Syrokomla, Władysław Córa Piastów Sekuła, Aleksandra Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Utwór powstał w ramach konkursu "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013", realizowanego za pośrednictwem MSZ RP w roku 2013. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o konkursie "Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2013". Publikacja wyraża jedynie poglądy autora i nie może byc utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-cora-piastow http://www.dbc.wroc.pl/Content/8698/57551_t1.djvu Władysław Syrokomla, Pisma epiczne i dramatyczne, tom pierwszy, wyd. M. Jagielski, Poznań 1868. Domena publiczna - Władysław Syrokomla zm. 1862 1933 xml text text 2013-08-07 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2526.jpg The Watchtower, puliarf@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2526 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/syrokomla-cora-piastow.pdf ISBN-978-83-288-0960-4 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/syrokomla-cora-piastow.html ISBN-978-83-288-1927-6 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/syrokomla-cora-piastow.txt ISBN-978-83-288-2882-7 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/syrokomla-cora-piastow.epub ISBN-978-83-288-3956-4 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/syrokomla-cora-piastow.mobi ISBN-978-83-288-5042-2 ISBN application/x-mobipocket-ebook DC.WL-PP FV FS 1DTP 3MN Ballada sięgająca czasów XIII wieku. Władysław Syrokomla opisuje walki Litwinów i Lachów --- wojska księcia Trojdena nacierają na Polskę. To starcie nie tylko dwóch narodów, lecz także różnych kultur --- pogańskiej i chrześcijańskiej. Wojska obydwu państw walczą dzielnie, jednak to litewskie wydają się wygrywać. Jaką rolę odegra w tym piękna Hanna? Władysław Syrokomla to pisarz i tłumacz żyjący i tworzący w XIX wieku, związany z ówczesną Litwą. Znany przede wszystkim jako autor gawęd chłopskich, szlacheckich, historycznych. Syrokomla pochodził z ubogiej rodziny szlacheckiej i często w swoich utworach ukazywał ten stan, nie szczędząc irocznicznych komentarzy na temat bliskiej mu rzeczywistości. Władysław Syrokomla Zasadniczo w utworze pozostawiono dawną fleksję i pisownię wyrazów (np. swem twardem, krwawemi dzieły, spójrzenie, pargamin, zwyciężca). Wprowadzone uwspółcześnienia obejmują: (1.) pisownię wielką/małą literą: Litewskich -> litewskich; Gdańskich -> gdańskich; Krzyżacki -> krzyżacki; Mazowiecki -> mazowiecki; Pannońskie -> pannońskie; Benedyktyn -> benedyktyn; Świętokrzyzkiej -> świętokrzyskiej; Chrześcijańskiej -> chrześcijańskiej; Lacki -> lacki; (2.) ubezdźwięcznienia: zkąd -> skąd; z pod -> spod; zwycięztwo -> zwycięstwo; męzkiej -> męskiej; Świętokrzyzkiej -> świętokrzyskiej; (3.) pisownię łączną/rozdzielną: z pod -> spod; niewymodli -> nie wymodli; niedopuść -> nie dopuść; niedowierza -> nie dowierza; niema -> nie ma; oddawna -> od dawna; siedemnasto-letnie -> siedemnastoletnie; zrana -> z rana; po za -> poza; mybyśmy -> my byśmy; zdaleka -> z daleka; (4.) interpunkcję, np.: usunięcie przecinka przed ,,lub"; wstawianie przecinka: Wiedzieli o nim i cudzy i swoi -> Wiedzieli o nim i cudzy, i swoi; zmiana rozmieszczenia znaków interpunkcyjnych: Ten miecz i pancerz i szubę z hatłasu,/ Dawno już wilgoć przejadła z mogiły -> Ten miecz i pancerz, i szubę z hatłasu/ Dawno już wilgoć przejadła z mogiły itp.; (5.) pisownię joty: waryant -> wariant; (6.) pisownię ortograficzną w następujących przypadkach: chróstu -> chrustu; puhar -> puchar; nóciła -> nuciła. Córa Piastów Powieść z dziejów litewskich --- 1282 r.Córa Piastów --- powieść obecną osnuliśmy na podaniu zapisanem u p. Narbutta (Historia narodu litewskiego, t. IV, s. 288). Wypadek ten jakkolwiek nie podany z całą pewnością, lecz jeno zapisany w jakiejś notatce i na jej wiarę powtórzony, znaleźliśmy pełnym poezyi i dobrze charakteryzującym starą Litwę. Autor. I. I znowu chodźcie posłuchać ciekawie, ---/ I znowu bitwę przed oczy wam stawię,/ I znowu kreślę litewskie postacie,/ Brodate, dzikie, ubrane w niedźwiednieniedźwiednia --- ubranie (futro) z niedźwiedziej skóry.,/ Miękkie jak dzieci, gdy w domowej chacie,/ Straszne, gdy idą w krainy sąsiednie,/ Kiedy dzikości popuściwszy wodze,/ Kąpią się we krwi, rabują w pożodzepożoga --- wielki ogień, pożar../ Nawet, niepomny obowiązków syna,/ W niedobrej chwili kreślę ich oblicze,/ Gdy ich bojakówbojak --- wojak; żołnierz. skrwawiona drużyna/ Wiedzie z sąsiadyz sąsiady --- dziś popr. forma N.lm: z sąsiadami. wojny napastnicze/ I w cztery strony, cztermaczterma --- dziś: czterema; tu forma skrócona zapewne dla zachowania rytmu wiersza. wiatry bieżybieżyć (daw.) --- iść./ Dla brzydkiej zemsty lub brzydszej łupieży. II. Wstyd nie płomieni synowskiego czoła,/ Że mych praojców łupieżcami zową:/ Czyż ich sąsiady żyjące dokoła,/ Co wyznawały wiarę Chrystusową,/ Lepsze poganom podawały wzory/ Bratniej miłości i świętej pokory?/ Kiedy zachodni rycerze jak fala/ Zabijać Litwę dla odpustu płyną,/ Zowiąc jej synów dziećmi Beliala,/ Dzikim potworem i leśną gadziną;/ Czegóż się dziwić, że gromada dziczy/ Głowę podniesie i żądłem zasyczy,/ Gdy krew'krew' --- ten zapis ujawnia jeszcze daw. obecność na końcu wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. bojową KawasKawas --- bóg wojny. mu poruszy,/ Kiedy go PerkunPerkun (lit. Perkūnas) --- w mitologii bałtyjskiej gromowładny bóg niebios, ognia, burzy i wojny, a także płodności; poświęconym mu drzewem był dąb (stąd może pochodzi nazwa bóstwa; indoeur. perk-: dąb); odpowiednik słowiańskiego Peruna. do zemsty poduszczy?