Szewczenko, Taras Perebenda Syrokomla, Władysław Kotwica, Wojciech Sekuła, Aleksandra Kopeć-Gryz, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-perebenda/ Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883]. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2021-11-16 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/2560px-Reply_of_the_Zaporozhian_Cossacks_sketch_1893_Kharkiv.jpg Zaporożcy piszący list do sułtana tureckiego, Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6276 Taras Szewczenko Perebenda Перебендя ŚpiewPerebenda stary, ślepy,/ Jego dobrze znają stepy,/ Bo się dziad ten wszędzie włóczy/ I przy kobziekobza --- instrument strunowy przypominający lutnię; w tradycji ukraińskiej żebrak śpiewający pieśni z towarzyszeniem kobzy lub bandury był często szanowanym nosicielem ważnych wiadomości i idei. pieśni mruczy./ Naród boży słucha dziada/ I za pieśni dzięki składa./ On im pieśnią wzmacnia siły,/ Choć samemu świat niemiły./ Pod czeremchą lub kaliną/ Dni i noce jego płyną,/ Bo zła dola tak go trzyma,/ Że i własnej chaty nie ma./ Choć nad starą dziada głową/ Pożartował los surowo,/ On nie zważa, siedzi, śpiewa:/ «Ej, nie szumcie w lesie drzewa!»/ Gdy mu piosnka sercem miota,/ Kiedy wspomni, że sierota,/ To potęskni --- i znów śpiewa/ Pod cienistym dachem drzewa. Tak na świecie żył nasz stary,/ A piosenek miał bez miary./ To o CzałymCzały, Sawa (zm. 1741) --- pułkownik kozacki, dowódca nadwornych kozaków hetmana Józefa Potockiego, pomagał szlachcie tłumić powstanie hajdamaków; uznany za zdrajcę i zabity we własnym domu przez hajdamacki oddział Ihnata Hołego. dumkę grzmocegrzmoce --- dziś popr.: grzmoci.,/ To Turkawkę zaturkoce,/ Wśród dziewczęcej pohulanki ---/ Śpiewa HrycaHryc --- ukraińska pieśń ludowa, zaczynająca się od słów: ,,Oj, nie idź, Hrycu, na wieczornicę, bo na wieczornicach dziewczęta czarodziejki". lub Wiośnianki;/ A młodzieży przy kwaterce/ Szynkareczką zrywa serce,/ A mężatkom śpiewać woli/ O złej teściteści --- dziś popr.: teściowej. i topoli;/ A na rynek kiedy zbacza,/ Gra Łazarza i bogacza,/ Lub z westchnieniem i goryczą/ Nad kozacką płacze SicząSicz --- ufortyfikowany obóz Kozaków zaporoskich na jednej z wysp Dniepru, będący centrum politycznym kozaczyzny.,/ By wiedzieli ludzie młodzi,/ Skąd upadek jej pochodzi./ Taki duch był w Perebendzie,/ Pieśń i kobzę włóczył wszędzie,/ A jak pieśni przysposobi,/ To co zechce z sercem zrobi,/ Pożartuje jak umyślnie,/ Potem krwawą łzę wyciśnie. Przez szerokie polne łany/ Wieje wicher rozhulany./ Kobziarz siedzi na kurhanie/ I gra piosnkę nieprzerwanie./ Step, jak dojrzy ludzkie oko,/ Legł błękitno a szeroko,/ A mogiła przy mogile,/ A w mogiłach zmarłych tyle!/ Wicher głaska starowinę/ W siwe wąsy i czuprynę,/ To do ziemi aż przypada,/ By wysłuchać pieśni dziada: Jak nuta grzmi radością lub czarną rozpaczą,/ Jak mu się serce śmieje, ślepe oczy płaczą.../ Posłuchał i poleciał.../ Bo z pieśnią proroka/ Dziad ukrył się na stepie od ludzkiego oka, / Aby wiatr dumkę rozwiał na przestrzeń stepową,/ Aby nikt jej nie słyszał, bo to boże słowo./ Już to mówi modlitwę Bogu i naturze,/ Już to dumka w kraj świata żegluje na chmurze./ Albo jak orzeł piersią uderza w pierś słońca/ I silnymi skrzydłami w błękit niebios trąca./ I zapyta u słońca, jakie zbiegło kraje,/ Gdzie swą noc przepędza, a gdzie ze snu wstaje./ Zapyta fali morskiej, o czym ona gwarzy,/ Zapyta cichej góry, o czym dumki marzy./ Pogada i znów leci w nadobłoczne kraje,/ Bo ziemia, choć szeroka, przytułku nie daje./ Och, bo ten, co przeczuje, ten co wszystko zbada,/ Gdzie się słońce niebieskie na nocleg układa,/ Co gwarzy fala morska z towarzyszki swemiz towarzyszki swemi --- dziś popr. forma N. lm: z towarzyszkami swymi., / Ten już nigdzie przytułku nie znajdzie na ziemi./ On jak słońce sam jeden krąży na swej osi,/ Ludzie niby go znają, bo go ziemia nosi,/ Lecz gdyby się dowiedział sąsiad od sąsiada,/ Że on śpi na mogile, że z falami gada,/ Wyśmiano by dar boży, co mu zaległ łono,/ Głupcem by go nazwano i precz odpędzono. Dobrze czynisz, ojcze siwy,/ Że od świata skrywasz dziwy,/ Że natchnione twoje chwile/ Odprawujeszodprawować (starop.) --- odprawiać. na mogile./ Ej, gołąbku, czyń swe dzieło,/ Póki serce nie zasnęło,/ Czyń swe dzieło w mogił ciszy,/ Niech go człowiek nie posłyszy./ By nie śmiała się gromada,/ Potakiwać jej wypada:/ Skacz jak każą, pan zapłaci,/ Wszak panowie są bogaci... Tak na świecie żył nasz stary,/ A piosenek miał bez miary;/ Pożartuje jak umyślnie,/ Potem krwawą łzę wyciśnie.