w istotny sposób kształtują postawę głównej bohaterki dramatu Zapolskiej. Stefka próbuje cały czas aktywnie zdekonstruować przypisaną sobie schematyczną rolę, wykroczyć poza nią. Zarazem akty odejścia od patriarchalnej formy, choć wyzwoleńcze, nie obywają się bez --- przedstawionych w sztuce dobitnie --- konsekwencji. W Pannie Maliczewskiej jesteśmy świadkami wielu sytuacji konfrontacyjnych przyjmujących formę naruszeń: od przedmiotowego traktowania dziewczyny po próbę gwałtu. Zapolska w sposób bezceremonialny przedstawia osoby należące do ,,klasy wyższej", ujawniając ich zakłamanie, wykorzystywanie władzy i despotyzm, z drugiej zaś strony wydobywa na powierzchnię namacalne skutki wynikające z długotrwałego doświadczania nierówności. W dramacie poruszamy się więc pomiędzy frustracją, brakiem empatii, goryczą, służalczością czy zdolnością do podejmowania nieetycznych działań a usilnymi próbami wyjścia z pozycji niższości. Pierwotnie tytuł sztuki miał brzmieć Metresa --- o zmianie zadecydowała obawa, że na prowincji odstraszy to publiczność (słowo oznaczało tyle co: kochanka, utrzymanka i kierowało skojarzenia ku rzeczom wielce nieobyczajnym). Gabriela Zapolska, kiedy w 1910 roku pisała Pannę Maliczewską, była już uznaną dramatopisarką, autorką przebojowej sztuki o kołtunerii pt. Moralność pani Dulskiej (1906). Co ciekawe, w Pannie Maliczewskiej zastosowała autoreferencję, używając określenia ,,para Dulskich" jako skrótowej, uogólnionej nazwy dla drobnomieszczańskiej hipokryzji światopoglądowo-obyczajowej. Zapolska, jedna z czołowych przedstawicielek naturalizmu w literaturze polskiej, była przeświadczona o tym, że pisarstwo to służba społeczna, że literatura powinna, opisując zjawiska życia codziennego, interweniować w istotnych kwestiach. Również Panna Maliczewska stanowi protest przeciwko moralnej obłudzie społeczeństwa i stosunkom kapitalistycznym. W kilku ostrych, celnych rysach Zapolska pokazuje, w jaki sposób najbardziej szanowne, zdawałoby się, osobistości produkują ,,kobiety upadłe", aby móc nad nimi ubolewać i pogardzać nimi, zamiast naprawić własne stosunki rodzinne. Skoro to bieda zmusza początkującą aktorkę do wchodzenia w relacje ze starszymi mężczyznami o uplasowanej pozycji --- aby zmienić sytuację, wystarczyłoby zaproponować jej wsparcie finansowe, opłacenie czynszu zamiast zalecać ,,parawanik" mający osłonić odnajmowane przez dziewczynę łóżko we wspólnym pokoju. Tego jednak nie może uznać nobliwa dama, pozornie zajmująca się dziewczętami zagrożonymi ,,zejściem na złą drogę", a w istocie może... perwersyjnie delektująca się ich upadkiem. Sama pozostaje bowiem w pozycji społecznej zależności od mężczyzny, będącego w przedstawionych realiach jedynym dawcą ekonomicznych dóbr. Zależność kobiet od mężczyzn realizuje się w dramacie Zapolskiej zarówno w wymiarze międzyklasowym, jak również wewnątrzklasowym. Życie oszukiwanej i zdradzanej żony mecenasa jest równie sformatowane wedle jego zachcianek jak życie jego kochanki. Nie ma miejsca na gest bezpośredniego protestu, jedynie na zastępcze (w formie zajmowania się ,,moralnością") interesowanie się typem kobiet, które niewierny małżonek wybiera na partnerki. Podobnie dla Stefki Maliczewskiej nie ma miejsca na uleganie naturalnej lekkości i beztrosce: staje się to przyczyną napięć i nieporozumień, ponieważ w relacjach z protektorem jej rola ma sprowadzać się do bycia utrzymanką --- i to możliwie jak najtańszą. Po prapremierze Panny Maliczewskiej, która odbyła się 17 października 1910 r. we Lwowie i była wielkim sukcesem scenicznym, Kornel Makuszyński napisał: ,,W naturalistycznej metodzie Zapolskiej jest jedna wielka zaleta, odwaga niekrępująca się literackim konwenansem, odwaga ta pomogła jej do wyciągnięcia przed oczy ludzkie łajdactw dulszczyzny i ta sama odwaga wywiodła na scenę istotę, jedną z najbardziej pokrzywdzonych". Dramat Gabrieli Zapolskiej pt. Panna Maliczewska jest dostępny jako e-book w formatach EPUB i MOBI oraz jako PDF. Osoby: Daum Filo Edek Bogucki Koledzy 1, 2, 3, 4 Panna Maliczewska Daumowa Hiszowska Żelazna Michasiowa Sekwestrator AKT I Scena przedstawia izbę, a raczej izdebkę w suterenie, bardzo małą i bardzo wąską. Po lewej dwa okna małe dwuszybowe, we framugach. W głębi piec do gotowania i łóżko Żelaznej, po prawej od widzów drzwi wejściowe, po trzech zmurszałych i ścierką zasłanych schodkach, i łóżko Stefki, przy nim koszyczekkoszyczek --- tu: mebelek z wikliny. nieduży zamiast szafki, na nim lusterko, książki, grzebień, bardzo piękna bombonierka, jakieś flaszki, jabłko i dużo innego śmiecia. Mały, obdarty parawan stoi przy ścianie, na nim wisi sukienka i jaskrawa halka, po lewej pod oknami sofa ceratowa, na niej pościel Edka Kuleszy, paczka przewrócona, świeca, bochenek chleba zaczęty, obdarty kołnierzyk. Pod oknami stół, na nim garnki, książki, zeszyty. W głębi, koło kominka lampa ścienna, nad łóżkiem Żelaznej obrazy, kwiaty z bibuły, fotografie i obraz święty, a przed nim świeci się lampka. Całość daje obraz ciasnoty i wilgoci. Ściany powinny być ciemne. Podłoga świeżo wyszorowana, piaskiem wysypana, po niej porozkładane ścierki i gazety. Przy podniesieniu zasłony Żelazna stoi przy balii w głębi komina i pierze. Edek Kulesza siedzi przy oknie przy stole z zatkanymi rękami uszami i głośno uczy się. Para napełnia całą izbę. Przez chwilę słychać monotonny głos Edka i pluskot wody w balii, po chwili Edek wstaje, idzie do chleba, kroi kawałek, je i wraca na miejsce, nie przerywając głośnego mamrotania. Wreszcie Żelazna podchodzi do stołu, zaczyna przewracać wszystko, zła, czegoś szuka. Scena I Edek --- Żelazna EDEK No! ŻELAZNA szuka na stole, przy którym uczy się Edek Ty... no... EDEK Proszę nie przewracać... ŻELAZNA Niech Kulesza się ustąpisię ustąpi --- tu: przesunie się.. EDEK Nie przewracać! ŻELAZNA Tu była farbka do bielizny, gdzie jest? EDEK A mnie co do tego? ŻELAZNA Tu była farbka. Gdzie jest? EDEK Praca, Nauka, Pieniądz, Kobieta, UczeńNiech mnie Żelazna da spokój --- ja muszę się uczyć. ŻELAZNA A ja muszę prać. Moje pranie więcej warte jak Kuleszy nauka, bo za pranie płacą, a za naukę Kuleszy pies grosza nie da. Dziedzie (gw.) --- gdzie. farbka? EDEK z pasją, bijąc w stół Proszę stąd iść! ŻELAZNA Pieniądz, Pozycja społeczna, SłowoA! A! to co? Kto tu pani? ja, czy Kulesza? Kto to na stancjibyć na stancji --- wynajmować pokój, miejsce noclegowe. --- ja, czy Kulesza? Kto komu winien za trzy miesiące? ja, czy Kulesza? co? co? Kulesza milczy. A no... a no... teraz trza pyska nie rozwierać, jak się na to nie ma i Bogu dziękować, że jeszcze trzymam, bo inna dawno by porządek zrobiła. EDEK cicho Sie zapłaci. ŻELAZNA Spodziewam się. Ukrzywdzić się nie dam, ja ciężko pracuję. Odchodzi do balii. Znowu słychać plusk wody i monotonny głos Edka. EDEK odwraca się ku Żelaznej Bieda, Skąpiec, Uczeń, ObyczajeJuż ciemno! ŻELAZNA sucho Dopiero trzecia. EDEK To cóż, ale tu ciemno! ŻELAZNA sucho To trzeba się do pałacu wynieść i elektrykę sę fundnąćelektrykę sę fundnąć --- zafundować sobie elektryczność.. EDEK Uczy się, bierze chleb, je, siada na stole przy oknie. Żelazna bierze kubeł mydlin i wychodzi, stukanie w okno. Edek klęka i otwiera okno. Scena II Edek, Filo FILO Siawus. EDEK mamrocze FILO Uczeń, Książka, Cierpienie, NaukaKujesz DemostenesaDemostenes (384--322 p.n.e.) --- słynny mówca grecki, głośny zwłaszcza dzięki swym mowom przeciw królowi macedońskiemu Filipowi (tzw. filipiki). ? EDEK mamrocze w dalszym ciągu FILO Ta przestańTa przestań (gw.) --- No przestań., idziesz? EDEK rozkłada ręce FILO Szkoda. EDEK bije się po głowie Ciężko, nie idzie --- cholera, jakby kto zaciągnął tumantuman (z ros.) --- tu: mgła.. FILO Już wszyscy poszli. EDEK macha ręką FILO zagląda do wnętrza A... nie ma? EDEK ciągle się uczy Nie. FILO Ja tu dla niej coś przyniósłja tu (...) przyniósł (gw.) --- przyniosłem tu.. EDEK machinalnie wyciąga rękę Dawaj! FILO Nie, ja sam. zagląda A twojej wiedźmy nie ma? Wchodzi przez okno, leci do łóżka Stefki, wydobywa spod peleryny bukiecik kwiatów, stawia na koszu i wraca do Edka zadowolony. Kobieta, Kwiaty, FilozofTak! Do kobiet tylko z kijem Nietschegodo kobiet tylko z kijem Nietschego --- por. słowa ,,małej prawdy" wypowiedziane przez starą kobietę do Zaratustry w rozdziale O starej i młodej kobiecie: ,,Idziesz do kobiet? Nie zapomnij bicza!" (w oryg. Du gehst zu Frauen? Vergiss die Peitsche nicht!); Friedrich Nietzsche, Tako rzecze Zaratustra, tłum. Wacław Berent. albo... z kwiatami... Mówię ci to z doświadczenia. Zapamiętaj to sobie Kulo! EDEK Idź, mnie to nie w głowie. FILO Ale... jak nie teraz, to później; zawsze cię to napadnie. EDEK Nie będę miał czasu. FILO Na to czasu nie trzeba. EDEK Właśniewłaśnie (gw.) --- tu: akurat (tj. wcale nie).. FILO siada na stole Młodość, Mężczyzna, KobietaNaturalnie. Jesteś młody, to nie potrzebujesz się długo wysługiwaćwysługiwać się --- służyć komuś.. Raz, dwa, kobieta wpada ci w objęcia. EDEK Wielkie szczęście. FILO No, nie jest to główny czynnik życia --- ale konieczny. siada na stole i zapala papierosa Chcesz? EDEK Dobrze. Bierze; palą chwilę w milczeniu. FILO patrzy na kąt Stefki i Edka Pożądanie, Kobieta, Mężczyzna, CzłowiekWiesz, ja przecie nie mogę uwierzyć, żebyś tak był blisko niej i tak... nic... tego. EDEK z wybuchem Tobie tylko świństwa w głowie. FILO Wcale nie świństwa, bo musisz przyznać, że ta Stefka to szampańska dziewczyna. EDEK Ja mam inne zapatrywania w tym względzie. FILO No... wiem... wiem, nie potrzebujesz mi imponować, każdenkażden --- dziś: każdy. z nas uznaje w kobiecie człowieka, e!... po jakiemu ty palisz --- zaciągaj się... słyszysz? EDEK Daj mi spokój. Rzuca papierosa i idzie do chleba, kroi, zaczyna jeść i pisze przy stole. FILO siada na sofie Najlepiej --- jak nie umiesz palić, to nie pal... po chwili Ona pali? EDEK przy stole Kto? FILO Maliczewska. EDEK E! FILO Widziałem raz --- wychodziła z próby, ktoś, jakiś chórzysta czy co, palił, ona mu wyrwała z ust papierosa i sama paliła. EDEK Dla hecy. A zresztą, niech ją diabli, masz tu twoje polskie... podaje mu kilka kartek Nana (gw., daw.) --- masz, weź.... przepisz sobie, tylko byków nie rób. FILO szuka po kieszeniach Tu jest dwadzieścia centów. EDEK twardo Słuchaj ty? A reszta? Jeszcześ mi winien za poprzednie czterdzieści centów. FILO z przymileniem Kobieta, Artysta, Kwiaty, Flirt, Pożądanie, PieniądzKula, nie szalej! Kupiłem kwiatów dla niej! EDEK Lepiej było dać jej gotówką. FILO Tyś oszalał? Jej? Artystce? EDEK Taka ona artystka, jak ja doktor filozofii. No, niech cię diabli... FILO machinalnie kroi kawałek chleba i je Poezja, Nadzieja, Kobieta, Miłość niespełnionaJa mam swoje zapatrywania na kobiety. Powinno się nie zdzierać poezji. Ja nawet napisałem do niej wiersze. O tam... na tej karteczce w środku bukietu. ,,I tylko dziwię się, że kwiaty/ Pod twymi stopami nie rosną". EDEK z ironią, przy stole ,,O ty! Mój ptaku skrzydlaty,/ Ty raju! Ty maju... Ty wiosno!" FILO O, o! EDEK Tak, tak, brachu, Sienkiewicz! Sienkiewicz! FILO Książka, Nauka, KobietaMoże ona nie czytała? EDEK Nie czytała? Ona wszystko już pożarła, całą bibułę --- ona ciągle czyta. Bez wyboru. Chciałem to jakoś pokierować, ale diabła tam. FILO zadowolony Taka inteligentna? EDEK Nie inteligentna, ale oczytana. A zresztą nie piłuj mnie nią. Ja mam już tego powyżej uszu. FILO Kiedy wróci? EDEK Nie wiem. FILO Nie jesteś uprzejmy. EDEK smutno Bieda, GrzecznośćJak byś miał dziury w butach, dziury w portkach, dziury w mózgu, jak by ci było niewesoło i ciężko, to byś także nie był uprzejmy. FILO serdecznie Syn, Rodzina, IdealistaJa bym cię, Kula, do siebie zaprosił, jak Boga kocham i wszystko ci dał, ale moi starzy to taka para DulskichDulscy --- Aniela i Felicjan, drobnomieszczańskie małżeństwo, bohaterowie sztuki Gabrieli Zapolskiej Moralność pani Dulskiej (premiera 1906, wyd. 1907) o podtytule ,,tragifarsa kołtuńska", a także opowiadania Pani Dulska przed sądem (druk: ,,Świat" od 30 maja do 22 czerwca 1908) i noweli Śmierć Felicjana Dulskiego (druk dodatku literackim ,,Romans i Powieść" do warszawskiego tygodnika ,,Świat", od 1 stycznia do 4 czerwca 1911 r.). , że aż w nosie kręci. EDEK Ja wiem, tyś dobry w gruncie rzeczy, ale twoje środowisko --- bagno! FILO No --- a ja romantyk. EDEK Diabła tam! Pozujesz na romantyka. Szczerości ani grdyniagrdyń (daw. żart.) --- grosz; zwykle w wyrażeniu: ani grdynia, tj. ani za grosz, ani trochę.. No... idź już... FILO Zostawię dla niej papierosów. EDEK Także coś. Idź już. FILO Aha! Tu masz! Etykę. Wchodzi Żelazna i patrzy ze złością na Fila. EDEK Kiedy oddać? FILO Weź całkiem. Nie krępuj się. Ja i tak bym spuścił. Scena III Ciż i Żelazna ŻELAZNA Nie lubię wizytówwizytów (gw.) --- popr. forma D.lm: wizyt.. FILO Siawus Edek! ŻELAZNA Proszę po papierach, bo podłoga świeżo umyta. FILO Nikt by się tego nie domyślił. wychodzi ŻELAZNA Gniew, Kobieta, Starość, Obyczaje, Dom, Pozycja społecznaWymawiam sobiewymawiać sobie --- wypraszać sobie; nie życzyć sobie. wizyty, i żeby mi przez okno nie wpuszczać. Bo to jakby do jakiej nory złodziejskiej, a nie chrześcijańskiego domu. EDEK Nie żadne wizyty, tylko kolega. ŻELAZNA Nie chcę. Jak ma się przyjmować kolegów, to pałac se wynająć. Edek włazi na stół, kładzie się we framudze okna i uczy się. Widać tylko jego długie zwisające nogi w obszarpanych spodniach. Żelazna pierze i nuci pod nosem pieśń jakąś pobożną, coraz ciemniej, z kątów wysuwa się wilgotny, chorobliwy zmrok. Scena IV Ciż, Michasiowa Michasiowa, blada i jeszcze dość młoda --- w kaftaniku, wnosi kosz jak do bielizny, przykryty kawałkiem starej firanki. W koszu baletowe spódniczki, lusterko, pudełko ze szminkami, gorset, jakieś łachy. W milczeniu stawia kosz na łóżku Stefki, potem rozwiesza baletowe spódnice i trykoty na parawanie --- wreszcie idzie do pieca i grzeje się. Michasiowa milczy. ŻELAZNA Skończyło się! MICHASIOWA A jakże. ŻELAZNA No, a gdzie ona? MICHASIOWA Terkoczeterkotać --- tu: rozmawiać, plotkować. ze swoimi. Mówiła, żeby mleko było gorące. ŻELAZNA Właśnie, pieniądze się rodzą. MICHASIOWA I tak się pali. ŻELAZNA No to co? Michasiowa milczy. ŻELAZNA Nie pada tam? MICHASIOWA Nie jeszcze. ŻELAZNA Dałby Bóg; będzie deszczówka na kolory. MICHASIOWA I śnieg może. ŻELAZNA No, to już nie! MICHASIOWA Zima idzie. ŻELAZNA Niech się skręci po drodze. MICHASIOWA E, co tam pani --- ale ja. ŻELAZNA A jakże! ja, właśnie. MICHASIOWA Zemgliło mnie. pije wodę Znów dostała cukierki i za dużo se podjadłam. ŻELAZNA z pogardą Cukierki! MICHASIOWA A no, taki teraz widać zwyczaj! spogląda na chleb Czyj to chleb? ŻELAZNA Daleko by zajechała z tymi cukierkami. MICHASIOWA Czyj to chleb? ŻELAZNA A no... tego... MICHASIOWA ułamuje kawałek i je ŻELAZNA Tak sobie... ot... MICHASIOWA Wieś, Bieda, KobietaTa my z jednej wsi. ŻELAZNA O! Jakże to? MICHASIOWA A no z Biedoty. śmieje się gorzko To jest jedna taka wieś, gdzie się takie rodzą. Idę! jeszcze trza przynieść. Nie dała psia krew od razu wszystkiego zabrać, żeby się jej kiecki nie pogniotły. Ach! niech ją!... miarkuje sięmiarkować się --- opanowywać się; powstrzymywać się przed wybuchem emocji. A niech pani Żelazna nic jej nie mówi. ŻELAZNA Niby co? MICHASIOWA Że ja... trochę... ŻELAZNA Pobożność, WiaraJa chrześcijanka, plotkówplotków (gw.) --- popr. forma D.lm: plotek. nie robię. Michasiowa bierze pusty kosz i wychodzi. Żelazna chwilę pierze, wreszcie śpiewając pobożną pieśń podchodzi ukradkiem do stolika, spoglądając ciągle ukradkiem, wreszcie bierze nóż, kroi kawałek chleba szybko, zanosi go i wtyka pod poduszkę, po czym śpiewając ciągle ku balii. Scena V Żelazna --- Edek, Daumowa, Hiszowska pukanie ŻELAZNA Co za diabeł? DAUMOWA wsuwa głowę przez drzwi Niech będzie pochwalony! ŻELAZNA Na wieki wieków! Pozycja społeczna, Kobieta, Bogactwo, Bieda, Dom, DamaObie panie wchodzą