Tuwim, Julian Bal w operze Kalamon, Ilona Łapiński, Karol Choromańska, Paulina 2024-09-10 Fundacja Wolne Lektury pol https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/tuwim-bal-w-operze/ Domena publiczna - Julian Tuwim zm. 1953 Publikacja zrealizowana w ramach biblioteki Wolne Lektury (wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego. Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Wolne Lektury. Julian Tuwim, Bal w operze, wyd. Czytelnik, Warszawa 1982. Współczesność Liryka Poemat https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7681.jpg Leaving a Masqued Ball, José García Ramos, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7681/ https://wolnelektury.pl/media/book/htmlmobi/tuwim-bal-w-operze.htmlISBN-978-83-288-7839-6ISBNtext/htmlhttps://wolnelektury.pl/media/book/txtmobi/tuwim-bal-w-operze.txtISBN-978-83-288-7840-2ISBNtext/plainhttps://wolnelektury.pl/media/book/pdfmobi/tuwim-bal-w-operze.pdfISBN-978-83-288-7841-9ISBNapplication/pdfhttps://wolnelektury.pl/media/book/epubmobi/tuwim-bal-w-operze.epubISBN-978-83-288-7842-6ISBNapplication/epub+ziphttps://wolnelektury.pl/media/book/mobimobi/tuwim-bal-w-operze.mobiISBN-978-83-288-7843-3ISBNapplication/x-mobipocket-ebook Informacja o dokonanych zmianach: Podstawę wydania (J. Tuwim, Bal w operze w: tenże, Piórem i piórkiem, Warszawa 1951) szczytano z edycją naukową przygotowaną przez Tadeusza Januszewskiego (Warszawa 1982). Przywrócono ocenzurowane fragmenty poematu: początkowe i końcowe cytaty z Apokalipsy św. Jana oraz wulgaryzmy Zmodernizowano pisownię wyrazów obcego pochodzenia: klowny -> klauny, extra -> ekstra, Kaifasz -> Kajfasz. Interpunkcja została uwspółcześniona zgodnie z obowiązującymi zasadami. Dzieło, któremu nie udało się obejść cenzury... Tuwim wiedział, że utwór nie ukaże się drukiem za rządów piłsudczyków. Bezlitośnie krytyczny względem obozu władzy tekst nie miał szans na publikację w latach 30 XX wieku. Znany był jedynie z fragmentów rękopiśmiennych, które krążyły pomiędzy zainteresowanymi osobami. Jaki szok musiał zatem przeżyć poeta, kiedy okazało się, że nowa socjalistyczna władza również nie jest gotowa na konfrontację z bolesną prawdą? Bal w operze --- bo o nim mowa --- to zdecydowanie jeden z najciekawszych tekstów Juliana Tuwima. Napisany w wakacje 1936 roku utwór budził skrajne emocje jeszcze przed jego oficjalną publikacją. A na tę trzeba było poczekać --- pełna wersja poematu ukazała się bowiem dopiero w latach 80. Wynikało to z zawartych w nim kontrowersyjnych --- zarówno pod względem obyczajowym, jak i politycznym --- treści, których nie mogła przeoczyć ani sanacyjna, ani socjalistyczna cenzura. Bal w operze Juliana Tuwima stanowi przykład osobistego zaangażowania poety w przedwojenną rzeczywistość. Tuwim sięga w nim po znany i skonwencjonalizowany w literaturze polskiej motyw balu, zabawy, aby poprzez niego unaocznić palące problemy społeczno-polityczne II Rzeczpospolitej. Tym, co najbardziej uderza czytelnika, jest jednak zakończenie utworu. Nie mamy w nim bowiem ani cienia nadziei na zmiany, jedynym rozwiązaniem pozostaje całkowita zagłada. Apokaliptyczny wydźwięk poematu podkreślają cytaty z Objawienia św. Jana, powtarzający się wielokrotnie refren nawiązujący do przekleństwa ,,niech go diabli wezmą", a