Szewczenko, Taras Topola Syrokomla, Władysław Kotwica, Wojciech Sekuła, Aleksandra Kopeć-Gryz, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-topola/ Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883]. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2021-11-16 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/2560px-Reply_of_the_Zaporozhian_Cossacks_sketch_1893_Kharkiv.jpg Zaporożcy piszący list do sułtana tureckiego, Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6276 Taras Szewczenko Topola Тополя DrzewoWieje wicher, wieje srodze,/ Aż szumi dolina,/ Bije w topól, co przy drodze,/ Aż ku ziemi zgina./ Kształt jej wzniosły, liść szeroki,/ Po cóż się zieleni?/ Jakby morze legła niwa,/ W dalekiej przestrzeni,/ Idzie czumakczumak (daw., ukr.) --- chłop ukraiński, żyjący z handlu, przewożący swój towar, często na bardzo duże odległości, wozami zaprzężonymi w woły., schyli głowę,/ Zatrzyma się chwilkę;/ Idzie czabanczaban --- pasterz stepowy, koczownik. i z supiłkąsupiłka (reg.) --- fujarka; piszczałka./ Siądzie na mogile./ Wszędzie pustka, podróżnego/ Aż serce zaboli, / Drzew tu nie ma --- oprócz jednej/ Sierocej topoli. Któż ją sadził, by zmarniała/ Do stepu wciśnięta?/ Ja rozpowiem całe dzieje,/ Słuchajcie, dziewczęta. Pokochała, ej, Kozaka/ Czarnobrewka hoża;/ Kozak odszedł i gdzieś zginął/ W głębi Zaporoża./ Gdyby wiedzieć, że porzuci,/ Toby nie kochała;/ Gdyby wiedzieć, że zaginie,/ Iść by mu nie dała./ O wieczornej dobie/ Nie chodziłaby po wodę,/ Aby z lubymluby (przestarz.) --- miły; ulubiony; ukochany. pod wierzbami/ Porozmawiać sobie./ Gdyby zgadnąć, jaka dola/ Do nas się uczepi,/ Gdyby zgadnąć --- ej, dziewczęta,/ Nie badajcie lepiej!/ Nie pytajcie swego serca,/ Co się tam w nim dzieje;/ Bo wie serce, kogo kocha/ I po kim więdnieje./ Nie na długo czarne oczko/ Z czarnej brewki błyska,/ Nie na długo białe lice/ Rumieńcem wytryska./ Zwiędnie liczko, zgaśnie oczko/ W waszych lat połowie.../ Kochajcie się, młodzi ludzie,/ Jak wam serce powie. Zaszczebiotał słowik mały,/ Siedząc na kalinie,/ Śpiew, MiłośćMłody Kozak śpiewa pieśniępieśnię --- dziś popr. forma B. lp: pieśń.,/ Chodząc po dolinie./ Wyśpiewuje, aż tam z chaty/ Wyjdzie czarnobrewa./ Kiedy wyjdzie, on jej pyta,/ Czy się matka gniewa./ I uścisną się raz, drugi/ Wśród słowiczych treli,/ Posłuchają i odchodzą/ Oboje weseli./ Nikt nie widzi, nikt nie słyszy,/ Nikt u niej nie spyta:/ «Gdzieżeś była, coś robiła/ U studni koryta?» / Och, kochała czarnobrewa,/ Aż serduszko mdlało;/ Czuło dziewczę, że przychodzi/ Wycierpieć niemało./ Odszedł luby, z nim odeszła/ Najsłodsza otucha./ W dzień i w nocy krasawicakrasawica (daw.) --- piękność, piękna kobieta./ Jak gołąbka grucha./ Już słowiczek nie szczebiocze,/ Mętna w studni woda:/ Już nie śpiewa pod wierzbami/ Czarnobrewka młoda./ Ej, nie śpiewa czarnobrewka,/ Boży świat ją nudzi,/ Z ojcem, z matką tak jej tęskno/ Jak wśród obcych ludzi./ Bez lubego blask słoneczny/ To jak uśmiech wroga;/ Wskroś by ziemi z drżącym sercem/ Skryła się nieboga. Miłość tragicznaMinął roczek, minął drugi,/ A Kozak nie wraca;/ Jak badylek schnie dziewczyna,/ Dni tęsknotą skraca./ Nie spytała matka córki:/ «Co ci truje lata?», / Lecz za starca, za bogacza/ Biedne dziecko swata./ «Wyjdź, córko, w dziewczym wianuszku/ Nie zwiekować wieku./ Będziesz panią przy staruszku/ I bogatym człeku». / «Nie chcę, matko, twego państwa,/ Nie chcę takiej mowy!