powoli, wsuwając z trudem swe olbrzymie kapelusze przez wąskie drzwi. Są bardzo strojne, szeleszczące, czarno ubrane, podśmiechują się trochę z cicha i spoglądają na siebie. Żelazna, która na widok dam trochę się zdumiała, zaczyna szybko odsuwać z podłogi papiery i ścierki. DAUMOWA Czy tu mieszka praczka? ŻELAZNA To ja, do usług wielmożnej pani. DAUMOWA Dobrze, dobrze... cóż tu tak ciemno? HISZOWSKA I duszno. ŻELAZNA Wiadomo... w pralni... wiadomo... zaraz zapalę. DAUMOWA Tak. Bo to my chcemy się porozumieć co do koronek... nie wiem, czy pani też umie prać koronki? ŻELAZNA W lot... w lot... HISZOWSKA A gipiurygipiura --- tkanina z grubej, gęstej koronki, używana do dekoracji sukni, zasłon, poduszek, narzut itp.? ŻELAZNA W lot... w lot... Zapala lampę, panie rozglądają się dookoła, spostrzegają baletowe spódnice i mówią do siebie. DAUMOWA, HISZOWSKA C'est ici, oui, oui...C'est ici, oui, oui... (fr.) --- To tutaj, tak, tak. DAUMOWA spostrzega nogi Edka wiszące u okna O, o! A to czyje? ŻELAZNA To... zaraz. ściąga Edka Proszę na dwór --- ja tu mam interesainteresa (daw. forma) --- dziś: interesy.. Edek złazi z okna i ciągle się ucząc i patrząc w książkę, owija się w pelerynę i wychodzi z izby, ponoszącponosząc --- tu: unosząc ze sobą. Demostenesa. HISZOWSKA Sierota, Rodzina, Pobożność, Świętoszek, FałszCzy to synek pani? ŻELAZNA Gdzie zaś... to sierota... przygarnęłam... przytuliłam za swegoza swego --- jak swego, jak własnego (w domyśle: syna).... DAUMOWA To pięknie, to bardzo pięknie... ŻELAZNA To obowiązek chrześcijański, proszę wielmożnej pani. Ta matką jestem mu rodzoną. Co robić?! Może wielmożne panie siądą... podaje stołki DAUMOWA Dziękujemy! Trochę tu ciasno u pani! HISZOWSKA cicho do Daumowej Niech pani mecenasowa wprost... DAUMOWA do Hiszowskiej Pst... nie zdradzić... Tu jeszcze ktoś sypia... ŻELAZNA A! to już lokatorka... Panna Maliczewska. DAUMOWA Teatr, Kobieta, Artysta, Opieka, ŚwiętoszekZdaje mi się, ona z teatru? ŻELAZNA Tak, ale to takie dopiero coś nie coś, bo to młode jeszcze. DAUMOWA A ona co? sierota? ŻELAZNA Ta... zdaje się... nie wiem... HISZOWSKA Dużo wam płaci? ŻELAZNA podejrzliwie Ta... różnie... DAUMOWA Ale... przecie... ŻELAZNA Dwadzieścia guldenygulden --- moneta, waluta rozpowszechniona w niektórych krajach.... z wiktemwikt --- wyżywienie, utrzymanie (to, co niezbędne do życia).... a jakże... DAUMOWA A... więc ma mieszkanie i wikt? do Hiszowskiej No... więc tu wszystko w porządku... HISZOWSKA Zapiszę do sprawozdania... DAUMOWA dyktując ,,U Stefanii Maliczewskiej statystki teatralnej znaleziono mieszkanie odpowiednie, wikt i... a!" do Żelaznej Moja pani, bo my tu właściwie w najlepszym celu... My jesteśmy delegatki towarzystwa podnoszenia kobiet... ŻELAZNA trochę zaniepokojona Wielmożne panie mają pozwolenie z policji? DAUMOWA z uśmiechem Nie, ale sumienie nam wydaje pozwolenie! My spisujemy i dowiadujemy się, z czego jaka dziewczyna żyje... no... Zresztą chodzi o to... Czy panna Maliczewska dobrze się prowadzi? ŻELAZNA po chwili TaTa ja się nią opiekuję (gw.) --- Przecież ja się nią opiekuję. ja się nią opiekuję. DAUMOWA Właśnie, właśnie i to bardzo, bardzo dobrze... Ale zawsze... HISZOWSKA Tak czy nie... ŻELAZNA Nie! po chwili Ja, proszę wielmożnych pań, jestem gdowagdowa (gw.) --- wdowa., chrześcijańska gdowa i nigdy bym czegoś takiego pod dachem nie trzymała. DAUMOWA To bardzo piękne... HISZOWSKA Więc pani ręczy za prowadzenie się panny Maliczewskiej. ŻELAZNA A, na co to? Ja ręczyć nie ręczę. Tylotylo (gw.) --- tylko. mówię, że niby teraz... DAUMOWA No, mniejsza... do Hiszowskiej: Niech pani napisze: ,,Panna Maliczewska zastaje pod opieką zacnej kobiety..." do Żelaznej: Nazwisko... bo zapomniałam... ŻELAZNA Anna Żelazna. DAUMOWA patrzą się na siebie i śmieją Anny Żelaznej! Tak! Możemy dodać, że panna Maliczewska nie okazuje skłonności do upadku... ŻELAZNA Do czego, proszę wielmożnej pani? DAUMOWA z uśmiechem Do upadku... To... taka przenośnia. To potrzebne do aktów towarzystwa. HISZOWSKA Co tu tak pachnie? DAUMOWA Gdzie? HISZOWSKA Chleb, JedzenieA! To ten chleb! To czarny chleb... J'en rafolleJ'en rafolle (fr.) --- kocham to.... już dawno nie jadłam. ŻELAZNA Może wielmożne panie pozwolą? HISZOWSKA Ależ... DAUMOWA pobłażliwie Nie trzeba odmawiać. Żelazna kraje kromeczki i podaje na spodku. HISZOWSKA Doskonały! DAUMOWA Jakie z pani dziecko! śmieją się Reasumując, panna Maliczewska jest uczciwa, porządna dziewczynka i ma byt zabezpieczony! HISZOWSKA No, to my nie mamy tu co robić. DAUMOWA Naturalnie. Skoro jeszcze nie... Śmieją się. HISZOWSKA Tak, skoro jeszcze nie... patrzy w książeczkę Mamy teraz być gdzie? Zaraz... u tej, co ma kamienicę na rogu Piasecznej. DAUMOWA To będzie cięższy orzech do zgryzienia. Nie chwyta... nie chwyta... Mówię jej, tłumaczę, cóż? Ona odpowiada, iż jej tak dobrze... z tą kamienicą... i... że jej tak dobrze z kamienicą. HISZOWSKA Straszne! Straszne! O! patrzy na zegarek Mąż, Żona, Kobieta, Małżeństwo, Strach, BrudJuż późno, chodźmy! Nasi mężowie się niecierpliwią! DAUMOWA A mój się domyśli, to byłoby najgorsze. HISZOWSKA Zawsze przeciwny? DAUMOWA Strasznie. HISZOWSKA nakładając rękawiczki Trzeba mu wytłumaczyć, że to jest obowiązek po prostu. DAUMOWA Ale on ma swoje zasady. On po prostu nie może pojąć czegoś takiego i lęka się, ażebym ja nie przeszła mimomimo --- tu: obok, w pobliżu. takich kobiet. On mówi, że to ściera puch... HISZOWSKA E! To przesada! Więc... z panną Maliczewską skończyłyśmy... DAUMOWA Chyba że... HISZOWSKA Ach! Broń Boże! Zresztą po co? Ma wszystko... chyba przez moral insanitymoral insanity (ang.) --- moralne obłąkanie; choroba moralna.. DAUMOWA wzdycha Toteżtoteż --- więc. to... właśnie... to... HISZOWSKA podchodzi do łóżka Stefki Dom, Bieda, Obyczaje, Kobieta, Mężczyzna, ŚwiętoszekJedno tylko... tak to wszystko w jednym pokoju. Moja pani Żelazna, tu jest jedna izba? ŻELAZNA Jedna... I tak co to kosztuje... to... HISZOWSKA Więc i ten młody człowiek także tutaj? ŻELAZNA Jaki młody człowiek? HISZOWSKA No... sierotka... ŻELAZNA A, Kulesza! A no tak! HISZOWSKA To jakoś... DAUMOWA bierze parawan, rozkłada Zaraz to zaaranżerujemyzaaranżerować --- dziś: zaaranżować; zorganizować.. Tu jest parawanik. Trochę podarty... To my tu przyślemy wollatlasuwollatlas (z niem. Wollatlas a. Wollenatlas) --- wełniana tkanina atłasowa (tj. z jednej strony gładka, błyszcząca, z drugiej matowa). parę metrów... HISZOWSKA Tak, wollatlas! Nieprzezroczysty... DAUMOWA I pani Żelazna będzie łaskawa kazać obić parawanik i pilnować... żeby zawsze... tego... Rozsuwa ręce nad łóżkiem Maliczewskiej, jak anioł stróż. ŻELAZNA Dobrze, dobrze. DAUMOWA No, zostańcie z Bogiem pani Żelazna --- dziękujemy za chlebuś. HISZOWSKA A pannę Maliczewską opiece polecamy. ŻELAZNA Jak matka... jak matka... kłania się Służalczość, Fałsz, Pozycja społecznaCałuję rączki... niech Pan Bóg prowadzi. odprowadza w ukłonach obie panie i gdy wyjdą, mruczy do siebie przez zęby: Bodajście karki skręciły! idzie do okna, uchyla i woła: Można przyjść! Scena VI Żelazna --- Edek później Michasiowa Edek wchodzi, ucząc się dalej i mrucząc, jest trochę ośnieżony, przechodzi przez scenę, taszczy stół przed lampkę, siada, zatyka oboma palcami uszy i uczy się. Żelazna kończy pranie, bo zaczyna sprzątać koło komina, balię wynosi do sieni. ŻELAZNA Która też to godzina? krzyczy: Która godzina? EDEK Nie wiem. MICHASIOWA wchodzi, wnosi kosz, jest ośnieżona, stawia kosz i strzepuje chustką. ŻELAZNA Nie tu! Nie tu! Nie wolno mi chlewa z izby robić. MICHASIOWA A cóż to, wielkanocne święta czy co, że takie czystości? ŻELAZNA Co jest, to jest... nie wolno... Do sieni. MICHASIOWA Moja siostra płaci, to mnie wolno. ŻELAZNA Płaci za wikt i za spanie, ale nie za brudzenie podłogi. Michasiowa wyjmuje suknie lekkie i rozwiesza, potem śliczną bombonierkę stawia na koszu. ŻELAZNA oglądając bombonierkę To musi kosztować! MICHASIOWA A musi!... Proszę postawić... ŻELAZNA O wa! Jakbym to ja nie umiała z takim pudełkiem się obejść. Scena VII Ciż --- Stefka Stefka wchodzi cicho, wolno, w milczeniu przesuwa się przez scenę --- cisza --- Stefka wyczerpana siada na łóżku, zrzuca kapelusz. Milczenie. MICHASIOWA Tu są cukierki. STEFKA cicho Dobrze! Zostaw! A psia krew! A psia krew. MICHASIOWA Dałaby Stefka parę szóstek. STEFKA cicho Właśnie. Z czego? Gryźnij się. MICHASIOWA Artysta, Teatr, Kobieta, Praca, BiedaDałaby Stefka parę szóstek! STEFKA Ta idź do cholery... jak mówię, że nie mam, to nie mam... kładzie się na łóżko TomTom zharowana --- skrót od: to jestem zharowana (ciężko spracowana). zharowana! MICHASIOWA To ja pójdę. STEFKA leży jak martwa A nie spóźnij się o siódmej po rzeczy! MICHASIOWA Znowu dziś Stefka gra? STEFKA No --- ta przecież opera wieczór. MICHASIOWA Ta musieli po południu zapłacić. STEFKA Rozenthalowa czekała i wzięła ratę. A zresztą co u diabła, nie mam! Michasiowa powoli odziewa się w chustkę i wychodzi, Stefka leży na łóżku jak martwa w rozpiętym żakiecie i patrzy w sufit, chwila milczenia. Żelazna podchodzi do Stefki z garnuszkiem mleka w ręku. ŻELAZNA Podwieczorek! STEFKA cicho Zaraz, tylko odsapnę. ŻELAZNA Dolałam trochę kawy. STEFKA Jaj!Jaj! (gw.) --- Ojej! A to co się stało! ŻELAZNA No tak, trochę... panna Stefka o której idzie do teatru? STEFKA O siódmej. ŻELAZNA A teraz? STEFKA Wpół do szóstej. ŻELAZNA No... STEFKA Co? ŻELAZNA Nic... nic... STEFKA zrywa się Już odsapnęłam. biegnie do Edka, zasłania mu oczy Siawus! EDEK Ta daj mi pokój! STEFKA Ta joj! Nie ugryzę cię, diable nietykalny! patrzy na chleb Cóż się ten twój chleb tak skurczył? kraje sobie kawałek i je Może chcesz cukierków? Edek nie przerywając sobie nauki, wyciąga rękę w tył, Stefka mu wkłada parę cukierków. STEFKA śmiejąc się Na masz! Spożywaj! To są owoce mojej hańby! zaśmiewa się A wiecie co, że mnie pedałypedały (z łac. pes, pedes) --- stopy; nogi. dziś bolą. ŻELAZNA Bo się panna Stefka zapracowuje. STEFKA Co się pani Żelazna taka słodka dziś zrobiła?! ŻELAZNA Ja taka zawsze. STEFKA Właśnie! do Kuleszy To nie ten chleb co zawsze. EDEK Bo to komyśniakkomyśniak a. komiśniak (z niem.) --- ciemny chleb na zakwasie o przedłużonej świeżości., kupuję teraz od żołnierzy, to dłużej potrwapotrwa --- tu: będzie świeży.. STEFKA I więcej napcha. Uczeń, Nauka, Praca, InteresCóż dziś spietrasiłspietrasić a. upitrasić (gw.) --- przyrządzić, zrobić.. Dużo? EDEK Trzy. STEFKA siada na stole gdzie Edek pisze A na celujący miałeś? EDEK Jedno, ale mi nie zapłacił. Jeszcze dwa mam na bardzo dobry i dostateczny. STEFKA A o czym dziś? EDEK Wściec się. Trza opisać boleść ojca zadżumionychojciec zadżumionych --- bohater poematu Juliusza Słowackiego z 1838 r. o tymże tytule; dżuma zabrała mu żonę i siedmioro dzieci, on jednak przyjmuje swój los z pokorą niczym biblijny Hiob. . STEFKA Nie gadaj! EDEK Jak Boga kocham! Takie ci Kakuś daje tematy. STEFKA I ty trzy razy takeś bolał ojcowsko? EDEK Cztery. Na obstalunekobstalunek --- zlecenie wykonania czegoś odpłatnie. trzy, a dla siebie czwarty. STEFKA Ty za mało bierzesz. EDEK Nie dadzą... No... usuń się... Jeszcze Demostenesa połknę... STEFKA pakuje się coraz więcej na stół Ty, co to jest SpinozaSpinoza, Baruch (1532--1677) --- filozof niderlandzki, jeden z gł. przedstawicieli racjonalizmu w filozofii nowożytnej; w swym głównym dziele pt. Etyka w porządku geometrycznym dowiedziona stwierdzał m.in. że istnieje jedna, wieczna i wszechogarniająca substancja, nazywana naturą lub Bogiem, rozwinął racjonalistyczną doktrynę moralności, zauważając, że dobro i zło są względne, nie mają znaczenia absolutnego, lecz są ocenami konkretnych sytuacji z punktu widzenia poszczególnych osób; głosił, że światem kieruje determinizm, negował istnienie przypadku i wolnej woli, a wolność jednostki widział w możliwości dążenia do prawdy.? EDEK Filozof. STEFKA Żyd --- bo Baruch. EDEK Żyd. STEFKA Co on zrobił? EDEK Fi-lo-zof! Skąd ci przyszło? STEFKA Ambicja, Teatr, Artysta, Kobieta, Praca, Władza, MarzenieTo Osterlo --- ta z chórów dostała dziś taką rolę. My bardzo się naradzały, co to. Żadna nie wiedziała. Ty mi napisz na kartce co to --- to ja im powiem. Dobrze? Ja ci dam cukierków. Ta Osterlo ma szczęście. Ona mówiła, że to przez to, że ona ma proste nogi do trykottrykot --- dzianina, z której wykonuje się opinające ciało stroje sportowe, kostiumy baletowe itp.; tu forma D.: do trykot, dziś popr.: do trykotów., to jej dali. Ale to nieprawda, bo ja mam jeszcze prościejszeprościejsze --- dziś popr. forma: prostsze.... Tylko ona ma kochanka, co jest z dyrektorem na ty i przez to ma protegęprotega --- protekcja, poparcie.. Ach, psia kość słoniowa, żeby mi znaleźć kogo, co by był z dyrektorem na ty! przewala się po stole Żeby mi to znaleźć! EDEK Uważaj, co robisz! STEFKA leży na stole Żeby mi jedną rolę dali, to by się przekonali, że mam talent... Żeby jedną rolę... podnosi nogę. patrzy z uwagą na bucik O!... Byłabym wtedy bogata! Co dzień bym piła kawę, jeździła na gumachjeździła na gumach --- tj. jeździła luksusową dorożką z ogumowanymi kołami, zapewniającymi wygodę. i tobie bym dała dużo monety --- pedampedam (gw.) --- powiadam. ci, byłoby no! ogląda bucik A to... a to... nagle Artysta, Kobieta, Bieda, Strój, KwiatyMasz tekturę? zrywa się na środek sceny EDEK Weź jaką okładkę. Ja zawsze okładkami zelujęzelować --- uzupełniać, naprawiać podeszwę buta. --- grube... STEFKA Dziś gram damę, to muszę mieć swoje buciki --- a klękamy do publiczności. zdejmuje bucik, pakuje tekturę Dawaj atrament. zasmarowuje EDEK Czekaj! smaruje sobie także dziurę w bucie STEFKA Tata (gw.) --- przecież. co --- ta prosto na skarpetkę? EDEK smutno Durnaś! to ciało! --- Tam masz kwiaty! STEFKA E! niech się wypcha z zielskiem. Dziś mi się już nic nie chce. EDEK Trza mieć odwagę. STEFKA smutno Ty Edek to masz zawsze duże słowa w pogotowiu... EDEK gorzkoChoć to... Żelazna przez ten czas złożyła bieliznę do kosza. ŻELAZNA Idę na strych. wychodzi STEFKA A idź na złamanie karku. EDEK No... wstawaj, muszę pozbierać papiery. Stefka się podnosi ze stołu powoli. STEFKA Uf... jakby mnie kto zbił! pukanie Scena VIII Stefka, Edek, Sekwestrator SEKWESTRATOR Sąd, Urzędnik, Bieda, Własność, PieniądzCzy tu mieszka Stefania Maliczewska? STEFKA A co pan sobie winszujewinszować (daw.) --- życzyć.? SEKWESTRATOR Z sądu... mam opisać. STEFKA w lansadachw lansadach --- w uprzejmych podskokach. Pan się trudni literaturą? SEKWESTRATOR Zajęcie ruchomości. STEFKA do publiczności robi oko Oj! To z sądu! SEKWESTRATOR Sprawa Icka Ejzensztejna. Należność 27 koron, 58 halerzyhalerz --- rodzaj monety.... proszę nie utrudniać... idzie do stołu Muszę opisać... STEFKA obojętnie idzie do łóżka, kładzie się na nim Ano to se pan opisuj! Wpada Żelazna. ŻELAZNA zasłania meble Co to? Z sądu? Nie pozwolę. To wszystko moje. Panna Maliczewska nie ma nic. Jest u mnie sublokatorką... SEKWESTRATOR Nie wiem nic... proszę nie utrudniać! ŻELAZNA Ja przysięgnę. Meble moje, wszystko moje! STEFKA zanosi się od śmiechu No wiecie... no wiecie... ŻELAZNA I to moje! I to moje! Edek zabiera papiery i wychodzi. ŻELAZNA do Edka Proszę nie wracać przed siódmą, bo ja mam interesa. SEKWESTRATOR Kredens sosnowy. ŻELAZNA pędzi do kredensu To mój! Przysięgnę! SEKWESTRATOR Można zrobić reklamację w sądzie. Nie utrudniać. Dochodzi do łóżka i bierze spódniczkę baletową. STEFKA zrywa się Proszę położyć, to są narzędzia pracy. bierze trykoty Nie ruszać... narzędzia pracy... nuci Ty... ty... moje marzenie... SEKWESTRATOR spisując Stół sosnowy, kanapa ceratą kryta wypchana trawą... dość, starczy... formalizuje, lepi markimarka (daw.) --- znaczek. Tak. STEFKA tańczy po scenie Pan żonaty? SEKWESTRATOR Nie utrudniać! STEFKA I dzieciaty? SEKWESTRATOR Nie utrudniać! Opiekę i odpowiedzialność nad zajętymi ruchomościami zdaje się tejże Stefanii Maliczewskiej, pod grozą