także językowa warstwa tekstu --- niegramatyczne zdania, pourywane słowa, liczne zbitki głosek przypominające bełkotanie. Katastroficzny poemat Tuwima wpisuje się w klimat drugiego, ciemnego dziesięciolecia literatury międzywojnia. Utwór powstał jako gorzki komentarz poety, wyrażający niezadowolenie z rządów sanacji, ale problemy, których przysporzyło jego wydanie, zdają się rozszerzać pole interpretacyjne. W tym świetle Bal w operze można odczytywać jako ostateczny akt rozczarowania systemem politycznym, w którym zaczyna brakować miejsca dla człowieka. Więcej o Balu w operze pisali m.in. Stanisław Barańczak (Tablica z Macondo, Londyn 1990) i Czesław Miłosz w przedmowie do utworu do wydania z 1999 r. Książka Bal w operze Juliana Tuwima dostępna jest jako e-book (EPUB i Mobi Kindle) oraz plik PDF. Julian Tuwim Bal w operze Przedmowa I zrzucony jest smok wielki, wąż on starodawny, którego zowią diabłem i szatanem, który zwodzi wszystek okrąg świata. Zrzucony jest na ziemię i aniołowie jego z nim są zrzuceni... (Objawienie Jana, XIIObjawienie Jana, XII --- ten i kolejne cytaty pochodzą z Biblii Gdańskiej.). Chodź, okażęć osądzenie onej wielkiej wszetecznicy, która siedzi nad wodami wielkimi. Z którą wszeteczeństwo płodzili królowie ziemi i upili się winem wszeteczeństwa jej obywatele ziemi. I odniósł mię na puszczę w duchu. I widziałem niewiastę, siedzącą na szkarłatno-czerwonej bestii pełnej imion bluźnierstwa... A ona niewiasta przyobleczona była w purpurę i szkarłat, i uzłocona złotem i drogim kamieniem, i perłami, mając kubek złoty w ręce swej, pełnej obrzydliwości i nieczystości wszeteczeństwa swego... I widziałem niewiastę onę pijaną krwią świętych i krwią męczenników Jezusowych. A widząc ją, dziwowałem się wielkim podziwieniem... (Objawienie Jana, XVII). Potem słyszałem głos wielkiego ludu na niebie, mówiącego: ,,Alleluja! Zbawienie i chwała, i cześć, i moc, Panu, Bogu naszemu. Bo prawdziwie i sprawiedliwe są sądy Jego, iż osądził wszetecznicę onę wielką, która kaziła ziemię wszeteczeństwem swoim, i pomścił się krwi sług swoich z ręki jej" (Objawienie Jana, XIX). I Dzisiaj wielki bal w Operze!/ Sam Potężny Archikratorarchikrator (gr.) --- władca wszechpotężny./ Dał najwyższy protektorat,/ Wszelka dziwka majtki pierze/ I na kredyt kiecki bierze,/ Na ulicach ścisk i zator,/ Ustawili się żołnierze,/ Błyszczą kaski kirasjerskiekirasjerskie --- należące do kirasjerów, czyli rodzaju ciężkiej jazdy w wojsku.,/ Błyszczą buty oficerskie,/ Konie pienią się i rżą,/ Ryczą auta, tłumy prą,/ W kordegardziekordegarda --- wartownia. wojska mrowie,/ Wszędzie ostre pogotowie,/ Niecierpliwe wina wrą,/ U fryzjerów ludzie mdleją,/ Czekający za koleją,/ Dziwkom łydki słodko drżą. Na afiszu --- Archikrator,/ Więc na schodach marmurowych/ Leży chodnik purpurowy,/ Ustawiono oleandry,/ Ochrypł szef-organizator,/ Wyfraczony krępy mandrylmandryl --- rodzaj małpy.,/ Klamki, zamki lśnią na glanc,/ W blasku las ułańskich lanc,/ Szef policji pierś wysadza/ I spod marsamars --- groźna, wojownicza mina; od imienia rzym. boga wojny. sypiąc skry,/ Prężnym krokiem się przechadza... Co za gracja! Co za władza!/ Co za pompa! Jezu Chry...!