<utwor>
  <rdf:RDF xmlns:rdf="http://www.w3.org/1999/02/22-rdf-syntax-ns#">
    <rdf:Description rdf:about="http://redakcja.wolnelektury.pl/documents/book/tuwim-matka/">
    <dc:creator xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Tuwim, Julian</dc:creator>
    <dc:title xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Matka</dc:title>
    <dc:type xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">text</dc:type>
    <dc:contributor.editor xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Świetlik, Maria</dc:contributor.editor>
    <dc:contributor.editor xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Sekuła, Aleksandra</dc:contributor.editor>
    <dc:contributor.technical_editor xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Choromańska, Paulina</dc:contributor.technical_editor>
    <dc:date xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2024-04-18</dc:date>
    <dc:date.pd xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">2024</dc:date.pd>
    <dc:publisher xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Fundacja Wolne Lektury</dc:publisher>
    <dc:language xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">pol</dc:language>
    
    <dc:description xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (https://www.wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury.</dc:description>
    <dc:source xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Julian Tuwim, Dzieła tom I, Wiersze, Czytelnik: 1955</dc:source>
    
    <dc:identifier.url xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tuwim-matka/</dc:identifier.url>
    <dc:rights xml:lang="pl" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Domena publiczna - Julian Tuwim zm. 1953</dc:rights>
    <dc:subject.period xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Współczesność</dc:subject.period>
    <dc:subject.type xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Liryka</dc:subject.type>
    <dc:subject.genre xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">wiersz</dc:subject.genre>
    <category.thema.main>DCC</category.thema.main>
    <category.thema>NHWR7</category.thema>
    <category.thema>NHTZ1</category.thema>
    <dc:relation.coverImage.url xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7549.jpg</dc:relation.coverImage.url>
    <dc:relation.coverImage.attribution xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">Portret kobiety ze zbioru negatywów szklanych nieznanego zakładu fotograficznego z okolic Warszawy i Otwocka z l. ok. 1930-1939., aut. nieznane, domena publiczna</dc:relation.coverImage.attribution>
    <dc:relation.coverImage.source xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7549/</dc:relation.coverImage.source>
    <dc:relation.hasFormat id="mobi" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/tuwim-matka.html</dc:relation.hasFormat><meta refines="#html" id="html-id" property="dcterms:identifier">ISBN-978-83-288-7500-5</meta><meta refines="#html-id" property="identifier-type">ISBN</meta><meta refines="#html" property="dcterms:format">text/html</meta><dc:relation.hasFormat id="mobi" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/tuwim-matka.txt</dc:relation.hasFormat><meta refines="#txt" id="txt-id" property="dcterms:identifier">ISBN-978-83-288-7501-2</meta><meta refines="#txt-id" property="identifier-type">ISBN</meta><meta refines="#txt" property="dcterms:format">text/plain</meta><dc:relation.hasFormat id="mobi" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/tuwim-matka.pdf</dc:relation.hasFormat><meta refines="#pdf" id="pdf-id" property="dcterms:identifier">ISBN-978-83-288-7502-9</meta><meta refines="#pdf-id" property="identifier-type">ISBN</meta><meta refines="#pdf" property="dcterms:format">application/pdf</meta><dc:relation.hasFormat id="mobi" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/tuwim-matka.epub</dc:relation.hasFormat><meta refines="#epub" id="epub-id" property="dcterms:identifier">ISBN-978-83-288-7503-6</meta><meta refines="#epub-id" property="identifier-type">ISBN</meta><meta refines="#epub" property="dcterms:format">application/epub+zip</meta><dc:relation.hasFormat id="mobi" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/">https://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/tuwim-matka.mobi</dc:relation.hasFormat><meta refines="#mobi" id="mobi-id" property="dcterms:identifier">ISBN-978-83-288-7504-3</meta><meta refines="#mobi-id" property="identifier-type">ISBN</meta><meta refines="#mobi" property="dcterms:format">application/x-mobipocket-ebook</meta></rdf:Description>
  </rdf:RDF>
  
<liryka_l>

<autor_utworu>Julian Tuwim</autor_utworu>


<nazwa_utworu>Matka</nazwa_utworu>



<naglowek_rozdzial>I</naglowek_rozdzial>





<strofa>Jest na łódzkim cmentarzu<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q115094"></ref><pe><slowo_obce>cmentarz żydowski w Łodzi</slowo_obce> --- cmentarz żydowski działający od 1892 r. w Nowych Bałutach (obecnie w granicach miasta Łódź  przy ul. Brackiej). Największa pod względem powierzchni nekropolia żydowska w Polsce (teren cmentarza zajmuje 40,5 ha, a łącznie z placami, na których po wojnie powstały zabudowania, 42,37 ha). Na terenie cmentarza znajduje się ok. 160 tys. nagrobków.</pe>,/
Na cmentarzu żydowskim,/
<begin id="b1713382375723-3414594546"/><motyw id="m1713382375723-3414594546">Matka</motyw>Grób polski mojej matki,/
Mojej matki żydowskiej.</strofa>




