Słowacki, Juliusz Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki... Sekuła, Aleksandra Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/wiesz-panie-izem-zbiegal-swiat-szeroki http://polona.pl/item/524968/4/ Juliusz Słowacki, Dzieła Juliusza Słowackiego. Pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe, t. I., Wiersze drobne, wyd. Bronisław Gubrynowicz, Lwów 1909 Domena publiczna - Juliusz Słowacki zm. 1849 1920 xml text text 2009-07-23 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/374.jpg Four Warriors in Combat, *clairity*@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/374 DCA FS.DL-PL 1DTP 3MN Juliusz Słowacki Wiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki... Prawda, Kondycja ludzkaWiesz, Panie, iżem zbiegał świat szeroki/ NaturaSzukając jednej prawdy człowiekowi,/ Śród tęcz chodziłem skalnych --- przez obłoki,/ I rzekłem: «Wola ich nie zastanowi, Człowiek nie wyrwie piorunu z chmurzycy,/ Lecących niby stadami srebrnemi/ Gwiazd nie zatrzyma --- ani z błyskawicy/ Miecza ukuje, chcąc być panem ziemi...» I byłem jeszcze tam, gdzie Ateńczyki/ W lasach oliwnych gwarzyli poważnie,/ Duchem być sądząc wodę lub płomykiduchem być sądząc wodę lub płomyki (daw.) --- we współczesnej składni: sądząc, że duchem jest woda lub płomyki; nawiązanie do różnych szkół staroż. greckiej filozofii przyrody: Tales z Miletu (ok. 620 p.n.e. -- ok. 540 p.n.e.) uznawał za pierwotną zasadę świata wodę, zaś Heraklit z Efezu (ok. 540 p.n.e. -- ok. 480 p.n.e.) ogień.,/ A prawdą: przeciw nędzom stać odważnie. Więc i tam, Panie! pod tymi niebiosy/ Turkusowymi, kiedym słuchał blady,/ Leciały do mnie różne prawdy głosy,/ Jak echa od harf umarłej Hellady. A jednak smętny odszedłem od echa/ Partenońskiego, gdzie marmur różany/ I gładki --- wiecznie z nieba się uśmiecha,/ Jak Wenus w srebrne wracająca piany, Skąd była wyszła kwiatem.Ptak, Ojczyzna, Smutek --- I tak, Boże!/ Słuchałem znowu lecących bocianów,/ Które się wlekły girlandą przez morze,/ A niosły mi pieśń z mych ojczystych łanów. Ale i głosy ptaków nic nie rzekły/ Rozumieć tworów nieumiejącemu,/ Tylko girlandy smętnych jęków wlekły,/ Szum skrzydeł dając wiatrowi wielkiemu, A smętek morzu... Bóg, Prawda, WiedzaLecz teraz, o Panie,/ Radosny jestem i rozweselony,/ Przyszedłszy na to natury poznanie,/ Które mi staje zastawać za coś --- zastępować coś. skarby i trony A z Ciebie wyszło.../ Polak, Religia, Historia, DziedzictwoNiechże nie powiada/ Człowiek, że w moich słowach kościołowi/ Jaka nienawiść jest lub jaka zdrada/ Albo strach jaki.../ Bośmy w nim nienowi, Bośmy go dawniej, pełni złotej wiary ---/ Ani krwi nie żałując, ani stali ---/ Stroili w straszne tureckie sztandary,/ A sztandarami w miesiące ubrali, A miesiącami dzisiaj błyszczy tymi/ I tą odwieczną sztandarów purpurą,/ Błyszczy jakoby pióry anielskimi/ Pod Apeninu rozwinięty górą. Oto więc proszę, aby mi na progu/ Pozwolił z mego narodu żebrakiz (...) żebraki (daw.) --- dziś popr. forma N. lm: z żebrakami./ Usiąść, a nie siał tam ciernia i głogu,/ Gdzie człowiek zbity niby orzeł jaki Piersią upadnie... Proszę, niech już przecie/ Z litości nad swą wiarą wyziębioną/ Pozwoli, że kto czarta w nim rozgniecie/ I z błyskawicą się zetrze czerwoną, Pozwól, że strzegąc krzyżowego znaku/ I polskiej wiary, i Boga Rodzicy/ Polak aż w kościół wjedzie na rumaku,/ Z szablą dobytą na pół i w przyłbicy. Woda, BłądzenieLedwom to wyrzekł,Upadek ktoś wykrzyknął: «Roma!/ Nie jesteś ty już panią i królową,/ Boś jest jak szatan cielesny łakoma,/ A niższa sercem od ludów i głową». Spojrzałem wtenczas, kto w powietrzu gada,/ A oto obok jednego grobowca,/ Na którym w locie jaskółka usiada,/ Tak jest samotny, a biały jak owca, Na ciemnej tych pól kampańskich zieleni,/ Na którą słońce, gdy bije, to broczy,/ I niby dawną, rzymską krwią rumieni,/ I niby w jakiś sen wtrąca proroczy, Ujrzałem mary dwie, niby młodzieńca/ Z dziewicą, cudnej i smukłej urody,/ Braniem łącznego zatrudnionych wieńca/ Albo czerpaniem łez źródlanej wody, Która z fontanny dawnej po Rzymianach,/ Rzadkie już perły srebrzyste sypała,/ Oboje bowiem byli na kolanach/ Przed nią, a ona, ta fontanna, stała Płacząca... Rzekłem więc: «Czego szukacie/ I czemuście tu klękli przed źródłami?»/ Na ten głos obie cudowne postacie/ Wyprostowały się mówiąc: «My sami Nie wiemy, czemu u zrzódełzrzódło (daw.) --- źródło; Słowacki stosuje niekonsekwentnie i zamiennie obie formy. tej wody/ Schylamy kolan, nie mając ni dzbanka,/ Ani potrzeby picia i ochłody,/ Ani trzód, jako gdzieś Samarytanka». Na to im rzekłem: «Wiem, czego szukacie/ I czego chcecie od zrzódeł». --- A oni:/ «Od zrzódeł, które są w powojów szacie,/ Piękności tylko żądamy i woni». «O biedni! --- rzekłem --- piękność, woń i świéca/ Jest w duchu... a wy na zewnątrz wyciekli/ Jak rozwiązana w chmurze błyskawica»./