/ Bardziej się dziwić, gdy dziki syn puszczy/ Słodkim uczuciom da przystęp do duszy,/ Gdy bałwochwalcy marsowamarsowy --- surowy, srogi. jagodajagoda (daw.) --- tu: policzek./ Łzami czułości zaleje się hojnie,/ Kiedy starcowi dłoń synowską poda,/ Gdy uszanuje słabszego na wojnie,/ Kiedy oszczędzi dla rycerskiej cześcicześci --- dziś popr. D.lp: czci./ Głowę dziecięcą albo wstyd niewieści./ Spytajcie wtedy: skąd on cnotę bierze?/ Gdzie on to widział? kto w nim ludzkość budzi?/ Czy własne serce? albo leśne zwierzę?/ Skąd się nauczył? --- pewno nie od ludzi!/ Gdy doń Krzyżacy pukają we wrota,/ Wie, co go czeka od wyznawców Chrysta:/ Starcom zaguba, niewiastom sromota,/ Mężom kajdany i hańba wieczysta,/ A chacie płomień, a bogom zniewaga ---/ Nikt nie wymodli, nikt się nie wybłaga./ I Litwin --- srogi, gdy twierdzę zdobędzie,/ Pluska się we krwi, nie oszczędza jęku,/ A miecz i ogień, zniszczenia narzędzie,/ Nie dopuść Boże widzieć w jego ręku!/ Jednak wśród ognia, wśród jęków skonania/ Uszy zatyka i oczy zasłania:/ Bo mu potrzeba być sroższym od zwierza,/ A on własnemu sercu nie dowierza./ Żelaznym hełmem uzbrojona głowa/ Lęka się dumekdumka --- ludowa ballada., co rozczulić mogą,/ A dzielna ręka w godzinę złowrogą/ Od bicia serca zadrżeć mu gotowa:/ Och! bo to serce bogowie odlali/ Z miękkiego wosku i ze twardej stali. III. Starećstareć --- forma z partykułą -ci; skróconą do -ć; streć to czasy: stare ci to [są] czasy. to czasy, które wam wygwarzęwygwarzyć --- tu: opowiedzieć../ Dawno już w próchno rozpadły się ręce/ Owego ludu, co w szumnym rozgwarze/ Dał TrojdenowiTrojden a. Litawor Trojden, a. Traidenis (zm. 1282) --- wielki książę litewski w latach 1269--1282, wybitny dowódca; prowadził wyprawy łupieżcze na ziemiach krajów ościennych; dwukrotnie pokonał zakon kawalerów mieczowych (pod Karusami i pod Kiernowem), powstrzymał najazd Tatarów; dążył do zjednoczenia Bałtów przeciwko niemieckim kolonizatorom chrześcijańskim, do czego udało się mu przekonać zmagających się w tym czasie z zakonem krzyżackim Jaćwingów, Żmudzinów i Prusów; działał na rzecz powrotu Litwy do pierwotnej wiary pogańskiej; zapoczątkował zbliżenie polityczne Litwy z ziemiami polskimi, mianowicie z Mazowszem (przypieczętowane ślubem córki z księciem mazowieckim Bolesławem II). W roku 1282, kiedy toczy się akcja utworu, nie mógł być ,,młodzieńcem", jak jest tu opisywany, ponieważ walkę o władzę rozpoczął niemal 20 lat wcześniej, a więc liczył sobie co ok. 40 lat lub nawet więcej. oznaki książęce,/ Co mu zwierzając przyszłość swojej doli,/ Przybrał młodzieńca w uroczyste szaty,/ W szkarłatną szubęszuba --- obszerny płaszcz a. futro. i kołpakkołpak --- futrzana, wysoka czapka. sobolisoboli --- sobolowy; z futra sobola.,/ Dał mu miecz kuty i pancerz bogaty./ Ten miecz i pancerz, i szubę z hatłasuhatłas --- atłas./ Dawno już wilgoć przejadła z mogiły;/ Trzy łokcie ziemi i sześć wieków czasu/ Tamtejszych ludzi dawno już przykryły./ W stolicy Kniaziów, w odwiecznym Kiernowie,/ Kurhany władców zaorane miedząmiedza --- podłużny skrawek ziemi oddzielający pola uprawne.;/ Śpi stara Litwa --- a jej potomkowie/ Nawet podania swych ojców nie wiedząnie wiedzieć (daw.) --- nie znać../ Zimnym toporem ścinają dąb wzniosły/ Z piersi pradziada na grobie wyrosły;/ A z niego drewka szczepiącszczepić --- tu: rozszczepiać, dzielić na niewielkie kawałki. do komina,/ W święto do ognia zaprosiwszy gości,/ Naród cóścóś --- dziś: coś. marzy, niby przypomina,/ Majaczy powieść o starej przeszłości./ Wtedy cóś burzy jego krew zaskrzepłą,/ Iskra zapału odżywa w nim jawna;/ Czy to z powieści, czy z kominka ciepło?/ Może ten ogień tlał w duszy od dawna?/ Bóg raczy wiedzieć! IV. Litewską stolicę/ Po NarymuncieNarymunt (1300--1348) --- postać znacznie późniejsza, pierworodny syn wielkiego księcia litewskiego Giedymina, nie przejął władzy po ojcu; Trojden przejął władzę po Szwarnie (lit. Švarnas, 1230--1269). objął Trojden młody./ Już go poznały sąsiednie narody,/ Gdy jeszcze sprawiał podlaską dzielnicę,/ Wiedzieli o nim i cudzy, i swoi,/ Że mądry w radzie, a chrobry we zbroi./ Ze swej stolicy, jak ze skały sokół,/ Śledził, skąd grożą najbliższe zamachy:/ I Ruś, i Niemców, Mazowsze i LachyLachy --- Polacy./ Bystrem spojrzeniem obrzucił naokół./ Wszędy wrogowie na Litwę zażarci,/ Gotowi działać czy jawnie, czy zdradnie./ Trojden rozmyślał: kogo naprzód skarci?/ Czyje najazdy uprzedzić wypadnie?