Platen, August von Pożegnanie Rzymu Napierski, Stefan Król, Michał Sekuła, Aleksandra Kowalska, Dorota Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ. Wydano z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Eine Publikation im Rahmen des Projektes Wolne Lektury. Herausgegeben mit finanzieller Unterstützung der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pozegnanie-rzymu http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=24335 Liryka niemiecka, tłum. Stefan Napierski, Bibljoteka Kameny, Lublin 1936. Domena publiczna - Stefan Napierski zm. 1940 2011 xml text text 2011-09-01 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/16010319906_463bbb77e3_k.jpg Mini City of Lights, Lima Pix, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/4271DCA 1DFG 3MN August von Platen Pożegnanie Rzymu Uwspółcześnienia Poprawki z erraty Pisownia łączna i rozłączna: wtyle - w tyle jakoże - jako że zwolna - z wolna zdawna - z dawna nadarmo - na darmo Pisownia joty: Egerji - Egerii harmonji - harmonii tyranjo - tyranjo melodję - melodię Fleksja: ostatniem - ostatnim trząsawisko - trzęsawisko Odyssowi - Odysowi; Apijskiej - Appijskiej zamknione - zamknięte Ubezdźwięcznienia: godziż - godzisz Interpunkcja: Nie bez zgryzoty, nie bez oka, zasnutego mgłą żalu, (...) ujrzał -> Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu (...)ujrzał; Komu wędrować wpodłużwpodłuż --- wzdłuż. drogi Appijskiejdroga Appijska --- Via Appia Antica, najstarsza droga rzymska, zaczynająca się w Rzymie przy Circo Massimo, na przedmieściach przebiegająca w pobliżu ruin willi staroż. rodów rzymskich oraz niedaleko katakumb, a następnie biegnąca na południe w okolice Kapui pod Neapolem, a stamtąd na wschód, prowadząc aż do wybrzeża Adriatyku, do Brindisi. ku południowi wolno,/ Kogo z trzęsawiska łęgówłęg --- podmokła łąka, często porośnięta krzewami. magicznej bogini/ Wzgórza witają (która Odysowi podała ongiongi a. ongiś --- kiedyś, swego czasu. kubek, łagodnie/ Śpiewanie słodkie wznosząc przy kołowrotku),/ Szczęsnym niechaj się mieni, chmurne,/ Melancholijne, nasycone gorączką,/ Podmuchy Romy zostawiwszy w tyle! Czyżże tęsknocie się godzi z dawna zamierzchłych czynów zmartwiały dech? Godziżgodziż się --- konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy się godzi. się klechdaklechda --- podanie ludowe wywodzące się z tradycji, z miejscowych wierzeń. owego męża, zapatrzonego w dzieje?/ Który prawi, że tutaj synowi ZewsaZews --- własc.: Zeus. woły w jarzmie zagrabiono, a tam/ Wiekuisty głaz zakopał Romulus,/ Tu, ponad zdrojem Egerii,/ Gdzie niegdyś gaje szemrały, pił/ NumaNuma Pompiliusz (715--673 p.n.e.) --- wg legendy drugi król Rzymu. mądrość, czyżże się godzi? MiastoPustaćpustać --- pustka. pozostała jeno i gruzy. Wypatrzeć potrafi, ukazać/ Ciekawość to miejsce okropne, gdzie zewłokzewłok --- zwłoki. krwawy Cezara/ Leżał, a nadto ową kolumnę, gdzie padł, boskiego wodza kolumnę,/ Który w Farsalii wycieńczonwycieńczon --- dziś: wycieńczony., Tempy doliną/ Uciekał, doliną tą eleuzyjską,/ Gdzie z bożka rzecznego urny wpodłuż/ Łęgów zielonych złote tonie cieką. Wszelako okręt w żaglach ku morderczej wkrótce zwiódł go przystani:/ Nie bez zgryzoty, nie bez oka zasnutego mgłą żalu/ Śmiertelnego wroga zewłok ujrzał zwycięzca, pomny minionych dni przyjaźni,/ Lub opłakując w duszy Romy losy, on sam/ Rzymianin, bluźniący, który/ Zwalił ją. UpadekPrzewalały się czasy,/ A Roma padała, padała i pada. Wprawdzie osuwa się z wolna, jak to, co trwać ma, opada, podobna/ Wspaniałemu ładowi umysłu, co gwiezdne pieśni harmonii/ Z onego świata --- przywodzi nużącemu życiu kramarzy, piętnowanpiętnowan (daw.) --- skrócona forma r.m.; dziś: piętnowany./ Marzyciela mianem, sam jeden wszystko jasno ważący;/ Wszelako obładowany nad miarę pochyla/ W pył powoli zamyśloną głowę/ Wciąż niżej, pełen boleści. Tako i Rzym. Na nic nie zdał się jemu dostatni krwiożerczych/ Tyranów przepych. Rośliny, WodaŚwieży pędzie palmy wschodzącej wiarą,/ Która jeno głębokomyślne cienie wokół rzucałaś ponad stygmaty praczasów,/ Czyliczyli --- tu: konstrukcja z partykułą -li; znaczenie: czy też. poblask i pompy czarodziejskie sztuczki cię ocaliły?