Kasprowicz, Jan Taniec zbójnicki http://www.wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-wichrow-i-hal-z-tatr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-wichrow-i-hal-z-tatr-taniec-zbojnicki http://polona.pl/item/494421/3/ Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów, 1898 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-12-29 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6573.jpg Widok tatrzański, Stefan Filipkiewicz (1879-1944), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6573 Jan Kasprowicz Z wichrów i hal, Z Tatr Taniec zbójnickiZ motywów pieśni ludu zakopiańskiego. Baco nasz! baco nasz!/ Dobrych chłopców na zbój masz!/ A nasze ciupagi/ Ciętsze, niż ten nagi,/ Biały pałasz wrażywraży --- wrogi, obcy./ Orawskich husarzy! Hej! Baco nasz! baco nasz!/ Dobrych chłopców na zbój masz!/ Dobrzy chłopcy w domu nie usiedzą,/ Pomkną lasem, pomkną skalną miedzą,/ Do bielonej polecą Orawy/ Na biesiady, na krwawe zabawy,/ W ślady za orłami/ Polecą turniami,/ Z wyostrzoną bronią/ Kozice przegonią! Hej! Bieda, PieniądzAni my porteczek, ani my cużeczkicużeczka --- zdr. od: cucha; góralska męska peleryna lub kurta sukienna, często zdobiona haftami i obszyciami.,/ Kiej wypasać musim te cudze owieczki,/ A han! za wirchamiwirchy (również poniżej zdr. wirszyczki) --- wierchy, szczyty górskie., za naszemi horyhory --- góry./ Pełne złota, srebra spichrzespichrz (lub: spichlerz) --- budynek do przechowywania zboża. i komory,/ Hań! odmierzowają dukaty na beczki,/ Kiej my ni porteczek, ani też cużeczki!/ Hejże, chłopcy, hej !/ Z wirchów, hal i kniejknieja --- las.!/ Za bukowy las,/ Za bór jaworowy,/ Hań--cihań--ci --- tam, tam--ci. czeka nas/ Pieniążek gotowy ---/ Na cużeczki,/ Na porteczki/ Złota, srebra w bród! Hejże, chłopcy, hej!/ Z wirchów, hal i kniej!/ Wyszły na polany/ Liptowskie barany:/ Do liptowskich trzód/ Kanykany --- gdzie, dokąd. droga? Kany?/ Kany idzie perćperć --- szlak prowadzący przez szczyty gór, granią. ---/ Przez życie czy śmierć?.../ Z buczakabuczak --- młody buk. na pniaka/ Z jedliczkijedliczka --- młoda jodła. na smrek,/ To droga junaka,/ To--ci jego bieg!/ Wirszyczkami,/ Turniczkamiturniczki --- zdr. turnie; strome skały, skaliste, ostre szczyty górskie./ Idzie jego perć/ Na życie, czy śmierć! Hej! Hej--że, chłopcy, hej!/ Z wirchów, hal i kniej!/ Już w dolinach ptacy pieją,/ Już się buczki zielenieją,/ Na Świnnicy, na Zawracie,/ Naszym zamku, naszej chacie,/ Biały śnieżek ginie!/ Poza buczki, poza las!/ Aż ślebodnyślebodny (gwar.) --- swobodny, wolny. znajdziem czas/ W uherskiej dziedzinie! KobietaA ty, frajereczkofrajereczka (gwar.) --- dziewczyna.,/ Nie zoruj tak wiele!/ Powrócim do domu,/ Sprawim ci wesele./ Przy srebrnym miesiączku,/ Przy złotej zorzycy/ Pohulają z tobą/ Junacy, zbójnicy./ Pohulają z tobą/ Orłowie, sokoli,/ Oddasz im wianeczek,/ Główka cię zaboli./ Przy szumnym Porońcu,/ Dunajcowej fali,/ Oddasz im warkoczyk/ Serce się rozżali,/ W malinowym gaju,/ Hań! w limbowym lesie/ Wietrzyk żałość twoją/ Rozwieje, rozniesie!