Słowacki, Juliusz Księżyc Sekuła, Aleksandra Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/ksiezyc http://www.polona.pl/Content/9317 Juliusz Słowacki, Dzieła wybrane, t. I: Liryki i powieści poetyckie, oprac. Julian Krzyżanowski, Wrocław 1987 Domena publiczna - Juliusz Słowacki zm. 1849 1849 xml text text 2009-07-23 L pol Juliusz Słowacki Księżyc 1 Księżyc, ŚwiatłoWstąpiłeś już, księżycu, na niebieskie szczyty/ I niepewnymi śniegi powlokłeś błękity,/ A twój promień niepewny, blady i srebrzysty,/ Odbija się o kryształ lodu przezroczysty,/ Lub na gałęzie giętkiej i wzniosłej topoli,/ Z którą szumny AkwilonAkwilon (mit. rzym.) --- bóg i uosobienie wiatru płn., gwałtownego, zimnego i niebezpiecznego dla żeglarzy; utożsamiany z Boreaszem występującym w mit. gr. lub ZefirZefir (mit. gr.) --- bóg i uosobienie wiatru zach., ciepłego i łagodnego; brat Boreasza (wiatr płn.), Notosa (wiatr płd.) i Eurosa (wiatr wsch.); w mit. rzym odpowiadał mu Fawoniusz. swawoli/ I opadłymi z liści gałęziami chwieje,/ Twój promień to się skryje, to znów zajaśnieje. 2 Księżyc, Nadzieja, ŚwiatłoGwiazd tysiące, na nieba jaśniejąc błękicie,/ Zdają się przyrodzeniu nowe wlewać życie;/ Gdzieniegdzie posrebrzone mijają się chmury;/ Ty panem się wydajesz uśpionej natury./ Lecz czemuż twoje drżące i blade promienie/ Nie rozpędzą zupełnie czarne nocy cienie?/ Ty obrazem nadziei w smutnej jesteś duszy:/ Otrze ona łez kilka, całkiem nie osuszy. 3 Obłok, Księżyc, Wiatr, SprawiedliwośćAle oto już widać nadchodzącą chmurę,/ Ta wkrótce w cieniu całą pogrąży naturę,/ Nadeszła; już nie widać pięknego księżyca;/ Lecz wiatr zawiał, znów niebo się rozjaśnia;/ Wiatr burzliwy, gwałtowny przedarł obłok mglisty/ I znowu w dawnym blasku błysnął księżyc czysty,/ Jak cnota i poczciwość, czernione potwarzą,/ Prędzej czy później zawsze w blasku się okażą. 4 O ty, imaginacją obdarzona żywą,/ Która duszę posiadasz tak czułą, tak tkliwą,/ Na której czarnych oczach i ustach z koralu/ Maluje się twa dusza w radości lub w żalu, ---/ Ty, co tak często w wiejskiej samotna ustroni,/ Wsparłszy głowę na białej jak alabastr dłoni/ I wpół okryta ciemnym swych włosów pierścieniem,/ Przeglądałaś sklepienie nieba z zachwyceniem,/ Nie ścierając łzy czystej, nie tłumiąc westchnienia,/ Księżycowi zwierzałaś swoje zasmucenia ---/ Marzenie, Sen, Księżyc, Światło, NadziejaTy doznałaś, ty pojmiesz, jak nasza myśl tkliwa/ Mimowolnie się z więzów ciała wydobywa/ I gdy pomiędzy światy urojone wzleci,/ Tysiące miłych myśli w naszym sercu wznieci./ Wtenczas drżąca, jak w wodzie drży promień księżyca,/ Długo nieznana w duszy nadzieja zaświeca./ Lecz jak po tych marzeniach straszne jest ocknienie!/ Znów dusza w czarne smutku pogrąża się cienie,/ Równie straszna, jak tego nieszczęsnego człeka,/ Któremu gdy się zamknie zdjęta snem powieka,/ W lubym śnie ukochane ogląda osoby:/ Przebudza się --- cóż widzi? niestety, ich groby. 5 Gwiazda, WspomnieniaPłyń, płyń, gwiazdo, spokojnie przez nieba obłoki!/ A póki ty przebiegniesz horyzont wysoki,/ Lub nim znikniesz, gdy zorzy nadejdą promienie,/ Moją lirę tymczasem zajmie przypomnienie/ Chwil, na które ty patrząc z nieba wysokości,/ Widziałaś mnie w rozkoszy, smutku lub radości. 