Syrokomla, Władysław Trzy gwiazdki http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy Kotwica, Wojciech Sekuła, Aleksandra Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Gawęda Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-trzy-gwiazdki http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=8751&from=&dirids=1&ver_id=&lp=3&QI= Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2013-10-23 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2597.jpg Stars in fire, L.B\u00f6@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2597 Władysław Syrokomla Gawędy Trzy gwiazdki Gawęda gminna I Żebrak, Książka, Rozum, Serce, Wiedza, Wiara--- Obdarzcie dziada, co pod waszą chatą!/ Dajcie mi chleba, o więcéj nie pytam;/ Bóg was nagrodzi, a ja biedny za to/ Z mojéj książeczki rozdział wam przeczytam./ --- O! toś uczony, gdy nosisz księgi,/ Znaczno, żeś szlachcic, a więc nie dziwy;/ Znaczno po twarzy, żeś zuch był tęgi,/ Znaczno po oczach, żeś nieszczęśliwy. ---/ --- At! litościwy człeku, kiedyś to inaczéj/ Było ze mną --- i szczęście, i postawa hoża;/ Dziś za młodość, za szczęście --- ot ten kij żebraczy!/ Cóż robić? chodzę z kijem, dziej się wola boża!/ Myślisz, widzę, że noszę książeczki światowe?/ Nie, to Ewangeliczka, słowa Chrystusowe!/ W niéj rozdział po rozdziale przebiegam kolejąkoleją --- tu: po kolei, kolejno. ---/ Są mędrcy! co światowe księgi rozumieją;/ Widziałem ja tych mędrców własnemi oczyma,/ Świecą --- jak zimny kamień, przysypany żarstwążarstwa (daw.) --- piasek gruboziarnisty.,/ Ich księgi... mocny Boże!... ach czegóż tam nié ma? ---/ Cha, cha, cha, tylko prawdy ani na lekarstwo!/ Nad niemi mędrcy łamią swe uczone głowy,/ Nie wierząc w innych ludzi doświadczenie stare;/ A chcąc wszystko wyłożyć przez rozum książkowy,/ Tylko serca swe suszą, tylko tracą wiarę./ Ejże! źle im bez serca, ich oschła nauka/ Sama im wykazuje swą lichotę biedną;/ Czuje mędrzec ból w sercu i w głowę swą puka, ---/ Ej panie! głowa... serce... to nie wszystko jedno! II Ot ja powiem o sobie --- służyłem mospanie ---/ W zacnym domu --- tak sobie, służyłem z nałogu,/ Choć była własna chatka, a w niéj dzięki Bogu,/ Na szlacheckie starcowi wyżywienie staniestanie (daw.) --- tu: starczy.. ---/ Miałem wtedy trzech synów i sam byłem krzepki,/ Bywało my we cztérech choć czarta podążym,/ Najmłódszy z nich, chłopczyka już miał u kolebki,/ Najstarszy --- był zaścianku naszego chorążym./ Przyszła wojna ze Szwedem... krótka szlachcie rada,/ Już nie siedzieć za piecem, nie pilnować pola,/ Przyszła wić od hetmana --- wola czy niewola,/ Siadaj na koń kto szlachcic i kto szablą włada./ «Ot jedźcie synki» --- rzekłem, wywiodłem za wrota/ I pobłogosławiłem, --- padli na kolana,/ Potem siedli na konie i ruszyli kłusa,/ Zapłakałem ukradkiem, żem stary sierota,/ Zmówiłem pięć pacierzy do Pana Jezusa,/ I poszedłem na służbę do dawnego pana. --- III Mój pan, młódszy ode mnie, ciągle czytał księgi,/ I miał głowę nabitą mądrością niemiecką,/ Ale umiał szanować stare niedołęgi;/ Ja mu bywało bajam, on słucha jak dziecko,/ Słucha, lecz czasem mówi: «ja temu nie wierzę ---/ Bo w księgach nie tak stoi». --- Ot dziwak uczony!/ Pomawiali go ludzie, że trzymał z masony,/ Lecz to fałsz, sam widziałem jak mówił pacierze. ---/ Dobrze mi było, dość chleba i czasu,/ Niekiedy panu stare rzeczy plotę,/ Czasem kuflową podzielam ochotę,/ Najczęściéj idę ze strzelbą do lasu./ Bywało sobie w wieczornéj godzinie,/ Mówiąc koronkę usiadam na dworze;/ Liczę Zdrowaśki, patrzając na zorze, ---/ Ni stąd ni zowąd i łza mi popłynie!