/ Niech serce--ć nie płacze,/ Niech nie boli głowa:/ Dla ciebie w Koszycach/ Żyd korale chowa;/ Miszkołackie kupcy/ Mają aksamity/ I jedwab mięciutki,/ Kożuszkiem podbity,/ Zlecim do Budzina,/ Spadniem do Orawy/ Po białe talarki,/ Po dukacik krwawy!/ Sądeckiego piwa/ I krakowskiej wódki/ Przyniesiem na żałość,/ Na te twoje smutki./ Nie bywaj tak lutaluta --- sroga.,/ Nie bywaj tak rzewna:/ Kolebkę urobim/ Z zamorskiego drewna,/ A na krańce świata/ Powędrują nóżki,/ By ci trusie piórka/ Przynieść na poduszki ---/ Hej! Bijatyka, Kradzież, Przemoc, StrachHej--że, chłopcy, hej!/ Z wirchów, hal i kniej!/ Poza buczki, poza haść,/ Pójdziem, chłopcy, zbijać, kraść,/ Pójdziem w orli szlak! Hej!/ Posiejemy strach! Hej!/ Zatrwoży się Lach,/ Liptak skrzydła stuli,/ Jak trafion od kuli/ Ścierwożerczy ptak!/ Zagrzmim jak siklawysiklawa --- wodospad.,/ Spadniem do Orawy,/ Zaszumim jak las,/ Peszt usłyszy nas!/ MatkaHej, nie zoruj, matko miła,/ Kiedyś po to nas zrodziła,/ Ażeby za nami/ Grzmiano strzelbiczkami!/ Ojciec, SynHej, nie lutuj, ojcze nasz,/ Że nas, synów, po to masz,/ Ażeby za nami/ Szumiano szablami!/ KaraA wy, bracia, bratowie,/ I po waszej też głowie:/ Przy orawskim murze/ Zawiśnie na sznurze,/ W podwórcu w Kubinie/ Od toporca zginie,/ Na wiśnickiej wieży,/ Jak gnój, się uleży ---/ Hej! Poza buczki, poza haść,/ Hej--że, chłopcy, zbijać, kraść!/ Wirszyczkami,/ Turniczkami,/ Zielonymi upłazamiupłaz --- rozległy, poziomy lub łagodnie nachylony stok górski; jego część oddzielająca znajdujące się powyżej i poniżej stromizny zbocza.! Hej!/ Sam Janosik nas powiedzie/ Z pałaszem na przedzie !/ Wirszyczkami,/ Turniczkami,/ Za orłami,/ Kozicami,/ Bieda, Bogactwo, Pan, ŻebrakOd krzaka do krzaka,/ Z buczaka na pniaka:/ Z niejednego pana/ Zrobimy żebraka! A jak przejdzie drogą/ Nagi, z bosą nogą,/ Wygłodniały ,,swój",/ Zna--ci zakonzakon --- prawo, zbiór zasad. zbój:/ Sukna da na cuhę ---/ A będzie--ć to sztuczka/ Od buczka do buczka ---/ Kołacz za pazuchę,/ Na kierpec talara,/ Bo to nasza wiara,/ To nasz prawy brachprawy brach --- prawdziwy brat.! Hej--że, chłopcy, hej!/ Z wirchów, hal i kniej!/ Potokami,/ Jeziorami,/ Wirszyczkami,/ Turniczkami,/ Za orłami,/ Kozicami,/ Od krzaka do krzaka,/ Z buczaka na pniaka!/ Posiejemy strach! Hej!/ Zatrwoży się Lach ! Hej!/ Liptak skrzydła stuli,/ Jak trafion od kuli/ Ścierwożerczy ptak,/ Gdy nas w orli szlak/ Z pałaszem na przedzie,/ Janosik powiedzie!/ Klęska, Łzy, ŚmierćAch!/ Dziś nam tonąć w łzach:/ Janosik nie żyje,/ Czarny dół go kryje,/ A pałasz ten rdzawy,/ Co wiódł do Orawy,/ Na wysokiej horze/ Zacięty w jaworze ---/ Hej!... Baco nasz! baco nasz!/ Dobrych chłopców na zbój masz!/ Dobrzy chłopcy, zbójnicy,/ Zbójnicy,/ Hań! w zamkowej świetlicy/ Każą sobie pięknie grać,/ Wino z beczki szumnie lać!/ Szumnie lać! Hej!Początek wersów wciętych powinien pokrywać się z tymi samymi słowami znajdującymi się w wersie powyżej, czyli: "zbójnicy" oraz "szumnie". Płynie wina złoty zdrój --- Szubienice ujrzał zbój: Jakżebym ja wiedzieć chciał,/ Na której bym wisieć miał,/ A od spodku po sam wirch/ Powybijać bym ją dał ---/ Hej!