<strofa><begin id="b1713382398949-1052052218"/><motyw id="m1713382398949-1052052218">Żyd, Polska</motyw>Grób mojej Matki Polki,/
Mojej Matki Żydówki<end id="e1713382398949-1052052218"/><pe><slowo_obce>Tuwim, Adela (1872--1942)</slowo_obce> --- matka Juliana Tuwima, była córką właściciela łódzkiej drukarni, pochodziła z inteligenckiej żydowskiej rodziny zasymilowanej już od kilku pokoleń, tzn. używającej na co dzień języka polskiego i znającej dobrze kulturę polską. Po próbie samobójczej, do której prawdopodobnie przyczyniła się śmierć męża,  została umieszczona w ośrodku leczenia nerwic, tzw. Zofiówce, w Otwocku, podwarszawskiej  miejscowości uzdrowiskowej położonej nad Wisłą. W czasie wojny jako prywatna pacjentka mieszkała poza gettem, prawdopodobnie przy ul. Ceglanej, a następnie przy ul. Reymonta 1 (obecnie 7). W trakcie likwidacji getta została jednak odnaleziona przez nazistów i zamordowana, a jej ciało wyrzucono przez okno. Jej zwłoki zostały zakopane na terenie posesji. Po powrocie do Polski z wojennej emigracji Julian Tuwim przeniósł zwłoki matki do rodzinnego grobowca w Łodzi.</pe>,<end id="e1713382375723-3414594546"/>/
Znad Wisły<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q548"></ref> ją przywiozłem/
Na brzeg fabrycznej Łódki<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q9395003"></ref>.</strofa>




<strofa><begin id="b1713382416600-427344144"/><motyw id="m1713382416600-427344144">Chwała</motyw>Głaz mogiłę przywalił,/
A na głazie pobladłym/
Trochę liści wawrzynu<pe><slowo_obce>liście wawrzynu</slowo_obce> --- wawrzyn, nazywany także laurem, drzewem laurowym, to rodzaj drzew i krzewów z rodziny wawrzynowatych, które rosną m.in. w basenie Morza Śródziemnego. W starożytności w Grecji i Rzymie z liści wawrzynu wito wieniec laurowy będący symbolem zwycięstwa, chwały, tryumfu, otrzymywali go m.in. zwycięzcy zawodów olimpijskich. Przystrajał nim głowę także Juliusz Cezar, a po nim inni rzymscy cesarze.</pe><ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q26006"></ref>,/
Które z brzozy opadły.</strofa>




<strofa>A gdy wietrzyk słoneczny/
Igra z nimi złociście,/
W Polonię<pe><slowo_obce>Polonia Restituta</slowo_obce> --- Order Odrodzenia Polski a. Polonia Restituta; drugie po Orderze Orła Białego pod względem starszeństwa polskie państwowe odznaczenie cywilne nadawane od 1921 r. za wybitne osiągnięcia m.in. na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej.</pe>, w Komandorię<pe><slowo_obce>komandoria</slowo_obce> --- komandoria a. krzyż komandorski; drugi stopień orderów wielostopniowych.</pe>/
Układają się liście.<end id="e1713382416600-427344144"/></strofa>





<naglowek_rozdzial>II</naglowek_rozdzial>





<strofa><begin id="b1713382333110-114070901"/><motyw id="m1713382333110-114070901">Zagłada</motyw><begin id="b1713382362436-2901890856"/><motyw id="m1713382362436-2901890856">Matka</motyw>Zastrzelił ją faszysta<pe><slowo_obce>faszysta</slowo_obce> --- osoba wyznająca ideologię faszystowską lub należąca do organizacji faszystowskiej. Faszyzm to skrajnie prawicowa ideologia oparta na przemocy i polityce nierównego traktowania, segregacji, izolacji, a niekiedy także eksterminacji grup i osób ze względu na ich cechy (np. kolor skóry, pochodzenie etniczne, odmienność kulturową, religijną, płeć, preferencję seksualną, niepełnosprawność itp.). W nowoczesnej postaci faszyzm, jako ideologia i system władzy, narodził się we Włoszech na początku XX wieku, a najbardziej znanym przedstawicielem był włoski dyktator Benito Mussolini (1883--1945). Faszyzm jako system władzy państwowej stawia państwo i lidera nad jednostką, wykorzystując propagandę, cenzurę i przemoc do kontroli społeczeństwa, zwłaszcza opozycji i grup mniejszościowych. Łączy w sobie elementy nacjonalizmu, militaryzmu i totalitaryzmu. Sprzeciwia się szczególnie komunizmowi, socjalizmowi, prawom jednostki, zasadzie równości oraz demokratycznym instytucjom.</pe>,/
Kiedy myślała o mnie,/
Zastrzelił ją faszysta,/
Kiedy tęskniła do mnie.</strofa>




<strofa>Nabił --- zabił tęsknotę,/
Znowu zaczął nabijać,/
Żeby potem... --- lecz potem/
Nie było już co zabijać.<end id="e1713382333110-114070901"/></strofa>




<strofa>Przestrzelił świat matczyny:/
Dwie pieszczotliwe zgłoski,<end id="e1713382362436-2901890856"/>/
Trupa z okna wyrzucił/
Na święty bruk otwocki<ref href="https://www.wikidata.org/wiki/Q745059"></ref>.</strofa>




<strofa>Zapamiętaj, córeczko!/
Przypomnij, późny wnuku!/
Wypełniło się słowo:/
«Ideał sięgnął bruku»<pe><slowo_obce>Przypomnij późny wnuku... Ideał sięgnął bruku</slowo_obce> --- odniesienie do fragmentu wiersza Cypriana Kamila Norwida <tytul_dziela>Fortepian Chopina</tytul_dziela>.</pe>.</strofa>




<strofa>Zabrałem ją z pola chwały,/
Oddałem ziemi-macierzy.../
<begin id="b1713382478324-25519954"/><motyw id="m1713382478324-25519954">Trup, Imię</motyw>Lecz trup mojego imienia/
Do dziś tam jeszcze leży.<end id="e1713382478324-25519954"/></strofa>


</liryka_l>



</utwor>