Leśmian, Bolesław Świdryga i Midryga Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Wolne Lektury Modernizm Dwudziestolecie międzywojenne Liryka Wiersz sylabotoniczny Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/swidryga-i-midryga http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=7336 Bolesław Leśmian, Łąka, Wydawnictwo Mortkowicza, Warszawa, 1920 Domena publiczna - Bolesław Leśmian zm. 1937 2008 xml text text 2008-01-11 pol Czabator, Marianna https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7687.jpg Claude Monet, Île aux Fleurs near Vétheuil, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7687/ DCC 3MP 1DTP Świdryga i Midryga, bohaterowie ballady o tym samym tytule, dwaj wiejscy opoje, którzy tańcowali w pijackim szale po polu. Napotkali tam Południcę (słowiańskiego demona, będącego błąkąjącą się duszą kobiety zmarłej przed ślubem, po nim lub w jego czasie, objawiającego się zwykle jako młoda dziewczyna z rozwianymi włosami), która zapragnęła zatańczyć z nimi. Problem jednak stanowiło oczywiście to, że Południca jest jedna, a chętnych panów do tańca dwóch... Bolesław Leśmian to jeden z najsłynniejszych pisarzy i poetów polskich pierwszej połowy XX wieku, uznany za najoryginalniejszego twórcę tych czasów. To twórca nowego typu ballady, zasłynął także charakterystycznym językiem --- jego utwory pełne są neologizmów, zwanych leśmianizmami. W swoich dziełach odwoływał się często do wątków fantastycznych, do wierzeń ludowych, czerpał z tradycji baroku, romantyzmu i Młodej Polski, inspirował się Bergsonem i Nietzschem. Uwspółcześnienia: Pisownia łączna/rozdzielna: porównu > po równu. Fleksja: prawem > prawym; lewem > lewym. Interpunkcja, np.: srożej, niż kułakiem > srożej niż kułakiem Inne zmiany: tańcz-że > tańczże. Bolesław Leśmian Łąka Ballady Świdryga i Midryga TaniecTo nie konie tak cwałują i uszami strzygąstrzyc uszami --- nasłuchiwać.,/ Jenojeno (daw., gw.) --- tylko. tańczą dwaj opojeopój --- pijak. --- Świdryga z Midrygą. A nie stęka tak stodoła pod cepówcep --- narzędzie do młócenia zboża. bijakiembijak --- jeden z dwóch kijów, z których zbudowany był cep.,/ Jak ta łąka, źgana stopą srożej niż kułakiemkułak --- mocno zaciśnięta dłoń; pięść.! SobowtórZaskoczyła ich na słońcu Południcapołudnica --- złośliwy demon czyhający na swoje ofiary w letnie południe na polach i duszący je; przedstawiany pod postacią młodej kobiety a. staruchy w białej odzieży; wierzono, że południcami stawały się dusze kobiet zmarłych tuż przed, w trakcie lub tuż po ślubie. blada/ I Świdrydze, i Midrydze, i tańcowi rada. Zaglądała im do oczu chciwie, jak do żłobużłób --- skrzynia, w której umieszcza się paszę dla koni lub bydła../ «Który w tańcu mięmię (daw.) --- mnie. wyhula, bom jednabom jedna --- dziś: bo jestem jedna. dla obu?» --- «Moja będzie --- rzekł Świdryga --- ta pierś i ta szyja!» ---/ A Midryga pięścią przeczy: ,,Moja lub niczyja!» Ten ją porwał za dłoń jedną, a tamten za wtórąwtóry (daw.) --- drugi../ «Musisz obu nam nastarczyć, skąpico--dziewczuro!» A ona im prosto w usta dyszy bez oddechu,/ A ona im prosto w oczy śmieje się bez śmiechu. I rozdwaja się po równu, rozszczepia się żwawo/ Na dwie dziewki, na siostrzane --- na lewą i prawą. «Dosyć ciała dwoistego mamy tu na łące!/ Tańczże z nami południami, dopóki jarzące! Jedna dziewka rąk ma czworo i cztery ma łydy!/ Niech upoją nas do reszty twe słodkie bezwstydy!» Nasrożyli się do tańca, jak gdyby do boju ---/ Przysporzyli kwiatom zgiełku, łące --- niepokoju. Więc Świdryga pląsał z prawą, więc Midryga --- z lewą,/ Ten obcasem kurz zamiatał, a tamten --- cholewą. Na odsiebkęna odsiebkę --- w przeciwną stronę niż zazwyczaj., na odkrętkę i znów na odwrotkę ---/ Podeptali macierzankęmacierzanka --- roślina o drobnych liściach i kwiatach zebranych w główki, wykorzystywana w lecznictwie, przemyśle perfumeryjnym i spożywczym., błyszczkębłyszczka --- gatunek motyla. i tymotkętymotka --- trawa o prostych źdźbłach, długich liściach i gęstym kwiatostanie.! ŚmierćJeden wrzeszczał: «Konaj żywcem!», a drugi: «Wciornaści!wciornaści! (gw.) --- przekleństwo; wykrzyknienie wyrażające złość.»,/ Tańcowali aż do zdechuzdech (daw.) --- skonanie. i aż do upaści! Aż poczuli, że dziewczyna życie w tańcu traci,/ I umarła jednocześnie we dwojej postaci. Grób, Pogrzeb«Pochowajmy owo ciało nie bardzo samotne,/ Bo podwójne w tańcowaniu, a w śmierci dwukrotne. Pochowajmy na cmentarzu, gdzie za drzewem --- drzewo,/ Zmówmy pacierz obopólny --- za prawą i lewą». W dwóch ją trumnach ułożyli, ale w jednym grobie ---/ A już huczy echo ziemne --- tańczą trumny obie! Tańczą, ciałem nakarmione, syte i hulaszcze,/ Ukazując co raz w tańcu niedomkniętą paszczę. Tańczą, skaczą i wirują, klepką dzwonią w klepkę,/ Na odkrętkę, na odwrotkę i znów na odsiebkę! Aż się kręci razem z nimi śmierć w skocznych lamentach,/ Aż się wzdryga wnętrznościami przerażony cmentachcmentach (neol.) --- cmentarz.! Aż się w sobie zatraciło błędne tańca koło,/ Aż się stało popodpopod (daw.) --- pod. ziemią huczno i wesoło! SzaleństwoAż zmąciły się rozumy Świdrydze-Midrydze,/ Jakby wicher je rozhulał na wiatraka śmidześmiga --- tu: skrzydło wiatraka.! I rozwiała się w ich głowach ta wiedza pomglonapomglony --- mglisty.,/ Gdzie jest prawa strona świata, a gdzie lewa strona? W jakiej trumnie lewa dziewka, w jakiej prawa leży?/ I która z nich i do kogo po śmierci należy? Tak im w oczach opętanych świat się cały miga,/ Że nie wiedzą, kto Świdryga, a kto z nich Midryga? Jeno ujrzą otchłań śmierci czarną od ogromu:/ «A bądźcie tu, ludzie dobrzy, jak u siebie w domu! Jedna trumna dla jednego, dla drugiego --- druga,/ W jednej wieczność prawym okiem, w drugiej lewym mruga!» Obłąkani nad przepaścią poklękali wzajem/ I na klęczkach zatańczyli tuż, tuż nad jej skrajem. Tańcowali na czworakach, tańcowali płazempłazem --- tu: bokiem.,/ Tak i nie tak --- i na opak --- razem i nie razem! Aż wwichrzeni w mrok dwóch trumien, jak dwa błędne wióry,/ Powpadali w otchłań śmierci nogami do góry!