Syrokomla, Władysław O chwale bożej i chwale królewskiej http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy Sekuła, Aleksandra Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Gawęda Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-o-chwale-bozej http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=8751&from=&dirids=1&ver_id=&lp=3&QI= Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2013-10-24 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2662.jpg Poverty Flat, Arizona, snowpeak@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2662 Władysław Syrokomla Gawędy O chwale bożej i chwale królewskiej Gawęda z żebrackiego żywota I W kruchcie jednéj niedzieli, wynędzniali, nieśmieli,/ Dwaj żebracy siedzieli. A że wcześnie dość było, a gawędzić tak miło,/ Więc się sobie gwarzyło. Gwarzą różnie a różnie, satyrycznie, ostróżnie,/ O panach, o jałmużnie, O kalectwie i latach, o szatach i o łatach,/ O dziadowskich intratachintrata --- dochód, zarobek.. O żebrackim swym stanie, o dzwonach, o organie,/ I o księdzu plebanie. I rzekł Szczudło koledze: «Wiész, że domadoma (daw.) --- w domu. nie siedzę./ Czasem wioski odwiedzę. Czasem sobie zachodzę pod figurę przy drodze,/ I tam piosnki wywodzęwywodzić --- tu: śpiewać, wyśpiewywać.. Jest przychód jaki taki, na dzień ze dwa szostaki,/ Na kupienie tabaki. Żebrak, Bieda, DarAle najlepsza rada, iść, gdzie odpust wypada,/ Gdzie narodunaród --- ludzie, lud. gromada; Mówić święte pacierze i śpiéwać piosnki szczerze, ---/ A pewno się grosz zbierze. Ale jedna przestroga, módl się tylko do Boga,/ Nie patrz, czy kwota mnoga. Bierz jak podarek Boży, kto ci do ręki włoży,/ A Pan Bóg ci przymnoży. I twych modłów nie straci, za jałmużnę współbraci,/ Dobrodziejom zapłaci!» Słuchał Kostél téj mowy --- «Rozum --- rzecze --- wart głowy,/ Koncept wielce jałowy. Iść pod krzyżyk... a może!... zbierzesz skarby nieboże,/ Pan Bóg ci dopomoże. A ja idę we dwory, choć żebrackie ubiory/ Psy szarpają ze sfory. Mam jałmużny do syta, król mię żywi --- i kwita./ Pełna moja kaléta. Człek się wesprze na kuli, idzie pod zamek króli,/ Do muru się przytuli. Tam zjeżdżają się pany, wojewody, hetmany,/ Każdy w złoto przybrany. Spojrzy który k'tej stronie, ja się nisko pokłonię,/ I wyciągam me dłonie; Z panami trudna rada, czasem jaśna gromada/ Ani spojrzy na dziada. Czasem bywa człek w biédzie, gdy się wymknie po przedzie,/ Bo ktoś koniem najedzie. Albo gorzéj się zdarzy, kiedy żołdak ze straży/ Halabardą nędzarzy! Czasem --- dworskie swawole --- rzuci kamień pacholę,/ Wlepi siniec na czole. --- Lecz często, zamiast psoty, ze szczególnej szczodroty,/ Rzuci czerwony złoty. Albo pan jaki raczy dać do ręki żebraczéj/ Sto złotych, nie inaczéj. Ha! każdy ma swe gusty, ja wolę kąsek tłusty,/ A ty --- sielskiesielski --- wiejski. odpusty. Bóg dobry! tak kolego, lecz król... to co innego,/ Król to żywi biédnego! Nie Król, to dwór, co hula, ciebie Pan Bóg rozczula,/ Co do mnie, wolę króla. Wejdź pod królewskie znamięznamię --- tu: znak; wejść pod znamię: wejść w służby., siądź przy zamkowéj bramie,/ Obaczysz, czy ja kłamię?» Szczudło głową coś kiwa, wtém organ głos przerywa,/ Wyszła święta wotywawotywa --- w kościele katolickim msza odprawiana w specjalnej intencji a. msza poranna, śpiewana.. Boga, ten króla chwali, a król, stojąc w oddali,/ Podsłuchał, co gadali. II W tydzień --- znów dziady społem; król z senatorskiém kołem,/ Wysiada przed kościołem. Idzie, gdzie dwaj żebracy, za nim niosą dworacy/ Dwa bocheny na tacy. Król z uśmiéchem na twarzy obu biédnych nędzarzy/ Własnoręcznie obdarzy. Szczudło, co chwalił Boga, dostał bochen piéroga, ---/ Bułka cienkabułka cienka --- bułka z drobno mielonej mąki. i droga. Kostél z królewskiej chwały wziął chléb czarny i mały,/ Ciężki jakby ze skały. Szczudło w rogu cmentarza tylko pacierz powtarza,/ Na podarek nie zważa. Oparł ręce u kija, wzrokiem niebo przebija,/ Mówi Zdrowaś Maryja! Kostél, chwalca królowy, nie raz z bułki razowéj,/ Szedł po rozum do głowy: Skradł się cicho i zaczém, Szczudło modli się z płaczem,/ Zmienił bułkę cichaczem. Szczudło w rogu cmentarza ciągle pacierz powtarza,/ Zamiany nie uważa. Po mszy świętéj, po sumiesumie --- uroczysta, długa msza, odprawiana w południe., modląc się, jak kto umie,/ Ludzie wychodzą w tłumie. Mniej już ludu co chwila, każdy gdzieś się posila,/ Rzekł Szczudło do Kostyla: «Czas nam użyć swobody, weźmiem chleba i wody,/ Siądziem wedle gospodywedle gospody --- pod gospodą.. Zjemy obiad żebraczy, niech Bóg nagrodzić raczy,/ Naszych dobrych wspieraczy!» Dobył chléb zza pazuchy, czarny, ciężki i suchy,/ Aż się sypią okruchy. «No, syć się Bożą chwałą (rzekł mu Kostél zuchwało), / Patrz, co mi się dostało! Ja za królewskie zdrowie, mam bułkę co się zowie,/ Jadam jako panowie». Szczudło spójrzał przez ramię, chléb swój suchy rozłamie:/ «Boże! czy wzrok mój kłamie?! Cóż to? skąd się to wzięło? OpatrznościżOpatrznościż --- konstrukcja z partykułą -że, skróconą do -ż; znaczenie: czy Opatrzności. to dzieło?»/ Z chleba złoto sypnęło! Bo król hojny w potrzebie, wdzięczen pochwał dla siebie,/ Zapiekł złoto we chlebie! Ze dwie garści niemałe, by okazać swą chwałę./ Że ma serce wspaniałe. I Kostéla nędzarza, co na Boga nie zważa,/ Własnoręcznie obdarza. Lecz Pan Bóg przeinacza, On podarek bogacza/ Swemu chwalcy przeznacza. Więc się Szczudło rozczula, choć chromieje i kula,/ Szedł dziękować do króla. Król krzyknął: «Precz beznogu! do kościelnego progu,/ Dziękuj tam Panu Bogu!» Bo wstyd się w oczach zdradza, że nie królewska władza,/ Lecz Pan Bóg wynagradza. III Szczudło za swe dukaty wyniósł kościół bogaty,/ Dał złote apparatyapparaty --- sprzęty liturgiczne.. Zbudował dwa szpitale i sam przy Bożéj chwale,/ Żył pobożnie, wspaniale. Aż syt Pańskiej opieki, poszedł na kraj daleki,/ Królować z Nim na wieki. 28 maja 1849