/ Najniespokojniej jego oko pada/ Na Mazowiecką dzielnicę KonradaKonrad II czerski (1250--1294) --- książę mazowiecki 1264--1294; w 1262 r. w wyniku najazdu na Mazowsze wojsk litewskich pod dowództwem Trojnata zginął jego ojciec, a on sam popadł w dwuletnią niewolę.. V. Syn Ziemowitów --- od Białego Leszka/ Dzierżył te kraje na prawach wasali./ Znajoma Litwie na Mazowsze ścieżka,/ Znajome pola, gdzie krew przelewali,/ I twarde mury mazowieckich grodów,/ I twarde piersi tamecznych narodów./ Dziś dobra pora odznaczyć się świetnie:/ Trojden wypadków mazowieckich świadom,/ Konrad, pacholę siedemnastoletnie,/ Sił jeszcze nie ma oprzeć się napadom;/ Matka, po życia smutnego kolejach,/ Mężowskiej śmierci płacząc dogorywa;/ A lud Mazowszan pracuje we żniwa,/ A baronowie polują po kniejach,/ A starostowie ucztują w komnatach,/ A straż zamkowa usypia na czatach./ Niechże ucztują, niech bawią się sami,/ Niech śpią ich straże z bardyszembardysz a. berdysz --- topór bojowy osadzony na długim drzewcu. we dłoni,/ Nim róg litewski pobudkę zadzwoni/ Pod ceglanemi ich grodów basztami. VI. Trojden dał hasło o rannej jutrzence:/ Pokorne echo z gór, lasów i rzeki/ Poniosło pilnie rozkazy książęce ---/ Przez dzień obiegło po Litwie dalekiej,/ Że każda strona, każdy Litwy przedział/ Już się wieczorem o haśle dowiedział./ I z gór, i z lasów wychyliły głowę/ Srogie postaci wojowniczej dziatwy./ Śpieszą pod Kiernów wojska Trojdenowe,/ Że ich rachunek zaprawdę niełatwy,/ A wszystko krzepka gdybygdyby --- tu: jakby, niby. dęby młodzież,/ Chrobrechrobry (daw.) --- dzielny, mężny, śmiały, silny. jej twarze, a straszliwa odzież./ W niedźwiedzich szubach, kudłami do góry,/ Przy bokach trąba i siekiera wisi,/ W rękach oszczepy, korbaczekorbacze --- bat o krótkim trzonku i do którego przytwierdzano pęk rzemieni, służył to wymierzania kary chłosty, także: kańczug, harap; tu prawdopodobnie chodzi o kiścień (a. masłak): broń obuchową, zbudowaną z krótkiego trzonka, do którego łańcuchem a. rzemieniem przymocowany był bijak w postaci kolczastej kuli, bywa on niekiedy mylnie zwany korbaczem., kostury,/ A zamiast czapki łeb wilczy lub rysi,/ A jeszcze inszy uczepił na czole/ Długie kły dzika lub rogi bawole;/ A konie Litwy oszyte w rogożerogoża --- mata z sitowia./ Parskają spięte tręzlątręzla (daw.) --- uzda; uprząż jeździecka. wojownika, ---/ Zdumione oko rozeznać nie może:/ Jaki to potwór z lasu się wymyka?/ Bo ludzkich kształtów dojrzeć tu niesnadnieniesnadnie (daw.) --- niełatwo.,/ Chyba je serce lękliwe odgadnie. VII. Na przodzie Litwy książę Trojden hasa:/ Ma strój ozdobny junacko a suto,/ Uderza w trąbę, co wisi u pasa,/ W trąbę bawolą we srebro okutą./ Kibićkibić (daw.) --- talia, stan; tu: górna część tułowia do pasa. ma smukłą --- znać zaraz młodziana,/ A hełm wysoki, roboty nie lada,/ A kita strusia, wiatrami rozwiana,/ W pysznych zakrętach na szyję mu spada./ Twarz ogorzała, lecz kraśnakraśny (daw.) --- piękny a. czerwony, rumiany. a świeża,/ Brew'brew' --- ten zapis ujawnia jeszcze daw. obecność na końcu wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. lekkim marsem pysznie się najeża;/ A spod brwi gęstej gdy spojrzeniem strzela,/ To mu i sokół zda się nie dostoi ---/ Wzrokiem przeszywa pierś nieprzyjaciela/ I czułe serce niewinnej dziewoidziewoja --- dziewczyna../ Włos kędzierzawy i kita pierzasta/ Igrają z wiatrem, gdy leciuchno wionie;/ Zdobi wąs czarny Trojdenowe skronie,/ A czarna broda bujno mu zarasta./ Ręce niezbrojne, kromkrom (daw.) --- oprócz. lnianej odzieży,/ By tem swobodniej wymierzać zamachy,/ Pancerz u piersi kolcami się jeży,/ A na ramionach ma skrzydełka z blachy./ Przez jedno ramię, na rzemiennym pasie/ Wisi róg żubra, którym hasło dawadawa --- daw. forma 3.os.lp; dziś: daje.;/ Przez drugie ramię szeroka, jaskrawa,/ Zwisa siekiera, co krwi pragnąć zda się./ U boku wodza, na poprędze złotej,/ Miecz długi, ciężki, niekształtnej roboty./ Rumak, obleczon czaprakiem z niedźwiedni,/ I rży, i parska, snadźsnadź (daw.) --- widocznie, prawdopodobnie. zwycięstwo wróży.../ Truchlejcie ludy krainy sąsiedniej,/ Już wam podobno nie ostać się dłużej!/ Nie dla popłochu, nie na popis marny/ Ten hufiec z puszczy wynurzył się czarnej!/ Aż rzeźwo słuchać, gdy ziemia zatętni/ Pod kopytami niezliczonych koni,/ Aż echo rade, gdy wojacy chętni/ Gwarliwie jadą po leśnej ustroni,/ Lub z męskiej piersi, co się nic nie lęka,/ Zagrzmi w sto głosów pochodu piosenka. VIII. Pieśń pochodu LitwinówPieśń pochodu Litwinów --- wariant z oryginalnej pieśni litewskiej. Niech wesoło szumi las:/ Kniaź do boju wezwał nas;/ Umocnijmy dzisiaj ducha,/ Jutro falą krew zaplucha ---/ Idziem w dobry czas./ Śmiało, koniu, idź na bój!/ Towarzyszu dobry mój!/ Kiedy pan twój wrogów draźni,/ Ty nie pierzchaj dla bojaźni,/ Ale mężnie stój./ W mocnych murach mieszka LachLach --- Polak.,/ Ale w piersiach jego strach;/ A my Lacha w jednej chwili/ Zwyciężyli, wyszydzili,/ Wzięli twierdzy gmach!/ Ziemię Niemców dobrze znam:/ Bo dziewczęta kraśnekraśny (daw.) --- tu: piękny. tam;/ Lecz my Niemca krwią się zleli,/ Krasawicekrasawica --- piękna kobieta. uścisnęli,/ Nie uciekły nam!/ Gdyśmy dalej poszli w tan,/ Drżały mury gdańskich ścian ---/ My wypadliśmy z zasadzki,/ Aż pobledniałpobledniał --- dziś: pobladł. wódz krzyżacki,/ Gdańskich murów pan! IX. Babiński zamek choć ludny i zbrojny,/ Lecz mur i rycerz niegotów do wojny./ Zwodzona brama na oścież otwarta,/ Wały zarosły, ostrokół wyjęty,/ Wodzowie drzemią, a żołdacka warta/ W sąsiednich puszczach walczy ze zwierzętyze zwierzęty --- daw. forma N.lm; dziś popr.: ze zwierzętami.:/ Bo książę Konrad syn Ziemowitowy/ Polubił tylko biesiady i łowy./ Niedoświadczony, zwyczajnie jak młodzian,/ Ognia nad domem nie baczy --- i nie wie,/ Że najstraszniejsze przygasłe żarzewie,/ Że wróg najbliższy, kiedy najmniej spodzianspodzian --- spodziewany../ Jeleń wysmukły przebieżał mu drogę,/ Więc postanowił spolować rogacza,/ I wszystkich wodzów, i całą załogę/ Wezwał na łowy./ Drużyna junacza,/ Barony państwa, jakby motłoch ślepy,/ Marnie w ostępach łamią swe oszczepy./ Już drugi tydzień jak goście sproszeni:/ Z rana za zwierzem goni się gromada,/ W południe sypia wpośród leśnych cieni;/ Wieczorem gwarno do uczty zasiada,/ A książę wesół --- a zdrojami płyną/ Miód mazowiecki i pannońskiepannoński --- pochodzący z Pannoni; Pannonia a. Panonia: w staroż. nazwa prowincji Imperium Rzymskiego, położonej na południe od Dalmacji, obejmująca ziemie dzisiejszych krajów: wsch. Węgier, wsch. Austrii, płn. Chorwacji, płn.