Mickiewicz, Adam Śmierć Pułkownika Sekuła, Alaksandra Bystrzycki, Jan Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/smierc-pulkownika http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=2223 Adam Mickiewicz, Poezje, tom 2, Wiersze z lat 1825-1855 (Pieśni - Sonety - Poezje patrjotyczne, religijne i filozoficzne - Wiersze okolicznościowe - Bajki), wyd. 2 popr. Krakowska Spółdzielnia Wydawnicza, Kraków 1928 Domena publiczna - Adam Mickiewicz zm. 1855 1926 xml text text 2007-12-20SP3 pol SP2 SP3 https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/1045286.jpg Emilja Plater na czele ułanów (fragment), Johann Michael Voltz (1784-1858). - autor wzoru, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6488 https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/smierc-pulkownika.pdf ISBN-978-83-288-6553-2 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/smierc-pulkownika.html ISBN-978-83-288-6554-9 ISBN text/html https://wolnelektury.pl/media/book/txt/smierc-pulkownika.txt ISBN-978-83-288-6555-6 ISBN text/plain https://wolnelektury.pl/media/book/epub/smierc-pulkownika.epub ISBN-978-83-288-6556-3 ISBN application/epub+zip https://wolnelektury.pl/media/book/mobi/smierc-pulkownika.mobi ISBN-978-83-288-6557-0 ISBN application/x-mobipocket-ebook 4CD DCA ,,Wódz to był wielkiej mocy i sławy...". Mickiewiczowska Śmierć Pułkownika to jedno z najważniejszych dzieł lirycznych nawiązujących bezpośrednio do powstania listopadowego. Obraz przedstawiony w wierszu dotyczy wydarzeń z 1831 roku w Litwie --- w lesie, w chacie leśnika kona Pułkownik. Wydarzenie to wzbudza wielkie poruszenie wśród okolicznych mieszkańców, którzy przybywają do zagajnika i, modląc się, z uwagą śledzą rozwój wydarzeń. Z ich zachowania wynika, że darzyli umierającego żołnierza wyjątkowym szacunkiem. Opiekę nad chorym sprawują wojskowi, którzy dawniej byli podwładnymi Tadeusza Kościuszki. Konający żołnierz prosi o przyprowadzenie do izby swego konia, wiernego towarzysza na polu bitwy. Ostatnie chwile żywota pragnie spędzić w otoczeniu wojskowego rynsztunku --- przedmiotów będących symbolami ideałów przyświecających mu w życiu. Pułkownik jest wyznawcą chrześcijaństwa --- przyjmuje księdza i dostępuje ostatniego namaszczenia. Podmiot liryczny obserwuje wydarzenia z boku, nie bierze w nich udziału. Utwór Adama Mickiewicza został skomponowany na zasadzie konceptu --- o tym, że umierający pułkownik jest kobietą, dowiadujemy się w ostatniej zwrotce. Na końcowy efekt zaskoczenia czytelnika wpływają przede wszystkim określenia użyte przez autora do opisu głównej bohaterki: w początkowych fragmentach utworu nazywa ją między innymi wodzem i żołnierzem, a w ostatniej zwrotce zmienia sposób wypowiedzi, używając epitetów sfeminizowanych --- Litwinka i dziewica. Wiersz Mickiewicza zaświadcza o znaczącej roli kobiet w zrywie narodowowyzwoleńczym 1830 roku. Adam Mickiewicz poświęcił wiersz Śmierć Pułkownika Emilii Plater --- polskiej hrabiance wychowanej w duchu patriotyzmu, uczestniczce powstania listopadowego. Autor tym samym składa hołd miłującej swój naród młodej dziewczynie, której życie zdeterminowało podporządkowanie się etosowi żołnierza. Ton wiersza jest podniosły i smutny, elegijny. Utwór składa się z pięciu strof i został napisany dziesięciozgłoskowcem. Po raz pierwszy opublikowano go w Paryżu w 1836 roku. Emilia Plater urodziła się w 1806 roku w Wilnie. Do jej zainteresowań należała historia oraz literatura, doskonale jeździła konno i polowała. Była dobrze wykształcona, fascynowała ją postać Joanny d'Arc. Cechowała się odwagą i gotowością do poświęcenia życia ojczyźnie. Zapisała się w historii jako inicjatorka akcji partyzanckich na Litwie, gdzie w męskim przebraniu stanęła do walki u