Kasprowicz, Jan Na jeziorze Czterech Kantonów http://www.wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-wichrow-i-hal-z-alp Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/z-wichrow-i-hal-z-alp-na-jeziorze-czterech-kantonow http://polona.pl/item/494421/3/ Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży, Towarzystwo Wydawnicze, Lwów, 1898 Domena publiczna - Jan Kasprowicz zm. 1926 1997 xml text text 2008-12-29 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6764.jpg "Z Alp" - krajobraz górski z potokiem, Wawrzeniecki, Marian (1863-1943), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6764 Jan Kasprowicz Z wichrów i hal, Z Alp Na jeziorze Czterech Kantonów Góra, Woda, ArkadiaI Rozbłękitnioną płyniemy topielą.../ Na jej zwierciadło snać się niebo zwali,/ Ciężkie od blasków, co się po nim ścielą,/ Lejąc szmaragdy wkroś stopionej stali. Naokół góry, naodziane zieląnaodziane zielą --- odziane zielenią./ Marzących świerków, kąpią szczyty w fali;/ Czasami śnieżne kopy się zabielą,/ Lub zaczernieją granity w oddali. Wietrzyk zawiewa i wraz z szumem wody/ Duszę sennymi melodiami pieści,/ W żar jej piekący słodkie niosąc chłody. I głębia, pełna tajemniczych wieści,/ Ciągnie ją k'sobiek'sobie --- ku sobie, do siebie. na nieznane gody ---/ Precz od trosk ludzkich, od ludzkiej boleści. II Barwami tęczy jezioro się mieni:/ Słońce południa stapia się w lazury,/ W szmaragd i turkus w tej wodnej przestrzeni,/ W złota ciecz skrzącą, w rubinów purpury. W fioletowe mgły spowite góry,/ W wstęgach śniegowych, w podszyciu zieleni,/ ByBy --- jakby, niby. koronkowe, Raj więżące mury,/ Z swych tajemniczych wabią nas półcieni. Cisza, RajPrzestworza cisza przedziwna zalega.../ Czasem głos ludzki zerwie się znad brzega/ Pieśnią wesołą, lub się głuchym gwarem W statku zagnieździ. Ale duch nie słyszy,/ Co mówią ludzie: zbratany z bezmiarem,/ Światłem i falą płynie w Raj tej ciszy. III Majestatyczne, opieśnioneopieśnione --- opiewane w pieśniach przez wielu poetów. wody!/ Skalne olbrzymy strzegą waszej toni,/ Z której promienny wyszedł duch swobody,/ Co ludzkiej piersi od spodlenia broni. Cóż, że się zbiera naokół ich skroni,/ Którą srebrzyste opasały lody,/ Burza szalona? Grom się z niej wyłoni,/ By w nic się rozbić o kamienne grody. O święte fale! niech ten duch wasz w mojej/ Spragnionej piersi będzie na kształt zdroizdroi --- zdrojów.,/ Które w rozpaczy dniach laska Mojżesza Z skał wydobyła --- tą cudowną mocą,/ Co zbawia ludy; niech walczących rzesza,/ Czerpiąc z tych źródeł, nie padnie przed nocą. IV Negacjo życia, znikczemniała, marna,/ Wiążąca ducha, co się rwie w błękity,/ Jako te śniegiem naodziane szczyty,/ Które powstrzymać pragnie chmura czarna W pięciu się dumnych ich turni!... Nie powiem,/ Choć się zbudzona wyobraźnia sili,/ Co dziś jest we mnie --- to jedno, że zdrowiem/ Pierś ma oddycha w tej wspaniałej chwili. Negacjo życia, stwarzająca karły!/ Wobec tych cudów wielkiego Żywota,/ Co płodzi granie i głębie jeziora, Gaśnie twych oczu szklannych blask umarły,/ Znika oblicza twego bladość chora,/ Bo Raj przed tobą otwiera swe wrota... V DuchWlokła się dusza z skrzydły zmęczonemi,/ Smętna i z skargą na ten los, co łamie/ Wszystkie szlachetne wysiłki tej ziemi,/ Pragnącej spocząć aż tam! w Raju bramie. Zdawało jej się, że w piekielnej chemii/ Nędz i walk ludzkich apostazjiapostazja --- odstępstwo od wiary. znamię/ Wyniesie z sobą, że ją krzyk oniemioniemić --- uczynić niemym./ Kupczących w świętym człowieczeństwa chramiechram --- świątynia.. I z rezygnacją swój bardonbardon --- średniowieczny instrument muzyczny, przypominający lirę lub lutnię. wojenny,/ Jak zagaszoną rzuciła pochodnię,/ Myśląc, że na nic pieśń się już nie przyda. A dziś znów powiał nad głową półsennej,/ Broniąc jej z pola uchodzić niegodnie,/ Urok Przyrody i duch WinkelrydaWinkelryda --- chodzi o Arnolda von Winkelrieda, szwajcarski bohater narodowy, którego nazwisko stało się symbolem poświęcenia życia dla ojczyzny. Wsławił się poczas bitwy pod Sempach w 1386 r., stanowiącej punkt zwrotny w konflikcie między Związkiem Miast Szwajcarii a Habsburgami. Z okrzykiem ,,Droga