odpowiedzialności paragrafu... STEFKA Pan ma wprawę. Kładzie stare pantofle baletowe, Sekwestrator wychodzi. STEFKA Żonie moje uszanowanie, dziateczkidziateczki (daw., zdrobn.) --- dzieci. proszę ucałować, a niech pan uważa, bo tam trochę błoto... tańczy przed Żelazną Babciu morowamorowy (daw., gw., żart.) --- świetny, dobry, mocny, porządny itp., mam opiekę nad twoimi gratami. ŻELAZNA To nie zabawne. Mogła panna Stefka tego Żyda zapłacić. STEFKA od razu smutnieje Widać nie mogłam. ŻELAZNA To źle, to trzeba mieć. STEFKA Ta z czego? ŻELAZNA Ja ta nie wiem, ale tak nie można. STEFKA nagle posępniejąc Ja sama wiem, że nie można. rzuca się na łóżko Uroda, Kobieta, BiedaSpać chcę! Żelazna! Ma pani trochę spirytusu do maszynki --- nie mam czym się dziś ufryzować. ŻELAZNA Nie mam. STEFKA Co to będzie? Ja ciągle od innych pożyczam. ŻELAZNA Ja ta nie wiem. Wygląda do sieni. STEFKA zwłóczy się z łóżka Pójdę do grajzlerkigrajzlerka --- sklepikarka. --- może mi zborgujezborgować --- dać na kredyt.. Wywłóczy się z izby, otuliwszy czymkolwiek. Scena IX Żelazna --- Daum Po wyjściu Stefki Żelazna zapala lampkę przed obrazem, robi trochę porządku w izbie, nasłuchuje, stukanie do drzwi, biegnie szybko, wchodzi Daum w futrze i kapeluszu. DAUM No? ŻELAZNA Podstęp, Handel, Pieniądz, Pożądanie, Mężczyzna, KobietaCałuję rączki. DAUM odrzuca ją laską od siebie Dobrze, już dobrze... no... gdzie? ŻELAZNA Wyszła, za chwilę wróci. DAUM Może nie wróci. ŻELAZNA Ale... wróci... wróci... Jaki to wielmożny pan niecierpliwy. Może se wielmożny pan przysiądzie. DAUM siada w futrze i kapeluszu Dobrze, już dobrze. Chwila milczenia. DAUM A... uprzedzona? ŻELAZNA A jakże... a jakże. DAUM Zgodziła się? ŻELAZNA Naturalnie. DAUM No, to nie bardzo tam z tą cnotą, skoro tak zaraz... ŻELAZNA Ta gdzie zaraz? Ta wielmożny pan nie wie, co to było... Ta aż mglałamgleć (gw.) --- mdleć.... ta aż krzyczała... ale powoli... ta wielmożny pan rozumie... ta panienka to uczciwa dziewczyna... to musi pogrymasowaćpogrymasować --- popr. forma: pogrymasić.... DAUM odsuwa ją lekko No już dobrze... dobrze... ŻELAZNA Ale ona będzie tak z początku udawała, że niby nie wie o niczym. Wielmożny pan rozumie, taka komedia... DAUM skrzywiony Po co to? ŻELAZNA I wielmożny pan także tak będzie, że niby nic. To tak żeby nie poznała, że ja tak wielmożnemu panu dobrze życzę. Aż się jej wielmożny pan spodoba... tak za kwadransik!... DAUM No już dobrze, dobrze! ŻELAZNA z uśmiechem, cicho A... co do tego... DAUM wyjmuje z pugilaresupugilares (z łac. pugillares: tabliczka) --- portfel. 50 koron i daje jej. ŻELAZNA Ta to tylko pięćdziesiąt. DAUM cicho Drugie pięćdziesiąt... jutro... ŻELAZNA Całuję rączki... całuję rączki! Chwila milczenia. DAUM Coś nie ma. ŻELAZNA Przyleci... przyleci... tylko tu do szynkuszynk --- podrzędny bar z alkoholami., w tej kamienicy... DAUM skrzywiony Pije? ŻELAZNA Jezus Maria, takie dziewcząteczko! Tylko po spirytusik do kręcenia włosów... Wiadomo... młode, kokietka... DAUM Ile ma lat? ŻELAZNA Dziewiętnaście. DAUM Czy tylko pewne? ŻELAZNA Najpewniejsze. Wywąchałam metrykę. Chwila milczenia. DAUM wstaje Zdaje się, że ktoś idzie. ŻELAZNA zagląda do sieni To samsiadsamsiad (gw.) --- sąsiad.. A jakby co, to wielmożny pan powie, że przyszedł oglądać kamienicę, bo kupuje. DAUM Najlepiej niech nikt nie przychodzi. ŻELAZNA Zarządzę, zarządzę. Jak ona przyjdzie, to zamknę drzwi, sama se przysiądę na dziedzińcu. Chwila milczenia. ŻELAZNA Idzie! Daum siada przy kominie ciągle ubrany, wchodzi Stefka. ŻELAZNA Idę do trafikitrafika (z niem. Trafik, wł. traffico: ruch, handel) --- sklep z wyrobami tytoniowymi, akcesoriami do palenia tytoniu, niekiedy również z innymi drobnymi przedmiotami, jak bilety, zapałki itp.. wysuwa się z izby Stefka nie widzi na razie Dauma, który siedzi wciąż nieruchomy koło pieca w futrze i kapeluszu, nagle Stefka go dostrzega. Scena X Stefka --- Daum STEFKA Pan sobie winszuje? DAUM Nic. STEFKA To niewiele. Krząta się koło swoich rzeczy teatralnych, układa sukienkę balową, wachlarz, kwiaty w koszu, staje, patrzy na Dauma chwilę, nagle parska śmiechem. DAUM ciągle siedząc Z czego się panienka śmieje? STEFKA Pan ma dobrą głowę. Chwila milczenia, Stefka siada i zaczyna fastrygowaćfastrygować --- zszywać wstępnie, rzadkim ściegiem. na baletowej spódnicy wstążki. Jest odwrócona tyłem do Dauma, nareszcie odwraca się i patrzy na niego. STEFKA Właściwie --- co pan tu chce? DAUM Kamienicę kupuję. Oglądam. STEFKA Kamienicę? To pan musi być bogaty. DAUM Tak sobie. STEFKA Nie ma ,,tak sobie". Albo bogaty, albo nie bogaty. Trza porządnie gadać. po chwili Pan żonaty? DAUM Tak. STEFKA A dzieciaty? DAUM Tak. STEFKA A jakie żona ma imię? DAUM Ewa. STEFKA do publiczności grubym głosem Jak w Dziejach grzechuDzieje grzechu --- tytuł powieści Stefana Żeromskiego drukowanej w odcinkach w l. 1906--1908 w warszawskiej ,,Nowej Gazecie" (wyd. książkowe 1908); główna bohaterka, Ewa Pobratyńska, zostawiona przez ukochanego, kiedy była w ciąży, stopniowo jest spychana na margines społeczny: rodzi potajemnie i topi w wychodku nieślubne dziecko, ucieka, aby nie zostać rozpoznana, jest szantażowana i wykorzystywana przez kolejne osoby, zostaje prostytutką, co daje pretekst do dalszych nadużyć, ostatecznie umiera w ostatecznej nędzy i poniewierce.. DAUM Gdzie? STEFKA E! Pan nie czytał. Pan nie wygląda na takiego, coby książki czytał. DAUM ubawiony A na co ja wyglądam? STEFKA No... w każdym razie na dobry numer. Która godzina? DAUM Wpół do siódmej. STEFKA Psia kość słoniowa, nie zdążę. DAUM Co? STEFKA A to... DAUM BiedaPo cóż sama? Cóż, nie mamy krawcowej? STEFKA Tata (gw.) --- przecież. z czego? Tyż! Wstaje, idzie do komina, bierze mleko, pije. DAUM Co panienka pije? STEFKA Podwieczorek i kolację. biegnie do chleba Edkowego, kraje kawałek i rzuca w przechodzie resztę Daumowi Może pan też --- komiśniak... DAUM Co? STEFKA dziecinnie, śmiejąc się Pstro... Chwila milczenia Daum zapala papierosa, Stefka gestem pokazuje, że by zapaliła. DAUM wabi ją papierosem, jak zwierzątko Proszę! Stefka bierze papierosa, ale się go boi i wraca do szycia spódnicy. DAUM Pani dziś występuje? STEFKA Właśnie! Taki występ! Statystuję... już trzy lata, ale co? Ani protegiprotega (gw.) --- protekcja.... ani nic... a przecież ja mogłabym grać. nagle zrywa się i idzie do Dauma Pan zna dyrektora? DAUM Znam. STEFKA Ale tak: ,,per-ty"per ty (z fr.) --- na ,,ty"! DAUM Tak. STEFKA idzie do komina, klęka i grzeje żelazko od włosów Pan nie cygani? DAUM Nie! patrzy na żelazko Ciało, Seks, Przemoc, Kobieta, Mężczyzna, Mizoginia, Bunt, Walka, Rozczarowanie O! ho! Gasi papierosa, słychać zgrzyt klucza w zamku. STEFKA obojętnie, ciągle przy piecu Co to? Zamknął ktoś... DAUM No... dość tych komedii... Przykręca lampkę, ciemność zalega norę, ledwo przez okienko mdłe smugi światła, Daum rzuca się na Stefkę z tyłu. DAUM No... STEFKA bezradnie zdziwiona, z opuszczonymi rękami, nie rozumiejąc na razie Czego? Co? DAUM Cicho! Cicho! STEFKA krzycząc --- zrozumiała Dać mi spokój! Precz! Precz! Wydziera mu się, on ją dopada, chwyta za włosy, pociąga w tył. STEFKA Jezus! Boli! DAUM Cicho! Stefka rzuca się ku oknu, wskakuje na stół, bije ręką w szyby, tłucze okno, krwawi sobie ręce. DAUM Oszalałaś! STEFKA Ratujcie! Ludzie! Ratujcie! DAUM Milcz szelmoszelma --- osoba sprytna i podstępna.! Chce ją ściągnąć ze stołu, ona pokrwawionymi rękami bije go po twarzy i rękach i walawalać (daw.) --- brudzić. go. Drzwi otwierają się, wpada Żelazna. ŻELAZNA szeptem Jezus Maria! Na dziedzińcu słychać! STEFKA płacze serdecznie, zanosi się, rzuca się na swoje łóżko, płacząc Łajdak! Łotr! Łotr! ŻELAZNA szeptem, rozjaśnia lampę Cicho, nic się nie stało. DAUM do Żelaznej A to ładna historia! A tom się wplątał... ŻELAZNA półgłosem Wielmożny panie, ta ja nie wiedziałam... DAUM wściekły Mówiła pani, że uprzedzona... Ładnie uprzedzona! ŻELAZNA Wielmożny panie, klnę się na sumienie! DAUM Proszę mi dać się czym obetrzeć... Żelazna daje mu wody, on ściera z rąk krew ruchem Ponckiego Piłata No... temu nie jestem winien. wyjmuje portfel i wyciąga angielski papierekangielski papierek --- plaster opatrunkowy., zalepia ranę i gubi 10 koron, gdy już ubrany do wyjścia, mówi A teraz oddajcie. ŻELAZNA kłania się Wielmożny panie! Te wydatki! DAUM odrzuca ją Dobrze już, dobrze... ŻELAZNA już przy wyjściu zatrzymuje go A za szybę, wielmożny panie? DAUM Idźcie do diabła! Wychodzi, trzaskając drzwiami. Scena XI Stefka --- Żelazna później Edek Żelazna (idzie do łóżka, bierze poduszkę, włazi na stół i zatyka okno) ŻELAZNA Panna Stefka zbiła szybę, proszę, żeby jutro zapłaciła... STEFKA cicho Zapłacę! ŻELAZNA Szyba lagrowa... Dwie korony... STEFKA Zapłacę! Żelazna krząta się jeszcze chwilę, potem odchodzi, mrucząc. Stefka chwilę leży, wreszcie wstaje, siada i kończy sukienkę, wchodzi zmarznięty Edek, idzie do stołu. EDEK A tu co? Jak po spaleniu! Moje zeszyty o! Wypisy, i to pożyczone. Czy to ty? STEFKA cicho Ja! EDEK płacze A no! To wiesz, wiesz, to świństwo! STEFKA nagle zrywa się Daj mi spokój! Żebyś ty wiedział, co tu było. EDEK O! To świństwo! Mnie tak ciężko. STEFKA Durnyś... ja ci to odkupię... Żebyś ty wiedział... albo ci nie powiem... bo się wstydzę... płacze EDEK zainteresowany zbliża się No co? STEFKA rzuca mu się na piersi i płacząc mówi Kobieta, Mężczyzna, Walka, Bieda, Pieniądz, BrudBo tu był taki stary... koń... taki... w futrze... i aż mnie złapał za włosy... i ciągnął po ziemi... EDEK głupowato Czego chciał? STEFKA A to tuman! EDEK Aha! po chwili A ty co? STEFKA z dumą A no wydarłam mu się. EDEK podaje jej rękę To dzielnie! Wreszcie widzę w tobie człowieka... STEFKA Ta daj mi spokój, rękę sobie skaleczyłam. EDEK To nic! To chrzest... z tego wyjdziesz dzielniejsza. STEFKA Ładne nic! Idzie w stronę komina, aby podkręcić lampkę i spostrzega na ziemi banknot dziesięciokoronowy. STEFKA To on zgubił... nic innego... o! Powalanypowalany (daw.) --- pobrudzony. krwią... EDEK Rzuć to! STEFKA Ale także pieniądze! EDEK Rzuć to! Spal!... STEFKA Ta ty do wariatów idź!.. EDEK To są nieczyste pieniądze. STEFKA Nie. Troszkę obłocone i troszkę krwi... ale... wyciera O! Ani nie znać! Dobra! Biegnie do kosza, układa baletowe spódniczki, narzuca firankę, wkłada spiesznie buciki, żakiet, kapelusz. EDEK To chodzi o moralny brud. STEFKA E! Wypchaj się... jak przyjdzie Michasiowa, niech bierze kosz i niesie do garderoby... Biegnie ku wyjściu. EDEK Poczekaj! Gdzie idziesz? STEFKA z triumfem, już na schodach Idę długi płacić. Wylatuje. EDEK sam, patrzy na nią z pogardą, pluje i macha ręką Ot... kobieta... idzie do stołu, szuka chleba, potem pod sofą, wreszcie z płaczem Co się u diabła z moim chlebem stało? Zasłona spada. Akt II Scena przedstawia pokój w mieszkaniu Stefki. Meble zwyczajne, żydowskie, jakie dają do wynajęcia. Szafy dwie --- szezlong, stoły --- komoda, fotel bujający, dwa kosze pokryte dywanikami. Na ziemi tani dywanik. Na prawo od widza okno z firankami. Przed nim trzcinowa żardinierkażardinierka --- półka na rośliny doniczkowe. z trochą zeschłych kwiatów. Dużo niesmacznych, a tanich głupstw. Od sufitu różowa sypialna amplaampla --- zwisająca lampa z kloszem w postaci płytkiej misy.. W głębi alkowaalkowa --- wydzielona część pokoju, często bez okien, zwykle służąca do spania., zasłonięta firankami. Gdy się odsłania, widać łóżko blaszane dość starannie zasłane, z różową kołdrą, piec --- w głębi drzwi wejściowe na lewo do kuchni. Na pierwszym planie stolik, przy podniesieniu zasłony Michasiowa klęczy przy piecu i pali. Zmrok. Tylko z pieca oświetlenie. Scena I Michasiowa --- Daum Michasiowa trochę lepiej odziana ma bluzkę jedwabną niebieską starą z koronkami --- podartą spódnicę i boso. Gdy napali w piecu, siedzi przez chwilę na ziemi i patrzy w ogień. Słychać chrzęst klucza w przedpokoju, drzwi się otwierają i wchodzi Daum z masą paczek i dwoma butelkami. Michasiowa, która się zdrzemnęła --- budzi się. MICHASIOWA uniżenie, ale złośliwie Wielmożny pan... całuję rączki... całuję rączki... DAUM odsuwa ją laską No już dobrze, dobrze... nie ma panienki? MICHASIOWA Panienka na próbie. DAUM A z czego? MICHASIOWA Jakieś coś smutnego. Panienka tam będzie za Hiszpana... DAUM Mężczyzna, Pozycja społeczna, SkąpiecStół trzeba przysunąć... MICHASIOWA złośliwie Ta... noga odlatuje. DAUM wściekły Znowu? Ja płacić za wasze szkody nie będę. MICHASIOWA Ta wielmożny panie! To to z tandety, nic niewarte, samo próchno. DAUM Nieprawda. MICHASIOWA Ta na wypożyczenie nic porządnego nie dadzą... DAUM Cicho! Nakryć stół! do Michasiowej, która zapala lampę Ja sam! zdejmuje surdut i włazi na krzesło Po co to palić? Szkoda nafty! MICHASIOWA odchodząc do kuchni Panienka ze swoich pieniędzy na naftę daje! Odchodzi, Daum po zapaleniu ampli złazi z krzesła i obchodzi meble, sprawdzając, czy się trzymają, i mruczy. Michasiowa wraca z obrusem, nakrywa stół. Daum otwiera pakiety. DAUM Proszę dać trzy nakrycia. MICHASIOWA Ta jakie? DAUM No... mamy trzy widelce... trzy noże... MICHASIOWA I nie rozchodźcie się. DAUM No, to na trzy osoby starczy... MICHASIOWA To ma być ktoś na kolacji? DAUM Bogactwo, JedzenieProszę nie rezonowaćrezonować --- dowodzić czegoś z pewnością siebie; tu: mądrzyć się., tylko nakrywać... Tu sardynki... tak... a tego nie ruszać... to kawior... MICHASIOWA No... no... DAUM Wina to za okno... za okno... MICHASIOWA Ta jakie wina? Jedna butelka i tyle awantur... DAUM No już dobrze, dobrze... idzie do pieca Bieda, ZimaCo tu tak zimno? MICHASIOWA No, bo się raz na dzień w piecu pali, a tam mróz. DAUM Powinno być cieplej. MICHASIOWA A zdało by się. A u mnie w kuchni to trza lód rano z ganku ode drzwi odrębywać... Ale jak trzeba szparowaćszparować (z niem.) --- oszczędzać. na wszystkim, to inaczej być nie może. DAUM pali papierosy, po chwili Nikt tu nie przychodzi? MICHASIOWA Ta Jezu! Ta wielmożny pan wiecznie się o to samo pyta. Ta kto miałby przychodzić? Ta panienka się już tak nudzi jak ten pies... DAUM Niech czyta. MICHASIOWA Ojej! a co będzie na starość robiła? DAUM Ja widzę, że Michasiowa jej w głowie przewraca! MICHASIOWA urażona Też coś! Co mnie do niej. Ona se tak życie układa jak chce... po chwili Skąpiec, JedzenieNo a co będzie na kolację? DAUM Musi tam przecie być coś z obiadu. MICHASIOWA Właśnie. Tak się dużo robi. DAUM Zresztą to nie kolacja, to tylko przekąska... MICHASIOWA Bo ja bym może jeszcze polędwicy dostała. DAUM Nie trzeba... nie trzeba... to tylko przekąska... MICHASIOWA Niech będzie. DAUM wstaje i widzi na stoliku pozew sądowy A to co? MICHASIOWA A to znów ze sądu. DAUM wściekły Pozycja społeczna, Bogactwo, MężczyznaCo? Jeszcze? Nie zapłacę! Jak Boga kocham, nie zapłacę! MICHASIOWA Ta niech wielmożny pan nie płaci... Ojej! DAUM Na ileż to? MICHASIOWA Na osiemdziesiąt... DAUM Czego? Guldenówgulden --- gulden austro-węgierski, także: floren, złoty reński; oficjalny środek płatniczy w Austro-Węgrzech do 1892 r., kiedy został zastąpiony przez koronę austro-węgierską (wymieniano te dwie waluty w stosunku 1:2, więc suma liczona w koronach jest dwa razy większa niż w guldenach).? MICHASIOWA Ta nie! Ta koron! Joj!... DAUM Za co to?! MICHASIOWA Ta panienka musi się na scenę ubrać. Ta na jutro dwie suknie --- niby za to. Chwila milczenia --- Daum siedzi przy ogniu. MICHASIOWA Herbaty zrobić? DAUM Tak, ale się zaparzy tę, co ja przyniosłem w papierku, a nie waszą... Scena II Michasiowa, Daum, Stefka Stefka wpada, jest ubrana trochę lepiej, ma wielki kapelusz z piórami. STEFKA śpiewając Platz da! jetzt kommt die Grette!Platz da! jetzt kommt die Grette! (niem.) --- Z drogi! teraz nadchodzi Grette! DAUM No, nareszcie! STEFKA Niby co --- nareszcie? Próba trwała... przez alembikalembik --- sprzęt laboratoryjny służący do destylacji.... to oni z dramatu tak nazywają, zdawało się, że będziemy nocować. do Michasiowej, rzucając kapelusz No, bierz to szutroszutro (gw.)