Schulz, Bruno Traktat o Manekinach. Dokończenie http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schulz-sklepy-cynamonowe Kozioł, Paweł Rawska, Aneta Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Dwudziestolecie międzywojenne Epika Opowiadanie Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sklepy-cynamonowe-traktat-o-manekinach-dokonczenie Bruno Schulz, Sklepy cynamonowe; Sanatorium Pod Klepsydrą, red. Zofia Smyk, Biblioteka Klasyki, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1996 Domena publiczna - Bruno Schulz zm. 1942 2013 xml text text 2012-11-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2064.jpg Brockhaus & Efron Encyclopedic Dictionary, Double--M@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2064 Bruno Schulz Sklepy cynamonowe Traktat o Manekinach Dokończenie Któregoś z następnych wieczorów ojciec mój w te słowa ciągnął dalej swą prelekcjęprelekcja --- przemowa, wykład.: --- Nie o tych nieporozumieniach ucieleśnionych, nie o tych smutnych parodiach, moje panie, owocach prostackiej i wulgarnej powściągliwości --- chciałem mówić, zapowiadając mą rzecz o manekinach. Miałem na myśli coś innego. Stworzenie, Lalka, Fałsz Tu ojciec zaczął budować przed naszymi oczyma obraz tej wymarzonej przez niego generatio aequivocageneratio aequivoca a. samorództwo --- teoria mówiąca tym, że niektóre organizmy mogą powstawać same z siebie, bez udziału innych organizmów żywych (np. muchy powstające bezpośrednio z gnijącego mięsa), ostatecznie obalona przez Ludwika Pasteura., jakiegoś pokolenia istot na wpół tylko ograniczonych, jakiejś pseudowegetacjipseudowegetacja --- tu: naśladownictwo roślin. i pseudofaunypseudofauna --- naśladownictwo organizmów zwierzęcych., rezultatów fantastycznej fermentacji materii. Były to twory podobne z pozoru do istot żywych, do kręgowców, skorupiaków, członkonogówczłonkonogi (daw.) --- stawonogi (owady i pajęczaki)., lecz pozór ten mylił. Były to w istocie istoty amorfneamorfny a. amorficzny --- o nieokreślonym kształcie., bez wewnętrznej struktury, płody imitatywnejimitatywny --- naśladowniczy. tendencji materii, która, obdarzona pamięcią, powtarza z przyzwyczajenia raz przyjęte kształty. Skala morfologiimorfologia --- kształt zewnętrzny., której podlega materia, jest w ogóle ograniczona i pewien zasób form powtarza się wciąż na różnych kondygnacjach bytu. Istoty te --- ruchliwe, wrażliwe na bodźce, a jednak dalekie od prawdziwego życia --- można było otrzymać, zawieszając pewne skomplikowane koloidykoloid --- tu: zawiesina drobnych cząsteczek ciała stałego w ciekłym ośrodku. w roztworach soli kuchennej. Koloidy te po kilku dniach formowały się, organizowały w pewne zagęszczenie substancji, przypominające niższe formy fauny. U istot tak powstałych można było stwierdzić proces oddychania, przemianę materii, ale analiza chemiczna nie wykazywała w nich nawet śladu połączeń białkowych ani w ogóle związków węgla. Dom, Stworzenie, Marzenie, Fałsz Wszelako prymitywne te formy były niczym w porównaniu z bogactwem kształtów i wspaniałością pseudofauny i flory, która pojawia się niekiedy w pewnych ściśle określonych środowiskach. Środowiskami tymi są stare mieszkania, przesycone emanacjami wielu żywotów i zdarzeń --- zużyte atmosfery, bogate w specyficzne ingrediencjeingrediencja --- składnik. marzeń ludzkich --- rumowiska, obfitujące w humushumus --- organiczna warstwa gleby. wspomnień, tęsknot, jałowej nudy. Na takiej glebie owa