/ A była u mnie ta przywyczka marna/ Żem trzy gwiazdeczki polubił z zapałem;/ Malutkie gwiazdki, jak... makowe ziarna,/ Ja tylko jeden znaleźć je umiałem,/ Jam je odróżniał z innych gwiazdek grona,/ Drżałem, gdy która nie dość jasno świeci./ Ponadawałem im synów imiona,/ Wierząc, że one to gwiazdki mych dzieci./ Tak się to w serce wrosło, wkorzeniło;/ Że gdy pochmurna albo mglista pora/ I moich gwiazdek nie ujrzę z wieczora, ---/ Cóś mi na duszy tęskno i niemiło. IV Pan był tęgi myśliwy; raz --- było to w maju,/ Gdzie przed świtem, --- z strzelbami poszliśmy do gaju/ Bić cietrzewie na tokach: przybyliśmy wcześnie,/ Siedliśmy w naszych budach, --- wszystko było we śnie./ Czasem chruściel chrapliwy ozwał się gdzie z błota,/ Czasem wietrzyk zawieje, słowik zaszczebiota. ---/ Tak cicho! ani szaśnie --- tak pięknie w téj dobie,/ Żem niewolnie znak krzyża położył na sobie/ I począł mówić pacierz strzelisty, głęboki,/ Spuściłem kurek strzelby na piérwszym odwodzie/ I czekając cietrzewi, patrzałem w obłoki,/ Jak zawsze na trzy gwiazdki --- te były na wschodzie./ Igrały ze mną starym, błysną, to przygasną,/ To zapłyną obłokiem, to zaświecą jasno,/ Czysto dziatki swawolne.../ Ot razem coś mignie,/ Coś jak sznurek ognisty na niebie przeleci,/ Spojrzałem... dreszcz mię przeszedł... i krew w żyłach stygnie ---/ Spadły trzy gwiazdki moje... gwiazdki moich dzieci!!.../ Począłem płakać głośno, sam nie wiedząc za czym,/ Począłem Anioł Pański --- aż Pan krzyknął w gniewie:/ «Czego tam Janie chlipiesz? popłoszysz cietrzewie,/ Z twojéj łaski zwierzyny w oczy nie obaczym!»/ Gwiazda, Wierzenia«Ej Panie --- powiedziałem --- mnie nie do zwierzyny,/ Ot się trzy małe gwiazdy stoczyły z niebiosów»; ---/ --- «To i cóż?» --- «Ach te gwiazdy! to były me syny!/ To gwiazdy moich synów, światełka ich losów!» ---/ --- «Skądże to wziąłeś?» --- «Hola! wszakże mówią ludzie,/ Że każdy człek na niebie ma swą gwiazdkę własną;/ Że jéj bystra zrzeniczka pogląda z daleka,/ I strzela promykami tak ciemno lub jasno,/ Jak jasna albo ciemna dola jéj człowieka. ---/ Że gwiazdy tych, co idą szczęśliwą koleją,/ Piękną iskrą na siném niebie płomienieją,/ Ot jak ta co pan widzisz!... co się w lewo żarzy.../ A te gwiazdy drobniutkie --- to gwiazdy nędzarzy,/ Tleją... at! jak dogarek lampy na pogrzebie. ---/ I mówią: że gdy człowiek snem śmiertelnym zaśnie,/ Wtenczas i gwiazda jego stoczy się po niebie./ Błyśnie wężykiem... i zgaśnie./ Oj dożyłem na starość! --- Widziałem w téj chwili/ Jak gwiazdy moich dzieci zgasły na błękicie,/ Ejże biedne me syny! --- już mi nie wrócicie.../ Gdzieś was na cudzéj ziemi wrogowie zabili!!» V Pan począł śmiać się ze mnie: --- «Ech! jesteś dziwakiem,/ Wstydź się wierzyć w te duby, co plecie prostota!/ Człek swoim, gwiazda swoim postępuje szlakiem,/ I losami ludzkiemi nic się nie kłopota. ---/ Każda gwiazda na niebie, co ją wzrok doścignie,/ To planeta lub słońce, przysłonione mgiełką,/ A to co widzisz czasem --- jak przeleci, mignie,/ To po prostu meteor --- lub błędne światełko. ---/ To fosfor albo gazy --- próżno głupcy bredzą,/ Gwiazdy o twoich synach... nic a nic nie wiedzą». ---/ I począł daléj mówić, tłumaczyć na nowo,/ Po mądremu, z łacińska, fizykę książkową,/ Chciałem wierzyć i umysł pocieszyć stroskany,/ Lecz gdzie tam! łza jak na złość po oczach się kręci,/ Mądre słowa, to prawda --- lecz jak groch do ściany,/ Nie przylgnęły do serca, ani do pamięci./ Smutnie kiwnąłem głową i westchnąłem z cicha,/ Wtém szast!! cietrzew przyleciał --- tak blisko aż miło.../ Złożyłem się --- palnąłem --- ej pudło u licha!/ Oko łzami zabiegło i cel prześlepiło!... --- VI Upłynął miesiąc --- drugi --- aż oto ---/ (Czyż mi téj chwili dożyć potrzeba?)/ Wyszło na prawdę, co ludzie plotą/ O upadaniu gwiazd z nieba!.../ Do pana przyszły listy z obozu,/ I on o synach wieść mi udziela,/ Że raz na czatach wszyscy trzéj razem/ Wpadli w zasadzkę nieprzyjaciela/ I poginęli kulą, żelazem, ---/ A poginęli jak raz w téj porze,/ Kiedyśmy z rana byli na tokach,/ Gdym widział gwiazdy zgasłe w obłokach,/ A pan rozprawiał o meteorze!!... VII Ot zapłakałem, potrząsłem czołem,/ Oddałem chatę moją rodzinie,/ Ewangeliczkę i torbę wziąłem,/ I ruszam sobie po żebraninie. ---/ Z wioski do wioski, z dwora do dwora,/ Wędruję sobie w słotę i śpiekę,/ A gdy uczuję, że umrzeć pora,/ W rodzinne strony znów się powlekę. VIII Lecz już was nudzi, co stary gada,/ Więc Ewangelię czytać wam będę;/ A wy czém łaska obdarzcie dziada/ I za czytanie, i za gawędę, ---/ Grosz na tabakę, suchar dziadowski,/ Dość tego na mój zapas podróżny. ---/ Starzec przeczytał, dostał jałmużny,/ I poszedł z Bogiem do drugiej wioski. 31 marca 1846