do wolności!" rzucił się na włócznie Austriaków, przyjmując na siebie atak pierwszej linii przeważających sił przeciwnika. Przyczynił się tym do rozłamu szyków bojowych nieprzyjaciela i umożliwił atak Szwajcarom, a w konsekwencji --- wygraną. Postać Winkelrieda przywołał J. Słowacki w Kordianie (proponując w miejsce mesjanistycznej wizji Polski jako Chrystusa narodów, hasło: ,,Polska Winkelriedem narodów").. VI Bóg, DuchO duchu boży, z wirchów tych krzesanickrzesanica --- w ten sposób określone są w utworze wszystkie w ogóle strome szczyty; słowo nawiązuje do nazwy Krzesanica, jaką nosi szczyt w Tatrach Zachodnich, najwyższy (2123 m. n.p.m.) szczyt Czerwonych Wierchów.,/ Z wód tych głębiny do tak bujnych lotów/ Przynaglający człowieka, że za nic/ Ma one drogi, skąd nie ma powrotów! Gdzież twa ojczyzna? Nie uznajesz granic,/ Kreślonych ręką zuchwałych despotów:/ Do piersi ludzkich, jak do swych kochanic,/ Schodzisz z miłością, tam masz dom swój gotów. W blaskach południa, w sinych mgłach północy,/ Co się zwieszają nad zmrożoną ziemią/ Ciężkim ołowiem, twoje iskry drzemią. Czas, Kondycja ludzka, PrzemianaAle jak długo nieraz świat ten czeka,/ Byś je rozżegnął tchem swej wielkiej mocy/ I ich płomieniem rozgrzał pierś człowieka! VII Wiej, płyń --- nie przejdzie ten twój ruch bezpłodnie,/ Tocz się, pierś ludzką swem tchnieniem rozpieraj,/ Pokoju ciche przybytki otwieraj,/ Koj miłująco, pieść i głaszcz łagodnie. A jeśli trzeba, Samsona pochodnie/ Rozpal, na kłamstwo żelazem nacieraj,/ Mów ,,żyj!" jednemu, drugiemu ,,umieraj!"/ Aż wzniesiesz cnotę, a zniweczysz zbrodnię. Niejedno zginie, co, na pozór żywe,/ Od dawna stoi nad śmierci krawędzią,/ Bo nie chce wchłaniać twych światła potoków... Wszystko, co spełnisz, cne i sprawiedliwe:/ Wszakże ty jeden masz prawo być sędzią/ I wykonawcą swych świętych wyroków... VIII Cóż, że w zamęcie dziejowych orkanów,/ Gdy się nad światem stęsknionym rozjarzy/ Blask twój, wiew jakiś przygasi go wraży,/ Jęk budząc nowy śród zdeptanych łanów? SzatanCóż, że z twej klęski szydzi śmiech szatanów,/ Aż nawet w sercu natchnionych pieśniarzy,/ Twojej świątyni stróżów i kapłanów,/ Wiarę w twą siłę mróz zwątpienia warzy? Przemijający to tryumf, choć wieki,/ Płodne w łzy gorzkie, w klątwę i w krwi rzeki,/ Trwa nieraz orgia radości piekielnej. Lecz czym są wieki w Żywota łańcuchu?/ Czym chcą, niech będą, ty je przetrwasz, duchu,/ Bo, idąc z Boga, jesteś nieśmiertelny! IX Na szare turnie cichy półmrok pada/ I z wolna spływa po granitów zrębie,/ Otula świerków rozwełnione stada,/ Ściele po toni swe puchy gołębie. Jakaś się chmurka ściera na skał zębie,/ Wietrzyk tajemne wieści opowiada,/ Seledynowe zasypiają głębie,/ Nagich krzesanic zasypia gromada. DuchI oddech grani i oddech jeziora/ W srebrne, powiewne, lekkie mgły się zmienia,/ Chcące oplątać duszę w swoje sidła. Lecz do spoczynku ona dziś nieskoranieskora --- niechętna.:/ Zrywa się naprzód bez lęku i drżenia ---/ Widać, że nowe przybyły jej skrzydła. X Żegnajcie wody! Z rozwartemi oczy,/ Czujny, a świeży, duch mój precz ulata/ Tam! gdzie się niebo ze szczytami brata,/ Gdzie się lawina z hukiem gromów toczy. Gdzie szumem kaskad groźny twórca świata,/ Dech prabytowy, w wiecznych śniegach broczy ---/ W promieniach życia albo w śmierci mroczy ---/ Tam płynie dusza, w moc i hart bogata. Żegnajcie wody! Wyżej! coraz wyżej/ Pójdzie --- do niebios granic się przybliży,/ Przez skał urwiska, przepaściste lody, Kogo tych waszych głębin wiew owionie:/ Taką ma siłę duch, co wasze tonie/ Wziął za mieszkanie --- wielki duch swobody. XI Ozwał się z dolin dzwon i po przestworze/ Srebrnymi dźwięki, jak po fali, płynie:/ W tej uroczystej wieczoru godzinie/ Pnie się po graniach, pełza po jeziorze. ModlitwaRaz jeszcze dusza patrzy ku głębinie:/ W półśnie się modli głębia i w pokorze/ Turnie, opadłe na świerkowe łoże,/ W półśnie się modlą na ten dzwon w dolinie. Wokół przenika jakieś tchnienie boże/ Tę kryształową wolności świątynię ---/ Dusza od modłów wstrzymać się nie może: Cała się w ciszę półsenną owinie/ I w uroczystym modli się wieczorze ---/ Z dzwonem, co echem gdzieś w bezmiarach ginie...