boku prostego ludu. Umarła w chwale prawdziwego bohatera 23 grudnia 1831 roku w Justianowie, opłakiwana przez tłumy. W Śmierci Pułkownika Adama Mickiewicza najważniejszy jest motyw walczącej o niepodległość kobiety-żołnierza. Przedstawiony w utworze kres życia Emilii Plater to przykład idealizacji charakteryzującej epokę romantyzmu. Mickiewicz porównał śmierć Platerówny do śmierci Stefana Czarnieckiego, który również według legendy przed wydaniem ostatniego tchnienia poprosił o przyprowadzenie swojego wierzchowca i pożegnał się z nim. W utworze pojawia się także motyw śmierci i godnego umierania --- nakreślony w wierszu obraz konania nawiązuje do średniowiecznego dzieła Pieśń o Rolandzie. Wiersz stanowi lekturę obowiązkową dla klas 7--8 szkoły podstawowej. Zamieszczony na stronie Wolnych Lektur audiobook czyta Agnieszka Podsiadlik. Adam Mickiewicz Śmierć Pułkownika Kobieta, Przywódca, Rycerz, Śmierć bohaterska, ŻołnierzW głuchéj puszczy, przed chatką leśnika,/ Rotarota --- tu: oddział. strzelców stanęła zielona;/ A u wrót stoi straż Pułkownika,/ Tam w izdebce PułkownikPułkownik --- Pułkownikiem tym jest Emila hr. Platerówna (1806--1831), od dzieciństwa niemal marząca o odegraniu roli Joanny d'Arc. Umysłowo i fizycznie przygotowaną zastał ją listopad 1830 r. Na pierwsze hasło zapałem swym porywa mieszkańców Dusiat, organizuje z nich zastęp powstańców, stacza nieszczęśliwą (z powodu braku amunicji) walkę z Moskalami pod Jeziorasami, łączy się następnie z partią wolnych strzelców wilkomierskich, walczy z nadzwyczajnym męstwem w bitwie pod Prystawianami przy boku Potockiego. Gdy Chłapowski stanął na Litwie, zamianował ją kapitanem w 25. pułku liniowym; w tym charakterze bierze ona udział w zaciętych walkach pod Kownem i Szawlami. Kiedy zaś Chłapowski postanowił wycofać się do Prus, opuszcza go i usiłuje przedrzeć się do Warszawy; po dziesięciodniowym jednak marszu w chłodzie i głodzie, wyczerpana do cna z sił, została w chacie leśnika, skąd za staraniem krewniaka przeniesiona do dworu właściciela wsi, poczęła powoli przychodzić do sił. Na wieść o upadku Warszawy popadła w rozpacz; wielkie, gorące serce przestało bić, nie chcąc bić na grobie ojczyzny (J. Straszewicz, Emilie Plater. Sa Vie et sa Mort). ich kona./ Z wiosek zbiegły się tłumy wieśniacze:/ Wódz to był wiélkiej mocy i sławy,/ Kiedy po nim lud prosty tak płacze/ I o zdrowie tak pyta ciekawy. KońKazał konia Pułkownik kulbaczyć,/ Konia w każdéj sławnego potrzebie;/ Chce go jeszcze przed śmiercią obaczyć,/ Kazał przywieść do izby --- do siebie./ Kazał przynieść swój mundur strzelecki,/ Swój kordelas i pas i ładunki;/ Stary żołnierz, --- on chce, jak Czarniecki,/ Umierając, swe żegnać rynsztunkichce, jak Czarniecki,/ Umierając, swe żegnać rynsztunki --- Pomysł żegnania się z koniem, towarzyszem bojów, przejęty, zdaje się, z Niemcewicza dumy o Czarnieckim, w której poeta za Kochowskim wprowadził podobną wzruszającą scenę żegnania się wodza z ulubionym rumakiem.. A gdy konia już z izby wywiedli,/ ReligiaPotém do niéj wszedł ksiądz z Panem Bogiem;/ I żołnierze od żalu pobledli,/ A lud modlił się klęcząc przed progiem./ Nawet starzy Kościuszki żołnierze,/ Tyle krwi swéj i cudzéj wylali,/ Łzy ni jednéj --- a teraz płakali,/ I mówili z księżamiksiężami --- dziś popr.: księżmi. pacierze. Z rannym świtem dzwoniono w kaplicy;/ Już przed chatą nie było żołnierza,/ Bo już Moskal był w téj okolicy./ Przyszedł lud widzieć zwłoki rycerza./ Na pastuszym tapczanie on leży ---/ W ręku krzyż, w głowach siodło i burka,/ A u boku kordelas, dwururka. Lecz ten wódz, choć w żołnierskiéj odzieży,/ Jakie piękne dziewicze ma lica?/ Jaką pierś? --- Ach, to była dziewica,/ To Litwinka, dziewica-bohater,/ Wódz Powstańców --- Emilija Plater!