Kochanowski, Jan Tren XIV. (Gdzie te wrota nieszczęsne, któremi przed laty...) http://www.wolnelektury.pl/lektura/treny Wilczek, Piotr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Renesans Liryka Tren Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-xiv Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583 Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 1655 xml text text 2009-04-28 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/845.jpg welcome winter, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/845 Jan Kochanowski Treny Tren XIV. (Gdzie te wrota nieszczęsne, któremi przed laty...)W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. Gdzie te wrota nieszczesnewrota nieszczesne --- były one nieszczęsne, gdyż ci którzy przez nie przechodzili byli nieszczęśliwi, gdyż pozbawieni największego dobra: życia., któremi przed laty/ Puszczał sie w ziemięPuszczał sie w ziemie --- wyprawiał się w głąb ziemi, w drogę pod ziemię. OrfeusOrfeusz --- w mit. gr. poeta tracki, który potrafił poruszyć za pomocą swej muzyki nawet rzeczy nieożywione. Kiedy zmarła jego żona Eurydyka udał się do podziemi i tak oczarował Plutona, że uwolnił on Eurydykę pod warunkiem, że Orfeusz nie odwróci się, dopóki nie wyjdą na ziemię. Kiedy już mieli postawić swe stopy na ziemi, Orfeusz odwrócił się i Eurydyka natychmiast zniknęła. Ogromny żal Orfeusza po powtórnej stracie żony tak rozwścieczył trackie kobiety, że w czasie jednej z orgii z okazji bachanaliów rozerwały go na strzępy., szukając swej straty,/ Żebychżebych (starop.) --- żebym. ja też tąż ścieżką swej namilszej córy/ Poszedł szukać i onon* --- tu: ten. bród mógł przebyć, przez który/ Srogi jakiś przewoźnik wozi blade cieniebród (...) przez który/ Srogi jakiś przewoźnik wozi blade cienie --- srogi przewoźnik: Charon.zob. też Tren X/ I w lasy niewesołe cyprysowecyprys --- drzewo żałobne, poświęcone przez Rzymian Plutonowi, ponieważ raz ścięte nie odrasta; uważa się, że było kiedyś używane do wyrobu trumien; Grecy i Rzymianie kładli do trumien gałązki cyprysu; jest to drzewo cmentarne. żenieżenie (forma starop.) --- gna, pędzi../ A ty mię nie zostawajnie zostawaj --- nie zostawiaj, nie opuszczaj., wdzięcznawdzięczny* (starop.) --- miły, przyjemny. lutnilutni (starop.; W. lp) --- lutnio.zob. Treny VI, w. 3; XV, 1; XVI, 3 moja,/ Ale ze mną pospołupospołu (daw.) --- razem, wespół (por. rzadko już używany wyraz społem: razem). pódźpódź (forma starop.)--- pójdź, chodź. aż do pokojado pokoja (forma starop.) --- do pokoju./ Surowego PlutonaPluton --- w mit. rz. władca świata podziemnego, syn Saturna, brat Jupitera i mąż Prozerpiny (gr. Persefony).: owaowa (starop.) --- słowo wyrażające możliwość, że coś się stanie. go [to] łzami,/ To temi żałosnemi zmiękczywazmiękczywa (forma starop., tzw. liczba podwójna) --- zmiękczymy (ja i moja lutnia). pieśniami,/ Że mi moję namilszą dziewkę jeszcze wróci,/ A ten nieuśmierzonynieuśmierzony (starop.) --- taki, który nie da się uśmierzyć, opanować. we mnie żal ukróciukrócić --- zmniejszyć, powstrzymać../ Zginąć ci mu nie może; tuć sie wszystkim zostać,/ Niech sie tylko niedoszłejniedoszły (starop.) --- niedojrzały. jagodzie da dostaćdostać* (starop.) --- dojrzeć../ Gdzie bygdzieby (starop.) --- jakżeby, niepodobna by. też tak kamienne ten Bóg serce nosił,/ Żeby tam smutny człowiek już nic nie uprosił./ Cóż temu rzec?Cóż temu rzec? (starop.) --- co na to powiedzieć; pytanie retoryczne, sugerujące bezradność. Więc tamże już za jedną drogąza jedną drogą --- jednocześnie./ Zostać, a z duszą zarazzaraz* --- jednocześnie, za jednym razem.zob. Tren I, w. 5 zewleczewlec (starop.) --- zrzucić, zdjąć. troskę srogą.