Szlengel, Władysław Pożegnanie z czapką Kozioł, Paweł Choromańska, Paulina Kopeć, Aleksandra Tulicka, Agnieszka Fundacja Nowoczesna Polska Współczesność Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Publikacja sfinansowana ze środków pozostałych ze zbiórek, które nie zakończyły się sukcesem. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szlengel-pozegnanie-z-czapka/ Władysław Szlengel, Co czytałem umarłym, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979. Domena publiczna - Władysław Szlengel zm. 1943 2014 xml text text 2018-08-07 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5978.jpg Late Night, Georgie Pauwels@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5978 Co czytałem umarłym Władysław Szlengel Pożegnanie z czapką (jako numer sceniczny wiersz ten/ ilustrował muzycznie Leopold RubinsztajnRubinstein, Leopold --- muzyk, śpiewak i kompozytor, w getcie warszawskim współpracujący z teatrem ,,Eldorado"., komponując do pewnych fragmentów oryginalne motywy i wkładki) Czapka, panowie, tworzy człowieka, / czapka wartość twoją ogłasza,/ czapka wywyższa małego LejkinaLejkin, Jakub (1906--1942) --- adwokat, zastępca dowódcy Żydowskiej Służby Porządkowej, zastrzelony w pierwszej egzekucji przeprowadzonej przez Żydowską Organizację Bojową; charakteryzował się niskim wzrostem.,/ czapka poniża: posłańca... apaszaapasz --- człowiek należący do przestępczego półświatka..../ StrójTym jesteś, w jakiej cię czapce widzą,/ ważniejsze to niż aryjska babka,/ zanim ci w spodnie lub papiery zajrzą,/ wpierw twoją wartość ogłosi czapka.../ A ja, gdy w swe życie spojrzę z góry,/ w dni, co przeszły zasnute mgłami,/ wspomnę, że już się w życiu żegnałem/ z trzema... trzema różnymi czapkami.../ 1.Uczeń, Strój W daleki dawny dzień majowy/ (maj był na sercu i majowa pora)/ po raz ostatni stałem na baczność,/ słuchając mowy/ DYREKTORA:/ ,,Panowie... Otrzymaliście matury, świadectwa dojrzałości,/ idziecie w świat. Dziś zdejmujecie czapki uczniowskie,/ niech to będzie symbolem,/ razem z tą czapką rzucacie lata beztroski ---/ idziecie w świat/ na własną i wielką odpowiedzialność... "/ Żegnaj, stara szkolna czapko,/ idę nowe życie gonić.../ do widzenia, szkolna czapko,/ więcej mnie nie będziesz bronić,/ Kondycja ludzkaświat otwarty czeka wszędzie,/ świat olbrzymią jest pułapką, / nie wiem, czy lepiej, czy gorzej mi będzie,/ do widzenia... moja... czapko.../ 2. I przeszły lata pracy i walki,/ kapelusz czoło zmęczone ocienił,/ i znów przyszły dni, kiedy czapka/ musiała kapelusz zamienić.../ Rok 1939.../ Sierpień.../ Czerwone plakaty mobilizacji.../ Front.../ front,/ Wojnacoraz bliżej front.../ ogień i dymy kurzawy.../ czapka żołnierska na oczach,/ na sercu obrona WARSZAWY.../ Czarne ptaki sieją grozę i śmierć,/ gazety spadają na miasto jak czarne szmaty,/ patrz, jak lecą... słysz, jak kraczą/ komunikaty... komunikaty.../ 200 kilometrów od stolicy.../ 100 kilometrów od stolicy.../ 30 kilometrów od stolicy.../ Hallo --- hallo --- tu Polskie Radio Warszawa i wszystkie rozgłośnie.../ Rząd Rzeczypospolitej opuścił stolicę.../ Obrońcy Warszawy rzucają broń,/ tumult i chaos narasta,/ rzucają mundury i czapki żołnierskie,/ ROZKAZ: uciekać z miasta --- --- ---/ żegnaj, ma żołnierska czapko,/ idę nowe życie gonić,/ do widzenia, moja czapko,/ więcej mnie nie będziesz bronić,/ świat otwarty czeka wszędzie,/ świat olbrzymią jest pułapką.../ nie wiem, czy lepiej, czy gorzej mi będzie/ do widzenia... moja czapko.../ 3. Szły dni jak obce melodie... (bel ami... bel ami.../ bel ami),/ szedł głód i nędza ulicy.../ melodie i słowa szły nowe.../ (oj di bone...oj di bone... --- fragment refrenu piosenki gettowego śpiewaka i kompozytora, Leopolda Rubinsteina./ ja nie chce oddać bonyoddać bony --- w slangu getta oznaczało to: umrzeć; okupacyjne władze niemieckie wymagały oddawania kartek żywnościowych (bonów) po zmarłym, które to żądanie nie zawsze było spełniane....)