/ Dukatami, talarami./ Aby jasność była z nami,/ Jasność, jak w świetlicy ---/ Powybijać bym ją dał,/ Gdybym wisieć miał/ Na tej szubienicy! Hory, nasze hory,/ Wy nasze komory!/ Bukowe listeczki/ Nasze poduszeczki!/ Hory, nasze hory,/ Smreki a jawory,/ Wyście ocieniły/ Zbójnickie mogiły!/ Kiej nas szubienica/ Orawska ominie,/ Kiej mamy umierać/ W ojczystej dziedzinie,/ Torbeczką przepaszem/ Grzbiecik pochylony,/ W suchą rękę weźmiem/ Toporek stępiony,/ Każem się prowadzić/ Pod wirchy, na hale,/ Tam już ostateczne/ Wypłaczemy żale./ Tam złożymy kości/ Na świeżej polanie,/ Choćby je rozniosły/ Kruki a hawranie./ Tam już ostateczną/ Zakończymy pracę,/ Jak one zbójniki/ Słynni polowace./ Czy nam pod kościołem,/ Czy nam pod Krywaniem,/ Święta ziemia naszym/ Ostatnim posłaniem!/ Pan Bóg patrzy w jasność,/ Patrzy w ciemną głuszę:/ Z najskrytszego żlebużleb --- podłużne, rynnowate wcięcie przecinające pionowo stok lub ścianę skalną, powstałe na skutek wietrzenia skał./ Pozwie naszą duszę./ A zawsze--ć jest lepiej,/ Ty zbójnicki człeku,/ Spocząć ci pod turnią,/ Przy buczku i smreku!/ Hej! Od tego miejsca master zmienia się na "liryka_l" jednak nie zostało to uwzględnione w obecnej wersji z powodu braku możliwości występowania dwóch masterów w jednym utworze w aktualnej wersji strony WL. Można byłoby ewentualnie oznaczyć wszystkie wcześniejsze wersy jako wersy wcięte typu 2-go, jednak, jak na najprwdopodbniej tylko chwilowe rozwiązanie, byłoby to w danym momencie zbyt pracochłonne.Z Orawskiego zamku chłopcy pozierają,/ Czy się popod Tatry buczki ozwijają! Ozwija się buczek, jawor się ozwija,/ A chłopcom w ciemnicyciemnica --- więzienie. biały dzionek mija! Mija biały dzionek i nocka im schodzi ---/ Skarżą się swej doli junakowie młodzi: Na skrwawionych nogach zberczą im kajdany,/ Nie wskoczą na turnie, na skaliste ściany! Nie zmierzą niedźwiedzia, nie strącą kozicy,/ Obwisną im ręce hań! na szubienicy. Żorują junacy: O mamiczko luba!/ Iżem cię nie słuchał, przyszła na mnie zguba; Żem się nie oglądał na twój wieczek stary,/ Dziś mnie opatrują orawskie husary. Tak mnie opatrują, że aż krew się leje,/ Jako z tej zwierzyny, strzelonej śród knieje! Więdnie limba, więdnie na skalnym urwisku,/ Biadają junacy w orawskiem zamczysku: Wysłali panowie orawskich husarzy,/ By nas oblec w mundur, a nas mundur parzy! Wysłali z łańcuchem, z grubymi powrozy,/ Żeśmy na turniczkach wystrzelali kozy. Wysłali za nami do lasu, do boru,/ Żeśmy im nie chcieli sługiwać u dworu. Wysłali z rozkazem, byśmy wypasali/ Te pańskie kierdelekierdel (gwar.) --- stado owiec. na góralskiej hali! --- Panowie, panowie, husarscy hersztowie,/ Niech wam takie sprawy nie chodzą po głowie! Panowie, panowie, ostańcie panami,/ Ale my nie będziem waszymi sługami! KrólNa zbój wyruszymy, duszyczka pohula,/ Zabierzem pieniążki, zaniesiem do króla: Hej! królu, ty królu, wielki nasz hetmanie,/ Masz--ci te pieniążki, spraw se wojsko za nie! Wysztyftuj regiment, huf