/ Zajeżdżają futra, fraki,/ Lśniące laki, szapoklakiszapoklak (z fr.) --- składany cylinder.,/ Uwijają się tajniaki/ W paltocikach BurberryBurberry --- brytyjska marka modowa.. Szofer szofra macią ruga,/ Na tajniaka tajniak mruga.../ «No jadź, jadź! Będziesz tu stać?/ Caf się, frrruwa twoja mać!»/ Zajeżdżają gronostaje / I brajtszwancebrajtszwance --- futra z brajtszwanców, czyli przedwcześnie urodzonych jagniąt. ,/ BarbarossyBarbarossy --- nawiązanie do Fryderyka I Barbarossy, średniowiecznego króla, uczestnika krucjat, tutaj: ważni politycy. , oxenstiernyoxenstierny --- nawiązanie do Axela Gustafssona Oxenstierna, szwedzkiego polityka, najbliższego współpracownika Gustawa II Adolfa, tutaj: ważni politycy./ I braganzebraganza --- od nazwiska portugalskiej dynastii królewskiej Bragança a. Braganza, tutaj lm braganze w znaczeniu: monarchowie.,/ Zajeżdżają buicki, royce'y/ I hispanybuicki, royce'y, hispany --- marki luksusowych, drogich samochodów.,/ Wielkie wstęgi, śnieżne gorsy,/ Szambelany,/ I buldogi pełnomocne/ I terriery/ I burbony i szynszyle/ I ordery/ I sobole i grand-diukigrand-diuk (ang.) --- wielki książę, tytuł używany przez niektórych europejskich monarchów./ I goeringigoeringi --- nawiązanie do Hermanna Göringa (1893--1946), niemieckiego polityka, jednego z twórców i głównych postaci hitlerowskiej III Rzeszy, tutaj: wielcy politycy.,/ Akselbantyakselbant --- zdobny pleciony sznur naramienny, będący częścią stroju, głównie wojskowego. i lampasy/ I wikingi,/ Admirały, generały,/ Bojarowie,/ Bambirały, grubasowie,/ Am!/ Ba!/ Sado!/ Rowie!/ Raz!/ Dwa!/ Hurra, panowie!/ Hurra, panowie!/ Hurra, panowie!/ I już --- do loży --- która? Druga.../ Na tajniaka tajniak mruga,/ Na lewo, na prawo, na le, na pra,/ A w środku już orkiestra gra,/ Orkiestra gra! Orkiestra gra! Ostro gra orkiestra-kiestra,/ Z czterech rogów, czterech estrad/ Pryska ekstra bluzgi grzmiące,/ Miedzią pluska i mosiądzem ---/ I bac! W blask, w oklaski, brawo,/ W drgawki metalową lawą/ I jazz w blask, grzmiąc furioso/ --- I nagle duszną tuberozątuberoza --- roślina o silnie pachnących kwiatach./ W krew, w nozdrza placadiutanta/ (Tempo: szampan, szatan, szantan)/ I już --- wziąć, i już --- udami/ I już --- da mi! da mi! da mi!/ I chuć --- w skok, i wzrok --- kastetem/ I pod żyrandol piruetem ---/ solo! solo! małpa! nie po...!/ buch magnezja foto ślepo/ uda uda da mi da mi/ gene orde dzwoni rami/ zęby śmiechem do maestra/ i gra orkiestra, gra orkiestra...! II Koniec świataZe swych wież astronomowie,/ Zapatrzeni w gwiezdne mrowie,/ W teleskopach cud ujrzeli:/ Małpy biegły przez firmament!/ W zodiakalnej karuzeli/ Apokaliptyczny zamęt./ Na przystankach dawnych zwierząt/ Siadło szpetnych małp dwanaście/ I zaczęły małpi nierząd/ W planetarne siać przepaście./ Obręcz niebios w pęd szalony/ Złe puściły małpiszony,/ Skaczą, kręcą się, iskają,/ Jak za kratą swojej klatki,/ I czerwone pulchne zadki/ Ziemi, krążąc, wystawiają./ Nie ma już niebieskich znaków!/ Małpa toczy się w zodiaku!/ I wisząca ciężką zmorą/ Nad tą groźną nocą gwiezdną,/ Każe tańczyć gwiazdozbiorom,/ Gdy małpiarzy diabli biorą,/ Diabli biorą, diabli wezmą! III A na scenie SatanellaSatanella --- bohaterka sztuki baletowo-pantonimicznej Le Diable amoureux (Kochanica diabła), ułożonej przez Josepha Maziliera do muzyki Napoleona Henri Rabera oraz François Benoista./ Chwyta gwiazdy w tamburino,/ Tarantellatarantella --- włoski taniec ludowy, który według wierzeń ludowych miał leczyć z ukąszenia pająka. , tarantella/ Meteorów serpentyną,/ Satanella --- młynek rtęci,/ Satanellę niebo kręci/ Mgławicową pienną plamą,/ Satanella --- blasku smuga/ I oblana srebrną lamą/ Bystrych bioder centryfugacentryfuga --- wirówka.!