-wsch Serbii, Słowenii, zach. Słowacji oraz płn. Bośni i Hercegowiny. wino. X. Właśnie przy zwłokach leśnego rogala/ Huczna drużyna piła pogrzebowe,/ Gdy łoskot trąby odezwał się z dala,/ Głuchy, niepewny, stłumionstłumion --- stłumiony. przez połowęprzez połowę --- w połowie; połowicznie.;/ Raz... drugi... trzeci... ozwały się wreszcie/ Okrzyki mężów i płacze niewieście./ Konrad spójrzenie zwrócił ku drużynie:/ «Słyszycie --- mówi --- skąd ten okrzyk płynie?»/ «Nic, Mości książę, wszak słuch mi się nie ćmi;/ (Odpowie Pełko, starszy wojewoda)/ To jakaś w wiosce kłótnia między kmiećmikmiećmi --- dziś popr. forma N.lm: kmieciami; kmieć: chłop, członek ludności wiejskiej../ Kończmy kielichy: bo przerywać szkoda!»/ «Czyście słyszeli te trąby rozgwary?»/ (Zapytał książę Zbigniewa Kanclerza)./ «To jakiś strzelec zwoływazwoływa --- dziś popr.: zwołuje. ogary./ Śpieszmy do lasu: bo opuścim zwierza»./ «Widzicie łunę pożarną na niebie?»/ (Rzekł ku Lassocie, staroście warowni)./ Lassota spójrzał naokoło siebie:/ «To nic --- odpowie --- to jacyś wędrowni,/ Jacyś pielgrzymi, wracając z odpustu,/ Przy drodze sobie naniecili chrustunaniecili chrustu --- rozpalili ognisko z chrustu../ Spocznijmy raczej, miłościwe książę:/ Bo jutro rano pracowite łowy./ Niech Wasza Miłość swój pancerz odwiąże»./ Taką dał radę starosta grodowy;/ Trafiło słowo do ucha Konrada:/ Odwiązał pancerz i swój oszczep składa,/ A na niedźwiedni, jak w miękkiej pościeli,/ Układł sięukładł się --- dziś: ułożył się. książę, plemię Ziemowita;/ Wzorem książęcia dworzanie posnęli./ A poza lasem znowu trąba zgrzyta/ I słychać jęki zmięszane z hałasem,/ I chmura dymu zawisła nad lasem. XI. A Trojden w zamku --- już wdarł się na wały,/ Powiązał straże łyczanemiłyczany --- zrobiony z łyka. sznuryłyczanemi sznury --- dziś popr. forma N.lm: łyczanymi (łykowymi) sznurami.;/ Trąby litewskie w warowni zagrały;/ Wstąpił w swe prawa zwycięzca ponury./ Litwin z okrzykiem do skarbcu się wdziera/ I srebra Piastów garściami rozdziela./ Drzwi do kaplicy rozdarła siekiera,/ Gdzie był złocisty obraz Zbawiciela;/ Zabrano srebrne wzorzyste ornaty,/ Złote kielichy i relikwijarze./ Do nóg Trojdena padał ksiądz brodaty,/ Pewien, że świętość uszanować każe./ Bóg, Religia, Chrystus, CierpienieTrojden popatrzył na oblicze Chrysta:/ «To Bóg wasz? --- spyta --- za cóż go męczycie?»/ Stanął, podumał --- i łza uroczysta/ Z oczu pogańskich polała się skrycie;/ I rzekł do księdza: «Ten krzyż to mi znany,/ Bo go Krzyżacy na swych płaszczach noszą;/ Pewno to przez nich Bóg ukrzyżowany:/ Bo oni męczyć gotowi z rozkoszą./ Czemuście, pytam, stary wajdeloto,/ Nie dali wiedzieć do Litwy w tej chwili?/ Tam insze bogi --- ale mniejsza o to ---/ Waszego Boga my byśmy bronili./ Och! jak on cierpi! jak zraniony srodze!/ Za cóż go męczą ciernistą koroną?» ---/ Tak mówił Trojden --- i krzyknął na wodze,/ By nic z kaplicy więcej nie ruszono./ Litwa, czcząc rozkaz książęcej potęgi,/ Wyszła z kaplicy i dalej się wali/ W ciemne komnaty, gdzie chowano księgi/ Pargaminowepargaminowe --- pergaminowy. z klamrami ze stali./ Jedne z nich świętsze a oprawne suto,/ Stalnym łańcuchem do półki przykuto; ---/ Insze, obite cedrowemi deskiobite cedrowemi deski --- dziś: obite cedrowymi deskami.,/ Pobożna ręka zebrała dokoła,/ To są Doktory, Ojcowie Kościoła,/ Z nich dusza ludzka ma pokarm niebieski;/ A insze pracy niesłychanej potem/ I piękne kunsztem wybornej skrypturyskryptura --- sztuka pisania, kaligrafia.,/ Malował barwą, naprowadził złotem/ Mnich benedyktyn świętokrzyskiej góry ---/ To chrześcijańskiej nauki filary/ EwangielijaEwangielija --- dziś: Ewangelia. lub Testament stary;/ A insze zasię pargaminu skręty,/ Żywe świadectwo pięknej świata chwili,/ To Marek Tullus, Horacy, Wirgili,/ Starego Rzymu relikwijarz święty./ Rzym, chrzestna matka Lechowej krainy,/ Tuląc ją k'sobiek'sobie (daw.) --- do siebie. niedawnemi latyniedawnemi laty --- dziś: niedawnymi latami; w niedawnym czasie.,/ Podarowała ten spadek jedyny,/ Jak święte krzyżmokrzyżmo --- tu: uroczyste namaszczenie; krzyżmo to mieszanka oliwy i wonnego balsamu, którą używa się w chrześcijaństwie przy udzielaniu różnych sakramentów (chrztu, bierzmowania, święceń kapłańskich). wiary i oświaty./ Piśmienne skarby Piastowie od wieka/ Zbierali skrzętnie, kupowali drogo./ Ale się Litwin w książki nie zacieka:/ Lęka się czarów, które w nich być mogą./ Zamknięty w klamrach może tam duch jaki/ Wywoła wróżbę Litwinom złowieszczą;/ Kto wie, te czarne i kraśnekraśny --- tu: czerwony. zygzaki/ W swych ostrych żądłach czy jadu nie mieszczą./ Tak się lękając nieznanej potęgi,/ Trojden spoglądał na łacińskie księgi;/ Wdział rękawicę --- i wolumen stary/ Ujął, popatrzył raz, drugi i trzeci,/ I rzekł do Litwy: «Wynieście te czary,/ Puścić je z dymem --- niechaj zło uleci»./ Więc dzika tłuszcza na księgi się miota,/ Odziera klamry ze srebra i złota,/ I w środku zamku sutysuty --- obfity, wielki. ogień kładniekładnie --- dziś: kładzie, podkłada.,/ I skarby wiedzy rzuca nań bezładnie./ A kiedy ogień z między kart wybucha,/ Gdy się pargamin kurczy i popieli,/ Litwini z boku naocznie widzieli/ Latającego ponad stosem ducha:/ Jak biały ptaszek zwinął się w przestrzeni./ Otoczon blaskiem ze siedmiu promieni./ To był zaprawdę duch mądrości Bożej,/ Z którego Światło, Roztropność, Odwaga;/ Ten Duch skrzydlaty nie mści się, nie sroży;/ Kiedyś go Litwa na klęczkach przebłaga;/ On na jej głowę rzuci swe odblaski/ Ze siedmiorakich promieni swej Łaski. XII. Aż dotąd w zamku był rabunek cichy:/ Związana wartyzwiązana warty --- dziś: związana wartami. żołnierska drużyna,/ A tłum niewieści i dwa stare mnichy/ Żadnym oporem nie drażnią Litwina,/ Kto niedołężny, pogląda z daleka,/ Kto może uciec, trwożliwie ucieka./ Ale gdy Litwin lochów się dopyta,/ Gdzie stały miody kołodzieja Piasta,/ Gdy pije stare wina Ziemowita,/ W zagrzanych głowach szaleństwo urasta./ Już się zwyciężcazwyciężca --- dziś: zwycięzca. na niewiasty miota,/ Na karkach starców próbuje brzeszczota,/ Podkłada ogień pod dębowe ściany,/ Puszcza do okien kamienie i strzały,/ Już dzikie pieśni, już trąby zagrały,/ Zawył wrzask dziki z płaczem pomięszany;/ A kędykędy (daw.) --- gdzie. stąpią zwyciężcy gwałtowni,/ Krew bryzga ziemię i ściany warowni/ Wtem most zatętnił --- i co siła zmoże/ Pędzą z ostępu strzelcowiestrzelcowie --- dziś forma M.lm: strzelcy. Konrada,/ Zbrojni w oszczepy i myśliwskie noże./ Pełko piorunem na Litwinyna Litwiny --- dziś: na Litwinów. wpada,/ Tratuje końmi ich wpół pijane głowy,/ W szerokie piersi wpędza sztych stalowy./ Prędko się Litwa z upojenia trzeźwi/ Sygnałem trąby i krwawemi dziełydzieły --- dziś forma N.lm: dziełami.,/ I bój gwałtowny zakipiał tém rzeźwiej,/ Że chrobre piersi dawno go pragnęły./ W lekkich kolczugach wymuskane Lachy/ Zwinniej harcują i mieczami sieką;/ Litewskich ramion silniejsze zamachy/ Zadają cięcia straszliwsze daleko./ Grzmią silne piersi, człek z człekiem się splata,/ Zgrzytają miecze po pancernej blasze,/ Prosta niedźwiednia i zbroja bogata/ Latają w szmaty --- łamią się pałasze,/ Żelazne hełmy druzgocze siekiera,/ Śmierć ulatuje i swe łupy zbiera. XIII. Dowódca zamku Pełko siwobrody/ Z młodym Trojdenem puszcza się w zawody./ Wiek ich nierówny, ale dzielność równa;/ Spotkać się z sobą pragną najgoręcej:/ Dusza Trojdena ognistsza, gwałtowna;/ Lecz Pełko w boju doświadczony więcej./ Zwarli się na pół żelaznemi ciałyciały --- dziś forma N.lm: ciałami. ---/ Jeden drugiego nie zachwiał, nie zdążył;/ Grzmotnęli w miecze, aż skry posypały ---/ Lecz żaden miecza w piersiach nie pogrążył./ Ciosy Trojdena piorunem ognistym/ Z góry z gwałtownym uderzają świstem./ Pełko, jak granit mchem siwym porosły,/ Tępi pioruny na swem twardem łonie./ W oczach Trojdena całe piekło płonie; ---/ U Pełki uśmiech bohaterski, wzniosły,/ Miecz zda się przyrósł do prawicy dziada,/ Na każde cięcie --- cięciem odpowiada,/ Po każdym ciosie znać, że wprawna ręka,/ Lach litewskiego nie szczędzi mocarza,/ Gniewem nie płonie, śmierci się nie lęka,/ Życia niebacznie na sztych nie naraża:/ Był to bój piękny --- i Litwa, i Lachy/ Stanęli patrzeć, co się zeń wywiąże./ Lach miał kolczugę, a litewskie książę/ Pancerz ze szwedzkiej wykowany blachy./ Miecz u Litwina był gruby, miedziany,/ Kuty po prostu w niemieckiem kowadle,/ Zwijał się w rękach szybko i zajadle,/ Rąbał kolczugę, lecz nie zadał rany./ A miecz u Pełki stalowy, wenecki,/ Dobrze hartowny i cieńkicieńki --- dziś: cienki. jak wstęga,/ Takt jego pewny, zamach nie zdradziecki,/ Przekrawa pancerz, aż do ciała sięga,/ A gdzie dosięże, to jak ogniem pali,/ Kraśnykraśny --- tu: czerwony. krwi sznurek wytryska spod stali./ Lecz takie cięcia, to jak żądła pszczoleżądła pszczole --- dziś: żądła pszczele./ Burzą do zemsty Litwina nad Lachem:/ Trojden zakipiał --- i silnym zamachem/ Strzaskał mu stalną przyłbicę na czole./ Pełko się zachwiał i na odlew płatnie,/ Pancerz Trojdena ugiął się podatnie;/ Aż prysnął rzemień, co mu pancerz spinał,/ Ciężki napierśnik oderwał się z szyjez szyje --- dziś popr. forma D.lp: z szyi.; ---/ Już w rękach Lacha wenecki puginał/ Miał się dopytać, kędy serce bije;/ Gdy mężny Trojden swe miedziane ostrze/ Wrąbał mu w czoło --- padł lackilacki --- polski; pochodzący z Lachów. wojwoda,/ Jak dąb spróchniały gdy się gromom poda,/ Z trzaskiem po ziemi konary rozpostrze,/ Pierś Lacha takty ostatnie dobija,/ A usta szepcą: Jezus i Maryja.../ Skonał... XIV. Litwini wszędy górę biorą;/ Lach pod ich stopy rzuca miecz z pokorą./ Jeszcze krwią płynie podwórzec zamkowy,/ Jeszcze gdzieniegdzie walka kipi żwawo./ Leżą na ziemi okryte kurzawą/ Szczątki zbroicyzbroica --- zbroja. i ludzkie tułowy,/ Dobija rannych litewska siekiera,/ Jęk konających aż duszę rozdziera./ Już Trojden z Lachów boleśnegoboleśny --- dziś: bolesny. jęku/ Może odgadnąć zupełną wygranęzupełną wygranę --- dziś B.lp: (...) wygraną., ---/ Zamek bezbronny ujrzawszy w swem ręku,/ Chce z niego zabrać łupy niezabrane,/ Więc broń obejrzał, porozstawiał czaty/ I