--- kapelusz.! układnie Teatr, Artysta, Walka, Władza, Mężczyzna, Kobieta, Pozycja społeczna, KochankaA ja z nim mam na pieńku. DAUM Ze mną? STEFKA pudrując się i przyczesując A z nim, z nim... dlaczego się nie zobaczył z dyrektorem? Ciągle mnie zwodzi. DAUM Co Stefka chce? Przecież ma rolę. STEFKA To nie jest rola, to jest skandal. A potema potem --- tu: a poza tym. to nie przez niego, tylko przez wypadek, że Bóg tak dał, że Milowicz pedał se zwichnęła i mnie dali zastępstwo. DAUM leży na sofie Ale dali. STEFKA Ale ja prosiłam, żeby iść do dyrektora i prosić, żeby mnie dali na afisz, a oni zostawili Milowicz. DAUM Mnie się tam nie spieszy. STEFKA Ale mnie się spieszy. Ale on się boi skompromitować. DAUM skrzywiony A cóż? Mam się z czym chwalić? Zresztą ja jestem w porządku. Ja nic nie obiecywałem. STEFKA smutno Ale ja sobie obiecywałam! do Michasiowej Co się śmiejesz? MICHASIOWA Panience się zdaje. STEFKA Widzę dobrze. Idź do kuchni... z udaną grozą i naostrz nóż... MICHASIOWA Chryste Panie! Na co? STEFKA śmiejąc się Pozarzynam was! No dalej! hop! A on niech Bogu dziękuje, że ona ma taki anielski charakter, bo inna to by takie piekło zrobiła, że... no! DAUM To by mnie tyle widziała. STEFKA Ojoj! Wielkie nieszczęście! Michasiowa wychodzi, Daum pociąga Stefkę do siebie. Stefka delikatnie mu się wysuwa i aby coś powiedzieć, leci do stołu Cóż to za bufet pierwszej klasy? DAUM na sofie Nuda, Zabawa, Mężczyzna, Kobieta, Kochanka, Władza, Uczta, Gość, ArtystaJak Stefka przyrzeknie, iż będzie się przyzwoicie zachowywać, to może jeden z moich przyjaciół przyjdzie dziś na herbatę. STEFKA Jeżeli podobny do niego... DAUM O to nie chodzi. Ale --- że ona zawsze się skarży, że się nudzi, więc jeżeli (powtarzam) potrafi zachować się przyzwoicie, języka nie pokazywać... Stefka język pokazuje na nosie nie grać... Stefka gra na nosie nie robić pajaca... słowem --- mieć jakąś godność... STEFKA Wypchać się z godnością! Jak ten twój przyjaciel tu przychodzi, to on wie, co ja jestem i jaka moja sy-tu-a-cja! DAUM W każdej sytuacji można zachować się godnie i przyzwoicie. Niech patrzy na mnie, czy ja kiedy wyprawiam takie łamańce jak ona? Nie --- a dlaczego? Bo wiem, co to jest godność. STEFKA On może tak długo gadać? DAUM Chodzi mi o to, ażeby ten mój przyjaciel wyniósł stąd wyobrażenie odpowiednie. STEFKA Jak to także nudna trąba, to niech zostanie, gdzie jest. Ja nie mam ochoty z nudów posiwieć. milutko A teraz --- proszę stąd iść... DAUM Gdzie? STEFKA Na ulicę czy gdzie. Bo tu zaraz przyjdą moi goście. DAUM Co za goście? STEFKA Moi. Klaka. Jutrzejsza. No co? Jak on się nie zatroszczy, żeby mi wyrobić stanowisko, to ja się muszę troszczyć. Będę miała jutro po kuplecikach szmerek i brawko. Muszę to sobie urządzić --- i udało mi się po wielu trudach i staraniach. Zaraz tu przyjdą moje klakiery i muszę ich czymś przyjąć... ogląda się smutno, że nie ma nic --- nagle dostrzega stół --- do kuchni Michasiowa! --- dygujdygować --- nosić, dźwigać. tu tacę! Tak! z tego będą kanapki ef... ef... DAUM Bardzo proszę --- to jest moja przyjacielska przekąska. STEFKA Gwiżdżę na to!... Michasiowa wnosi tacę. Stefka stawia to, co na stole Tak! Sardynki, szynka... prutek... masełko... ef... ef... DAUM Proszę nie ruszać, to kawior!... STEFKA Pycha! dawać kawior!... Musi być zatrzęsienie kanapek... DAUM Czekać! Ja sam!... Wypadają wszyscy do kuchni --- chwila milczenia --- dzwonek --- Michasiowa wypada wyrzucona przez Stefkę, która w progu kuchni z nożem w ręku, mówi: STEFKA Poproś, niech zaczekają! Scena III Filo, 1 Kolega, 2 Kolega, 3 Kolega i trzech innych z mandolinami, później Stefka Widać rękę Dauma robiącą rozpaczliwe ruchy ku Michasiowej --- z kuchni DAUM Mój surdut! mój surdut!... Młodzież wchodzi, rozgląda się. FILO My, do panny Maliczewskiej. Czy jest w domu? MICHASIOWA Jest. Prosi, żeby panowie zaczekali! wychodzi do kuchni 1 KOLEGA do FILA No... żeby taki wielki szyk to nie bardzo. FILO No... co chcesz, przyzwoicie. 2 KOLEGA A może to dopiero przedpokój. FILO Nie. Tam jest tylko kuchnia. 3 KOLEGA Ja myślałem, że ona lepiej mieszka. FILO Ona się dobrze prowadzi. 1 KOLEGA Ale... FILO Tak jest. Ja wiem! Nigdy z nikim nie chodzi. Nawet z aktorem... No a teraz, żeby nie pozapominać, jak się nazywamy. Ty do pierwszego kolegi Drwęski. 1 KOLEGA Rwęski, mówiłem --- a nie Drwęski. FILO Niech ci będzie Rwęski, ty... do drugiego kolegi 2 KOLEGA Norymberski. FILO To nie jest żadne nazwisko. Nie trzeba w niej budzić podejrzenia, że się poprzezywaliście... Niech będzie Janiszewski. 2 KOLEGA Zgoda. FILO Ty! Jastrzębski. 3 KOLEGA Może by jednego hrabiego? FILO Nie. Ona zaraz przewącha pismo nosem. 1 KOLEGA Taka cwana? FILO Ho, ho!... Ty --- Gwaranc, ty Młodziejewicz, ty... 1 KOLEGA Coś z herbów. FILO Ty Pomian, ty... 1 KOLEGA Coś ze zwierząt. FILO Ty Wołoski. Ślicznie!... 1 KOLEGA A ty? Filo --- jak się przezwiesz? FILO Ja? --- Jaroszewski. Pamiętać! Nie zasypać sięzasypać się --- wsypać się, wygadać się, zdradzić się.. I... wiecie... to przyzwoita dziewczyna! I w drogę mi nie włazić tylko dopomagać --- bo ja ją kocham! Cicho! Nie brząkać!... Idzie! STEFKA wychodzi godna, robiąc artystkę, nie wie, co zrobić z rękami, jak debiutantka Panowie! FILO Pani pozwoli się powitać. Oto moi koledzy, ci, o których mówiłem. Wszyscy są na pani rozkazy. Oto --- kolega Drwęski... 1 KOLEGA Rwęski. FILO Norymberski, nie --- kolega Pomian Gwaranz. do kolegów No... dalej, bo już pozapominałem! Każdy coś mamrocze i kłania się. STEFKA Bardzo mi przyjemnie! Bardzo! Panowie tacy łaskawi, trudzili się aż tutaj. FILO Cały zaszczyt dla nas. Długa chwila milczenia --- nikt nie wie, co mówić. Stefka zakłopotana --- nagle mówi z uśmiechem. STEFKA Śmiech, Zabawa, Młodość, ObyczajePanowie będą łaskawi, posiadająposiadają --- usiądą.!... Chłopcy siadają, pod dwoma łamią się krzesła --- konsternacja, nagle Stefka wybucha śmiechem i zanosi się. 2 KOLEGA Pani daruje... FILO Doprawdy... coś takiego... STEFKA śmieje się Ależ to nic, to takie meble od siedmiu boleści. Ani na nich usiąść. To żydowskie. Nie ma tu między wami Żyda? No to dobrze, to się żaden nie obrazi. Siadajmy na ziemi! Tak się przynajmniej nic nie załamie. Co? Źle? FILO Ale cudownie! Siadają w kółko na ziemi, Stefka pomiędzy nimi --- rzuca im przedtem trochę poduszek. STEFKA Jak na wschodzie! A jakbyśmy się załamali, to prosto buch! do piwnicy. Ha, ha, ha! Śmieją się wszyscy zdrowym, dziecięcym śmiechem. FILO Ja bym panią uratował. KOLEDZY I ja! I ja! STEFKA A to jak? FILO W powietrzu złapał. STEFKA Jak królewnę ze szklanej góry. FILO Królewicz z księżyca. STEFKA do kolegów A to nasi dworzanie... A ten najmniejszy kawaler --- to paź. Co! --- Tylko złotej karety nie ma! 1 KOLEGA My zbudujemy aeroplan. STEFKA Z pajęczyny --- a pozbijacie gwoździami z diamentów i motor będzie złoty --- a zamiast benzyny?... FILO Rosa z kwiatów. STEFKA Daleko byśmy zalecieli! FILO Słońce by rosę wypiło. 1 KOLEGA A pani gwoździe diamentowe by na kolczyki wzięła. STEFKA smutno E!... nie!... otrząsa się Ale poczekajcie... będziemy coś jedli! zrywa się, biegnie do drzwi od kuchni Dawajcie! wynosi tackę z kanapkami, za nią Michasiowa parę talerzyków Proszę! Proszę! częstuje, chłopcy biorą --- do Fila Ta najlepsza... dla Pana... zaraz serwetki! Wylatuje do kuchni. FILO do kolegów Co? Prawda? 1 KOLEGA Ona mi się na scenie wydawała większa. 3 KOLEGA I młodsza. 3 KOLEGA Właśnie, że starsza. FILO Głupi jesteście. Ona jest cudna. 1 KOLEGA No... Milowicz ładniejsza. FILO Także! Stefka wraca --- rozrzuca serwetki. STEFKA Radość, Flirt, AlkoholProszę! A!... Jeszcze!... Michasiowo! Korkociąg... kieliszki... MICHASIOWA cicho Są tylko dwa. STEFKA No to będzie dwa!... do chłopców No napijmy się coś dobrego! Michasiowa wraca z dwoma kieliszkami --- Stefka bierze zza okna butelkę i chce otworzyć. FILO Pani pozwoli! MICHASIOWA do Stefki cicho Pan mecenas chce swego surduta! STEFKA cicho A czy ja wiem, gdzie leży? stawia na stole, głośno O tu --- jeszcze dwie szklanki, a tu kubek od jaj --- a tu głęboka popielniczka, a tu wazonik od kwiatów... Tak! Po cygańsku!... Siadają i grupują się. FILO Panowie! Pijmy za zdrowie pani domu i jej jutrzejszego powodzenia! STEFKA To już od was zależy! trąca się z nimi Michasiowo! Kanapki! Michasiowa podaje znów tackę Doprawdy, że panowie mogą mnie na nogi postawić. Stefka mówi to z czarującym wdziękiem. 1 KOLEGA Już my to urządzimy. Sprawimy pani klakę pierwszej klasy. STEFKA Tylko, żeby znów nie za dużo. FILO zarozumiale My już mamy wprawę. STEFKA Tak --- z amatorstwa. FILO Spodziewam się. Tylko my byle komu nie urządzamy owacji. 1 KOLEGA Z pewnością. STEFKA biegnie do drzwi --- i woła Uczta, Zabawa, TaniecKanapki! przeze drzwi wysuwa się ręka Dauma w rękawie od koszuli z tacką kanapek Proszę panów jeszcze! i wina... trochę!... teraz ja za panów zdrowie! Niech żyje moja klaka! któryś brzdąknął na gitarze Wino! Muzyka!... Taniec!... Wesołość!... Boże! Jak mi dobrze! Jak mi czegoś dobrze! Koledzy zaczynają grać walca Metressa FILO do Stefki Służę Pani! Tańczą. 1 KOLEGA zrywa się Teraz ja! porywa Stefkę Filo gra na mandolinie chwilę --- wreszcie odbiera koledze Stefkę --- i tańcząc mówi jej do ucha. FILO FlirtPani jest cudna!... STEFKA śmiejąc się I pan także!... FILO Takie ma pani cudne oczy! STEFKA Pan ma takie cudne usta!... Mały kolega kręci się sam --- wpadają tańcząc na kolegów --- krzyk, śmiech --- nagle Stefka porywa najmłodszego --- i woła STEFKA Z paziem --- drobna kaszka! Zaczyna się kręcić krzycząc roześmiana, inni koledzy wstają, niektórzy grają --- inni tańczą --- zabawa dziecinna i wesoła, wchodzi Michasiowa MICHASIOWA Proszę panienki! STEFKA Co? Zatrzymuje się, wszyscy się zatrzymują. MICHASIOWA Ciocia panienkę prosi na chwilę. FILO Pani ma ciocię? STEFKA jakby ze snu zbudzona Ale... o... czego chce? MICHASIOWA Ciocia prosi, żeby było cicho. STEFKA jak w gorączce E! Niech się wypcha --- dalej! Drobna kaszka! Bierzcie Michasiową! Jeden z kolegów chwyta Michasiową i kręci. --- Stefka porywa Kolegę. --- Michasiowa wyrywa się i wchodzi do kuchni, zaczyna się krzyk, zabawa i wrzawa --- po chwili Michasiowa wraca z grobową miną i mówi MICHASIOWA Proszę panienki! STEFKA zła Cóż znowu? MICHASIOWA Ciocia jest bardzo chora --- ma migrenę --- i bardzo się gniewa. STEFKA przerywa i poważnieje Mówisz --- że się gniewa? MICHASIOWA znacząco Bardzo! STEFKA zmieszana A no! To przepraszam panów... ale... FILO i Koledzy, także zmieszani Ale my doskonale to rozumiemy... przepraszamy panią bardzo... ja za moich kolegów... dziękujemy za takie miłe przyjęcie... STEFKA Mnie jest bardzo przykro, że... 1 KOLEGA Ale proszę pani --- myśmy i tak mieli już iść. FILO Tak, tak! 1 KOLEGA A teraz! Na pożegnanie! Walca!... Zaczynają grać walca --- Stefka odprowadza ich do drzwi. STEFKA Polecam się panom, jutro --- po trzecim kuplecie... moi złoci... 1 KOLEGA Proszę być spokojną --- już pani nas posłyszy... Śmieją się i grając wychodzą. Scena IV Filo --- Stefka Scena pusta --- Stefka opiera się o piec i tak pozostaje zgnębiona, wsuwa się Filo i po cichu mówi ładnie na tle walca. FILO Pani smutna? STEFKA przy piecu Tak mi jakoś... FILO Taka pani była przed chwilą wesoła. STEFKA wzdychając No cóż? Chwila do chwili niepodobna. FILO Tym lepiej. Rozmaitość. Jak łąka kwietna. Aż się śmieje. STEFKA Tak... panu... FILO A pani? STEFKA Och! Mnie!... FILO Artysta, Uroda, Kobieta, Piękno, ŚmiechCóż pani brak? Pani młoda, śliczna --- artystka --- tylko się śmiać. Pani jeszcze nic nie przeszła --- ja... to co innego. STEFKA Właśnie. FILO Na lata to ja młody. Ale co ja już przeszedłem! Właściwie ja jestem starcem. STEFKA E! To taka moda tak mówić. FILO Ja jestem ponad to... Niech pani nie będzie smutna. STEFKA Tak na rozkaz? FILO Tak --- na prośbę. STEFKA A co panu na tym zależy? FILO Flirt, Opieka, Miłość, TaniecBo mnie zaraz tak smutno, jak pani pogasiła w oczach światełka. Takie pani miała cudne oczy, kiedy pani tańczyła walca. STEFKA Ba! Żeby to można całe życie tańczyć walca. FILO Można... w przenośni! Takie upojenie, taka radość to może trwać całe życie. STEFKA A potem taki smutek... FILO Co tam myśleć co potem? Dziś do nas należy! Niech żyje dziś! Jaka pani cudna!... STEFKA Ciągle pan to powtarza. FILO Bo inaczej nie mogę. A ja to już od Bóg wie kądod Bóg wie kąd --- od nie wiadomo jak dawna. tak za panią... jeszcze jak pani mieszkała w tej suterenie... STEFKA A! To pan mi kwiatki przez Kuleszę dawał? FILO Ja! STEFKA Ja nie wiedziałam, bo on nigdy nie powiedział od kogo, tylko że od ,,kolegi"... ani się pan pod wierszami nie podpisał. Ja nawet nie wiem, jak się pan nazywa. FILO z uśmiechem Ja się nazywam... wiosna! Chwila milczenia --- Stefka powtarza cicho ,,wiosna"! --- a potem z wdziękiem. STEFKA Ale tak --- naprawdę? FILO po chwili Januszkiewicz. STEFKA A na imię? Tak w domu jak na pana wołają. Mama panowamama panowa (daw.) --- inaczej: pana mama.? FILO Mamusia? Filo... STEFKA To jak w Balladynie... Wchodzi Michasiowa. MICHASIOWA Proszę panienki? STEFKA jak ze snu Ach!... Czego?... MICHASIOWA Ciocia panienkę prosi, żeby zaraz przyszła. FILO To ja pójdę... żegnam panią... STEFKA z żalem Szkoda! Tak dobrze z panem porozmawiać. A Kulesza co robi --- zdrów? FILO A --- kuje! STEFKA I zadania odrabia za pana? Śmieje się. FILO śmieje się Pst!... To sekret. STEFKA E! Wróble o tym gwiżdżą! FILO Ale! STEFKA Na sumienie! Siawus! FILO Siawus!... Chwyta ją za ręce i całuje w ramiona, w łokcie. STEFKA śmiejąc się A to ładna historia... wyrzuca go za drzwi No, no! Dosyć, dosyć! Filo jest wzruszony i ona także --- śmieją się nerwowo --- Filo wychodzi --- Stefka patrzy za nim --- wraca na scenę --- porządkuje meble --- przez drzwi od kuchni wchodzi ostrożnie Daum --- szuka surduta. Scena V Daum --- Stefka, później Michasiowa DAUM skrzywiony Gdzie mój surdut? STEFKA znajduje, ubiera się w surdut, który jest ogromny, i skacze przed Daumem Oto surdut ekscelencji! Oto surdut!... DAUM jw. Proszę oddać --- muszę iść teraz kupować drugie przyjęcie, bo prawie nic się nie zostało. Stefka zdejmuje surdut podaje go z przesadą Daumowi. STEFKA Ale kanapki były ef... ef... DAUM Zaraz wracam! Proszę nie zakładać łańcucha. STEFKA Niech Bóg prowadzi! Będę tęsknić... Daum wychodzi. --- Stefka biegnie do niszynisza --- wgłębienie w ścianie pomieszczenia. i zaczyna się szybko przebierać z sukni w szlafroczek jasny genregenre (fr.) --- tu: typu, w gatunku. kimono. Śpiewa walca Metressa --- wchodzi Michasiowa, sprząta. STEFKA Kto tam? MICHASIOWA Ja! STEFKA Co? Ładny ten chłopak, co ostatni poszedł. MICHASIOWA Takie to się nie liczy. STEFKA w niszy śmieje się A to dlaczego? MICHASIOWA Bo Stefka to albo jakiego grzyba --- albo takie coś co ma mleko pod nosem wynajdzie. STEFKA No to się wyrówna. MICHASIOWA Właśnie. STEFKA E! Nie truj mnie! Znów się nadąsałaś? Nieznośna jesteś. Wyrzucę cię. MICHASIOWA Właśnie. STEFKA A cóż? Dlatego, że jesteś moja siostra, to mam cię zawsze przy sobie trzymać? MICHASIOWA Tak Pan Bóg przykazał. A zresztą proszę mi dać comiesięcznie, to se pójdę. STEFKA cicho Właśnie... Pukanie do drzwi od kuchni. MICHASIOWA A tam co wlazło do kuchni? Po chwili Michasiowa wraca. MICHASIOWA cicho Stefka! Tam jest jakaś pani i chce z tobą gadać. STEFKA Pani? Ze mną? --- Z teatru? MICHASIOWA Ale! Ubrana jak ktoś bardzo tego... i chce, żebyś była sama. STEFKA zaintrygowana A no to poproś! Zapina pośpiesznie szlafrok na piersiach. Scena VI Daumowa --- Stefka --- Michasiowa DAUMOWA Czy zastałam pannę Maliczewską? STEFKA To ja. DAUMOWA Czy można z panią chwilę bezpiecznie porozmawiać, ale tak żeby nikt nie wszedł. STEFKA A no --- dobrze. idzie, zakłada łańcuch ode drzwi wchodowych --- do Michasiowej --- cicho Idź przed bramę i jakby stary szedł, to