/ ...Z satyrycznym erotyzmem/ Na tajniaka tajniak mruga./ Satanellę księżyc porwał,/ Wzniósł ze sceny w niebo sine/ I nad placem teatralnym/ Znowu zawisł tamburinem./ Taniec, Zabawa, Koniec świataA tu dalej wrą w zabawie,/ I na scenie, rosnąc w blaski,/ Wybuchają białe pawie/ Ogniomiotem zórz bengalskich,/ Rozigraną wbiega sforą/ Tłum różowych świń z maciorą/ I kaczuczą i macziczą,/ I jak zarzynane kwiczą,/ Aż tancerzy diabli biorą/ diabli biorą/ diabli biorą!/ Potem księżyc nad Taiti/ I gitary na Haiti,/ Potem śpiewa Włoch Tęsknotti/ Zakochane totti-frotti,/ Potem duo Pitt and Kitty,/ Klauny się po pyskach piorą/ I śpiewają:/ I am Pitty/ I am Pitt/ I love you Kitty,/ Aż tancerzy diabli biorą,/ diabli biorą,/ diabli biorą!/ «Patrz go, jak wariata struga»,/ Na tajniaka tajniak mruga./ Brzuchem do czarnego gacha/ Babilońska trzęsie swachaswacha --- swatka.,/ Chrzęszcząc w drgawkach, z małpim krzykiem,/ Bananowym nabiodrnikiem,/ Centaur wlazł na centaurzycę,/ Dęba stanął koń w muzyce/ I oderżał arię końską,/ Mierząc w swachę babilońską,/ A w basenie pełnym syren/ Kozłonogi pływa SylenSylen (mit. gr.) --- jedno z bóstw przyrody, mężczyzna z końskim ogonem i uszami, stały towarzysz Dionizosa. ./ Koniec świata, GrzechBrawo! Brawo! Brawo! Brawo!/ Jazz --- zamiecią, dym --- kurzawą,/ Sześć tysięcy w jedno ciało/ Zrosło się i oszalało!/ Hucznie, tłusto, płciowo, krwawo,/ Brawo! Brawo! Brawo! Brawo!/ Płciowo, hucznie, tłusto, biało,/ Mało! Mało! Mało! Mało!/ I po piętrach, i przez schody/ Opętanym korowodem,/ Piekłem, żarem, pląsem, tanem,/ Gąsienicą --- Lewiatanem,/ PterofiksemPterofiks --- neologizm, połączenie prehistorycznego pterodaktyla i mitologicznego feniksa., KikimorąKikimora (mit. sł.) --- w wierzeniach słowiańskich szkodliwy duch domowy, przybierający najczęściej postać małej kobiety.,/ Archimałpą, Zadozmorą,/ Szampankanem, Pankankanem/ Grzmocą w tempie obłąkanemobłąkanem --- dziś: obłąkanym, dawna końcówka fleksyjna czasownika użyta dla zachowania rymu.,/ Tak że wszystkich diabli biorą,/ diabli biorą,/ diabli biorą! IV Przy bufecie --- żłopanina,/ Parskanina, mlaskanina,/ Burbon z młodym Rastakowskim/ Serpentynę flaków wcina,/ Na talerzu Donny Diany/ Ryczy wół zamordowany,/ Dżawachadze, prync gruziński,/ Rwie zębami tyłek świński,/ Szach Kaukazu, po butelce/ Rumu cum spiritu vini cum spiritu vini (łac.) --- dosłownie ,,z ducha wina". ,/ Przez pomyłkę tknął widelcem/ W cyc grafini Macabrini,/ Rozdzierane kaczki wrzeszczą,/ Tłuszczem ciekną, w zębach trzeszczą,/ A najgorzej przy kawiorze:/ Tam --- na zabój, tam --- na noże,/ A jak złapią --- szczerzą zęby/ I smarują głodne gęby/ Czarną mazią jesiotrową,/ A bieługi białe kłęby/ Żrą od razu na surowo,/ Bo to dobrze, bo to zdrowo!/ («Bycza, bracie, rzecz --- bieługa!»/ Na tajniaka tajniak mruga.)