6 Siostry, na tę wspomnijcie!... Woda, Gwiazda, Wiatr, Światłoprzy szerokim stawie/ Siedliśmy przy księżycu na pięknej murawie;/ Pod nogami wód czystych spokojne przestrzenie;/ W nich tysiąc gwiazd wzruszało jedno wiatru tknienie;/ Sługa, Pan, Modlitwa, StarośćKościółek opuszczony na jednym stał brzegu,/ Na nim porósł mech biały, podobny do śniegu,/ Czyli tak się wydawał przy świetle księżyca?/ W nim prochy dawniejszego leżały dziedzica./ Lecz jakież jeszcze psalmów słychać w nim śpiewanie?/ To miejsce smutny starzec obrał za mieszkanie;/ Licząc lat dziewięćdziesiąt, upadłszy na sile,/ Jedną nogą na ziemi, a drugą w mogile,/ Przy prochach tego, dawniej któremu on służył,/ Prosi, by jego dzieciom życie Bóg przedłużył./ Dalej chatki wieśniacze, w każdej ogień błyskał,/ Wieśniak wracając z pola swoje dzieci ściskał,/ A dla dziewcząt przywoził rwane w polu wianki:/ Niezabudki, bławatki, lilije, tymianki./ Szum wody, co z wysokiej spadała góry,/ Odległe psów szczekanie, Wiatrszum wiatru ponury,/ Co w swoim bystrym locie zatrzymany lasem,/ Giął sosnowe konary z okropnym hałasem ---/ Z tym połączone głosów melodyjne brzmienie/ Wprawiało duszę, serce w jakieś zachwycenie. 7 Światło, MiastoLecz jakimiż światłami gmachy Wilna tleją?/ Tysiącznymi lampami ulice jaśnieją,/ Ogniami oświecony szczyt góry wysoki,/ Niosąc zamek na barkach, wznosił się w obłoki/ I jakby na powietrzu zawieszony sztuką,/ Czarnoksięską się zdawał być stawian nauką./ Bulwary jak arabskie świetniały ogrody,/ Oświecone w fontanny wytryskały wody ---/ I ty wtenczas, księżycu, wzniesion z miną hardą,/ Na pałające światła patrzałeś z pogardą;/ A gdy tylko się wzniosłeś na nieba lazurze,/ Każden przyznał, że sztuka nie zrówna naturze. 8 I tę mi, o księżycu, przypomniałeś chwilę,/ Gdy to po raz ostatni bawiłem się mile,/ Gdy przy twoim srebrzystym i bladym promieniu/ Pod gruszą na darniowymdarniowy --- utworzony z darni; darń: zwarta pokrywa traw oraz innych roślin gęsto rosnących i posiadających rozbudowany system korzeniowy przerastający glebę, występująca na łąkach i pastwiskach, w lasach złożona głównie z mchów. spocząłem siedzeniu./ WiliaWilia --- rzeka przepływająca przez Litwę (m.in. Wilno) i Białoruś; prawy, najdłuższy dopływ Niemna. się wydawała jako srebrne błonie,/ Zefir przyjemny kwiatów niósł w powietrzu wonie,/ Rybacy w łódce czyste przepływali wody/ I z radością ryb pełne ciągnęli niewody./ Ich głos echa bliskości w ciągłe wprawiał grzmienie,/ Nad wodą tu [i] owdzie błyskały płomienie/ Ogniów, które po dziennej chcąc odpocząć pracy/ Zapalili do Niemna płynący wieśniacy:/ Jak ten wieczór był piękny! lecz losie okrutny:/ Byłem wesół --- nazajutrz nieszczęśliwy, smutny. 9 Pogrzeb, KsiężycLecz cóż to? jakież słychać płacze i kwilenia?/ Jakież łzy, jakież smutne spostrzegam odzienia?/ To człowieka w wieczności prowadzą ustronie,/ Co uwielbian za życia, opłakan po zgonie,/ Co był sierot, ubogich [i] przyjaciół wsparciem,/ Co nie mógł ścisnąć dzieci przed powiek zawarciem./ Tłumy ludu się snuły w milczeniu głębokiem;/ Każden z wlepionym w trumnę, łzami zlanym okiem/ Chce choć raz jeszcze miłe odebrać spojrzenie,/ Co osładzało troski i nędzy cierpienie./ Światło, DuszaI ty wtenczas, księżycu, przyjemnie jak zorza/ Zabłysnąłeś wśrzód nieba pysznego przestworza:/ Chmury się rozstąpiły na twoje skinienie,/ Zdawało się, że nieba otwarłeś sklepienie,/ A oświeciwszy trumnę srebrzystym promieniem,/ Zdałeś się w niebo wznosić jego duszę z drżeniem. 10 Lecz księżyc zaszedł, struna zerwała się z brzękiem,/ Ostatnim konającym żegnając mnie jękiem. 1825 roku, 20 marca.