Kochanowski, Jan Tren I. (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe) http://www.wolnelektury.pl/lektura/treny Wilczek, Piotr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Renesans Liryka Tren Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/treny-tren-i Jan Kochanowski, Treny, Drukarnia Łazarzowa, wyd. 2, Kraków, 1583 Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 1655 xml text text 2009-04-28 SP3 L pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/833.jpg the statue, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/833 Jan Kochanowski Treny Tren I. (Wszytki płacze, wszytki łzy Heraklitowe...)W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Trenach jest odmienne od znaczenia obecnego. Wszytkiwszytki (starop.) --- wszystkie. płacze, wszytki łzy Heraklitowełzy Heraklitowe --- Heraklit z Efezu (ok. 540--480 r. p.n.e.), filozof gr., w swoich dziełach często rozpaczał nad ludzkim losem./ I lamenty, i skargi Symonidowelamenty (...) Simonidowe --- Simonides z Keos (ok. 556--468 r. p.n.e.), poeta gr., autor wielu utworów lamentacyjnych.,/ Wszytki troski na świecie, wszytki wzdychania/ I żale, i frasunkifrasunk a. frasunek (starop.) --- zgryzota, smutek, strapienie., i rąk łamania,/ Wszytki a wszytki zarazzaraz (starop.) --- razem. w dom sie mój nościew dom sie mój noście --- zmierzajcie, przybywajcie do mojego domu.,/ A mnie płakać mej wdzięcznejwdzięczny* (starop.) --- miły, przyjemny. dziewkipłakać dziewki --- opłakiwać dziewkę. pomościepomoście --- pomóżcie (zob. rym: ,,noście --- pomoście").,/ Z którą mię niepobożnaniepobożny* (starop.) --- postępujący źle, nie ,,po Bożemu", bezbożny. śmierć rozdzieliła/ I wszytkich moich pociechpociecha (daw.) --- radość i nadzieja; pocieszenie. nagle zbawiłazbawić* (starop.) --- pozbawić../ Tak więc smoksmok --- potwór, wąż., upatrzywszy gniazdo kryjomekryjomy (starop.) --- ukryty (dziś mówi się jeszcze po kryjomu, czyli: skrycie).,/ Słowiczki liche zbierazbierać --- tu w znaczeniu: ,,wybierać" (z gniazda)., a swe łakome/ Gardło pasiegardło pasie --- napełnia gardło (dziś mówi się: pasie brzuch).; tym czasem matka szczebieceszczebiece (forma starop.) --- szczebioce, szczebiota./ Ubogaubogi* (starop.) --- nieszczęśliwy., a na zbójcę co raz sie miecemiece sie (forma starop.) --- miota się, rzuca się../ Próznoprózno (starop.) --- próżno, na próżno., bo i na samę okrutnik zmierzana samę (...) zmierza --- zmierza ku (niej) samej.,/ A ta nieboganieboga (daw.) --- biedaczka, nieszczęsna. ledweledwe (starop.) --- ledwo, ledwie. umyka pierzaumyka pierza --- przez umknięcie ocala pierze, umyka z pierzem, tj. ratuje się../ «Prózno płakać» --- podobno drudzy rzeczecie./ Cóż, prze Bóg żywyprze (starop.) --- przez; prze Bóg żywy: na Boga żywego, przez Boga żywego., nie jest prózno na świecie?/ Wszystko prózno; macamy, gdzie miękcej w rzeczy,/ A onomacamy, gdzie miękcej w rzeczy, a ono... --- macamy (dotykamy), gdzie rzekomo jest bardziej miękko, a tymczasem... wszędywszędy (starop.) --- wszędzie. ciśnie: błąd wiek człowieczybłąd wiek człowieczy --- błądzeniem jest życie ludzkie../ Nie wiem, co lżejco lżej --- co lżejsze, co przynosi większą ulgę.: czy w smutku jawnie żałowaćżałować (starop.) --- cierpieć, boleć, opłakiwać, żalić się.,/ Czyli sie z przyrodzeniemprzyrodzenie* (daw.) --- to, co jest przyrodzone człowiekowi, natura. gwałtemgwałt (daw.) --- w wyrażeniu: robić coś gwałtem, czyli siłą, przemocą. mocowaćmocować się --- walczyć tak, jak walczą z sobą zapaśnicy..