/ Ćwierciomirski z Podhajdańca/ Sarni udziec wziął do tańca,/ Esterhazy, w sztok zalany,/ Zrobił z wędlin przekładańca/ I na wszystkie strony pchany/ Klaps go w talerz Donny Diany,/ W ostry sos --- więc ryk pijany,/ Śmiech prezesów i burbonów --- / A nad wszystkim --- pułk garsonów/ Fruwa zmotoryzowany. W okolicznych hotelikach/ Całą noc robota dzika,/ Seksualny kontredansik:/ Na momencik, na kwadransik,/ Na portiera tajniak mruga:/ Portier --- owszem, portier --- sługa,/ Ta w woalu, tamta w szalu,/ Na kwadransik, prosto z balu,/ Na momencik, ot przelotem,/ Szybko --- i na bal z powrotem:/ Rotmistrz Rewski z miss Lenorą,/ Oxenstierna z panią Fiorą,/ Borys Silber z księżną Korą/ Na kwadransik, szofer! Wio!/ Potem znów ich diabli biorą,/ diabli biorą,/ diabli biorą,/ W wir tej nocy diabli biorą,/ Roztańczeni diabli bio --- --- ---!/ Rąbią w ziemię Buicki, Royce'y,/ Akselbanty, śnieżne gorsy/ I buldogi i terriery,/ I szynszyle i ordery,/ Generały i wikingi,/ Admirały i goeringi,/ Bambirały, bojarowie,/ DeterdingiDeterdingi --- nawiązanie do Henriego Deterdinga, holenderskiego finansisty, poplecznika Hitlera, tutaj: politycy. ---/ Am!/ Ba!/ Sado!/ Rowie!/ Raz! / Dwa!/ Hurra, panowie!/ Brawo, panowie!/ Mało, panowie!/ ... Raz... Dwa... Druga, panowie... V Na ratuszu bije druga,/ Na tajniaka tajniak mruga,/ Na widowni i w sznurowni,/ I pod dachem i w kotłowni,/ I pod sceną i w bufecie,/ Na galerii i w klozecie,/ W kancelarii i w malarni,/ W garderobach i w palarni,/ I w dyżurce u strażaka/ Mruga tajniak na tajniaka.../ Poziewając, siedzą w szatni/ Czterej z gliny, dwaj prywatni,/ Poziewują, pogadują,/ Przechadzają się, pogwizdują,/ Pogwizdują, przechadzają się,/ Swym kamaszkom przyglądają się./ Słowikowski z trzeciej śledczej/ Mówi, że mu w żółtych letczejletczej --- lżej. ,/ Czarne palą jak cholery,/ A najgorzej --- to lakiery./ Macukiewicz z jedenastki/ Patrzy w szpice, widzi gwiazdki:/ «Dobra pasta, połysk śliczny,/ Całkowicie elekstryczny»./ Szulc z ósemki ma giemzowe:/ «Powiedz, Czesiek, nie jak nowe?/ Drugi rok na co dzień noszę/ A raz fleki dałem --- proszę!»,/ Wańczak z piątki, zwany Blindzia,/ Chwali pastę marki India,/ Popatruje, pogwizduje:/ «Udibidibindia, udibindia»./ Kruman (karniak) nosi nowe/ Stebnowane, orzechowe./ Ziewa --- «daj płaskiego, Blindzia...»/ Udibidibindia udibindia... VI PracaJuż z ratusza bije trzecia,/ Senne pola dreszcz obleciał,/ Dzień się rodzi./ Brzask przez szarość się przedziera,/ Owoc słońca krwi nabiera,/ Zaszeptały wiewem brzozy,/ W zagajniku ptaszek gwizdnął.../ Do stolicy jadą wozy/ Z zielenizną./ Jadą wozy, poskrzypują,/ Ludzie drzemią, poziewują,/ Brzozy błyszczą białą korą,/ Wiatr przez owies przeszeleścił,/ Jadą wozy wczesną porą/ Do przedmieści. Trąbi auto ciężarowe,/ Wozy mija/ I na długo kurz różowy/ Z szosy wzbija. Chłopki suche i dostojne/ Idą szosą./ Idą boso i na sprzedaj/ Masło niosą. Zapiał kogut, za nim drugi,/ Potem trzeci,/ Na pastwiska bydło gnają/ Małe dzieci. Przetrąbiło drugie auto/ Ciężarowe,/ Chłop prowadzi kulejącą/ Krowę. Skrzypią wozy, przewalają się/ Z boku na bok,/ Ludzie w chatach przewracają się/ Z boku na bok. Chrapie w rowie, twarzą w trawę,/ Ktoś pijany,/ Na pastwisku podryguje/ Koń spętany. Na kościele niebijące/ Wiszą dzwony,/ Suche pęki ziół pod krzyżem/ Ogrodzonym. Jakiś duży wyszedł w gaciach/ Przed zagrodę,/ Mruży oczy i tarmosi/ Ostrą brodę. A tam dalej stoi szkoła/ Murowana,/ W szkole mapa, bardzo pięknie/ Malowana. WojnaNa ćwiczenia idą żołnierze/ Z karabinami.../ «...