wysztyftuj zbrojny/ I spiesz do śmiertelnej z nieprawością wojny!... Stawiają w Orawie szubienic na rzędy,/ Ku naszym dziedzinom husaryja w pędy! Kobieta, Zdrada, ZłodziejKu naszym dziedzinom husaryja sadzi,/ Zejdą się z dziewczyną, dziewczyna nas zdradzi. Powiedz--że mi, powiedz, ty frajerko miła,/ Cóżem ci uczynił, żeś mnie tak zdradziła? Dla ciebiem w kotliku przynosił dukaty,/ A tyś mnie wepchnęła za żelazne kraty! Dla ciebiem rabował koralików sznury,/ Tyś mnie na spętanie wtrąciła w te mury! Potom ci przynosił jedwab, aksamity,/ Abym w te łańcuszki dzisiaj był spowity? A bodaj--że we mnie piorun był uderzył/ W oną złą godzinę, kiedym ci zawierzył! A bodajś, dziewczyno, na wieki przepadła,/ Żeś mi zgotowała te na kark zawadła!... ZemstaNie ciesz się, tej głowy nie noś--że tak górnie,/ Jeszcze nas zobaczą wirszyczki a turnie! Jeszcze nas na świecie oczy twe zobaczą,/ Lecz nad tobą ojciec i matka zapłaczą! Słyszycie te szumy, słyszycie te huki?/ Jak gdyby się graniegrań --- stromy, ostry, skalisty grzbiet górski, ostra krawędź szczytu. rozpadały w sztuki! Czy to się Dunajec z drogi swej zawrócił/ I huczne swe fale pod te ściany rzucił? Hej! to nie Dunajec wody swe tu ciska;/ Płynie on, jak dawniej, popod Kościeliska! To końskie kopyta tętnią tak po moście,/ Na orawski zamek harni jadą goście, Z pałaszem, na przedzie,/ Janosik ich wiedzie!/ Hej!/ Panowie, panowie,/ Husarscy hersztowie,/ Teraz nie po naszej, lecz po waszej głowie!/ Hej! Taniec, ZabawaTańczą już zbójnicy/ W zamkowej świetlicy,/ Każą sobie pięknie grać,/ Wino z beczki szumnie lać!/ Hej! A gdy się napiją,/ Gdy się natańcują,/ Te dźwierzedźwierze --- drzwi. wybiją,/ Kajdany rozkują!/ Hej! OgieńZamczysko podpalą na wsze cztery wiatry,/ Aż się zczerwienieją nasze siwe Tatry! Taki ogieniaszek pod mury podłożą,/ Że w tę nockę ciemną pomkniemy jak w zorzą! Pomkniem na swobodę!/ My junaki młode ---/ Hej!/ W tę skalną zagrodę!/ Wirszyczkami,/ Turniczkami,/ Zielonymi upłazami,/ Od krzaka do krzaka,/ Z buczaka na pniaka ---/ Hej! Łańcuch nasz rozkuty:/ Nie pójdziem w rekrutypójść w rekruty --- zostać przymusowo wcielonym do wojska.,/ Ani też w parobkipójść w parobki --- zostać parobkiem, sługą w czyimś gospodarstwie./ Wiązać cudze snopki,/ Ani na wysłudze/ Paść barany cudze!/ Na wirchy, a turnie/ Poniesiem się górnie,/ Gdzie schodzą na pasze/ Te kozice nasze!/ Na wanty, na czuby,/ Hej! orełku luby,/ Ptaku bystropióry,/ Poniesiem się w chmury! Wirszyczkami,/ Turniczkami,/ Za orłami,/ Kozicami,/ Od krzaka do krzaka/ Z buczaka na pniaka!/ Hej!/ Posiejemy strach!/ Hej!/ Janosik na przedzie/ Szyknie nas powiedzie,/ Pałaszem wywinie,/ Aż wszystko złe zginie ---/ Hej!/ W szczęśliwej godzinie ---/ Hej!/ Zatrwoży się Lach,/ Liptak skrzydła stuli,/ Jak trafion od kuli/ Ścierwożerczy ptak,/ Gdy nas w górny szlak,/ Z pałaszem na przedzie,/ Janosik powiedzie! Przywódca, ŚmierćAch!/ Dziś nam tonąć w łzach!/ Janosik nie żyje,/ Czarny dół go kryje, A pałasz ten rdzawy,/ Co nas wiódł z Orawy,/ Na wysokiej horze/ Zacięty w jaworze ---/ Ach!...