/ Niechaj barki ludu dźwigają/ Okapujące od klejnotów karłokarło --- fotel o wygiętych nogach, popularny we Włoszech.,/ Które wznosi namiestnika Boga! RuinyZ ruin wspaniałych Romy korynckiego kunsztu kapitel, całe kolumny unosząc,/ Wspiera, grabież uwieczniając, twój arcykapłan niedorzecznie/ Własne świątynie, szpetotę z pięknem na darmo/ W jedno spajając. San PietroSan Pietro --- Święty Piotr; tu: bazylika św. Piotra. w zenit wznosi/ Dostojne kopułami stropy:/ Tytaniczną budowlę wszelako/ Burzy twardy mnich z Wittenbergimnich z Wittenbergi --- Martin Luter (1483--1546), niem. reformator religijny, teolog, współtwórca luteranizmu; jako jeden z momentów wyznaczających początek reformacji wskazywany jest jego sławny akt przybicia na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez potępiających sprzedaż odpustów przez kościół katolicki (31 października 1517).. Oto klucze twoje, tyranio apostołów, utraciły władzę./ On, który miasto świata i kręgi ziemskie darzy błogosławieństwem:/ Jeno wspomnienie zostało. Wydarło z rozrytej gleby legendę prastarych herojówheroj --- bohater.:/ Krwawiąc, dyszy ciężko pasujący siępasować się --- walczyć z kimś. o wieniec atleta,/ Groty ostrzone miota bóg/ Śpiewu, niezmilkłeniezmilkły --- nieuciszony; niemilknący. żale budzi/ Uroczo piękny druh Hadrianauroczo piękny druh Hadriana --- sformułowanie to może dotyczyć albo Greka Antinousa (ok.110/115--130 r. n. e.), młodziutkiego przyjaciela cesarza Hadriana (76--138 r. n.e.), którego ten, nieutulony w żalu po jego przedwczesnej śmierci, rozkazał deifikować, albo też wiersza autorstwa Hadriana, zaczynającego się od słów: ,,Animula vagula, blandula / Hospes comesque corporis (...)", tj. ,,Duszyczko, tkliwa i ruchliwa, / Gościu i druhu mojego ciała".... Wszelako mąci wejrzenie roztrwoniony nadmiar posągów,/ Niepokój dygoce nieśmiało, jak dusza dziewczęcia,/ Która z gromady wdzięcznych zalotników obrać ma najwdzięczniejszego:/ Nadmiernym rozkoszom nierzadko ulega duch./ Silnym nie przystoi przeszłość,/ Jako że uczeń pojętny sztuki/ Nie wyuczy się poprzez kunszty. Jeśli chcesz rady posłuchać, wprzódywprzódy --- najpierw. rozpocznij, co proste:/ Doskonałość źrałeźrały (starop.) --- dojrzały. wydaje owoce na wypróbowanych/ Pniach, przyjacielu! Greckiemu duchowi nie hołduj przedwcześnie! Skrzydła woskowe/ Przylepia jeno do ramion naśladowca lotu:/ Ale kwitną w poblasku strefach/ Temu jasne plejady,/ Kogo rozmach zatrzyma u szczytu. Wprawdzie niejeden stwarza ożywioną naturę, kto Grecji/ Długim mozołem hieroglificzną jeno urodę/ Pozna i wdzięcznie formuje kształt nieśmiertelny. Budzi u różanego,/ U srebrnego pluskania górskiego potoku/ Od nowa stary tan olimpijski;/ Tak wyprowadził ThordwaldsenThordwaldsen, Bertel (1770--1844) --- duński rzeźbiarz pochodzenia islandzkiego, przedstawiciel klasycyzmu, autor licznych rzeźb figuralnych o tematyce mitologicznej (Amor, Psyche, Apollo, Adonis), a także płaskich reliefów przedstawiających sceny m.in. z Iliady./ Z bogów zmierzchania świetlistość. Ale śpiew ten podobienpodobien --- skrócona forma r.m.; podobny. jest błądzącemu łowcy: kląskaniakląskać --- tu: śpiewać. słowików/ Z dala unoszą mu serce od gonitwy za zwierzem;/ Bez ścieżki, w zaroślach się błąka, po kniei, wzdłuż szczątków skalnych i borów liściastych,/ Wreszcie wodogrzmot w górskiej kotlince/ Rozprasza wszelką melodię i sny./ Opustoszały zbocza, znowu/ Tropi swą ścieżkę myśliwiec. Błogi, komu wytrwałość i umiejętność zadumy użycza teraźniejszości,/ Kto odrodzonodrodzon --- skrócona forma r.m.; odrodzony. się czuje, zmierza do kształtu nowego,/ Komu istnienie wiekuiste zda się, a śmierć nawet wymysłem despotów,/ Zamyślenie o której podwiązuje puls szczęścia:/ Chętnie taki opuszcza radośnie,/ Kapitolu, państwo tych cieni,/ Wasz przepych, cmentarze Romy! Wiośnianośćwiośnianość --- tu: młodość. globu! Łęgu partenopejskipartenopejski --- związany z Republiką Partenopejską, państwem na Półwyspie Apenińskim istniejącym w 1799 r.! Grodzie młody na zawsze!/ Przyjmij druha twojego, szumiącą go opłyń zatoką,/ Z której ongi (tak klechda prawi pradawna) urocza wyłoniła się piękność;/ Mirtymirt --- rodzaj rośliny. pobrzeża, kwiecista piana toni we włosach;/ Jej to na brzegu BakchosBakchos (gr.) --- przydomek Dionizosa.,/ Gdy stopą ziemi dotknęła,/ Szczep winny podał i tyrsostyrsos a. tyrs --- laska, atrybut Dionizosa.! Mnie ku pomocy poeta pośpiesza, chwałą świata uwieńczon Kwiryta:/ Z Hellady wracającego zgon go przemożny zaskoczył;/ Wszelako nie Romy wzgórza okryły popioły w urnie zamknięte przedwcześnie:/ «Niech kości moje, tak tchnieniem przekazał ostatnim,/ W Neapolu odpoczną,/ Gdziem w gajach złocistych owoców/ Śpiewał pasterzy, zboże, herojówheroj --- bohater, heros.».