że na tobie giną, że na tobie giną/ chłopcy malowaniże na tobie giną, że na tobie giną chłopcy malowani --- fragment pieśni wojskowej Wojenko, wojenko.»... Skrzypią wozy, przewalają się,/ Pozgrzytują.../ «...W mieście tera rymbarbarum/ Duża kupujom». Skubią trawę białe kozy/ Wymioniaste./ W sinym dymie, w złotym pyle/ Dzień nad miastem. Owoc pękł --- i mokrym świtem/ Oróżowił miejską ziemię./ Zawieszony pod sufitem/ W żyrandolu tajniak drzemie. VII Przez ul. Zdobywców,/ Przez Annasza, Kajfasza,/ Przez Siwą, przez św. Tekli/ I proroka Ezdrasza, Przez Krymską, Kociołebską,/ Przez Gnomów i przez Dziewic,/ Przez Mysią, Addis-Abebską/ I Łukasza z Błażewic, Przez Czterdziestego Kwietnia,/ Przez Bulwary Misyjne ---/ Jadą za miasto wozy/ Asenizacyjnewozy asenizacyjne --- wozy wywożące nieczystości z miasta. . Z facjatki budy drewnianej/ Tłusta panna wygląda:/ --- Która godzina, gówniarzu? / --- Piąta, kurwo, piąta... I przez puste ulice/ Jadą dalej i dalej./ Panna przed siebie patrzy/ I papierosa pali. Widzi dom czerwony,/ Nowo zbudowany,/ Ludzie już mieszkają/ W nieotynkowanym. W jednym oknie gąsiory/ Z wiśniakiem i jagodnikiem,/ Za oknem wietrzyk igra/ Różowym balonikiem. Na żelaznym balkonie/ Łbem na dół wisi zając,/ Łąkę przewróconą/ Jeszcze oglądając. Pan w spodniach, ale boso,/ Na drugi balkon wyszedł,/ Ziewa, patrzy na niebo,/ Szelki mu z tyłu wiszą. ChaplinCharlie Chaplin --- brytyjski aktor i reżyser okresu kina niemego., z dykty wycięty,/ Krzywo stoi przed kinem./ Przejechał na rowerze/ Policjant z karabinem. Na potłuczonej szybie/ Sklepu z konfekcją Lolo/ Widać kawałek gazety:/ Litery IDEOLO... Widać blachę z napisem:/ Golenie 20 gr./ Strzyżenie 40 gr./ Manikir 60 gr. Przeleciała taksówka,/ Podskakując w pędzie,/ Jedzie gruby z wędką,/ Ryby łowić będzie. Z piwnicy wędliniarza/ Gorąca para wali,/ Panna patrzy przed siebie/ I papierosa pali. VIII Nocą --- tylko w kasach kolejowych/ Beznamiętnie/ Ciurkające,/ Zaspane,/ A w szulerniach gejzerem gorączkowym,/ A w burdelach --- nieodżałowane,/ Na dancingach --- syczące szampanem,/ Wytrysnęły z brzaskiem dnia --- kipiące,/ Zapienione, robaczywe pieniądze./ Z portmonetek, szuflad, kieszeni/ Do kieszeni, szuflad, portmonetek,/ Za chleb, za tramwaj, za gazetę,/ Za lekarstwo, za szpinak, za siennik,/ Do kas i z kas,/ Za wóz i przewóz,/ Do miasteczka z miasteczka,/ Do województw z województw,/ Za mleko, za gaz,/ Za zwierzęta, za las,/ Do banków, straganów, sklepików i kas/ I z kas, i z banków, straganów, sklepików,/ Do kelnerów, lekarzy, oficerów, rzeźników/ I znów do lekarzy, rzeźników, kelnerów,/ Od zdunówzdun --- osoba zajmująca się naprawą pieców. , monterów, do stolarzy, szoferów,/ Za kurs, za stół, za golenie, za drut,/ Za sól, za ząb, za cegłę, za but,/ Od ślusarza do księdza, od księdza do szklarza,/ Od szklarza do szewca i znów do ślusarza/ I znów/ I znów,/ I jeszcze raz,Pieniądz, Koniec świata/ Za bilet, za nóż, za wodę, za gaz,/ Za armatę, musztardę, podkowę, protekcję,/ Za ślub, za grób, za schab, za lekcję,/ Za klej, za klamkę, za klops, za kliszę,/ Za papier, na którym te wiersze piszę,/ Za pióro, atrament, za czcionki, za druk,/ Za bombę, za śledzia, za radio, za bruk,/ I poecie --- za dar, za