Szewczenko, Taras Noc Tarasowa Syrokomla, Władysław Kotwica, Wojciech Kopeć-Gryz, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Uniwersytecką w Toruniu z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Biblioteki. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/szewczenko-kobziarz-noc-tarasowa/ Taras Szewczenko, Kobzarz, Księgarnia Polska A. D. Bartoszewicza i M. Biernackiego, Lwów [1883]. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2021-11-16 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/2560px-Reply_of_the_Zaporozhian_Cossacks_sketch_1893_Kharkiv.jpg Zaporożcy piszący list do sułtana tureckiego, Ilja Riepin (1844-1930), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6276 Taras Szewczenko Noc Tarasowa Тарасова ніч Śpiew, PamięćZnów na rozdrożu widać kobziarzakobziarz --- muzyk grający na kobzie, instrumencie strunowym przypominającym lutnię; w tradycji ukraińskiej żebrak śpiewający pieśni z towarzyszeniem kobzy lub bandury był często szanowanym nosicielem ważnych wiadomości i idei.,/ Jak staroświeckie pieśni powtarza./ Dziewczęta, chłopcy, w całej gromadzie/ Zakwitli przy nim jak maki w sadzie./ Kozak gra w kobzęgra w kobzę --- dziś popr.: gra na kobzie. i słowem gwarzy,/ Jak się Moskale, LachyLachy (z ukr.) --- tak nazywali Polaków wschodni sąsiedzi., Tatarzy/ Bili z Kozactwem, jak siła cała/ Tu się w pobliżu rankiem zbierała,/ Jak Kozakowi, gdy w boju padnie,/ Żółtą mogiłę sypano ładnie./ Wygrywa kobziarz, wzrok mu się pali,/ Aż licho z echem śmieje się w dali. / . . . . . . . . . . . . . . . . . «Jedna z Limanuliman --- zatoka u ujścia doliny rzecznej do morza; tu zapewne: Liman Dniepru i Bohu na płn. wybrzeżu Morza Czarnego, na Ukrainie., czarna, ponura,/ A druga z pola powstaje chmura,/ Aż step pociemniał, a Ukraina/ Jak małe dziecię truchleć poczyna./ Nikt nie ratuje, nikt jej nie baczy,/ Marnie zaginie naród kozaczy!/ UpadekGiniesz nabyta po ojcach chwało!/ Już dla Kozactwa miejsca nie stałonie stać (daw.) --- zabraknąć, nie starczyć.,/ Kozackie dzieci rosną niechrzczoneKozackie dzieci rosną niechrzczone (...) Opustoszały cerkwie zamknięte --- z powodu prześladowań wyznawców prawosławia w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.,/ Kochania ślubem nieuwieńczone,/ Nad zmarłym psalmy zamilkły święte,/ Opustoszały cerkwie zamknięte./ Hej, NalewajkoNalewajko, Seweryn (zm. 1597) --- ataman kozacki, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595--1596; po oblężeniu taboru w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica został przekazany przez starszyznę kozacką wojskom polskim w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków; przewieziony do Warszawy, po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach został stracony przez poćwiartowanie.! Ozwij się z grobu. / Huknij, Krywczynie! Nie ma was obu./ Lecz dał się słyszeć odgłos PawlugiPawluga, właśc. Paweł Michnowicz But (zm. 1638) --- ataman kozacki, przywódca powstania chłopsko-kozackiego przeciw polskiemu panowaniu w 1637; po klęsce pod Borowicami schwytany i stracony w Warszawie.,/ Taras TrasiłoTaras Trasiło, właśc. Triasiło Fedorowicz (zm. po 1636) --- ataman kozacki, jedna z najważniejszych postaci ukraińskiego folkloru oraz ukraińskiej idei narodowej; organizator kampanii na Krymie (1629); przywódca antyfeudalnego powstania Kozaków i chłopów w 1630; zmusił wojska polskie do opuszczenia Korsunia; w maju 1630 okopał się pod Perejasławiem, gdzie 1 czerwca miała miejsce tzw. ,,noc Tarasa": wypad Kozaków do obozu wojsk polskich, gdzie udało im się zadać duże straty przeciwnikowi; 15 czerwca Kozacy zdobyli kilka polskich armat; brak artylerii zmusił hetmana Stanisława Koniecpolskiego do zawarcia w drugiej połowie czerwca ugody perejasławskiej; hetman polski żądał między innymi wydania Fedorowicza, na co jednak starszyzna nie chciała się zgodzić, niemniej odsunięto go od dowodzenia; Fedorowicz opuścił Perejasław wraz ze swoimi stronnikami, aby organizować kolejne powstanie przeciwko Polakom, jednak bez większych sukcesów. ozwał się drugi,/ Ozwał się z jękiem... «O Ukraino!/ Jakaż straszliwą giniesz ruiną!»/ . . . . . . . . . . . . . . . . . / Ozwał się w stepie Taras Trasiło,/ Chce KozaczyznęKozaczyzna --- tu: kraj kozacki. ratować miłą,/ A orzeł silnie w skrzydła rozmacha,/ I wszystkie wieści zaniósł do Lacha./ A pan Trasiło grzmi z całych piersi:/ «Dosyć się lękać, bracia najszczersi,/ Zaraz się skończą nasze niedole,/ Panowie bracia, na koń i w pole!»/ . . . . . . . . . . . . . . . . . Już nie trzy dzionki i nie trzy noce,/ Jak pan Trasiło szablicą grzmocegrzmoce --- dziś popr.: grzmoci.,/ Już od Limanu aż do TrybałaTrybał, dziś popr.: Trubajło, ukr. Трубайло --- ludowa nazwa ukraińskiej rzeki Trubiż, lewego dopływu Dniepru./ Krew chrześcijańska pole zalała./ Nie sprzyja szczęście kozackiej rzeszy,/ Pan KoniecpolskiKoniecpolski, Stanisław (1591--1646) --- hetman wielki koronny, kasztelan krakowski, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich wodzów. wielce się cieszy,/ Cieszy go smutna przegrana nasza,/ Na szumny bankiet szlachtę zaprasza./ I Taras zebrał swoją gromadę,/ Nie na biesiadę, lecz na obradę./ «Bracia wy moi i atamani!/ Dajcie mi radę, tutaj zebrani,/ Co mamy począć? Tam pełną czaszą/ Już piją Lachy pohybelpohybel (z ukr.) --- szubienica, przen. zguba. naszą./ Niechaj ucztują nasi panowie,/ Niechaj im wino służy na zdrowie,/ A my o naszej myślmy potrzebie,/ Niedługo słońce zajdzie na niebie». WalkaI krwawe słońce zaszło za góry/ I Kozaczyzna jak groźne chmury/ Objęła Lachów na cztery strony ---/ A kiedy księżyc przedarł opony,/ Ryknęło działo... i Lach bez broni/ Budzi się ze snu, chce dopaść koni,/ Budzi się ze snu, przetarł powieki,/ I znów zasypia, lecz już na wieki./ . . . . . . . . . . . . . . . . . / . . . . . . . . . . . . . . . . . Grób, PamięćTam ponad rzeką w polnej przestrzeni,/ Czarna mogiła wyświeca czołem;/ A tam się bujna trawa zieleni,/ Gdzie Kozak z Lachem krew leli społemspołem (daw.) --- wspólnie, razem. ./ A na mogile z głodu kruk kracze/ I głodne wilki zębami dzwonią,/ Że pojednane siły kozacze/ Dzisiaj na ostrena ostre --- na broń ostrą, przen.: na śmierć. z Lachem nie gonią./ . . . . . . . . . . . . . . . . .