pseudowegetacja kiełkowała szybko i powierzchownie, pasożytowała obficie i efemerycznie, pędziła krótkotrwałe generacje, które rozkwitały raptownie i świetnie, ażeby wnet zgasnąć i zwiędnąć. Tapety muszą być w takich mieszkaniach już bardzo zużyte i znudzone nieustanną wędrówką po wszystkich kadencjach rytmów; nic dziwnego, że schodzą na manowce dalekich, ryzykownych rojeń. Rdzeń mebli, ich substancja musi już być rozluźniona, zdegenerowana i podległa występnym pokusom: wtedy na tej chorej, zmęczonej i zdziczałej glebie wykwita, jak piękna wysypka, nalot fantastyczny, kolorowa, bujająca pleśń. --- Wiedzą panie --- mówił ojciec mój --- że w starych mieszkaniach bywają pokoje, o których się zapomina. Nie odwiedzane miesiącami, więdną w opuszczeniu między starymi murami i zdarza się, że zasklepiają się w sobie, zarastają cegłą i, raz na zawsze stracone dla naszej pamięci, powoli tracą też swą egzystencję. Drzwi, prowadzące do nich z jakiegoś podestu tylnych schodów, mogą być tak długo przeoczane przez domowników, aż wrastają, wchodzą w ścianę, która zaciera ich ślad w fantastycznym rysunku pęknięć i rys. --- Wszedłem raz --- mówił ojciec mój --- wczesnym rankiem na schyłku zimy, po wielu miesiącach nieobecności, do takiego na wpół zapomnianego traktu i zdumiony byłem wyglądem tych pokojów. Z wszystkich szpar w podłodze, z wszystkich gzymsów i framugframuga --- rama, w której osadzone są drzwi lub okno. wystrzelały cienkie pędy i napełniały szare powietrze migotliwą koronką filigranowegofiligran --- ornament z cienkich drucików. listowia, ażurowąażur --- wzór tworzony przez układ otworów. gęstwiną jakiejś cieplarni, pełnej szeptów, lśnień, kołysań, jakiejś fałszywej i błogiej wiosny. Dookoła łóżka, pod wieloramienną lampą, wzdłuż szaf chwiały się kępy delikatnych drzew, rozpryskiwały w górze w świetliste korony, w fontanny koronkowego listowia, bijące aż pod malowane niebo sufitu rozpylonym chlorofilem. W przyśpieszonym procesie kwitnienia kiełkowały w tym listowiu ogromne, białe i różowe kwiaty, pączkowały w oczach, bujały od środka różowym miąższem i przelewały się przez brzegi, gubiąc płatki i rozpadając się w prędkim przekwitaniu. --- Byłem szczęśliwy --- mówił mój ojciec --- z tego niespodzianego rozkwitu, który napełnił powietrze migotliwym szelestem, łagodnym szumem, przesypującym się jak kolorowe confetticonfetti --- drobne kawałki papieru służące do obsypywania się podczas balów, zabaw karnawałowych itp. przez cienkie rózgi gałązek. Widziałem, jak z drgania powietrza, z fermentacji zbyt bogatej aury wydziela się i materializuje to pośpieszne kwitnienie, przelewanie się i rozpadanie fantastycznych oleandrówoleander --- wiecznie zielony krzew., które napełniły pokój rzadką, leniwą śnieżycą wielkich, różowych kiści kwietnych. --- Nim zapadł wieczór --- kończył ojciec --- nie było już śladu tego świetnego rozkwitu. Cała złudna ta fatamorgana była tylko mistyfikacją, wypadkiem dziwnej symulacji materii, która podszywa się pod pozór życia. Ojciec mój był dnia tego dziwnie ożywiony, spojrzenia jego, chytre, ironiczne spojrzenia, tryskały werwą i humorem. Potem, nagle poważniejąc, znów rozpatrywał nieskończoną skalę form i odcieni, jakie przybierała wielkokształtna materia. Fascynowały go formy graniczne, wątpliwe i problematyczne, jak ektoplazmaektoplazma --- substancja pojawiająca się w przy zjawiskach paranormalnych, np. wydzielana przez duchy. somnambulikówsomnambulik --- lunatyk., pseudomateria, emanacjaemanacja --- uzewnętrznienie się czegoś. kataleptycznakatalepsja --- odrętwienie. mózgu, która w pewnych wypadkach rozrastała się z ust śpiącego na cały stół, napełniała cały pokój, jako bujająca, rzadka tkanka, astralneastralny --- niematerialny. ciało, na pograniczu ciała i ducha. Cierpienie --- Kto wie --- mówił --- ile jest cierpiących, okaleczonych, fragmentarycznych postaci życia, jak sztucznie sklecone, gwoździami na gwałt zbite życie szaf i stołów, ukrzyżowanego drzewa, cichych męczenników okrutnej pomysłowości ludzkiej. Straszliwe transplantacje obcych i nienawidzących się ras drzewa, skucie ich w jedną nieszczęśliwą osobowość. Ile starej, mądrej męki jest w bejcowanych słojach, żyłach i fladrachfladra --- sztuczny rysunek słojów na drewnie. naszych starych, zaufanych szaf. Kto rozpozna w nich stare, zheblowane, wypolerowane do niepoznaki rysy, uśmiechy, spojrzenia! Twarz mego ojca, gdy to mówił, rozeszła się zamyśloną lineaturąlineatura --- układ linii. zmarszczek, stała się podobna do sęków i słojów starej deski, z której zheblowano wszystkie wspomnienia. Przez chwilę myśleliśmy, że ojciec popadnie w stan drętwoty, który nawiedzał go czasem, ale ocknął się nagle, opamiętał i tak ciągnął dalej: --- Dawne, mistyczne plemiona balsamowały swych umarłych. W ścianach ich mieszkań były wprawione, wmurowane ciała, twarze; w salonie stał ojciec --- wypchany, wygarbowana żona nieboszczyka była dywanem pod stołem. Znałem pewnego kapitana, który miał w swej kajucie lampę--meluzynęmeluzyna --- tu: kobieta z ogonem ryby lub węża., zrobioną przez manilskichmanilski --- pochodzący z Manili, stolicy Filipin. balsamistów z jego zamordowanej kochanki. Na głowie miała ogromne rogi jelenie. W ciszy kajuty głowa ta, rozpięta między gałęziami rogów u stropu, powoli otwierała rzęsy oczu; na rozchylonych ustach lśniła błonka śliny, pękająca od cichego szeptu. Głowonogi, żółwie i ogromne kraby, zawieszone na belkach sufitu jako kandelabry i pająkipająk --- wieloramienny żyrandol., przebierały w tej ciszy bez końca nogami, szły i szły na miejscu... Twarz mego ojca przybrała naraz wyraz troski i smutku, gdy myśli jego na drogach nie wiedzieć jakich asocjacjiasocjacja --- skojarzenie. przeszły do nowych przykładów: --- Czy mam przemilczeć --- mówił przyciszonym głosem --- że brat mój na skutek długiej i nieuleczalnej choroby zamienił się stopniowo w zwój kiszek gumowych, że biedna moja kuzynka dniem i nocą nosiła go na poduszkach, nucąc nieszczęśliwemu stworzeniu nieskończone kołysanki nocy zimowych? Czy może być coś smutniejszego niż człowiek zamieniony w kiszkę hegarowąkiszka hegarowa --- urządzenie służące do lewatywy.? Co za rozczarowanie dla rodziców, co za dezorientacja dla ich uczuć, co za rozwianie wszystkich nadziei związanych z obiecującym młodzieńcem! A jednak wierna miłość biednej kuzynki towarzyszyła mu i w tej przemianie. --- Ach! nie mogę już dłużej, nie mogę tego słuchać! --- jęknęła Polda, przechylając się na krześle. --- Ucisz go, Adelo... Kobieta, Pożądanie, Zdrada Dziewczęta wstały, Adela podeszła do ojca i wyciągniętym palcem uczyniła ruch zaznaczający łaskotanie. Ojciec stropił się, zamilkł i zaczął, pełen przerażenia, cofać się tyłem przed kiwającym się palcem Adeli. Ta szła za nim ciągle, grożąc mu jadowicie palcem, i wypierała go krok za krokiem z pokoju. Paulina ziewnęła, przeciągnęła się. Obie z Poldą, wsparte o siebie ramionami, spojrzały sobie w oczy z uśmiechem.