nazwisko, za czas,/ I wszystkim za wszystko, z kieszeni do kas/ I z kas do kieszeni, na wszystkie strony,/ Rozdrobnione na grosze, spęczniałe w miliony,/ Labiryntem i mrowiem, kołowrotem splątanym,/ Chaosem kierunków i linii pijanych,/ Buchające i schnące, znikające, rosnące/ Zakrążyły diabelsko robaczywe pieniądze. Adiutanci poczynań i działań, i dziejów,/ Atakują VerdunVerdun --- miejscowość, w pobliżu której rozegrała się jedna z największych bitew I wojny światowej (1916)., atakują PociejówPociejów --- określenie bazarów, targowisk i innych skupisk ludności żydowskiej.,/ Płyną na Celebes transatlantykiem/ I płyną rynsztokiem ulicy Dzikiej./ Bułka --- grosz,/ Wojna --- miliard:/ Cyk!/ Buch!/ Zgierz:/ Asyria./ «Silni jednością,/ Silni wolą/ Czuj/ Duch»:/ IDE/ OLO./ Wije się złoty Lewiatan zły/ W srebrne szczury, wijąc się, zmienia,/ Drobnieje w bilon pcheł i wszy,/ I znowu w szczury zrastają się pchły,/ Grosze i wszy srebrzeją w kieszeniach/ I znów wypełzają szczurami szaremiszaremi --- dziś: szarymi, dawna forma fleksyjna przymiotnika, użyta w celu zachowania rymu. ,/ Za nami, przed nami, biegają po ziemi,/ I jak papier wyschnięty, szeleszczą, szurają/ I znów się w złotego potwora zlewają,/ Co płodzi się, ciekąc przez sioła i miasta,/ Rozłazi się w pędzie, rozpada i zrasta,/ I krąży, miliardząc, od biesa do czorta,/ Od czorta do diabła, rozpłodem łapczywym,/ I ciągnie, i wre trędowata eskorta,/ Skacze i plącze się konwój parszywy. IX Ojczyzna, HistoriaJadą ze wsi wozy/ Aprowizacyjne,/ Jadą na wieś wozy/ Asenizacyjne./ Przy rogatce się minęły/ Pod szlabanem,/ Jak kareta ślubna z karawanem./ Przyjechała na targ zielenizna,/ Przyjechał nawóz na pole,/ I zaczęła nowy dzień ojczyzna,/ Żeby pełnić posłannictwo dziejowe/ I odegrać historyczną/ Rolę. X Prawda, Kłamstwo, PolitykaRozmyślając głęboko nad rolą,/ Dziennikarze szybko pisali:/ --- ideolo --- ideolo --- ideolo ---/ A tancerzy w hucznej sali/ Jeszcze ciągle diabli brali/ diabli brali/ diabli brali./ A już ludzie pracy wstali:/ W rzeźniach bydło zabijali,/ Karabiny nabijali,/ Interesy ubijali,/ Wrogom zęby wybijali,/ Wrogom czaszki rozbijali/ I do krzyża przybijali,/ Na stalowy pal wbijali/ I do grosza grosz zbijali/ I banknoty odbijali,/ Odbijali, odbijali ---/ Precz z niedolą! Precz z niewolą!/ Nad poziomy! W lot i w polot!/ Czas uderzyć w czynów stal!/ Ideolo --- ideolo ---/ Udał się ten piękny bal!/ Ideolo --- ideolo ---/ Czynem! Duchem! Wiarą! Wolą!/ Hej do walki! Zniszczyć nędzę!/ Kupą, kupą ku potędze!/ Czynu! Czynu! Nic po słowie!/ Ducha! Ducha! Więc po głowie/ I kolbami, i salwami/ Ka/ Ra/ Bino/ Wymi!/ Raz!/ Dwa!/ Hurra, panowie!/ Ducha, panowie!/ Czynu, panowie!/ Raz! Dwa! Solo! Solo!/ Z panną Tiutką graf Ramolo!/ Hop! siup! W dziejowej skali,/ --- ali, --- ali, --- ali, --- ali,/ I zecerzyzecerzy --- osoby zajmujące się układaniem czcionek. w całym państwie/ Czcionkiczcionka --- rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego, podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego. gigant układali:/ I D E O L O, I D E O L O/ Ideolo ideali/ Lari fari lafirindia/ Udibidibindia, udibindia!/ Da mi! da mi! z Olą Tolo/ Barszczyk piją, wódę golą,/ A maszyna wali, wali:/ I D E O L O, I D E O L O/ Malo malo solo solo/ malo solo malo brawo!