mu powiedz, niech sobie pospaceruje gdzie i nie lezie jeszcze na górę! --- głośno do Daumowej Proszę pani --- już jesteśmy same. za Michasiową Ja zamknę za tobą drzwi kuchenne. Stefka i Michasiowa wychodzą do kuchni --- potem Stefka wraca. STEFKA Jestem! DAUMOWA trochę stropiona Pani jeszcze bardzo młoda. STEFKA śmieje się Nie --- to złudzenie optyczne. DAUMOWA I bardzo wesoła! STEFKA Dlaczego miałabym być smutna? DAUMOWA No... każdy ma przyczyny do smutku. Usiądźmy! Dobrze? STEFKA O tu, na szezlongu... to jeszcze najpewniej. DAUMOWA siada na szezlongu Panią pewnie dziwi, co ja tu robię. Otóż --- powiem pani, że się panią bardzo interesuję. STEFKA A dlaczego? Bierze jedno z krzeseł przy stole i taszczy przed Daumową. DAUMOWA Dama, Opieka, KobietaWidzi pani --- jest nas kilka kobiet, dam właściwie, myśmy zawiązały takie Stowarzyszenie. STEFKA siada ostrożnie na krześle Aha! Panie zbierają składki. Ale u mnie chuda fara chuda fara (gw.) --- ubogo w parafii; rodzaj staropolskiego powiedzenia.. DAUMOWA Ależ nie. My nic nie zbieramy. My się opiekujemy samotnymi kobietami, które z powodów dla nas obojętnych (jakby to powiedzieć...) wykoleiły się... no... i... STEFKA No... i do czego to paniom? DAUMOWA Tak nam każe obowiązek sumienia. STEFKA Ja bym wolała co innego robić. DAUMOWA O proszę pani --- to wielkie szczęście, skoro się tak w kimś obudzi godność --- poczucie przyzwoitości... STEFKA Taktu... moralności... DAUMOWA strapiona Taktu... właśnie, właśnie. STEFKA Ja to co dzień słyszę. DAUMOWA Skąd? Ja tu pierwszy raz. STEFKA grubym głosem Ale ja mam taką domową katarynkę... cienko przepraszam panią. DAUMOWA Tym lepiej, że jest u pani ktoś pojmujący godność człowieka. --- Kobieta, Społeczeństwo, Pieniądz, Pozycja społeczna, HańbaBo takie życie, jakie pani pędzi, to przecież nie może zadowolić człowieka. Ten przepych, który panią otacza, nie wystarcza. Musi pani czuć w głębi niepokój... STEFKA Pewnie --- bo --- mam długi. DAUMOWA To jest nic w porównaniu z tą zbrodnią, jaką pani spełnia na samej sobie. STEFKA zesuwa się z krzesła Ja? Przysiada na ziemi. DAUMOWA Pani stoi w tej chwili poza społeczeństwem. STEFKA śmieje się Ja na to gwiżdżę. DAUMOWA Społeczeństwo potrzebne. STEFKA Do czego? Do chrzanu! Czy za mnie społeczeństwo długi popłaci? DAUMOWA Ale otoczy Panią szacunkiem. STEFKA E! To luks. --- Jak się ma już wszystko, co potrza, to wtedy można se porcję szacunku fundnąć. DAUMOWA Właśnie. Wtedy może już być za późno. STEFKA smutno No to się dziura w niebie nie zrobi. DAUMOWA Dama, Bogactwo, Pozycja społecznaPrzecież... gdyby pani chciała... porzucić ten tryb życia i powrócić... STEFKA trochę gwałtownie i ponuro I powrócić? dzie? do sutereny. Oho! nie chyci. Źle mi tu, że no... ale tam... oho!... DAUMOWA Ja tam byłam --- miała pani wszystko, dach, życie... STEFKA gorzko bardzo No --- niechby Pani tak przyszło żyć i mieszkać --- to ciekawa jestem, jak by pani długo wytrzymała. DAUMOWA Miała pani opiekę --- tę samą kobiecinę. STEFKA zasłania oczy dla ukrycia łez, gdy odrywa ręce wzrok jej pada na futro Daumowej Właśnie... to pani trafiła w samo sedno... proszę pani, czy to plusz czy sealskinysealskin (ang.) --- futro z foki.? DAUMOWA niedbale Sealskiny. STEFKA wyciąga nieśmiało rękę i głaszcze Ale! To musi kosztować morowemorowe (daw., gw.) --- tu: porządne, duże. pieniądze. DAUMOWA Nie takie drogie. Tysiąc pięćset... z uśmiechem Prezent męża --- za syna. STEFKA gładząc futro Pani ma męża? DAUMOWA Mam. STEFKA z dźwiękiem dziecięcym Dobrego? DAUMOWA Bardzo --- najzacniejszy człowiek. STEFKA I syna? DAUMOWA I synka. STEFKA Duży? DAUMOWA O! To już mężczyzna. STEFKA A ładny? DAUMOWA Bardzo. STEFKA A jak go pani w domu nazywa? DAUMOWA Filo. STEFKA Ja też mam jednego Fila. --- Fila Januszkiewicza. DAUMOWA śmiejąc się To nie mój syn. Kobieta, Pozycja społeczna, Mężczyzna, Pieniądz, HandelNo... i widzi pani, gdyby pani była umiałabyła umiała --- daw. konstrukcja czasu zaprzeszłego; znaczenie: umiała wcześniej. się poprowadzić w życiu, miałaby pani tak jak ja dobrego męża, dzieci... STEFKA E! Mój mąż by mi takiego palta nie dał. DAUMOWA rozpiera się w palcie No kto wie. A zresztą czyż to palto stanowi szczęście? STEFKA Ale pani się takiego palta chciało? DAUMOWA Bardzo... ale... STEFKA Ale co? Ja taka sama kobieta jak pani, może nie? Czy z innej gliny? DAUMOWA Ale nie kosztem swej godności. STEFKA Proszę pani --- przecież pani to futro dał także mężczyzna. DAUMOWA zaskoczona, po chwili Mąż. STEFKA No bo pani miała posag, to pani miała za co kupić sobie męża, a ja biedusia nie miałam posagu, to mnie kupili. DAUMOWA nie wiedząc, co mówić Z panią trudno się dogadać. STEFKA wstaje z ziemi A no!... Daumowa wstaje. DAUMOWA uprzejmie Odchodzę! Ale ja się jeszcze z panią zobaczę. Mam nadzieję że pani rozważy moje słowa... STEFKA trochę serio Ja pani coś powiem. Trzeba było wcześniej zobaczyć się ze mną. Teraz już za późno. DAUMOWA Nigdy nie jest za późno. STEFKA Właśnie... DAUMOWA dobitnie Zresztą ustawa naszego towarzystwa opiewa, że wkraczamy czynnie dopiero wtedy --- gdy już dany osobnik wybitnie zeszedł z prawej drogi. STEFKA podciągając nosem Musztarda po obiedzie. DAUMOWA Nie wdzieramy się w tajemnice. Nie zajmujemy się stroną plotkarską sprawy... Nie obchodzi nas kto --- dość, że... rzecz nielegalna, gorsząca. STEFKA naiwnie Proszę pani, żeby tak towarzystwo długi płaciło. DAUMOWA Nie należy robić długów. To ubliża godności człowieka. Daumowa odchodzi do drzwi, Stefka za nią. STEFKA Syty głodnemu nie wierzy. --- Władza, Kobieta, Mężczyzna, Strój, UrodaPani się nie perfumuje? DAUMOWA mimo woli porwana jej humorem Nie. Mój mąż tego nie lubi. Zakazuje mi. STEFKA Mnie także zakazują się perfumować. Mówią, że to kokotkikokotki (gw.) --- prostytutki. tylko się perfumują. Ale ja panią coś nauczę. Niech Pani zwilża rafrechisseremrafrechisser (z fr. rafraichisseur) --- odświeżacz. brzeg sukni perfumami, to za każdym krokiem będzie smuga zapachu. DAUMOWA śmiejąc się To będzie kontrabanda! STEFKA śmieje się Niech będzie. DAUMOWA Doprawdy! Szkoda mi pani!... Bardzo mi się pani podobała. STEFKA pokazując na nią palcem Pani mi się także podobała. DAUMOWA urażona prostuje się Ale pani, panno Maliczewska, to jest osóbka sans gênesans gêne (fr.) --- bezwstydna, bezceremonialna.. STEFKA urażona O! Proszę pani --- mnie nikt nie zaimponuje. DAUMOWA Czy mogę wyjść bezpiecznie --- tak żeby mnie nikt nie widział? --- STEFKA Sądzę! Ale najlepiej niech pani idzie kuchnią. Dzwonek. DAUMOWA A co? Byłabym się złapała. STEFKA To jest tędy! Żegnam panią. ironicznie Pani daruje, że ją nie będę rewizytować --- ale --- nawet nie wiem, jak się pani nazywa. DAUMOWA wyniośle To do rzeczy nie należy. uprzejmie Ja jeszcze panią zobaczę, żegnam... proszę rozmyślać o tym, co mówiłam... Dzwonek --- wychodzi do kuchni --- Stefka ją odprowadza, słychać głos Stefki --- ,,Proszę --- prosto, a na dole przez dziedziniec na lewo --- całuję rączki" --- Stefka wraca, pokazuje za Daumową język i biegnie do drzwi wchodowych --- otwiera, ale nie zdejmuje łańcucha. Słychać głos Boguckiego. ,,Czy tu mieszka panna Maliczewska?" --- Stefka odkłada łańcuch, wchodzi Bogucki, szykowny, 35-letni mężczyzna --- ma w ręku kwiaty. SCENA VII Bogucki --- Stefka BOGUCKI Panna Maliczewska? STEFKA z wdziękiem To ja! BOGUCKI ogląda się Miał tu być... STEFKA Nasz wspólny przyjaciel. Ale poszedł trochę się przeluftowaćprzeluftować (gw., z niem.) --- przewietrzyć.. Niech się pan rozbierze i zaczeka. BOGUCKI Widzę, że pani uprzedzona o mej wizycie. STEFKA A trąbi mi o panu jak o Archaniele. BOGUCKI rozbierając się z palta Pani daruje... STEFKA To pan daruje, że nie ma przedpokoju. BOGUCKI przedstawia się zupełnie correctcorrect (ang.) --- prawidłowo. Jestem Bogucki. STEFKA Niech pan siada! O! Nie tu!... Nie tu!... BOGUCKI Czemu? STEFKA Bo to wszystko połamane. O, to się jeszcze trzyma... Bogucki siada na szezlongu --- Stefka stoi koło stołu Ja pana skądciśskądciś --- skądś (konstrukcja z partykułą wzmacniającą -ci). znam. BOGUCKI Może ze sceny. Ja często bywam w teatrze. STEFKA W pierwszym rzędzie. BOGUCKI Naturalnie. STEFKA A, a! Czekaj pan... teraz już wiem! To pan z Milowiczówną... BOGUCKI śmiejąc się Może ja! STEFKA leci do niego i wskakuje na szezlong Ach tak! Tak! Pan po nią przychodził i czekał od strony damskiej garderoby. BOGUCKI Dawne czasy! STEFKA Trzy lata temu... Ja byłam wtedy jeszcze szkrab w balecie... BOGUCKI Nie przypominam sobie. STEFKA Bo nie było co... BOGUCKI wstaje --- idzie do wieszadławieszadło --- wieszak. --- podając jej kwiaty Kwiaty, Kobieta, MężczyznaPani pozwoli trochę kwiatów... STEFKA olśniona i ucieszona Dziękuję... postawię na widoku, aby go kłuły w oczy. Biegnie do niszy, bierze dzbanek z wodą, stawia na stole. BOGUCKI za nią idzie Czemu? STEFKA Bo on mi nigdy kwiatka nie przyniesie. BOGUCKI Co pani mówi! STEFKA O, o! Pan go nie zna!... Ale dzięki Bogu, że to pan ten przyjaciel. BOGUCKI Dlaczego? STEFKA Bo pan jest do Boga i do ludzi. Ja się bałam, że to będzie znów jaki godny karawaniarz --- jak on... BOGUCKI To on taki nudny? STEFKA Panie! To mało nudny! To jest całe szczęście, że ja mam taki anielski charakter i mogę z nim wytrzymać. BOGUCKI A to... niech go pani porzuci. STEFKA Właśnie. E! Mówmy o czymś weselszym. bierze go pod rękę Wierność, Śmiech, FlirtTa Milowiczówna to pana porządnie oszukiwała. BOGUCKI śmiejąc się --- idą do szezlongu Co pani mówi? siadają STEFKA zanosząc się ze śmiechu Jak Bozię kocham, raz pamiętam, deszcz padał... to było po operetce... Pan miał czekać od strony naszej garderoby, a ona wyszła męską stroną. A pan czekał, a deszcz lał. Myśmy patrzyły przez okna i zaśmiewały się! Taka była heca!... BOGUCKI To nieładnie ze strony Milowiczówny. STEFKA Dlaczego, jak pana miała wyżej uszów. BOGUCKI A ja byłem jej wierny. STEFKA Właśnie... pan na to wygląda... BOGUCKI łasząc się do niej Niech się pani przekona... Zgrzyt klucza w zamku. SCENA VIII Daum, Stefka, Bogucki, później Michasiowa Daum wchodzi z paczkami, staje w progu niemile dotknięty widokiem blisko siedzących dwojga --- wreszcie mówi z udaną wesołością. DAUM A! Już jesteś? Przepraszam cię... musiałem wyjść. BOGUCKI wita się z nim Nic nie szkodzi. Myśmy się już poznali. STEFKA I pokochali!... Pokazuje język, Daum robi rozpaczliwe miny. BOGUCKI śmieje się Och gdyby... Michasiowa wchodzi. DAUM Proszę się zająć kolacją... właściwie... to nie jest kolacja... STEFKA koło stołu z Michasiową Ale... przyjacielska przekąska... DAUM do Boguckiego Posłałem ci wczoraj jedną ekstabulacjęekstabulacja --- wpis w księdze hipotecznej anulujący wpis poprzedni i stwierdzający jego nieważność.. BOGUCKI Dziękuję, ale to trudno przeprowadzić. DAUM Dlaczego? BOGUCKI Ja proponuję, żeby raczej urządzić fikcyjną sprzedaż --- o wiele będzie łatwiejsza. Stefka wpada między nich. STEFKA dziecinnie Interes, RadośćNie --- nie gadajcie o interesach --- mówcie co wesołego. DAUM Proszę bardzo przypomnieć sobie, co mówiłem. Niech pani będzie łaskawa sobie przypomni... STEFKA Panie dobrodzieju, nie pamiętam. DAUM zirytowany To szkoda. A ja prosiłem... BOGUCKI wstaje O co chodzi? STEFKA Pan dobrodziej żądał, ażebym się godnie zachowywała. A to przecież nudne. Co? I pana to znudzi, bo pan to wesoły pasażer... BOGUCKI Ależ naturalnie! Siadają na dawnym miejscu oboje. --- Daum dogląda nakrywania stołu przez Michasiową. BOGUCKI ZazdrośćNiech mi pani powie --- dlaczego Milowiczówna miała mnie wyżej uszów? Czy co mówiła? STEFKA No bo Pan był zazdrosny i wyprawiał sceny. BOGUCKI To nieprawda. Ona się tylko tak chwaliła. Ja nie mam takiej brzydkiej wady. STEFKA To dobrze. ogląda się na Dauma Szkaradna wada zazdrość. DAUM włażąc między nich Czy ci kawior przyprawić z cytrynką? BOGUCKI Dobrze! do Stefki Ja zresztą wszystko wiedziałem. STEFKA zainteresowana I o Bucholtzu? BOGUCKI I o Winickim... STEFKA Co pan mówi?! Ale o jednym to pan nie wiedział, założę się... BOGUCKI A no załóżmy się. DAUM włazi między nich Bryndzę ci spreparować z korniszonami? STEFKA Ach! Nie przeszkadaj nam! No... załóżmy się! ... BOGUCKI O co? STEFKA Dyskrecja. BOGUCKI A jak będzie niedyskretna... STEFKA To trudno... Zaśmiewają się. DAUM zły, przy stole Pani Maliczewska --- może pani będzie łaskawa powie, gdzie pani podziała kieliszek? STEFKA A to piłapiła --- tu: o kimś nieustępliwym, uporczywie powracającym do jakiegoś tematu, drążącym usilnie jakąś kwestię.!... Zbił się! DAUM Ślicznie!... ale było dwabyło dwa --- dziś popr.: były dwa (kieliszki).... STEFKA wskakuje na szezlong --- zeskakuje i biegnie do kuchniZaraz! BOGUCKI siedząc na swoim miejscu, ogląda się za nią Uroda, Kobieta, MężczyznaMa śliczną linię... I bardzo sznitownasznitowny (z niem.) --- mający sznyt, szykowny, wyrazisty, elegancki.. DAUM Taka sobie. Może papierosa? Podaje porte cigarresporte cigarre (fr.) --- cygarnica, papierośnica.. BOGUCKI bierze papierosa, śmiejąc się Cóżeś taki skrzywiony? Ładna papierośnica. DAUM To prezent! Bogucki ogląda --- Stefka wraca. STEFKA Jest jeszcze jeden. Siada przy Boguckim. STEFKA No więc teraz panu powiem o kochanku Milowicz --- ale o tym prawdziwym... To ładna. Bierze papierośnicę Dauma. BOGUCKI To Dauma. STEFKA Nie widziałam u niego. kładzie na szezlongu Ktoś z teatru. BOGUCKI Pch...! STEFKA To nie --- pch!... bo my tych swoich naprawdę kochamy. BOGUCKI Może wstąpić do operetki? STEFKA Nie, do dramatu; będzie pan brał ze mną razem lekcje. Ja się uczę do dramatu. Już umiem Desdemonę i Klarę, i teraz Julię... BOGUCKI Co pani mówi? STEFKA Jak Boga kocham. Jeszcze Judytę, to będę gotowa... DAUM od stołu Proszę państwa na przekąskę. STEFKA Pan myśli, że ja jestem za młoda? Wspina się na palce. BOGUCKI Uroda, Piękno, KobietaAle przeciwnie. Pani jest wściekle zgrabna. I oczy ma pani pierwszej klasy. DAUM Proszę na przekąskę. STEFKA Właśnie chodzi w dramacie o oczy. W balecie nogi, w operze gardło, w dramacie ślepia. BOGUCKI Pani ma i wyraz, i oprawę --- tylko nie wiem, jaki kolor. STEFKA Czarne... o niech pan patrzy! Zasłania oczy ręką, Bogucki jej rękę odsuwa --- ona go bije po łapie. --- Daum wściekły --- odchodzi od stołu, bierze gazetę, siada opodal i zaczyna czytać. DAUM Jak państwo będą mieli ochotę --- to może raczą... STEFKA A pan jakie ma oczy? BOGUCKI Szafirowe. STEFKA Co pan gada? BOGUCKI Proszę zobaczyć! Daum chrząka znacząco --- oni się oglądają na niego STEFKA cicho do Boguckiego Gniewa się. BOGUCKI Zdaje się. STEFKA Chodźmy jeść. Nie trzeba go drażnić. BOGUCKI Chodźmy! STEFKA śmiejąc się Zwłaszcza, że doktor zakazał... Bierze pod rękę Boguckiego i idą w stronę Dauma, składają mu ukłon głęboki. STEFKA Idziemy na przyjacielską przekąskę. DAUM No... nareszcie! Wstaje i idzie z nimi do stołu --- siadają, Stefka w środku. DAUM Koniaczku? BOGUCKI Chętnie. Ale jeść nic nie mogę, bo to wcześnie... STEFKA A ja to od macochy?... DAUM Proszę. Ale tylko jeden. BOGUCKI Dlaczego? STEFKA do Boguckiego Pan żonaty? BOGUCKI Bóg strzegł. STEFKA A dzieciaty? DAUM zgorszony Pani Maliczewska!... STEFKA No co?... A więc kiedy ani to, ani to --- to nasze... kawalerskie! Trącają się kieliszkami Daum lezie także. BOGUCKI Ty tu nie masz co robić. Ty nie jesteś kawalerem! STEFKA Tak, tak! Tylko my dwoje. DAUM zaprzeczając Przecież... cokolwiek. BOGUCKI Kawałeczek szynki. STEFKA Musztardy, przyniosę... Wylatuje do kuchni, tańcząc i śpiewając. BOGUCKI patrzy za nią z upodobaniem, później na Dauma Zazdrość, Mężczyzna, KochankaCoraz jesteś kwaśniejszy. Cóż to? Jesteś zazdrosny? DAUM wyniośle Ja? O metresęmetresa --- kochanka i utrzymanka. zazdrosny? Za kogo mnie bierzesz. BOGUCKI Tym lepiej. Nie będę się krępował... DAUM No... w każdym razie... BOGUCKI śmiejąc się A co! A widzisz!... STEFKA wpada mazurowym krokiem Z czego się śmieją? Ona nie wie, ona chce się śmiać także... BOGUCKI