Syrokomla, Władysław Kradzione http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy Sekuła, Aleksandra Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Epika Gawęda Utwór powstał w ramach konkursu ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie ,,Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-gawedy-kradzione http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=8751&from=&dirids=1&ver_id=&lp=3&QI= Władysław Syrokomla, Gawędy i rymy ulotne, Nakładem Księgarni pod firmą Zawadzkiego i Węckiego, Warszawa 1853. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2013-10-23 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2602.jpg Feast-13, Edsel L@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2602 Władysław Syrokomla Gawędy Kradzione Przypowieść szlachecka. Podsłuchano --- W ręcew ręce czyjeś --- formuła ofiarowania, dedykacji, także toastu. aspanaaspan --- skrócona, potoczna forma zwrotu grzecznościowego., Panie Jakubie,/ Mówisz: kradzione lepsze i chcesz tego dowieść;/ Ja sobie rozmaite przypowieści lubię,/ Powiem aspanu przypowieść: W samym końcu zaścianku, pilnując swéj niwy,/ Żył sobie szlachcic poczciwy, ---/ A miał syna wyrostka z wąsem wyżéj nosa,/ Chłopiec dobre miał serce, ale w głowie za to/ Okropnie było pstrokato,/ Zwyczajnie jak u młokosa./ A tutże mój mospanie, obok ich stodoły/ Ciągnął się wygon sąsiada,/ Na którym pasły się stada,/ Konie, owieczki i woły./ --- Czy wiecie co, tatulu (tak mówił raz młody),/ Fraszki to --- praca i cnota,/ U nas panie poczciwość, trudy, niewygody,/ A w domu wieczna hołotahołota --- gołota; bieda.;/ Czy to Pan Bóg uważauważać --- tu: zwracać uwagę na coś., że ludziska giną,/ Poczciwym nie da talarka,/ Dla jednego pomyślność odmierza ośminąośmina --- daw. miara objętości (także: achtel; korzec), używana np. do odmierzania zboża; równa 32 garncom (1 garniec w XIX w. był równy 4 litrom).,/ Drugiemu liczy na ziarnka./ Na przykład choćby u nas: --- ot idą zapusty,/ A w domu ni to, ni owo,/ Hola, jakby to dobrze, by na Czwartek Tłusty/ Utuszyć pieczeń wołową!/ --- A skądże weźmiesz wołu?/ --- Czy to wielka sztuka,/ Niby to dostać nie możem,/ Chodzą woły sąsiada --- po gardlisku nożem,/ Niech potém sąsiad poszuka. ---/ --- Cóż to! --- zawołał ojciec --- to kradzież wyraźnie,/ To jakaś sztuka zbójecka;/ A siódme przykazanie? a sumienie? --- błaźnie,/ A nasza wiara szlachecka?.../ --- At myśleć, co się godzi, a co się nie godzi,/ Za cóż my biedni i głodni?/ Nas jeden wół przeżywi przez kilka tygodni,/ Czy to po ludziach nie chodzi? --- Na takie argumentum ojciec mruknął z cicha:/ --- Cóż robić? szatan cię uczy,/ Ukradniem jutro wołu --- lecz pomnij do licha,/ Nigdy kradzione nie tuczy! Wieczorem stary ojciec poszedł do sąsiada,/ Cichaczem kupił wołu, napił się boryszaborysz --- podarek pieniężny lub poczęstunek przy sprzedaży albo kupnie; także: litkup.;/ Nazajutrz bierze syna, niby się podkrada,/ I z wołem... het! do zacisza./ Zaraz nożem po gardle, nieszczęsnego byka/ Rozćwiartowali w stodole,/ I jak słowo powiedziećjak słowo powiedzieć --- szybko i łatwo., już u czynszownikaczynszownik --- osoba niebędąca właścicielem, ale dzierżawiąca ziemię za czynsz./ Wołowa pieczeń na stole./ --- Wiesz co teraz, mój synku? --- odmierzym się w pasie,/ Zjadając mięsko tak cudnie,/ Będziem wiedzieć Mospanie, po niejakim czasie,/ Kto z nas utyje? kto schudnie? ---/ Zmierzyli się; --- i każdy na swojej poprędzepopręga --- pasek noszony na wierzchnim ubraniu./ Zaznaczył kreskę czerwoną./ --- Co to gadać tatulu, schudzeni przez nędzę,/ Teraz utuczym się ponopono --- podobno, prawdopodobnie.! ---/ Przez całe trzy tygodnie godygody --- święto. u szlachcica,/ Co dzień przysmaczek od wołu:/ Dzisiaj rura do barszczu, jutro polędwica,/ Po jutrze pieczeń u stołu./ A tu rozruch w zaścianku, sąsiad niby jęczy,/ Niby to szuka wołu, niby ludzi zowie,/ Syn dręczy się obawą jak duch potępieńczy,/ Już mu i jadło nie w głowie;/ Czy kto skrzypnie we wrotach --- on w nocy i we dnie/ Marzy o przyjściu sąsiada;/ W obiedzie... strach, zgryzota, co chwila poblednie,/ A ojciec smaczno zajada./ Syn był młody i zdrowy, jak dębina krzepka;/ Ojca wiek zniszczył i znoje;/ Lecz kiedy zjedli wołu --- syn wysechł jak szczepka,/ A ojciec utył we dwoje./ --- A co błaźnie! (rzekł stary) pamiętaj przysłowie:/ Że malepartamaleparta --- właśc. male parta (łac.): źle nabyte; część łac. przysłowia: male parta male dilabuntur, czyli: źle nabyte marnieje; pol. popularne porzekadło: male parta do czarta. do czarta,/ Ja zakupiłem wołu, --- toć mi szło na zdrowie,/ Ty kradnąc schudłeś na charta. --- --- A cóż panie Jakubie, jak przypowieść zda się?/ --- Moralna! sens na wierzchu jakby gwiazda świeci./ --- Ja umiem jeszcze lepsze --- a w swobodnym czasie/ Więcej opowiem waszeci. --- 12 marca 1849