poszedł w dalsze zamkowe komnaty. XV. Po starych komnat kamiennej podłodze/ Idzie stukając miedzianym brzeszczotem,/ Wiedzie za sobą swoje chrobre wodzeWiedzie (...) swoje chrobre wodze --- dziś: (...) swoich chrobrych wodzów.,/ A twarz zwyciężcy zlana krwią i potem./ Kibić ma smukłą, znać zaraz młodziana,/ A hełm wysoki, roboty nie lada,/ A kita strusia wiatrami rozwiana/ W pysznych zakrętach na szyję mu spada./ Twarz ogorzała, lecz kraśna a świeża,/ Brew' lekkim marsem pysznie się najeża./ A spod brwi gęstej gdy spójrzeniem strzela,/ To mu i sokół zda się nie dostoi:/ Wzrokiem przeszyje pierś nieprzyjaciela/ I czułe serce niewinnej dziewoi./ Choć jest zwyciężcą wśród warowni Piasta,/ Szałem wściekłości oko mu nie płonie,/ Zdobi wąs czarny Trojdenowe skronie,/ A czarna broda bujno mu porasta./ Ręce niezbrojne, krom lnianej odzieży,/ By tem swobodniej wymierzać zamachy./ Pancerz u piersi kolcami się jeży,/ A na ramionach ma skrzydełka z blachy./ Dwie mu popręgi idą przez ramiona:/ Na jednej trąba, którą hasło dawa,/ Na drugiej ostra, szeroka, jaskrawa,/ Zwisa siekiera już krwią napojona;/ Krew'krew' --- ten zapis ujawnia jeszcze daw. obecność na końcu wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. na jej ostrzu jeszcze się rumieni,/ Spada kroplami na tafle kamieni. XVI. Z głuchym łoskotem przeszli dwie komnaty,/ Tylko im echo na odpowiedź tętni./ Tu stare Piasty dawniejszemi latylaty --- dziś popr. forma N.lm: latami.,/ Tu ucztowali wodzowie pamiętni,/ Tu zwykł i Konrad zmordowany łowyzmordowany łowy --- dziś popr. forma N.lm: (...) łowami./ Ucztować z pany, ze swymi starosty;/ Na łosich rogach wsparty stół dębowy,/ Dalej ławiceławica --- tu: ława., gdzie siada lud prosty;/ A dalej sfory przykute do ściany,/ Gdzie śpią ogary i łowcze brytany;/ A dalej komin, co w słotną pogodę/ Sowitym ogniem wybuchał po sali,/ Kędy siadają starcy siwobrodestarcy siwobrode --- dziś: starcy siwobrodzi. ,/ A u ich kolan pachołkowie mali,/ Gdzie z piersi mężów wesołość wybucha,/ Gdzie miód i wino leje się w puchary; ---/ Dziś ta komnata i pusta, i głucha,/ Ledwie rozmierzyć okiem jej obszary,/ Tylko tu goszczą od końca do końca/ Echo rozwlekłe i pasemka słońca/ U krat okiennych./ Komin się nie węgli,/ Gwar pogadanki nie kipi wesoło./ Litwini przeszli, spójrzeli wokoło,/ Wreszcie do trzecich podwojówpodwoje --- podwójne drzwi. dosięgli. XVII. Trojden pchnął we drzwi --- ciężkie rygle pękły,/ Skrzypnęły rdzawe zawiasy na osi./ Litwin się cofnął, jak gdyby przelękły,/ Rękę do boku... i już miecz podnosi:/ Mniemał, że jaka ukryta zasadzka,/ Miał już syn puszczy zaryknąć z nałogu;/ Lecz się opatrzył --- to dziewica lacka/ Przeciw zwyciężcom stanęła na progu./ Była to Hanna, córka Ziemowita,/ Rycerska siostra gnuśnego Konrada./ Jak biała róża, gdy jenojeno (daw.) --- tylko. rozkwita,/ Tak twarz dziewczęcia nadobna i blada;/ Lecz jej spójrzenie ogniście się żarzy,/ A wyraz strachu nie postał na twarzy./ Po ojcu wnuczka i prawnuczka Piasta,/ Kędy się rodzą i Chrobrzy, i Śmiali,/ Wśród szczęku broni rodzi się, wyrasta,/ Dzieckiem igrała z bardyszem ze stali./ Stara piastunka nad księżniczki głową/ Nuciła starą piosenką bojową,/ Gwarzyła różne ciekawe powieści/ O Litwie srogiej i łagodnej razem;/ Cóż więc dziwnego, że umysł niewieści/ Zbratał się z wojen straszliwym obrazem?/ W czarnej odzieży i w białem nagłowiu,/ Stanęła we drzwiach jak rycerz na straży,/ Myśliwski oszczep dzierżąc w pogotowiu,/ Groziła przebić, kto wnijść się odważy./ Litwin oszczepu nie lęka się pchnięcia,/ Złamałby oręż, co dziewica pieści;/ Lecz piękny wyraz godności niewieściej/ Straszliwszem ostrzem przebił pierś książęcia./ Jakiś wstyd przebiegł po zwyciężców tłumie;/ Znowu spójrzała --- cofnęli się srodzy,/ I mową ruską, co Litwa rozumie,/ Tak się ozwała do litewskich wodzy:/ «Słabość dla mężnych jedyna zapora./ Nie wnijdziesz dalej: bo tam matka chora./ Książe rycerskie! bądź wierny twej cześci,/ Nasza niedola niech nas zabezpiecza./ Szanuj dom Piastów w dniu jego boleści,/ Nie nadużywaj praw twojego miecza./ Prawa zwyciężcy, zdobyte gwałtownie,/ Kończą się tutaj, gdzie jęczy choroba./ Masz skarby nasze, piwnice, zbrojownie,/ Zabieraj wszystko, co ci się podoba,/ A cześć uszanuj w godzinę złowrogą:/ Bo twoje losy przeważyć się mogą./ Nie patrz szyderczo, że słaba i młoda/ Grożę oszczepem chrobremu wodzowi:/ Gdy o cześć idzie, Bóg losy stanowi,/ Bóg mię uzbraja, a rozpacz sił doda./ Potrafię umrzeć; lecz dopóki zginę/ Nie wstąpisz, wodzu, w komnaty matczyne!»/ Rzekła --- i k'piersiomk'piersiom --- ku piersiom, do piersi. litewskiego księcia/ Podnosi oszczep, na życie niepomna,/ Płonie w jej twarzy wstydliwość dziecięcia,/ A w oczach zapał i wola niezłomna. XVIII. Trojden pokraśniałpokraśnieć --- tu: zaczerwienić się., spuścił wzrok ku ziemi/ I zakłopotan do dziewicy rzecze:/ «Kniahini Lachów! my chrobrzy z chrobremi;/ Lecz u nas w piersiach jest serce człowiecze./ Żaden zły zamiar w mej myśli nie postał,/ I żal, i wstyd mi, żem zwyciężcą został./ Lecz na to wojna... ta czasem zaślepi,/ Czasem się rycerz w bitwie zapomina,/ Wziąłem wasz zamek --- to nie moja wina:/ Dlaczegóż wasi nie strzegli go lepiej?/ Nie wskrzesić z martwych tych, co w boju padli;/ Lecz każę przestać wojennej srogości./ Nie mówcie, proszę, żeśmy zbyt zajadli,/ Przyjmijcie, Lachy, Litwinów za gości;/ Dziś w waszym zamku zajmiemy załogę,/ A jutro w dalszą puścimy się drogę!»