/ Kawa z rumem, koniak z kawą,/ Piękny Dusio z panią Violą/ Pod schodami się certolą/ I wesoło na bulwarze/ Pokrzykują gazeciarze:/ «Wielki bal z dziejową rolą!»/ «Dzisiaj strrraszne ideolo!»/ «Kurr Stołeczny Fioletowy!»/ «Kurr dzisiejszy; Kurr dziejowy!»/ «Ideoo za dziesięć groo!...»/ «Bal w Operze! Katastroooo!»/ «Kurr Poranny z opisami!»/ Kurdeszkurdesz --- wykrzyknienie kończący strofy w tradycyjnych pieśniach litewskich. grzmi nad kurdeszami! XI Płynie na czcionki drukarska farba:/ IDE/ OLO/ «Ile/ rebarbar?»/ Karna/ Kadra/ Ducha/ Czynu/ «Proszę za dziesięć groszy kminu»/ Miecz/ Krzyż/ Duch/ Dziejów/ «Proszę za dziesięć groszy kleju»/ Ducha/ Dziejów/ Karne/ Kadry/ «Proszę za dziesięć groszy musztardy»/ Czerep rubaszny/ Paw narodów/ «Proszę za dziesięć groszy lodów»/ Jeden/ Tylko/ Jeden/ Cud ---/ «Ober, jeszcze butelkę na lód!»/ I bac! bac!/ I plac opustoszał,/ I do bramy wloką truposza./ I bac, bac! Zza rogu, z sieni,/ I w bruk, w bruk tętniącemi/ Kopytami bac po głowie/ Ka/ Wa/ Le/ Ryjskiemi!/ Raz!/ Dwa!/ Hurra, panowie!/ Mało, panowie!/ Brawo, panowie!/ I bac, bac!/ Słońce na ziemi!/ Człowiek na ziemi!/ I krew na ziemi!/ I bac jazz!/ I gra orkiestra/ Z czterech rogów/ Z czterech estrad/ Z czterech rogów/ IDE/ OLO/ A tancerzy diabli biorą! Bo patrzcie! Patrzcie, jaka sensacja!/ Brawo dyrekcja! Co za atrakcja!/ Gąsienicą hipopotamową,/ Glistą, na miarę przedpotopową,/ Na salę wpełza tłusty Jaszczur,/ Czołg złotociekły, forsiasty praszczur:/ Szczurząc i wsząc, i pchląc wspaniale,/ Książę Karnawał wjeżdża na salę!/ Tajniaki z tyłu, tajniaki na przedzie,/ Mlaskiem, człapem, wijąc się, jedzie,/ Pełznie smoczysko --- a na nim okrakiem/ Goła, w pończochach, w cylinderku na bakier,/ Z paznokciami purpurowymi,/ Z wymionami malowanymi,/ Z szmaragdowym monoklem w oku,/ Z neonową reklamą w kroku,/ Skrzecząc szlagiera:/ «Komu dziś dać?/ Komu dziś dać?/ Komu dziś dać!»/ Wierzga na gęstym pieniężnym potoku/ Promieniejąca Kurwa Mać!/ I nagle --- kotłującym ściskiem/ Rzuciła się sala z piskiem, wizgiem!/ Pianą zieloną pryska z pyska,/ Kopie, szarpie, krzesłami ciska,/ Tratuje, gryzie wściekłymi kłami,/ Nożami błyska, tłucze pałkami,/ Na zakrwawionym śliskim parkiecie/ Tarza się, tapla się, dusi i gniecie,/ Mordem i smrodem pozycje zdobywa/ I z cielska potwora łapami wyrywa/ Złotą juchą ociekające/ Wrące szczurami i wszami pieniądze/ I żre, i chłepce wydarte kawały;/ Aż ryczy ze śmiechu Odwłok Wspaniały,/ Kipiący bezmiarem metalu,/ I dalej się wije i tłuszczem obrasta,/ I nonszalancko ogonem chlasta/ Największa atrakcja Balu!/ I przyśpiewuje «Komu dziś dać?/ Komu dziś dać?/ Komu dziś dać?»/ Promieniejąca Kurwa---Mać/ Kurwa --- Mieć/ Kurwa --- Brać!/ «Jak bal, to bal! Maestro, wal!/ Grubasku, teraz solo!/ O, IDEOL! O, IDEAL!/ Takie małe, słodkie IDEOLO!». I gdy w strop szampitremszampiter --- szampan. strzelił/ Metaliczny tusz kąpieli,/ Ani się nie obejrzeli,/ Ani zdążył z żyrandziaka/ Mrugnąć tajniak na tajniaka ---/ Jak błyskawicowym zdjęciem,/ Foto-ciosem, blasku cięciem/ Wszystkich wszyscy diabli wzięli/ diabli wzięli/ diabli wzięli/ Aż ze śmiechu małpy spadły/ Z zodiakalnej karuzeli. XII Tak mówi ten, który świadectwo daje o tych rzeczach: Zaiste, przyjdę rychło. Amen. I owszem, przyjdź Panie Jezusie! (Objawienie Jana, XII, 20) 1936