Flirt, CiemnośćNiech pani siada. Jak pani nie ma, to zaraz ciemno w pokoju. STEFKA zachwycona Joj!... Pan będzie tu częściej przychodził? Co? BOGUCKI Ależ naturalnie. Jeśli pani pozwoli! Daum chrząka Jeśli państwo pozwolą... może się kiedy gdzie razem wybierzemy... STEFKA radośnie Ach Boże! Żeby trochę się rozerwać... DAUM O, co to, to nie. Moja sytuacja nie pozwala na takie wybryki. BOGUCKI No --- ja to rozumiem. Ale tak po ciemku, wieczorem --- za miasto w zamkniętym powozie. STEFKA zła E!... Jak na pogrzeb. DAUM Nawet to byłoby za ryzykowne. STEFKA Widzi pan, jakie ja mam wesołe życie. DAUM To trudno. Inaczej być nie może. STEFKA do Boguckiego Niech mi pan naleje koniaku. DAUM Co to --- to nie. BOGUCKI Ale dlaczego? nalewa Za zdrowie przegranej dyskrecji! STEFKA rozparta na stole Dobrze piją Bardzo mi się pan podobał. BUGUCKI Mnie się pani także bardzo podobała. STEFKA do Dauma A co? A co? I bez godności i podobałam się. Proszę pana --- a pan zna dyrektora teatru? BOGUCKI Znam! STEFKA klęka na krześle i opiera się o stół --- Daum ją reflektuje, ona mu język pokazuje Ale na ,,ty"? BOGUCKI Nie. STEFKA E!... BOGUCKI A jak to pani potrzeba, to ja z nim bruderschaftbruderschaft (z niem.) --- ceremonialny toast towarzyszący przejściu na ,,ty". kiedy wypiję. STEFKA Mój królu! Zrób to --- to ja ci wtedy powiem, o co mi chodzi... BOGUCKI Dobrze --- zaraz dziś go wynajdę. STEFKA Mój królu! Bogucki wstaje. DAUM Co to? Idziesz? BOGUCKI Mam bardzo ważne rendez-vousrendez-vous (fr.) --- spotkanie; randka.... STEFKA Z damą? DAUM Pani Maliczewska! Stefka gra na nosie. DAUM Pani Maliczewska! BOGUCKI ubiera się Ale niebawem przyjdę... Pani pozwoli. STEFKA koło drzwi podaje mu kapelusz Mój panie! Niech pan przyjdzie! Prędko! Prędko!... BOGUCKI A ty pozwolisz? --- DAUM kwaśno Proszę! BOGUCKI śmieje się Bez entuzjazmu! Ale to mniejsza do Dauma Zostajesz? DAUM Trochę. BOGUCKI Do widzenia! STEFKA Do widzenia! Pa!... SCENA IX Stefka --- Daum Mchasiowa sprząta ze stołu --- Stefka przebiega około Dauma i gra na nosie. STEFKA Dziszdzisz (gw.) --- widzisz. pama! Zrobiłam konkietęzrobić konkietę --- wywierać wrażenie w kontekście miłosno-romantycznym.. DAUM Właśnie. Jak wyszła --- to on mówił, że jest zgorszony. STEFKA Kłamie jak pies. Bo --- mówił, że ona ma linię... Ona podsłuchiwała!... Artysta, TeatrNo a teraz raz dwa... muszę się uczyć Julii... dawajcie balkon! Mam zadane na jutro... no!... Stół... taszczy stół na środek sceny wskakuje na stół --- rzuca broszurę Daumowi --- i woła Niech czyta Romea i sufleruje... dalej. DAUM skrzywiony Nie mam okularów. Rozwala się na szezlongu. STEFKA grzecznie i miluchno Jakkolwiek. No!... ona prosi... DAUM grożąc Nie zasłużyła... czyta Coś błysnęło mi w oknie ach! to Julii lica itd. STEFKA na stole Teraz ja! --- Romeo --- niestety/ Nazwisko twoje razi Kapulety./ Bo co jest Romeo --- czyli to źrenica/ Czy ręka? czy też która stopa... czy jaka część lica... DAUM Czy stopa. STEFKA No --- to już powiedziałam... DAUM Ale ona powiedziała ,,czy też która stopa!" STEFKA Nie piłować... no teraz on. Pokazuje nogą na niego. DAUM Zaraz! czyta Zieloność barwa głupców,/ Porzuć modne stroje/ O Julio Monteka! ty kochanie moje! STEFKA Ale gdzie? gdzie? przeskoczył... dzwonek Któż tam? DAUM Łańcuch? Łańcuch? Michasiowa wpada na scenę --- Stefka stoi ciągle na stole. DAUM Nie odkładać łańcucha!... MICHASIOWA Wiem, wiem! SCENA X Ciż --- Sekwestrator SEKWESTRATOR Czy tu mieszka panna Maliczewska? MICHASIOWA Tu --- a czego? SEKWESTRATOR W imieniu prawa --- zajęcie. MICHASIOWA ponuro odkłada łańcuch Sekwestrator przyszedł... Stefka zwraca się do Dauma --- Daum chwyta futro i kapelusz i ucieka przez kuchnię. STEFKA chwilę bezradna --- zeskakuje ze stołu --- pędzi do drzwi Po moim trupie! SEKWESTRATOR wchodzi Pieniądz, Bieda, KaraPanna Maliczewska? Stefania? Przychodzę w sprawie Rozenbuszowej Ryfki... towary modne... kwota... pięćdziesiąt trzy korony... STEFKA Serwus Brzezina! Chodź pan!... ta pan stary znajomy!... Jak się pan miewa?... ale tu nic mojego nie ma... SEKWESTRATOR Znowu? STEFKA zaśmiewa się Stale. SEKWESTRATOR obchodzi dookoła, dostrzega srebrne porte cigarreporte cigarre (fr.) --- cygarnica, papierośnica. Dauma na szezlongu i rzuca się na nie jak drapieżca O... a to... STEFKA robi ruch jakby ocalić, ale się opamiętowujeopamiętowuje --- dziś popr.: opamiętuje. A to! I owszem!!! Bierz pan... bierz pan!... do Michasiowej, zanosząc się ze śmiechu porte cigarres starego!... Pan Bóg go skarał!... Okręca Michasiową, która się także śmieje --- i puszcza się kankana, zadarłszy suknię z dziecinnym rozpasaniem, śpiewając na całe gardło --- ,,Pan Bóg go skarał!...", aż kurtyna zupełnie zapadnie. Zasłona spada. AKT III Ta sama dekoracja --- dzień --- przy stoliku, przy małym stoliku siedzi Stefka i fryzuje włosy. SCENA I Stefka --- Michasiowa MICHASIOWA kręci się po pokoju Dałaby Stefka trochę pieniędzy. STEFKA w matincematinka (z fr. matin: ranek) --- luźny kaftanik, daw. poranny strój kobiecy. niebieskiej batystowej i krótkiej wełnianej szarej spódnicy Nie mam. MICHASIOWA Stale? STEFKA Tak. A jak ci źle --- to se idź. MICHASIOWA Pewnie, że mi źle --- jakbym u obcych służyła, to miałabym zasługi... Dzwonek --- Michasiowa idzie do drzwi. MICHASIOWA Może on... STEFKA Ale! On tylko wieczorem, cichcem lezie... MICHASIOWA Ale --- był już we dnie dwa razy. STEFKA No --- kto tam? Michasiowa uchyla drzwi --- posłaniec oddaje bukiet i list. STEFKA To pewnie od małego. Nie chcę!... Oddaj! MICHASIOWA Kiedy już posłaniec poszedł. STEFKA Powiedziałam ci, żebyś nie przyjmowała nic od tego smarkacza... MICHASIOWA Ta czemu? Ta wziąć można. STEFKA Nie chcę! Pewnie tam w kuchni znów drzwi otwarte. MICHASIOWA Zamknięte! List, Miłość romantycznaTrzeba zobaczyć, co on pisze. STEFKA Naturalnie. Ani myślę. MICHASIOWA To ja przeczytam! siada przy stole i czyta list Fila Perłami skuję twe śmigłe ręce/ Na nie rozsypię twych włosów złoto/ Więzami ducha... wzdycha Ładnie pisze, tylko trudno czytać. STEFKA Ciekawe komu on to znów ukradł? MICHASIOWA Ta co miał ukraść? Przecie nie ma przy liście nic jeno kwiaty. STEFKA Po co mi to zielsko? MICHASIOWA To niech mu Stefka powie, żeby zamiast kwiatów przysyłał kolonialne towary... To będzie wydatniejsze. STEFKA Głupiaś. MICHASIOWA Co --- głupiaś... to jeden pieniądz. zaczyna czytać Perłami skuję twe śmigłe ręce... STEFKA. A to piła... MICHASIOWA Sługa, Siostra, Rodzina, Pozory, Pieniądz, ObyczajeAlbo żeby mi pensję zapłacił... STEFKA Ty mi się nie waż mówić o tym --- ani jemu, ani staremu... MICHASIOWA Pewnie. Jakbym się prezentowała za siostrę, to nie wypadałoby mówić --- ale tak za sługę, to co, że się upominam o swoje! STEFKA Ja ci zapłacę. MICHASIOWA Na święty Jury --- jak będą w niebie dziury. Mogłaby też Stefka lepiej panu powiedzieć, że ja siostra, to by się wstydził i zapłacił. STEFKA Niech cię Bóg broni! On mi to przecież wyraźnie zapowiedział, żebym mu nigdy o familii nic nie wspominała. Ja ci to zaraz postawiłam za warunek. Jak chcesz być u mnie, dobrze. Ale --- jak sługa... Zgodziłaś się. Więc --- keinekeine (niem.) --- nie, bez; tu: żadne. gadanie być nie może. MICHASIOWA ponuro Bo ja myślałam, że się tu będzie przelewać. STEFKA O to, to!... Tędy go wiedliwieść --- przewodzić, prowadzić; tędy go wiedli: przen. o to chodzi.. dzwonek Któż tam? Michasiowa idzie do drzwi. SCENA II Też same, Filo w ubraniu cywilnym FILO W domu? STEFKA jednym susem zrywa się z sofy Czego? Czego?... FILO zmieniony Dwa słowa. Coś o premierze. Kiedy? Chcemy urządzić owację... STEFKA Nie mnie brać na kawał! Pan wie, że nie gram w tej premierze i że mam wasze owacje pod podeszwą. Miłość romantyczna, Miłość niespełniona, UczeńJa zakazałam tu przychodzić! Ja nie chcę! Ja nie lubię, jak się za mną włóczą... FILO Ja się nie włóczę, bo ja jestem pani cień!... STEFKA wraca do szezlongu No... ja mam też los. I proszę kwiatów nie przysyłać, bo pan na to nie ma pieniędzy... FILO To do pani nie należy. Ja bym ukradł gwiazdy, aby Pani rzucić pod nogi. STEFKA śmieje się A tymczasem pan sprzedaje książki... FILO Nieprawda. Ja mam swoje dochody. Ojciec mi daje pensję. STEFKA Pięć koron... FILO Trochę więcej. STEFKA Wszystko jedno. Nie na to, aby pan kwiaty kupował. Zresztą ja nie chcę... nie chcę... Tupie nogami i biegnie do okna. FILO To trudno. Ani pani, ani ja na to nic nie poradzimy. Ja kochać panią będę do śmierci, a że miłość wywołuje miłość, pani mnie także pokocha... Siada na krześle na środku sceny i patrzy na Stefkę spode łba. STEFKA Ja pana więcej znienawidzę. FILO ręce w kieszeniach od spodni Tym więcej panią kochać będę. STEFKA Pan niech idzie do sztubysztuba (gw.) --- szkoła.. FILO ponuro Ja jestem --- w szkole miłości. STEFKA powraca do szezlongu Ja do rodziców pana napiszę. FILO Tym lepiej --- sytuacja się od razu wyklaruje. STEFKA Jaka sytuacja? FILO Moja i pani. Miłość romantyczna, IdealistaPrzejdę walki, piekło --- ale zwalę to wszystko i utoruję drogę dla nas obojga... STEFKA Gdzie??? FILO Do wspólnej egzystencji. STEFKA idzie do lustra Pan ma źle w głowie. FILO ponuro A nie zdołam zwalczyć przeszkód --- zginiemy razem! STEFKA robi perskie okorobić perskie oko --- patrzeć zalotnie; mrugać porozumiewawczo. Właśnie. FILO Bohaterstwo, Plotka, Miłość romantyczna, Rycerz, ŚmierćCzy pani sądzi, że ja bym panią samą na świecie zostawił? Nigdy! Wszystko czyha na pani wdzięk, niewinność, młodość. Wszystko! Wszak teraz ciskają na panią ostatnie obelgi. Mówią o pani straszne rzeczy... STEFKA zaciekawiona Co mówią? FILO wstaje, ale pozostaje na środku Nie powtórzyłbym nigdy tych szkaradstw z obawy, aby panią nie znieważyć. Ale niech pani będzie spokojna. Ja nie wierzę! Ja jeden na świecie znam panią i wiem, kim pani jest. --- I zawsze w obronie pani stanę, choćby mi życie utracić przyszło. Śmierć samą bym wyzwał i zwalczył. Proszę mi wierzyć. STEFKA siada z nogami na sofie Że też pan wiecznie o tej śmierci gada. FILO ponuro Bo się jej nie lękam. STEFKA A jakby przyszła, to by pan uciekał za piec... Ale co tam śmierć! Niechby się tu zjawił jaki profesor, pan by uciekł. FILO Nigdy! Pani mnie nie zna. Dzwonek. STEFKA No... no... może profesor. FILO nie rusza się z rękami w kieszeniach od spodni Świat cały wyzywam do walki o panią... siada na krześle A zresztą ja się nikogo nie boję, bo jestem po cywilnemupo cywilnemu --- nie w szkolnym mundurku.! STEFKA Tymczasem niech się pan wynosi przez kuchnię. FILO siedzi Ani myślę. Dzwonek. STEFKA Proszę --- to może być moja koleżanka... FILO j.w. Niech wejdzie. STEFKA Nie chcę, aby mnie wzięła na język. FILO j.w. Niech spróbuje --- potrafię panią obronić. STEFKA Ach Boże!... po chwili Aha! --- A może ja o pana jestem zazdrosna i boję się, aby mi pana nie odebrała... FILO zrywa się Skoro tak... to pójdę... ale wrócę! STEFKA Nie dziś --- proszę bardzo! FILO Dla mnie nie ma zakazu. Ja... wrócę!... Dzwonek --- Michasiowa idzie otwierać. MICHASIOWA Ja bym nie radziła, żeby panicz tu siedział. FILO Idę!... Niebawem... Wychodzi. STEFKA szybko Żebyś mi go więcej nie wpuszczała. Otwórz! MICHASIOWA Ta co się spieszyć. To pewnie ktoś z rachunkiem. Uchyla drzwi, przez łańcuch widać Boguckiego. BOGUCKI Panienka w domu? MICHASIOWA Zaraz! do Stefki szeptem Jesteś w domu --- czy nie? STEFKA Kto? MICHASIOWA Ten pan, przyjaciel starego... STEFKA Ale jestem, jestem --- proś!... MICHASIOWA otwiera Panienka jest. Bogucki wchodzi, ma w ręku paczkę. SCENA III Bogucki --- Stefka --- Michasiowa STEFKA Cóż tak rano? BOGUCKI uprzejmie Dar, Przekupstwo, SkąpiecChciałem pani jak najprędzej przynieść, co pani wie... STEFKA O, o, o! BOGUCKI Proszę! Podaje jej zawiniątko. STEFKA rozpakowuje --- boa, papier rzuca na ziemię koło szezlonga Pycha! rzuca mu się na szyję i całuje go --- przygląda się Kogucie! BOGUCKI zmieszany Pani takie chciała... STEFKA dobry charakter jej bierze górę Ja mówiłam strusie... ale to nic. Śliczne. BOGUCKI A zwłaszcza, że jednej malutkiej osóbce ślicznie... STEFKA Może za duże? Co? Mnie się zdaje, że wyglądam jak pies w chomąciechomąto --- element uprzęży końskiej.... skacze na sofkę, ogląda się w lustrze, nie zdejmując boa siupajsiupać (gw.) --- siadać. pan także... Bogucki siada obok niej Jak mi się stary zapyta, skąd wzięłam, to powiem, że mi pan dał. Niech się wstydzi, że taki skąpy i inni panowie mi prezentaprezenta (daw. forma) --- dziś: prezenty. dają. BOGUCKI Kobieta, Szczęście, PochlebstwoJa w ogóle nie rozumiem, jak panią można czegoś pozbawiać. Przecież to największym szczęściem jest otoczyć kobietę zbytkiem i przepychem... STEFKA No --- proszę pana... a niech pan tylko tu spojrzy... MICHASIOWA w głębi Mnie się już nawet nie chce kurzów ścierać z tych gratów. STEFKA surowo Niech Michasiowa pójdzie zobaczyć w kuchni, czy mnie tam nie ma... Michasiowa wychodzi BOGUCKI Flirt, Kobieta, Dar, PieniądzPanią to należałoby postawić w serwantceserwantka (z fr.) --- oszklona z trzech stron szafka służąca do przechowywania szkła, porcelany, drobnych ozdób. jak figurkę z porcelany... STEFKA powoli smutniejąc To nie. Ale widzi pan, ja bym chciała choć w mojej sytuacji mieć tyle pieniędzy, aby ludziom gardła pozatykać. A tak to mną poniewierają dwa razy tyle i tak mi się zdaje, że każdy to ma do mnie żal za to, że ja mam tak mało pieniędzy... Byle kto się nade mną znęca i poniewiera. I stróżowastróżowa --- dozorczyni a. żona dozorcy., i lokatorzy, i gospodarz, a ja przecież drożej płacę jak inni. po chwili Ja panu daję słowo --- że to wszystko to diabła starego niewarte. BOGUCKI Ja ciągle powtarzam, panią potrzeba otoczyć zbytkiem. STEFKA Ja panu powiem, że to znów nie takie konieczne. Ambicja, PracaJa sobie dużo rzeczy umiem wyperswadować. Nie ma, no to nie ma. Ale widzi Pan, ja mam ambicję... BOGUCKI Co? STEFKA Am-bi-cję. Żebym ja się tylko dochrapaładochrapać się (pot.) --- osiągnąć coś trudem, z wysiłkiem. czego w teatrze, to już ja bym sobie w życiu dała radę... po chwili A pan... widział dyrektora? BOGUCKI Mam się z nim zobaczyć jutro rano. STEFKA I będzie mu pan mówił o mnie? BOGUCKI Naturalnie. STEFKA wstaje i idzie do stołu, siada przy nim Bo jak ja będę miała stanowisko --- to będzie wolno mi robić wszystko, co zechcę --- prawda? Już taki świat. Ja to widzę... Bogucki idzie za nią, bierze jej rękę i całuje każdy palec Tylko Daum widzieć tego nie chce. Panie! Mężczyzna, Kobieta, Opieka, Miłość, Marzenie, Pożądanie, PodstępOn się tak mnie wstydzi, pan nie ma pojęcia. Zresztą każdy się mnie wstydzi. Pan także... BOGUCKI stoi obok niej Cóż znowu? Jakby mnie pani kochała, to ja bym się tym chwalił --- przecież to szczęście. STEFKA Ale... BOGUCKI Daję słowo. STEFKA Chodziłby pan ze mną pod rękę? --- BOGUCKI Pod obie. STEFKA W biały dzień? BOGUCKI W najbielszy. STEFKA zrywa się To chodźmy! BOGUCKI Pardonpardon (fr.) --- przepraszam.! Jest różnica. Stefka mnie nie kocha... STEFKA E! Co panu po mojej miłości. Idzie do szezlonga i siada na swoim miejscu. BOGUCKI Widocznie, że mi ,,coś" --- i to bardzo... bardzo... głaszcze ją po włosach Moja Stefuś!... a takie to młode, a takie to kochane... STEFKA kładzie się jak dziecko i przymyka oczy, tyłem do publiczności, powoli odwraca się i widać, jak ma zamknięte oczka Niech gada jeszcze... BOGUCKI siada obok niej od wewnątrz sceny Żeby było moje --- to na rękach by ją nosił, dopomagał, czuwał --- pielęgnował... STEFKA z przymkniętymi oczami Niech gada jeszcze... BOGUCKI Opiekował się, kochał... STEFKA j.w. Miałaby stanowisko. BOGUCKI Pierwszorzędne... STEFKA jw. cichutko, ślicznie I długów by nie miała. BOGUCKI I długów by nie miała... Wszystko by to jej dał, gdyby była jego. STEFKA otwierając oczy dziecinnym głosem To niech ją sobie weźmie... BOGUCKI pochyla się ku niej roznamiętniony Stefuś... STEFKA zrywa się --- odtrąca go i po chwili tuli się Ale nie... nie... Niech