/ Rzekł i na stronę wodzów odprowadza,/ Wydał rozkazy do drużyny dzikiej/ I w jednej chwili Trojdenowa władza/ Ucisza w zamku bojowe okrzyki./ Staje jak wryta zawścieklona tłuszcza,/ Wpół taktu w bójce żelazo upuszcza,/ Tylko z dziedzińca posłyszysz z daleka/ Jęknie raniony lub trwożny ucieka. XIX. Kobieta, Mężczyzna, Miłość, BohaterstwoHanna oparta na drzewcu od włócznieod włócznie --- daw. forma D.lp r.ż.; dziś: od włóczni.,/ Zdumionem okiem na Trojdena patrzy;/ Bo czyn szlachetny, piękniejszy im rzadszy,/ Serce dziewicze zhołduje widocznie,/ Jeśli chcesz mężu mieć łaski KupidaKupid --- Kupidyn, Amor; bożek miłości.,/ Trefić twe włosy na mało się przyda,/ Niechaj niewiasta raczej na twem czole/ Pięknego czynu widzi aureolę!/ Ty strojny blaskiem twojego promienia,/ Zostaw zaloty pieszczonej młodzieży,/ Niech z oczu twoich zamiast przymilenia/ Jak błyskawica wielka myśl uderzy,/ A ta co myśli, co czyny wywoła,/ Potędze twojej oprzeć się nie zdoła,/ Dusza jej stanie w nadziemskim zakresie./ Dumna twym czynem przestanie być płocha,/ Ołtarz dla ciebie w swojem sercu wzniesie,/ Wprzódy uwielbi, potem cię pokocha,/ A taką miłość, uwielbienie, chlubę,/ Niełacno z serca, niełacno utraci,/ Choćbyś jak Trojden w jej dom niósł zagubę,/ Choćbyś się skrwawił posokąposoka --- krew. jej braci,/ Ona niepomna swych łez i rozpaczy,/ Duszę pogrąży w twego czynu pięknie,/ Wszystko zapomni, wszystko ci przebaczy/ I mimowolnie przed tobą uklęknie,/ Bo serca niewiast lękliwe a drżące,/ Każde wrażenie do głębi poruszy,/ Czułe na piękno jak kwiatek na słońce,/ Lubią się zdumieć bohaterskiej duszy. XX. Trojden powrócił --- a na jego czele/ Już się promieni cnotliwe wesele/ I pięknym blaskiem wzrok mu się rozżarzy,/ I mężne ręce jak do prośby składa;/ Tak w tej postaci było mu do twarzy,/ Że się spłoniła krasawica blada./ «Kniahini Lachów! wnet bój się uśmierzy;/ Wrócęwrócić --- tu: zwrócić, oddać. wam łupy, wynagrodzę straty./ Wpuśćcie mnie teraz do dalszej komnaty,/ Niechaj się waszej pokłonię macierzymacierz (daw.) --- matka.,/ Niech trudy wojny złożywszy z mej szyje,/ Z Piastowym rodem chleb i sól spożyję»./ «Szlachetny Kniaziu! --- odpowie mu Hanna ---/ Możesz rozkazać, a prosisz z pokorą./ Ale twój pancerz i zbroja blaszanna/ Może przestraszyć moję matkę chorą,/ Na twym toporze i na pochwie miecza,/ Patrz, jeszcze płynie świeża krew' człowiecza./ Zdejm z głowy kiryskirys --- zbroja osłaniająca korpus rycerza do pasa; tu: hełm., odpasaj oręża,/ A chleba z nami spożyjesz pospołu./ U moich przodków szerokiego stołu/ Jest gdzie pomieścić rycerskiego męża./ Rycerstwo nasze jest przy moim bracie,/ Wkrótce powróci z obławy na zwierza,/ I wypijecie puchary przymierza,/ I ręce sobie chętliwiechętliwie --- chętnie, ochoczo. podacie./ U Ziemowitów --- u stołu Konrada,/ Nie bój się, żadna nie grozi ci zdrada!» XXI. Wyszła uprzedzić matkę o gościnie,/ Trojden zdejmuje hełm pierzasty z głowy,/ Otarł krew' lacką, co po zbroi płynie,/ Odpasał z ramion swój topor stalowy/ I miecz swój gruby, wykowany z miedzi,/ I tęskno z komnat czekał odpowiedzi. XXII. «Wnijdź, książę Litwy! gość w domu, Bóg w domu»./ Mówiła Hanna rumieńcem oblana,/ Wzięła za rękę pięknego młodziana,/ A już jej ręka drżała po kryjomu./ Szli przez komnatę sklepioną, wysoką, ---/ Nic nie przerywa uroczystej ciszy;/ Trojden k'niej zwrócił płomieniste oko/ Cóś mu się zdało, że westchnienie słyszy;/ Zwiesiła główkę --- a Pan Bóg że zgadnie,/ Co się tam w myśli dziewicze zakradnie,/ Wtem się sąsiednia otwarła alkowaalkowa --- pomieszczenie narożne; tu: sypialnia.:/ Tam matka Hanny, poważna matrona,/ Księżniczka z Rusi, Ziemowita wdowa,/ Jęczała długą niemocą dotkniona/ I obyczajem swej rodzinnej strony/ Chciała uklęknąć --- lecz chwieje się, słania./ «Kniahini Lachów! --- rzekł Trojden wzruszony ---/ Dajcie mi rękę na znak przejednania»./ «Nie gub nas, nie gub i duszą, i z ciałem!/ My wiemy, wiemy, czem są wojny prawa!»/ Mówiła matka z wejrzeniem nieśmiałem,/ A łza boleści na jej oczach stawastawa --- dziś: staje../ «Pokój wam, księżno! --- Trojden jej odpowie,/ Zgrzybiałą rękę całując z pokorą ---/ Nie bój się Litwy: już my nie wrogowie;/ Złóż na posłanie twojętwoję --- dziś popr. forma B.lp: twoją. głowę chorą./ W twym grodzie Litwin tryumfował górą;/ Lecz się ukorzył przed kraśnąkraśny --- tu: piękny. twą córą»./ «Hanno! --- spytała mazowiecka księżna ---/ Czemu Konrada nie mam przed oczyma?/ Pewnie, gdy naszła drużyna orężna,/ Wybiegł do walki --- może go już nie ma!/ O, głowa biedna! głowa moja siwa!/ Jakiegoż dzisiaj sieroctwa dożywa!» ---/ I załamała rozpaczliwie ręce./ «Na co mi życie? na co mi zaszczyty?/ Na co mi państwa i grody książęce?/ Mówcie: gdzie Konrad? czy syn mój zabity?.../ Wodzu Litwinów! tem samem żelazem/ I mnie zabijcie... zabijcie z nim razem!»/ «Konrad z panami na łowach się cieszy»./ (Odpowie Hanna). «On nic jeszcze nie wie./ Obaczył pewnie nad zamkiem żarzewieżarzewie --- dziś: zarzewie; tu: łuna pożaru.,/ Nie bój się, matko, zaraz tu pośpieszy». XXIII. «Jam tutaj, matko! --- zabrzmiał okrzyk w sali/ Potrafię chodzić po ojcowskiej ścieżce./ Niedługo będą cieszyć się zuchwali:/ Z grodu mych przodków wycisnę łupieżcełupieżce --- dziś popr. forma B.lm: łupieżców.!»