Kochanowski, Jan Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...) http://www.wolnelektury.pl/lektura/treny Wilczek, Piotr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Renesans Liryka Tren Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-xvi Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583 Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 1655 xml text text 2009-04-28 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/848.jpg on the water, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/848 Jan Kochanowski Treny Tren XVI. (Nieszczęściu kwoli a swojej żałości...)W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. Nieszcześciu kwolikwoli (starop.) --- ze względu na, z powodu. a swojej żałości,/ Która mię prawie przejmuje do kości,/ Lutniąlutnią --- lutnię.zob. też Tren VI, w. 3; XIV, 7; XV, 1 i wdzięczny rym porzucić muszę,/ Ledweledwe --- ledwie, niemal. nie duszęporzucić (...) duszę --- umrzeć.. Żywemżywem --- czy jestem przytomny?, czy mię sen obłudnysen obłudny --- sen zwodniczy, fałszywy. frasuje?/ Który kościanym oknemkościanym oknem --- w mit. gr. i rz. istnieją dwie bramy poprzez które sny wychodzą z podziemia; złudne sny przechodzą przez bramę z kości słoniowej, a sny prawdziwe przez bramę z rogu. wylatuje,/ A ludzkie myśli tym i owym bawi,/ Co błąd na jawiA ludzkie myśli (...) na jawi --- zajmuje myśli ludzkie tym, co na jawie, czyli w rzeczywistości okazuje się nieprawdziwe, złudne.. O błędzie ludzkibłąd ludzki --- fałszywa, nieprawdziwa myśl ludzka, głupota ludzka., o szalone dumyszalone dumy --- głupie, szalone myśli.,/ Jako to łacnołacno --- łatwo.zob. Tren II, w. 15 pisać sie z rozumypisać sie z rozumy --- popisywać się rozumem.,/ Kiedy po wolej świat mamyKiedy po wolej świat mamy --- kiedy świat jest przychylny naszej woli, naszym życzeniom., a głowa/ Człowieku zdrowagłowa (...) zdrowa* --- głowa wolna od kłopotów, zmartwień.(zob. ,,głowy psować" --- Tren VIII, w. 8). W dostatku będąc, ubóstwo chwalemychwalemy --- chwalimy.,/ W rozkoszyrozkosz --- przyjemności życia. żałość lekce szacujemylekce szacować --- lekceważyć.,/ A póki wełny skąpej prządceskąpa prządka --- parka, jedna z trzech mitologicznych bogiń przeznaczenia (Atropos, Kloto, Lachesis), przędących nić ludzkiego życia i arbitralnie decydujących o ludzkim życiu i śmierci. zstajezstaje --- wystarcza.,/ Śmierć nam za jajeza jaje --- za nic, czyli za rzecz wartości jaja (w XVI w. jaja były wyjątkowo tanie).. Lecz kiedy nędza albo żal przypadnieprzypadnie --- stanie się, zdarzy się.,/ Aliali --- ale oto, ale tymczasem, ale wtedy. żyć nie tak jako mówić snadniesnadnie (starop.) --- łatwo.,/ A śmierć dopiero w ten czas nam należyśmierć nam należy --- śmierć nas dotyczy (liczymy się z nią i nie gardzimy nią; por. współczesne wyrażenie: coś się należy komuś).,/ Gdy już k nam bieżybieżeć (tu forma 3 os. lp: bieży) --- podążać, iść.. Przeczprzecz (starop.) --- dlaczego, czemu. z płaczem idziesz, ArpinieArpin --- pochodzący z Arpinum w Lacjum rzymski pisarz, mówca i filozof, zwolennik filozofii stoickiej Marcus Tullius Cicero (106--43 r. p.n.e.). wymownywymowny* --- od wyrazu: wymowa oznaczającego retorykę, oratorstwo; Cicero znany był jako znakomity mówca.,/ Z miłej ojczyzny? Wszak nie Rzym budownybudowny --- okazale, pięknie zbudowany.,/ Ale świat wszystek MiastemMiasto --- chodzi o Rzym (łac. Urbs). jest mądremu/ Widzeniuwidzenie --- zdanie, sąd, opinia, sposób widzenia różnych spraw. twemuWszak nie Rzym (...) twemu --- Cicero głosił, że dla mędrca cały świat jest domem, więc wygnanie nie jest wielkim nieszczęściem; gdy jego wygnano z Rzymu, bardzo rozpaczał.. Czemu tak barzobarzo --- bardzo. córki swej żałujesz?/ Wszak sie ty tylko sromotysromota (starop.) --- hańba. wiarujeszwiarować się (starop.) --- strzec się, unikać.;/ Insze wszelakie u ciebie przygody/ Ledwe nie godygody* --- radość, wesele; w. 25-28: Cicero głosił, że mędrzec powinien ze spokojem przyjmować wszystkie nieszczęścia, unikając jedynie hańby. Gdy jednak umarła jego córka Tulia, przeżył to głęboko.. Śmierć, mówisz, straszna tylko niezbożnemuniezbożny --- niecnotliwy (por. współczesny wyraz bezbożny).;/ Przeczżeprzeczże --- czemu więc. sie tobie umrzeć cnotliwemu/ Nie chciało, kiedyś prze dotkliwądotkliwy --- ostry. mowę/ Miał podać głowępodać głowę* --- dać głowę, stracić życie.? Wywiódłeś wszytkim, nie wywiódłeś sobiewywiódłeś --- wywiodłeś, udowodniłeś.;/ Łacniej rzecłacniej rzec --- łatwiej mówić., widzę, niż czynić i tobiew. 29-32 --- Cicero wygłosił cykl ostrych przemówień przeciwko wpływowemu politykowi, Markowi Antoniuszowi. Został zamordowany z polecenia Antoniusza, choć za wszelką cenę starał się uniknąć śmierci.SPRAWDZIĆ,/ Pióro anielskie; duszę tożtoż --- to samo. w przygodzie,/ Co i mnie bodziebodzie --- dręczy.. Człowiek nie kamień, a jako sie stawi/ Fortuna, takich myśli nas nabawi./ Przeklęte szcześcieszczeście* --- szczęście, dola, los, fortuna.! Czy snaćsnać (starop.) --- przecież, może, podobno. gorzej duszy,/ Kto rany ruszy? Czasie, pożądnejpożądnej --- pożądanej, upragnionej. ojcze niepamięci,/ W co ani rozum, ani trafiąW co (...) trafią --- trafić w coś*: potrafić coś. święci,/ Zgój smutne serce, a ten żal surowy/ Wybij mi z głowy.