Kochanowski, Jan Tren VI. (Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska...) http://www.wolnelektury.pl/lektura/treny Wilczek, Piotr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Renesans Liryka Tren Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-vi Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583 Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 1655 xml text text 2009-04-28 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/838.jpg c'est la vie beautiful sailboats, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/838 Jan Kochanowski Treny Tren VI. (Ucieszna moja śpiewaczko, Safo słowieńska...)W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. Ucieszna moja śpiewaczko, SafoSafo (a. Safona) (VII--VI w. p.n.e) --- najsłynniejsza starożytna poetka gr. mieszkająca na wyspie Lesbos. słowieńskasłowieńska (forma starop.) --- słowiańska.,/ Na którą nie tylko moja cząstkacząstka --- tu: część, która się komuś należy w wyniku dziedziczenia. ziemieńskaziemieński (forma starop.) --- ziemiański, szlachecki; cząstka ziemieńska: dziedziczna część posiadłości szlacheckiej, ziemskiej.,/ Ale i lutnialutnia --- instrument muzyczny strunowy w kształcie gruszki o dnie wypukłym, popularny zwłaszcza w XV-XVII w.; tu: symbol sztuki poetyckiej.Zob. też:Tren XIV; XV; XVI. dziedzicznym prawem spaść miała;/ Tęś nadzieję już po sobie okazowała,/ Nowe piosnki sobie tworząc, nie zamykając/ Ustekustka --- zdr. od: usta, rzadko spotykane, dziś: usteczka. nigdy, ale cały dzień prześpiewającprześpiewając --- przyśpiewując.,/ Jako więc lichylichy* (starop.) --- mały. słowiczek w krzaku zielonym/ Całą noc prześpiewa gardłkiemgardłko --- zdr. od: gardło; dziś: gardełko. swym ucieszonymucieszony* (starop.) --- przynoszący radość, przynoszący pociechę, uciechę../ Prędkoś mi nazbyt umilkła, nagle cię sroga/ Śmierć spłoszyła, moja wdzięcznawdzięczny* (starop.) --- miły, przyjemny. szczebiotkoszczebiotka --- warto zauważyć, że wyraz szczebiotać w odniesieniu do ludzi miał zwykle nacechowanie negatywne, a pozytywne w odniesieniu do śpiewu ptaków i mowy dziecinnej. droga./ Nie nasyciłaś mych uszu swymi piosnkami/ I tę trochę teraz płacę sowiciesowicie --- obficie, bogato, dużo. łzami./ A tyś ani umierając śpiewać przestałaani umierając śpiewać przestała --- składnia z ,,ani" i orzeczeniem niezaprzeczonym (podobna jak w jęz. ang.) była dosyć popularna w XVI w.; dziś w jęz. pol. zasada podwójnego przeczenia.,/ Lecz matkę ucałowawszy, takeś żegnała:/ «Już ja tobie, moja matko, służyć nie będę/ Ani za twym wdzięcznym stołem miejsca zasiędę;/ Przyjdzie mi klucze położyć, samej precz jechać,/ Domu rodziców swych miłych wieczniewiecznie --- na wieki. zaniechaćzaniechać* (starop.) --- opuścić; Już ja tobie, moja matko (...) zaniechać: fragment ten wiernie odpowiada charakterowi ówczesnych polskich pieśni weselnych (pożegnanie domu rodzinnego przez pannę młodą). W folklorze polskim pieśń pożegnalna panny młodej była leksykalnie bliska (są tu liczne analogie) pieśniom żałobnym. Istnieje teoria, że mamy tutaj do czynienia z aluzją do pożegnania Antygony z mieszkańcami Teb w tragedii Sofoklesa.»./ To, i czego żal ojcowski nie da serdeczny/ Przypominać więcej, był jej głos ostatecznyostateczny* --- tu: ostatni../ A matce, słyszącsłysząc (starop. forma imiesł.) --- słyszącej. żegnanie tak żałościwe,/ Dobredobre* --- tu: zdrowe. serce, że od żalu zostało żywe.