/ Drzwi się rozwarły --- i Piast młody wpada;/ Zajadłość w oku, miecz w ręku Konrada./ «A, tuś mi Kniaziu!... tu na moje szczęście!»/ Rzekł k'Trojdenowi podbiegając srodze./ Trojden bezbronny ścisnął silne pięście,/ Grzmotnął mu w piersi, złożył na podłodze./ Krew' kipi w piersiach Piastowego syna,/ Powstał z podłogi... słania się i chysta ---/ Miecz w jego rękach jak piorun zaśwista,/ I straszna walka znów się rozpoczyna./ Litwin hartownej podobienpodobien --- dziś: podobny. opoce,/ Znowu mu w piersi całą siłą grzmoce./ Lecz w tejże chwili, jak jutrznia poranna,/ Pomiędzy dwiema grzmotowemi chmury,/ Między walczących przedziera się Hanna,/ Rozbroić zapęd i gniew ich ponury./ «Nie sroż się, bracie! posłuchaj mię wolejwolej (daw.) --- lepiej.;/ Od twojej zemsty nie wskrzesną umarli./ Wiadoma losu wojennego kolej:/ Litwini wpadli --- nasz zamek odarli./ Była tu walka mordercza i wściekła;/ Część naszych padła, a reszta uciekła./ Nasi zwyciężcy już byli gotowi/ Rozpocząć pożar i rabunek w grodzie;/ Jam tylko sama wyszła ku wodzowi ---/ Męska szlachetność już mu duszę bodzie:/ Wstrzymała walkę jego woli władza,/ Łupy nam wraca, szkody wynagradza./ Wyzuł się z hełmu, odpasał miecz kuty,/ A teraz gościem przychodzi w te progi./ Nie czas na żale, nie czas na wyrzuty,/ Złóżcie, rycerze, wasz zapęd złowrogi./ Ten, co szlachetnie usłuchał niewiasty,/ Co miecz zwycięski sam na stronę kładniekładnie --- położy.,/ Czyż ma żałować, że wszedł między Piasty/ Zginąć w ich zamku zamordowan zdradnie?»/ Tak mówi Hanna --- a jasne jej oko/ Zagrało blaskiem i łzami zachodzi./ Bystrem spojrzeniem zmierzyli się młodzi,/ W głąb'głąb' --- ten zapis ujawnia jeszcze dawną obecność na końcu tego wyrazu jeru miękkiego, półsamogłoski występującej w języku prasłowiańskim do XI w. swego serca zajrzeli głęboko,/ I w bratni uścisk serdecznie się wiąże/ Z książęciem Litwy mazowieckie książę. XXIV. Uczta, ObyczajeW dziedzińcach zamku, u jednego stołu,/ Litwa i Lachy ucztują pospołu./ Synowie Piastów gościnni, bogaci,/ Hojnie rycerstwu rozdają miód stary;/ A Litwa spełnia najpierwsze puchary,/ Jako spominek po umarłej braci,/ Drugie w cześć bogów i ojczystej ziemi,/ Trzecie na zgodę z dziećmi Lachowemi./ Ucztują wespół zgodni i weseli,/ Jak gdyby nigdy wzajem krwi nie leli. XXV. A druga uczta na zamku Konrada./ Jeszcze weselej i jeszcze tam słodziej:/ Wróg przeciw wroga do stołu zasiada,/ Obadwajobadwaj --- dziś: obydwaj. chrobrzy i obadwaj młodzi;/ Toczą rozhoworrozhowor --- rozmowa. o łowach i psiarniepsiarnie --- daw. forma Ms.lp r.ż.; dziś: o psiarni.,/ O bystrych koniach i rodzajach broni./ A Hanna włosy znad czoła odgarnie,/ Patrzy w Trojdena, słów jego nie roni;/ Tak zasłuchana i zaciekawiona,/ Sama nie zgadnie, co się w głowie marzy;/ Jeno skraśnieje jak wiśnia czerwona,/ Gdy wzrok Litwina spocznie na jej twarzy;/ A sama nie wie, że swemi oczyma/ Lwa straszliwego na uwięzi trzyma./ Ale król puszczy nie zwykł do łańcucha,/ Nie zdoła w ciszy zachować się dłużej;/ Nie zwykła taić, gdy się serce burzy,/ Mężna pierś jego westchnieniem wybucha;/ Nalał swój puchar, wypił go w połowie:/ «Kniahini Lachów! to za wasze zdrowie,/ W cześć waszej córy! ja k'niejk'niej (daw.) --- ku niej. sercem płonę./ Dajcie mi Hannę, dajcie mi za żonę!/ My stara Litwa, żołnierscy a prości,/ U nas długiemi słowy się nie mami./ Szerokie moje ziemice i włości;/ Wiecznem przymierzem opiszę się z wami;/ Książęce skarby złożę pod jej nogi;/ Zrównam jej głowę z wielkimi mocarzez wielkimi mocarze --- dziś: z (...) mocarzami.;/ Będzie czcić swoje, a ja swoje bogi,/ Będzie się modlić, jak jej wiara każe;/ Zostanie bóstwem na litewskiej ziemi;/ Będzie królować nad ludźmi dobremi!»/ «Mocarzu Litwy! jam tylko niewiasta;/ (Odpowie matka) --- jam przyzwolić rada./ Konrad jest głową u rodziny Piasta:/ Mocarzu Litwy! zapytaj Konrada»./ «Hanno! --- brat spyta --- wola, czy nie wola?»/ Hanna oblicze w drobnych rączkach chowa:/ «Trojden zwycięzca --- jam branka bojowa,/ Niechaj od niego zależy ma dola;/ Niech waszym chęciom uczyni się zadość;/ Będę nagrodą szlachetnego dzieła!»/ Klękła przed matką i płakać poczęła,/ A przez jej oczki prześwieca się radość. Epilog Lecz może mi powiecie, żem skończył zbyt skoroskoro (daw.) --- szybko.,/ U nas się kochankowie tak prędko nie biorą,/ Darujcie, jam podania nie wysnuł z mej głowy,/ Wziąłem je całkowicie z kroniki dziejowej;/ Jeden wiek pisze swoje, drugi swoje prawa,/ Każdemu cudzy zwyczaj dziwnym się wydawawydawa --- dziś popr. forma 3.os.lp: wydaje../ Historyja podania nie kłamie, jak tuszętuszyć (daw.) --- mieć nadzieję; por. otucha.:/ Ej dziwne Laszek oczy, a Litwinów dusze!/ Litwa do pięknych czynów zapala się snadnosnadno (daw.) --- łatwo.,/ Ej to cud pięknych oczu, co sercem zawładną!/ Nie wstyd być dla mężnego pod urokiem wdzięku,/ I złożyć krwawy brzeszczot, co już dzierżył w ręku,/ Ej nie wstyd bajarzowi, nie wstyd dla pieśniarza,/ Sławę takiego czynu gdy ludziom powtarza!/ Każda cnota natchniona świętym Duchem Bożym,/ Łacniejłacniej (daw.) --- łatwiej. się upamiętni, gdy ją w pieśń ułożym./ A gdy lubim powieści z upłynionejupłyniony --- ten, który upłynął; przeszły. chwili,/ Dajcie ucho mej pieśni, czytelnicy mili,/ A obrokiem duchownym niech was Bóg posili! --- Borejkowszczyzna./ D. 22. maja 1855.