ją sobie weźmie stąd precz... niech ją sobie weźmie na zawsze... na zupełne... BOGUCKI stygnąc Nad tym to trzeba się zastanowić. STEFKA wzdychając Tak!... BOGUCKI Ja przedtem muszę się przekonać, czy Stefka mnie kocha. STEFKA patrzy na niego tępo, potem zrywa się Ehe!... Nie ma głupich! perskie oko biegnie do stołu BOGUCKI wstaje A tak nie trzeba mówić, bo to zaraz cały urok psuje. STEFKA przy stole I mnie też dużo rzeczy urok psuje. z wybuchem E!... Ja już widzę, że ja tak zginę... BOGUCKI O, o! Zaraz --- wielkie słowa... Chrzęst klucza w zamku --- drzwi się uchylają, widać Dauma przez łańcuch, jak usiłuje wejść. SCENA IV Daum --- ciż sami DAUM za drzwiami wściekły Panno Maliczewska! Panno Maliczewska!... Proszę odpiąć łańcuch. STEFKA zdenerwowana Zaraz! Co za wrzaski! odkłada łańcuch Proszę!... Cóż pana dobrodzieja przyniosło? DAUM Co? Zaraz po... spostrzega Boguckiego A!... To ty? Cóż tu robisz? BOGUCKI Przychodzę z wizytą. DAUM zły Tak? Trochę wcześnie. BOGUCKI A skoro i ty... DAUM Ja przychodzę, bo mam trochę wolnego czasu w sądzie i... do Stefki Kobieta, Mężczyzna, Ciało, StrójPani nieubrana? STEFKA Jestem w negliżu. E! Niech nie nudzi. Tylko się pokaże, to już zaczyna... DAUM na boa Cóż to za pierzyna? STEFKA wyrywa mu To moje boa. DAUM Obrzydliwe, kokotki takie noszą. STEFKA zirytowana Bardzo dla mnie stosowne. DAUM surowo Mam panią za coś wyższego. Należałoby o tym pamiętać. STEFKA coraz więcej podrażniona Kto się wywyższa, będzie poniżony. DAUM do Boguckiego Przepraszam cię mój drogi za tego rodzaju rozmowę. STEFKA bardzo podniecona Nie należy gorszyć maluczkich. DAUM patrzy na nią zły --- i mówi ostro Gdzie jest moja inhalacja? --- STEFKA opuszcza głowę, zgnębiona i mówi po chwili cicho Zaraz! Wychodzi do kuchni. SCENA V Bogucki --- Daum BOGUCKI Jaka inhalacja? DAUM Chrypnę --- więc w przerwie zachodzę do niej zrobić sobie inhalację --- bliżej mi tu niż do domu. BOGUCKI Nie bardzo się żenujeszżenować się --- krępować się, wstydzić się.. Dziewczynę to może zrazić. DAUM Nie boję się... Ona wie, że po prostu dobijają się o mnie. --- A zresztą. BOGUCKI No... daj no spokój! Chodzi ci o nią. DAUM Och!... To rzecz podrzędna. BOGUCKI Udajesz obojętność... DAUM zagaduje Cóż twój mariażmariaż (z fr.) --- małżeństwo.? BOGUCKI Nie wiem jeszcze. DAUM No, no. Partia niezła. Ja radziłbym... BOGUCKI Tak ci chodzi, aby mnie ożenić? Nie bój się, nie włażę ci w drogę. DAUM Powtarzam ci, że ja się nikogo nie boję. BOGUCKI Tak ją trzymasz? DAUM Może! idzie do kuchni No?... STEFKA za sceną Już gotowe. DAUM wychodząc do Boguckiego Darujesz --- ale to rzecz ważna... BOGUCKI Proszę cię --- zresztą ja idę... Wchodzi Stefka. BOGUCKI Chcę panią pożegnać. STEFKA z daleka Pa, pa!... BOGUCKI chwyta ją, przegina i całuje w usta Tak, tak, tak! STEFKA Puść pan! On tu taszczy swoją łaźnię. Wchodzi Daum skrzywiony, ustawia sobie aparacik do inhalacji i siada przy małym stoliku. STEFKA zła, do Boguckiego To brzydkie, co pan wyprawia. BOGUCKI udaje zainteresowanego inhalacją A! To tak się robi. DAUM patrzy na Stefkę Co pani taka z lewej strony czerwona? STEFKA która się zbliżyła i podaje serwetkę Bo nie z prawej. BOGUCKI Więc tędy idzie para? DAUM Darujesz... ale ja mówić nie będę... BOGUCKI Nie... nie... ja odchodzę! DAUM macha ręką --- Stefka odprowadza Boguckiego do drzwi BOGUCKI cicho do niej Jak on wyjdzie, ja przyjdę. STEFKA Niech pan przyjdzie jutro --- już od dyrektora. BOGUCKI Nie --- ja przedtem muszę panią jeszcze widzieć. Wychodzi. SCENA VI Daum --- Stefka DAUM Zepsuta... zepsuta... musiał ktoś poruszać. Stefka, milcząc, klęka i naprawia maszynkę. DAUM wściekły To kosztuje pieniądze... tak nie można... STEFKA Już poprawione. Bierze boa i ogląda. DAUM A za to boa to ja nie zapłacę! Potrzebne to było? Mało tych fatałaszków? STEFKA Przeziębiam się na próbach. DAUM To chustką sobie gardło okręcić. Stefka siada na szezlongu z nogami i pozostaje tak nieruchoma, patrząc przed siebie. DAUM po chwili A teraz dąsy, fochy. I to się nazywa anielski charakter! Ja zapowiadałem --- że nie znoszę min pogrzebowych, że muszę być rozrywany, że musi się być wesołą w mojej obecności... Ja to zapowiadałem. Tak czy nie? --- STEFKA cicho Tak. DAUM No --- to niech się zastosuje do moich żądań. STEFKA Zaraz!... przeciąga się To ja mam co wesołego powiedzieć? DAUM Można by... STEFKA Kiedy mi dzisiaj czegoś nie tego... DAUM Przez łańcuch słyszałem, jak się wesoło bawiła. STEFKA No... bo... DAUM Bo i pan Bogucki wesoły? To się chciało powiedzieć? STEFKA zdenerwowana Może. DAUM z nagłym wybuchem Kłótnia, Gniew, Mężczyzna, Kobieta, Pozycja społeczna, Kochanka, WładzaJa sobie wypraszam wizyty. Ja sobie wypraszam. Ja zapowiadałem --- żadnych wizyt. Tak czy nie? --- zapowiadałem? STEFKA Ależ tak! tak! DAUM ubiera się w futro To proszę się zastosować do mojej woli. Nie życzę sobie trafiać na podobne sceny. STEFKA na szezlongu Jakie sceny? Myśmy tylko rozmawiali. DAUM Właśnie. Wierzę... Z nią można rozmawiać! STEFKA urażona Dlaczego nie? DAUM Bo ona nie jest do rozmawiania. STEFKA urażona bardzo Właśnie że pan Bogucki ze mną rozmawia i bardzo dobrze się ze mną bawi. DAUM Że się bawi, to wierzę, ale nie rozmową. STEFKA coraz więcej rozgoryczona Może się we mnie kocha? Daum parska śmiechem. STEFKA wściekła, do głębi serca zadraśnięta Dlaczego? Dlaczego się śmieje? Dlaczego nie mają mnie ludzie kochać? DAUM Miłość, KochankaBo kocha się rodzinę --- kocha się swój zawód, kocha się swój honor, kocha się swoją godność. STEFKA coraz wścieklejsza Ale takiej jak mnie, to się nie kocha... DAUM To jest wszystko komiczne... patrzy na zegarek Idę. STEFKA następując na niego Aha, aha! Żeby wiedział, że mnie kochają i to nie tylko Bogucki, ale i inni --- młodzi... z włosami na głowie, i z zębami... ze łkaniem prawie DAUM odsuwa ją laską Mężczyzna, Kobieta, Przemoc, Pozycja społecznaNiech się odsunie! Brzydka teraz jest!... Ja tu znów za godzinę przyjdę zrobić inhalację. Niechaj będzie gotowe. I proszę, żeby było w pokoju cieplej --- bo tu zimno. STEFKA ponuro Nie mam pieniędzy. DAUM Tu jest trzydzieści centów, to niech Michasiowa przyniesie pół cetnaracetnar (z niem. Zentner) --- jednostka masy równa ok. 50 kg. drzewa i zapali. kładzie futro, cylinder i woła Michasiowa! SCENA VII Stefka --- Michasiowa MICHASIOWA ironicznie Całuję rączki wielmożnego pana. DAUM Niech Michasiowa zobaczy, czy tam nie ma nikogo na schodach? MICHASIOWA Zaraz. Wychodzi na schody. STEFKA przy oknie Najlepiej za dnia nie przychodzić. DAUM Robię, co mi się podoba! --- I proszę do mnie tym tonem nie mówić, bo ja tego nie lubię. Michasiowa wraca. MICHASIOWA Nie ma nikogo! --- DAUM Dobrze! Wychodzi. STEFKA chwilę patrzy za nim, wreszcie biegnie od okna, rzuca się na szezlong i zaczyna płakać po cichu MICHASIOWA obojętnie No i czego?... Czego?... Nos ci spuchnie. STEFKA na sofie, płacząc Ja jestem obrażona... obrażona... duma moja obrażona... MICHASIOWA O co ci chodzi? STEFKA z całym bólem serca Miłość niespełniona, Kochanka, Społeczeństwo, Samotność, WygnaniePowiada, że mnie nie może nikt kochać. MICHASIOWA stojąc Niby jak kochać? --- STEFKA No... uczciwie, bardzo --- no... kochać. MICHASIOWA ironicznie A... to co innego. Niech się Stefce takiego kochania nie zachciewa, bo Stefka nie na takie kochanie, tylko na takie inne. STEFKA szybko Dlaczego? Dlaczego? MICHASIOWA zgryźliwie Bo --- Stefka już jest... tak... poza ludźmi... STEFKA szybko Jak to? MICHASIOWA dumniej A no... tak... poza ludźmi. Co zrobić? Ja jeszcze jestem między ludźmi i mnie można tak niby uczciwie kochać. STEFKA ironicznie Ciebie? MICHASIOWA z wybuchem Miłość niespełniona, Rodzina, Siostra, Kobieta, Uroda, Konflikt, Nienawiść, Pozycja społecznaA no tak! a no tak!... choć mam doły po ospie i nos mi się czerwieni --- ale ja jestem między ludźmi... Nachyla się ku siostrze z nienawiścią, obie patrzą sobie w oczy z siłą --- Stefka pierwsza spuszcza oczy. STEFKA Nie gadaj głupstw... MICHASIOWA ze złośliwym, nerwowym śmiechem --- pochylona tuż nad Stefką, odwróconą ku niej twarzą Ja jestem taka, że do mnie można przyjść i we dnie, a do Stefki to cichcem, jak nikogo na schodach i nocą... o... STEFKA Czego ty się na mnie uwzięłaś?... Za co ty się nade mną mścisz?... Michasiowa patrzy na nią przeciągle --- wreszcie owija się z głową w chustkę --- idzie do niszy --- wyjmuje z koszyka pończochy długie, poplamione atramentem. MICHASIOWA Za nic!... Długa chwila milczenia. MICHASIOWA innym, dawnym tonem Stefka by nie smarowała ciągle dziur w bucikach atramentem, bo pończochy ani doprać. STEFKA zgnębiona kładzie się na szezlong Cicho bądź --- daj mi co zjeść... MICHASIOWA Nie ma nic. Resztę rolmopsówrolmops --- śledź w zalewie. wielmożny pan zjadł wczoraj. Dzwonek. STEFKA leży na sofie Kto? MICHASIOWA patrzy przez łańcuch Ten od wierszów przyszedł. do sieni Nie ma panienki. STEFKA leżąc Głupia jesteś --- dawaj go tu!... MICHASIOWA Ta po co? STEFKA Dawaj go! --- SCENA VIII Też same --- Filo FILO Ja na chwilę. STEFKA Chodź pan tu... bliżej... siadaj pan... Tak... a teraz mi pan powiedz --- jedno. Czy we mnie naprawdę można się kochać? FILO siada na krześle koło szezlonga od strony widzów Przecież... ja... STEFKA klęcząc w kucki na szezlongu Ale nie tak jak każdy i w byle kim. Tylko uczciwie... no tak, jak się tam w waszych kobietach kochacie? FILO Miłość, Kobieta, Bogini, Anioł, Miłość romantyczna, Pozycja społeczna, MałżeństwoJak pani się może pytać o to. Ja panią ubóstwiam. Dla mnie pani jest uosobieniem miłości, ja ponad panią... STEFKA To są faramuszkifaramuszki --- błahostki, drobnostki.. Ja się pytam, czy można się we mnie kochać uczciwie? FILO Inna miłość byłaby dla pani obelgą! STEFKA gorączkowo Więc ja nie stoję poza ludźmi? --- FILO Pani stoi pomiędzy aniołami, ponad ludźmi. STEFKA tupie nogami Nie... nie... ja chcę stać pomiędzy ludźmi, pomiędzy zwyczajnymi kobietami --- takimi, które można kochać, zaręczyć się, ożenić... FILO wpatruje się w nią Tak... powiedziała pani wielkie słowo. Wielkie... STEFKA patrzy się na siostrę Bo mnie wszyscy znieważają, mówią, że ja jestem taka, którą się nie kocha... FILO A któż jest godniejszy miłości, jak nie pani? Gdzie istota czystsza, doskonalsza jak nie pani? osuwa się przed sofą na kolana Stefko, nasza miłość... STEFKA Czego pan ciągle mówi nasza miłość! Ja pana nie kocham. FILO Nasza miłość musi pozostać nierozerwalna. Ja siadam w tym roku do matury --- potem idę na prawo... STEFKA A ja na lewo... FILO Skończę prawo --- i wtedy --- Stefko --- wtedy już będziemy na zawsze razem! --- Szczęśliwi --- nierozłączeni --- pod chmury cię podniosę, w błękity ustroję --- gwiazdami oświetlę... STEFKA zrywa się i biegnie do stołu To będzie wcale... wcale... FILO idzie za nią Teatr, Hańba, Dobro, Opieka, KobietaTak sobie umyśliłem. W teatrze cię nie zostawię. To bagno, to zgnilizna. Nie tobie tam być, nie tobie... tam zatracasz swą godność... STEFKA stoi przy oknie Jest... wyjechała godność... FILO przy stole Gdybyś nawet nie chciała... STEFKA No... dosyć... już mi się to znudziło. Może pan sobie iść. Mnie szło o to, aby pewne osoby słyszały... patrzy na Michasiową, która w głębi ceruje pończochy że mnie bardzo uczciwie kochać można. FILO Zaręczyny, MiłośćKto wątpi? Niech wystąpi... Stefko!... Oto pierścioneczek... weź go, noś jako zaręczynowy między nami pierścień... STEFKA Daj mi pan spokój... FILO Co do mego ojca, matki --- nie lękaj się. Ja mam sposób, ja powiem im coś, co zmusi ich, aby sami zwrócili się do ciebie i nie rozrywali naszego związku. --- To sposób może straszny, może bolesny --- ale niezawodny. Mój kolega jeden go wypróbował --- był w tej samej sytuacji --- zaręczył się --- rodzice grozili --- użył tego sposobu --- i zmieniło się wszystko... MICHASIOWA od okna, zainteresowana Ożenił się? --- FILO Nie --- bo uciekła z drugim. Ale wiem, czym zwalczyć rodziców... STEFKA znudzona Zakazuję panu! do Michasiowej Proszę stąd iść --- Michasiowa wychodzi. --- Stefka idzie do szezlonga FILO Czy chcesz, czy nie chcesz, uczynię to! Tylko zawczasu przepraszam! Przepraszam! brzeg sukni całuję... będzie to chwilowe zaćmienie, jakaś plama przelotna... ale ja wiem, gdy wywalczę w ten sposób szczęście nasze --- ty mi darujesz... A! Jeszcze jedno! Słuchaj! Stefek... ja cię oszukałem, okłamałem... ale ja działałem pod wpływem szału młodości... nierozwagi... ja ci się przedstawiłem pod obcym nazwiskiem. STEFKA przy lustrze O Boże! Jak mi to wszystko jedno. FILO Ja się nie nazywam Janiszewski. Ja się nazywam Daum. STEFKA szybko Jak? FILO Daum --- Gustaw Daum... STEFKA Syn starego Dauma? FILO Mecenasa... STEFKA gwałtownie Jak? Jak?... Biegnie i zakłada łańcuch. FILO Ty znasz moich rodziców?... STEFKA z krzykiem Nie... nie... nie... ale i ciebie nie chcę znać!... Nie chcę... nie chcę... Ucieka do okna. FILO biegnie za nią Co to jest! Dlaczego? Co się stało? Chce ją wziąć za rękę. STEFKA Nie chcę... wynocha stąd... wynocha... FILO Ojciec, SynJa wiem --- mój ojciec nie ma szczególnej opinii, ale to w polityce --- zmienił przekonania... ale to, Stefuś, zdarza się w najporządniejszej familii, za co ja mam być karany? --- To życiowo bardzo porządny człowiek, nieposzlakowanej moralności, Stefuś, on ciebie... STEFKA zatyka uszy biegnie do kuchni Nie gadać!... Nie gadać!... Wynosić się... woła Michasiowa zrób z nim co... niech się zgubi... MICHASIOWA wpada --- do Fila Najlepiej niech pan sobie idzie --- ona jak wpadnie w gniew, to święty Boże nie pomoże... niech pan idzie... FILO z energią Ja pójdę... ja poszukam mego ojca, ja go zaraz tu przyprowadzę --- i wszyscy razem pojedziemy do mojej matki. Zobaczysz, jak się ucieszy!... Idę... ale wrócę... Chce iść przez główne wschody. MICHASIOWA Nie tędy! --- przez kuchnię... FILO z patosem Dobrze --- ale ja powrócę głównym wejściem otwarcie i w sposób godny nas obojga... Wychodzi szybko, zdecydowany. SCENA IX Stefka --- Michasiowa STEFKA zdenerwowana Żebyś mi go nigdy tu nie puszczała. MICHASIOWA Najlepiej trzeba było z takim dzieciakiem nie zaczynać. STEFKA Cicho bądź!... po chwili parska śmiechem Nie rezonuj. Sama wiersze brałaś. MICHASIOWA Przez pocztę można... Dzwonek --- Michasiowa idzie do drzwi --- przez łańcuch. MICHASIOWA Zaraz... do Stefki przyjaciel!... STEFKA ucieszona A!... Proś!... MICHASIOWA szeptem A ty uważaj --- lepszy wróbel w garści niż kanarek na powietrzu... Stefka biegnie do drzwi --- otwiera. SCENA X Też same --- Bogucki BOGUCKI Jestem! STEFKA Dzięki Bogu! BOGUCKI z kokieterią Naprawdę? STEFKA szczerze Doprawdy. --- Jak pana widzę --- zaraz mi lżej. Pan musi być bardzo miły w domowym pożyciu. BOGUCKI filuternie Staram się. STEFKA I dlatego pana lubią kobiety. BOGUCKI śmiejąc się Mało lubią --- szaleją. STEFKA z przekorą No... no... BOGUCKI idąc do szezlongu I Stefcia także... Stefcia szaleje... Siadają --- Stefka na krześle. STEFKA Ani myślę. Zresztą mnie nie wolno... BOGUCKI na poręczy szezlonga, odwrócony do Stefki Ach! Jaka wierność. Dużo Stefci z tego przyjdzie. STEFKA No... zawsze... BOGUCKI Nie powiem, gdyby Stefka była żoną Dauma, ale tak... STEFKA No --- a gdyby pan był na miejscu Dauma, a gdybym pana zdradzała to... BOGUCKI Phi! To co innego... STEFKA Bo się o pana rozchodzi... BOGUCKI Nie --- ale widzi Stefka, między mną a Daumem jest różnica. Gdyby Stefka mnie zdradzała, byłaby nieusprawiedliwiona, a zdradzając Dauma, Stefkę każdy uniewinni...zdradzając Dauma, Stefkę każdy uniewinni --- błąd gramatyczny: niezgodność podmiotów; popr. np. zdradzając Dauma, zasłuży Stefka na uniewinnienie u każdego a. jeśli Stefka zdradzi Dauma, każdy panią uniewinni. STEFKA smutno Trochę to w tym prawdy... BOGUCKI Ale tak... tak... i ogromna... Niech tylko Stefka spróbuje zdradzić Dauma... Przyciąga Stefkę z krzesła do siebie. STEFKA Z panem... BOGUCKI czule Spodziewam się! Zobaczy