/ Ręcznikami weselnymi/ Spuść mnie w dół grobowy./ Niechaj księża zaśpiewają,/ Niech się drużki zbiorą,/ Wolę leżeć w ciasnej trumnie,/ Niźli żyć z potworą». Nie słuchała matka córki,/ Ale sprawia godygody (daw.) --- wesele; święto../ Czarnobrewka widzi, milczy,/ Mocuje duch młody./ Poszła w nocy do wróżbiarki,/ Aby jej wróżyła:/ Długoż potrwa, długo z lubym/ Rozłąka niemiła? «Babko-serce, babko-złoto,/ Mój kwiecie różowy,/ Powiedz prawdę: gdzie mój luby?/ I czy żyw, czy zdrowy?/ Czy mnie rzucił, czy mnie kocha/ Wzajemnym kochaniem?/ Powiedz prawdę --- na kraj świata/ Ja polecę za nim./ Babko-serce, babko-złoto,/ Co czynić wypada?/ Bo mnie matka za mąż daje/ Za starego dziada./ Jego kochać to nad siły,/ Sercu nie rozkażę;/ Chciałabym się topić w rzece,/ Lecz Boga obrażę./ Jeśli luby mój nie żyje,/ Zrób tak, babko, raczej,/ Bym do domu nie wróciła,/ Bo zginę z rozpaczy./ Tam już swaty mnie czekają,/ W weselnym zamiarze...»/ «Dobrze, córko! Spocznij trochę,/ A czyń, co ci każę./ Sama kiedyś w młodej dobiedoba (daw.) --- czas, pora./ Czułam serca władzę;/ Przeszło licho --- już nie sobie,/ Ale drugim radzę./ Twoją dolę, moja córko,/ Znam już od dni wiela,/ I dla ciebie czarownego/ Nazbierałam ziela». CzaryPoszła stara i kosz ziela/ Dostała z policypolica (daw., gw.) --- półka.:/ «Masz to dziwo, moje dziecię,/ Idź z nim do krynicy./ Twarz kryniczną obmyj wodą / I nim kur zapieje,/ Tego zioła wypij nieco,/ Duch poweseleje./ A wypiwszy --- bieżbież (daw.) --- biegnij, spiesz. co siły;/ Będą cię wołali,/ Nie patrz na nich --- bież do miejsca,/ Gdzieście się żegnali./ Tam odpocznij --- a twój luby/ Do ciebie przyleci./ Gdy nie przyjdzie, wypij wodę/ Raz, drugi i trzeci./ Gdy zaczerpniesz po raz pierwszy,/ Ujrzysz go, niebogonieboga (daw.) --- biedaczka, nieszczęsna../ Gdy zaczerpniesz po raz drugi,/ Koń ci tupnie nogą./ Jeśli żyje --- to cię zechce/ Widzieć najgoręcej./ Gdy zaczerpniesz po raz trzeci,/ Nie pytaj już więcej./ Idź do zdroju, ufaj czarom./ Wszystko pójdzie snadniesnadnie (daw.) --- łatwo.,/ Lecz się przy tym nie przeżegnaj,/ Bo wszystko przepadnie». Wzięła ziółko... opuściła/ Czarownicy progi:/ «Iść... czy nie iść?... Ha, już późno/ Wracać się z pół drogi». / Twarz umyła, ziółka piła/ Nieszczęsna dziewczyna,/ Po raz drugi... po raz trzeci,/ I śpiewać poczyna:/ «Pływaj, pływaj, mój łabędziu,/ Po morskim lazurze!/ Rośnij, rośnij, topolin,./ Aż ku samej chmurze!/ Spytaj Boga, czy na długo/ Los mię z lubym dzieli?/ Rośń wysoko, by za morzem/ O tobie wiedzieli./ Po tej stronie moja dola,/ A po tej niedola./ Tam gdzieś luby, czarnobrewy/ Harcuje wśród pola,/ A ja płaczę, tracę lata,/ Łudząc się nadzieją./ O, rozpowiedz tam lubemu,/ Że się ludzie śmieją!/ Powiedz jemu, że zaginę,/ Gdy nie spieszy ku mnie,/ Bo mnie matka jeszcze żywą/ Pragnie pogrześć w trumnie./ Któż utuli, kto przygarnie/ Matkę nieszczęśliwą?/ I kto tutaj czuwać będzie/ Nad jej głową siwą? / Boże, Boże! Matko moja!/ Przyjdziesz do topoli,/ Jak na świecie mnie nie będzie,/ Serce cię zaboli./ Płakać będziesz, ej, raniutko,/ Gdzie przed słońca wschodem,/ Aby ludzie nie wiedzieli,/ Żem twych łez powodem.../ Rośnij, rośnij, topolino,/ Aż ku samej chmurze!/ Pływaj, pływaj, mój łabędziu,/ Po morskim lazurze!» Tak dziewczyna jęczy w stepie/ Swą pieśń udręczenia./ Ziele cudu dokazało,/ Bo ją w topól zmienia./ Już lubego czarnobrewy/ Nie ujrzało oko;/ Rośnie w stepie giętko, cicho,/ Wysoko... wysoko! Wieje wicher, wieje srodze,/ Aż szumi dolina,/ Bije w topól, co przy drodze,/ Aż ku ziemi zgina.