/ i przyszła czapka... ostatnia czapka.../ Żydowskiej Służby PorządkowejŻydowska Służba Porządkowa --- żydowska formacja policyjna, działająca w getcie warszawskim, po jego zamknięciu pełniąca funkcję pomocniczą wobec policji niemieckiej..../ --- --- --- --- --- wszystko schodzi na dół.../ wszystko schodzi na dół/ Koszmar straszliwych dni,/ obłędu trwogi i krwi,/ a tam się patrzał zza krat/ żywy, prawdziwy świat,/ a tu niebieskie czapki,/ a tu piwnice pułapki.../ i Służba, ruchliwe chłopy,/ blokady, ausweisyausweis (niem.) --- zaświadczenie, legitymacja a. dowód osobisty; dokument niezbędny do legalnego funkcjonowania w getcie. i szopyszop --- niemieckie przedsiębiorstwo produkcyjne w getcie; praca w szopie dawała mieszkańcom getta dodatkowe uprawnienia, m.in. legalizację zamieszkania i dostęp do kartek żywnościowych.,/ i SzmerlingSzmerling, Mieczysław --- komendant Umschlagplatzu, znany z okrucieństwa, należał do wyższych funkcjonariuszy Żydowskiej Służby Porządkowej., Lejkin i KacKac, Leon --- fryzjer w getcie warszawskim, obsługujący m. in. niemieckich żołnierzy organizujących akcję przesiedleńczą trwającą od lipca do września 1942.,/ i ToebbensToebbens, Walter (zm. 1954) --- członek NSDAP, największy pracodawca w getcie warszawskim, producent tekstyliów i elementów umundurowania; po likwidacji getta produkcję przeniesiono do obozu w Poniatowej. Po wojnie miał być sądzony w Polsce, lecz w drodze na proces wyskoczył z pociągu. Następnie prowadził przedsiębiorstwo tekstylne pod przybranym nazwiskiem., i SchillingSchilling, Oskar --- właściciel szopu (przedsiębiorstwa produkującego w getcie na potrzeby niemieckie) przy ul. Nowolipie., i placplac --- Umschlagplatz, plac przeładunkowy, usytuowany przy skrzyżowaniu ul. Stawki i Dzikiej; początkowo służył wymianie towarów między gettem a światem zewnętrznym, później gromadzono na nim ludzi wywożonych do Treblinki.,/ i forsa, i złoto, i kanty.../ i krew, i łzy, i brylanty.../ Przemoci chaos, i noce wciąż dziksze,/ i pejcze, i mknące riksze,/ i strzały, i tłumy, i pęd,/ i kolba, i guma, i pręt.../ I pot, i tupot, i wycie,/ i walka... walka o życie.../ i beznadziejne dnie,/ i czapki... czapki SP./ PANIE KIEROWNIKU, melduję posłusznie,/ nosiłem tę czapkę --- dziękuję i już nie.../ i dosyć, dziękuję... i bardzo przyjemnie.../ i może to już się obejdzie beze mnie./ Już miasto umarło i serce umarło,/ i wszystko się zatrze, jak życie zatarło,/ zdejmuję opaskę, oddaję numerek,/ dziękuję, odchodzę, opuszczam już szereg ---/ nie... nie mam pretensji czy żal do nikogo,/ musiało to wszystko iść swoją drogą,/ ja nie wiem, gdzie racja, gdzie prawda ---/ gdzie mus.../ ja idę samotnie... to wszystko, i szlusszlus (pot., z niem.) --- koniec..../ Żegnaj, porządkowa czapko,/ idę nowe życie gonić,/ do widzenia, moja czapko,/ więcej mnie nie będziesz bronić./ Świat znów czeka na mnie wszędzie,/ świat olbrzymią jest pułapką,/ nie wiem, czy lepiej, czy gorzej mi będzie,/ do widzenia, moja czapko...