Stefka, jak się zaraz życie Stefci rozjaśni... STEFKA Wie pan, szczerze ja nie mam jakoś zdolności do tego, żeby zdradzać... BOGUCKI Szkoda... STEFKA Ja wolałabym prosto, uczciwie --- bez oszustw... BOGUCKI Naturalnie, naturalnie... kto wie, jak by się rzeczy ułożyły... po chwili może życie Stefki by zupełnie inny obrót wzięło... ja na przykład wiem dobrze, co Stefce potrzeba... ja zrobiłbym wiele... wiele nawet, czego się Stefka nie spodziewa... STEFKA wzięta, pomimo woli lgnąc do niego Niech pan powie... co?... BOGUCKI po lisiemu Obowiązek, Kobieta, Mężczyzna, MiłośćJa wolę nie mówić, ale ja zwykle wiem, co jest moim obowiązkiem względem kobiety, która mnie kocha i jest dla mnie łaskawa. Ja jestem dżentelmenem i jako ten wiem, czym i kim być powinienem... STEFKA po chwili Wie pan... może ja się namyślę... BOGUCKI Tak --- tak będzie najlepiej. Ja nie chcę do niczego kobiety przymuszać. --- Niech sama, sama, to jest mój system... obejmuje Stefkę i całuje Uroda, Kobieta, Mężczyzna, Słowo, PożądanieDzieciuś, pieszczoszka, Stefuś... jak zechce i kiedy zechce... choćby zaraz jestem twój... i z dyrektorem pomówię... i wszystko... Stefuś... laleczka... pieścidełko... jakie to cacane, jakie to zgrabne... może dziś Stefcia by mnie odwiedziła?... ja tu będę w sądzie... karteczkę przez woźnego... Michasiowa zaniesie... uprzedzi... jakie to zgrabne... powiadam ci Stefuś wszystko... wszystko... Słychać chrzęst klucza, drzwi się szamoczą o łańcuch, widać za drzwiami Dauma. SCENA XI Daum, Stefka, Bogucki STEFKA Masz! Jest! DAUM za drzwiami Proszę łańcuch odłożyć. STEFKA wyniośle Cóż tam? Czego? Pali się? ... Idzie drzwi otwierać. DAUM wchodzi, spostrzega Boguckiego Pewny byłem. BOGUCKI ironicznie Ślicznie, żeś się nie zawiódł. --- Idę --- panno Stefciu... do widzenia... DAUM zły Czy ja wypłaszam? --- BOGUCKI ubiera się Cóż znowu? Idę do sądu. --- DAUM z intencją Spotkałem właśnie twoją przyszłą narzeczoną. BOGUCKI śmiejąc się Tak jest --- właśnie miała iść na wystawę, razem --- z twoją żoną... do Stefki Panno Stefciu!... czekam na decyzję. STEFKA śmiejąc się Kto wie --- może pan nie będzie długo czekał. DAUM Co to znaczy? STEFKA sucho To nasza rzecz! Odprowadza Boguckiego do drzwi, on wychodzi, uśmiechając się do niej znacząco. SCENA XII Daum --- Stefka STEFKA ironicznie i sucho Jeżeli myślał, że ja uwierzę w to, iż Bogucki ma narzeczoną, to się mylił. DAUM Niech nie gada --- a poda inhalację. STEFKA pokazuje mu nogą aparat Niech sobie weźmie. Zaczyna się bardzo szybko ubierać w niszy. DAUM Co? STEFKA. z furią i brutalnie Pstro! DAUM bierze sam maszynkę i przygotowuje inhalację Jeżeli myśli, że daleko z tym zajedzie, to się myli. Ślubu nie braliśmy... STEFKA Całe szczęście! MICHASIOWA wchodzi z kuchni Niech panienka idzie do teatru po gażęgaża --- wynagrodzenie artysty. --- bo to dzisiaj piętnasty, a za obiady trza zapłacić. spostrzega Dauma Całuję rączki wielmożnemu panu! DAUM Ile za te obiady? Ja zapłacę. STEFKA gwałtownie Nie potrzeba... ja sama... nie chcę... Ubiera się w żakiet i kapelusz. DAUM Należałoby w domu zostać, kiedy ja tu jestem. STEFKA gwałtownie Nic nie należy! Nic nie należy!... DAUM Zwracam uwagę na proste zasady przyzwoitości... STEFKA gwałtownie, ale nie trywialnie Pies niech polkę z nim tańcuje przez wały hetmańskiewały hetmańskie --- Aleja Wolności we Lwowie.... DAUM Co? Jak? STEFKA otwiera drzwi i dorzuca Albo nie --- bo psa szkoda! Wylatuje jak wicher przez kuchnię --- Michasiowa patrzy za nią. DAUM A jej co?... MICHASIOWA Ot!... DAUM Różki odrosły... MICHASIOWA Bogiem a prawdą to były zawsze. DAUM Już ja je przytrę... MICHASIOWA To było rogate i będzie rogate. Czy zapalić? DAUM Przecież dałem na drzewo. Zimno jak w psiarni, muszę palto włożyć... Kładzie palto. MICHASIOWA Ale nie ma zapałek. DAUM Tu są... wyjmuje z kieszeni, rzuca na ziemię --- Michasiowa podnosi A co do Stefki, to najlepiej, jak ja jej piśmiennie ultimatum zostawię. Tak i tak ma być... a nie, to... jak chce... MICHASIOWA mierząc Dauma z wściekłością ukrytą, pali w piecu Wielmożny pan by ją porzucił? DAUM pisząc To jest moja rzecz. MICHASIOWA przy piecu Bo mi się zdaje, że wielmożny pan to by bez niej już nie wyżył. DAUM A to co?... Coście wy tak na rezon dziś wzięły?... Przez drzwi kuchenne wsuwa się Filo. SCENA XIII Filo --- Daum --- Michasiowa MICHASIOWA zrywa się Pan tu czego? FILO Drzwi były otwarte... dostrzega Dauma Ojciec!!! DAUM Ty? Tutaj?... Ja... kamienicę kupuję... więc oglądam... ale co ty... co ty tu robisz?... MICHASIOWA Jezus Maria! Ja po nią polecę! Wylatuje. FILO Ojciec, Syn, WolnośćNie wiem, ojcze... sądzę jednak, że... śledziłeś mnie... to źle... wolność indywidualna... ale to mniejsza. To forma, mogę ci to przebaczyć. Tu rozchodzi się o rzecz główną. Co ja tu robię! Otóż --- wolę powiedzieć od razu --- jestem tu u panny Maliczewskiej... DAUM udając obojętność Któż to taki? FILO stanowczo nabiera na odwagę To jest kobieta, którą kocham, która mnie kocha i z którą po skończeniu prawa ożenię się. DAUM cofając się, ale od razu nie dając całego głosu Z kim? --- Z nią?... FILO coraz odważniej --- chociaż mu głos zamiera Tak. I tu jest wszystko na próżno. Cokolwiek mi zechcesz powiedzieć. Pozycja społeczna? To dla mnie nie istnieje! Nazwisko? Lepsze niż nasze... na -ski --- a co do niej samej... DAUM przerywa krótko, ostro Milcz!... i zabieraj się stąd... FILO Kłótnia, Ojciec, Syn, Honor, Mężczyzna, ObowiązekWidzę, że zaczyna się znów wieczyste nieporozumienie... ojcowie... dzieci... Trudno... ojciec mnie zmusza... powiem coś, czego bym mówić nie chciał. Ale --- mówić będę językiem ojca... po chwili Ojciec ma wygórowane pojęcie honoru, godności. Ja także. Czy ojciec kazałby mi zapłacić karciany dług? DAUM Do czego ty zmierzasz?... FILO Dług zaciągnięty względem kobiety jest stokroć większej wagi. Panna Maliczewska i ja... to jest ja... mam względem niej obowiązki... DAUM blednie, cofa się i mówi chrapliwie Ty?... Ty?... FILO Daruj ojcze... młodość... DAUM szeptem I ona... ona... FILO Ona niewinna, ja tylko... DAUM Cicho! Cicho!... Siada prawie bezprzytomny, zakrywa twarz. FILO Spodziewam się, że teraz... DAUM Cicho... pozwól mi choć myśli zebrać. Chwila milczenia --- Filo stoi nieruchomy pod ścianą --- Daum zasłonił oczy i siedzi. FILO cicho Ojcze!... DAUM jakby się budząc Przede wszystkim ty musisz stąd iść... FILO Ale... DAUM w gorączce Ja także, o, ja także stąd pójdę. Za chwilę. FILO Czy chcesz pomówić z moją narzeczoną? DAUM w gorączce Tak... tak... właśnie... FILO dziecinnie Bądź dla niej pobłażliwy. Ona taka nieśmiała, choć na pozór swobodna; ale skoro to uznajesz za konieczne --- pójdę. Ufam ci i widzę, że uznajesz we mnie prawa człowieka. Cenię cię za to. Jej powiedz, że... DAUM szeptem Wiem, co mam powiedzieć --- ty idź!... FILO kieruje się do drzwi frontowych Zamknięte... DAUM Czekaj! machinalnie wyjmuje klucz od drzwi frontowych i opamiętowuje się, chowa Może tu jest inne wyjście... FILO Tak --- przez kuchnię idzie do kuchni Otwarte. do ojca serdecznie Będę czekać na dole... DAUM Nie... nie... idź do domu chwilę patrzy na niego, bierze jego głowę w dłonie i całuje syna w czoło Tyś nic nie wiedział... tyś nie winien... FILO Nie ojcze --- to ja, ja... ona niewinna... DAUM Nie... nie... idź... idź... Filo wychodzi --- Daum pozostaje chwilę sam --- obłędnym wzrokiem patrzy dokoła --- chce usiąść --- wstaje --- bierze kapelusz, laskę --- siada znów na szezlongu --- tupot po schodach --- frontowymi drzwiami wpada Michasiowa, otwierając je z klucza, który ma przy sobie. SCENA XIV Daum --- Michasiowa później Stefka MICHASIOWA Panienka idzie... nie chciała, ale ja ją namówiłam, teraz się zatrzymała na dole, rozmawia z... paniczem. DAUM z szezlonga Zakazać!... Zakazać!... Niech nie mówi z nim... MICHASIOWA Ale ona go nie kocha, proszę wielmożnego pana. DAUM z szezlonga Przemoc, Mężczyzna, Kobieta, ZazdrośćNie o nią tu chodzi, nie o nią tu chodzi... Drzwi frontowe się otwierają i wpada Stefka --- Daum rzuca się ku niej, jakby ją chciał bić --- ona woła STEFKA A... Chce coś mówić --- nagle się cofa pod okna i tak zostaje nieruchoma, z zaciśniętymi pięściami przy ustach --- Michasiowa przy niej, jakby ją broniła. DAUM po chwili, chrapliwie --- cicho Ja tu się dowiedziałem... takich rzeczy... takich rzeczy, że aż dreszcz przejmuje na samo wspomnienie... chwila milczenia Ja nie miałem wysokiego wyobrażenia o jej moralności... ale to przechodzi pojęcie... to już błoto... to już... MICHASIOWA cicho do Stefki Niech mu Stefka powie prawdę, że przecież nic nie było... STEFKA cicho przez zaciśnięte zęby Nie powiem! Niech teraz myśli... to sobie pójdzie... napiszę mu jutro... ale niech ze mną zerwie... DAUM j.w. Ja odchodzę... na zawsze... z najwyższą pogardą... ze wstrętem... i to jedno... od mego syna wara!... Nie dam!... Nie dam!...kieruje się do wyjścia, nagle staje i zwraca się do Michasiowej Mój aparat inhalacyjny mi zapakować... zabiorę. Michasiowa pakuje aparat w papier rzucony od boa --- milczenie w czasie tego --- wreszcie Daum bierze aparat i wynosi się zgarbiony, zestarzały --- przechodząc, mówi z goryczą, patrząc na Stefkę DAUM Za tyle dobrodziejstw!!! STEFKA do Michasiowej szybko Klucz!... niech odda klucz ode drzwi! Michasiowa wybiega i za chwilę wraca z kluczem. STEFKA zrywa się jak szalona i zaczyna tańczyć po pokoju Radość, Wolność, PieniądzPoszedł! Poszedł! Co za radość! Co za szczęście. Nie ma go!... Nie ma go!... Już tu nie przyjdzie... nie... Płacze i śmieje się nerwowo, w miarę słów Michasiowej śmiech ten zastyga. MICHASIOWA skrzywiona Jest czego się cieszyć. STEFKA śmieje się spazmatycznie Pewnie że jest! Och! Jak ja go nienawidziłam... jak ja go nienawidziłam... MICHASIOWA cicho Jutro po kwartalne przyjdzie Żyd za meble --- a jakże... obiady za cały miesiąc --- praczka już przeszło dziesięć guldenów --- po sklepach Stefka wszędzie wisi --- na szesnasty się zlecą jak kruki. Ciekawamciekawam --- skrót od: ciekawa jestem., co będzie... STEFKA zgaszona, cicho --- siedzi na szezlongu Co Bóg da... MICHASIOWA Mieszkanie to jeszcze na dwa tygodnie... najgorzej z krawcową --- dziś trzy razy była dziewczynka z rachunkiem... już zaczyna na schodach wymyślać... STEFKA cicho, niepewnie To poślij po stróża, niech ją wyrzuci. MICHASIOWA Stróż też zły, pluje --- mówi, że Stefka mu za siedem szper winna... a już co do mnie to ja nie mówię, ale niby ta pensja to... STEFKA pada na twarz na szezlong No --- co ja mam robić? Co?... MICHASIOWA Było załatać!... Nie zrywać... dzwonek Może się wraca? STEFKA zrywa się Nie chcę! Wolę najgorsze... nie chcę... Zatyka oczy. SCENA XV Też same --- Bogucki BOGUCKI Jest? MICHASIOWA Przyjaciel! STEFKA skacze Z nieba spadł!... rzuca się ku niemu Miałam kartkę posyłać... BOGUCKI szybko Wyszedłem z sądu --- widzę, jak Daum jedzie dorożką strasznie blady --- odwrócił się ode mnie --- co jest? STEFKA z entuzjazmem Wolność, KobietaTo jest, że jestem wolna... wolna... że nikt nie ma do mnie prawa... że mogę sobą rozporządzać... BOGUCKI zdziwiony Zerwane? STEFKA z energią Na fest! Daum pogrążon! Z Dauma nici!... BOGUCKI Ale dlaczego? MICHASIOWA szybko To przez wielmożnego pana --- bo tamten wielmożny pan był zazdrosny o wielmożnego pana... BOGUCKI nieufnie Oho, ho! Żeby aż tak... STEFKA szybko Mniejsza, czy o to czy o to --- dość, że jestem wolna... I ja powiem panu od razu, że jestem bardzo szczęśliwa, że nie potrzebuję go zdradzać z panem z wdziękiem dziecka bo ja byłabym go zdradziła, a to przecież brzydko... zawsze... więc przecież lepiej otwarcie i szczerze... BOGUCKI No... tak... do Michasiowej Niech Michasiowa wyjdzie, bo ja mam pomówić z panienką. Michasiowa, wychodząc, mówi do siebie. MICHASIOWA do siebie Może da Bóg, że się wygrzebiemy!... STEFKA dziecinnie i serdecznie Pan się cieszy, że ja już będę całkiem panowa? BOGUCKI lisio Bardzo... Ale siadaj Stefuś naprzeciw mnie i pogadajmy rozsądnie. Jak ma już być tak, że ja mam zastąpić Dauma --- to w miarę moich środków. Otwarcie mówię --- wiele zrobić nie mogę, nawet prawdopodobnie mniej jak Daum. Ale ja lubię czyste sytuacje. Tak jak on. O! Teraz rozeszliście się --- a ponieważ on nic nie przyrzekał... STEFKA Oho, ho!... Co przyrzekał!... BOGUCKI jakby ucinał nożem Ale ogólnikowo! Nic wyraźnie. Rozeszliście się i nie macie pretensji jedno do drugiego... Tak samo i ze mną. Żadnych pretensji. wstaje, zagląda do kuchni, do niszy Mieszkanie może zostać to samo, meble wynajęte, bo to praktyczniejsze w razie wyjazdu... a długi są?... STEFKA cicho siedzi na szezlongu i patrzy za nim Są. BOGUCKI siada na szezlongu na poręczy Dużo? STEFKA j.w. Sto osiemdziesiąt reńskich szybko Ale zaraz nie trzeba będzie wszystkiego płacić. BOGUCKI To się ułoży... Tylko zapowiadam --- nic więcej płacić nie będę --- ani centa długów poza to --- to niech Stefka pamięta. --- Także... żeby żadna rodzina o...! Tego nie lubię. I proszę, jedno, niech to, że ja tutaj bywam, zostało w zupełnej tajemnicy... zupełnej... STEFKA smutno To pan znów będzie tak po ciemku przychodził? BOGUCKI z obleśnym uśmiechem No... naturalnie ja wyrabiam sobie sytuację... ja muszę liczyć się z opinią. STEFKA nieśmiało I nigdzie mnie pan ze sobą nie weźmie? BOGUCKI jak wielki pan Może kiedy --- za miasto... wieczorem... STEFKA ironicznie Z podniesioną budą... A! Z Milowiczówną to pan chodził nawet w dzień. BOGUCKI wymijająco Byłem o kilka lat młodszy, dziś mam zastanowienie i muszę myśleć o przyszłości. STEFKA coraz smutniej A z dyrektorem się pan zobaczy? BOGUCKI Naturalnie... przy sposobności... STEFKA nieśmiało I o mnie mu pan powie? BOGUCKI wymijająco Przez jednego z moich przyjaciół. Mnie samemu teraz nie wypada... Cóż to? Humorek niedobry? wstaje O! To już wypraszam sobie. --- Trzeba się zawsze uśmiechać i wesoło mnie przyjmować, bo ja sam mam często chwile strasznego zdenerwowania i należy mnie rozrywać. --- To jest moje ultimatum. Cóż --- sztimtsztimt (z niem.) --- zgoda.?... STEFKA smutno Sztimt! BOGUCKI O! Tak nie lubię... wesoło... no... roześmiać się... STEFKA śmiejąc się blado Sztimt!...Pocałunek Bogucki ją całuje, ona się biernie poddaje. --- Bogucki patrzy na zegarek. BOGUCKI Ho, ho!... Trzecia... idę do kancelarii --- wieczorem przyjdę... sam coś przyniosę na kolację --- tak coś... STEFKA z ironią Przyjacielską przekąskę... BOGUCKI ubiera się To... to... no!... Pa!... A jakie to zgrabne... jakie to zgrabne... całuje ją Do wieczora! Zawołaj Michałową! STEFKA Po co? BOGUCKI Czy tam nie ma kogo na schodach? STEFKA kiwa głową Ha no!... idzie sama, patrzy Jest!... pies właścicielki. BOGUCKI A Stefuś dowcipny! Pa!... kotuś! Pa, dzidziuś! Pa! Czekać i tęsknić! przysuwa ją do siebie Kocha? STEFKA z całą zawiedzioną duszą Chciała... Teraz już nie... BOGUCKI jak do dziecka niedbale Będzie... będzie... pa! Wychodzi. SCENA XVI Stefka --- Michasiowa MICHASIOWA szeptem No --- co? STEFKA Ha no... co mam robić? Siada na szezlongu z nogami. MICHASIOWA przysiada na krześle Siostra, SługaSłusznie. Nóż na karku. A co ja mam być? Siostra? Sługa? STEFKA Sługa. Wymówił sobie rodzinę. MICHASIOWA wściekła Patrzcie go! Taki drugi Protazy... STEFKA Niech mnie Michasiowa zostawi samą. Głowa mnie boli. MICHASIOWA To z głodu, bo i mnie. --- Ja nie pójdę po obiad bez pieniędzy, bo wyzywają, a to wstyd. Stefka z gaży co przyniosła? STEFKA cicho Nic. Zabrała Rosenbuszowa... czekała przed teatrem. Poczekamy do wieczora... on coś na kolację przyniesie... MICHASIOWA prosto Byle znów nie ciągle sardynki jak tamten. No... to czekajmy... STEFKA sennie Połóż się spać! MICHASIOWA przysiada na ziemi przy piecu Chyba. Ciekawa jestem, u którego ja mam się teraz o zasługi upomnieć... Wychodzi. STEFKA sama ze łzami owija się chustką i układa się do snu I to już tak całe życie!... Psia krew!... Tak całe życie!... Zasłona zapada wolno.