Schulz, Bruno Republika marzeń Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Dwudziestolecie międzywojenne Epika Opowiadanie Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.". http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schulz-republika-marzen Bruno Schulz, Opowiadania, wybór esejów i listów. oprac. J. Jarzębski, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1989. Domena publiczna - Bruno Schulz zm. 1942 2013 xml text text 2014-10-13 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/schulz-republika-marzen.pdf ISBN-978-83-288-0871-3 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schulz-republika-marzen.html ISBN-978-83-288-1845-3 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/schulz-republika-marzen.txt ISBN-978-83-288-2800-1 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/schulz-republika-marzen.epub ISBN-978-83-288-3867-3 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/schulz-republika-marzen.mobi ISBN-978-83-288-4953-2 ISBN application/x-mobipocket-ebook https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6547.jpg Rafineria nafty Polmin (Drohobycz. Album z rysunkami miasta), autor nieznany, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6547 FBC 1DTP 3MP Z gwarnego, oszałamiającego życia Warszawy Bruno Schulz ponownie przenosi się wspomnieniami do krainy młodości, odległego, sennego miasta na prowincji. Dla małego chłopca rodzinne miasto i jego okolice to cały doświadczany świat: podwórka opanowane przez wybujałe zielska, duszne letnie upały i rodzinne wycieczki za rogatki miasta. Za miastem otwiera się widok na rozległy krajobraz. Tam, na pograniczu nieznanego, młodzi chłopcy snują marzenia, by powędrować w daleki świat i zbudować własny kraj, odmienny od świata dorosłych. Poprawiono błąd źródła: Bękitnookiego -> Błękitnookiego. Bruno Schulz Republika marzeń Tu na warszawskim bruku, w te dni zgiełkliwe, płomienne i oszałamiające, przenoszę się myślą do dalekiego miasta mych marzeń, wzbijam się wzrokiem ponad ten kraj niski, rozległy i fałdzisty, jak płaszcz Boga zrzucony kolorową płachtą u progów nieba. Bo kraj ten cały podkłada się niebu, trzyma je na sobie, kolorowo sklepione, wielokrotne, pełne krużgankówkrużganek (archit.) --- zadaszenie z kolumnadą obiegające budynek bądź jego wewnętrzny dziedziniec., triforiówtriforium (archit.) --- trójdzielne okno lub przezrocze w archit. romańskiej i gotyckiej; w kościołach romańskich także: galeryjka z przezroczy (głównie trójdzielnych) obiegająca nawę główną, transept i prezbiterium, umieszczona poniżej okien., różycróżyca (archit.) --- ornament archit. w kształcie stylizowanej, koncentrycznie rozwiniętej róży; rozeta. i okien na wieczność. Kraj ten wrasta rok za rokiem w niebo, wstępuje w zorze, przeaniela się cały w refleksach wielkiej atmosfery. Tam gdzie mapa kraju staje się już bardzo południowa, płowa od słońca, pociemniała i spalona od pogód lata, jak gruszka dojrzała --- tam leży ona, jak kot w słońcu --- ta wybrana kraina, ta prowincja osobliwa, to miasto jedyne na świecie. Daremnie mówić o tym profanomprofan --- nieznający się na jakiejś nauce lub sztuce, niewtajemniczony, laik.! Daremnie tłumaczyć, że tym długim falistym językiem ziemi, którym dyszy ten kraj w skwarze lata, tym kanikularnymkanikularny (daw.) --- wakacyjny, letni. przylądkiem ku Południowiku południowi --- dziś częściej: ku południu., tą odnogą wsuniętą samotnie między smagłe węgierskie winnice --- oddziela się ten partykularzpartykularz (daw.) --- prowincjonalna miejscowość, odcięta od ośrodków życia umysłowego. od zespołu krainy i idzie samopas, w pojedynkę, nie wypróbowaną drogą, próbuje na własną rękę być światem. Miasto to i kraina zamknęły się w samowystarczalny mikrokosmos, zainstalowały się na własne ryzyko na samym brzegu wieczności. Ogródki przedmiejskie stoją jakby na krawędzi świata i patrzą poprzez parkany w nieskończoność anonimowej równiny. Tuż za rogatkamirogatka --- daw. posterunek na granicy miasta, na którym pobierano opłaty za wjazd. mapa kraju staje się bezimienna i kosmiczna, jak KanaanKanaan --- starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego, wymieniana w Biblii jako ziemia obiecana Izraelitom przez Boga (tereny obecnej Palestyny); w szerszym znaczeniu Kanaan to ziemie obejmujące Fenicję, Palestynę i Syrię aż do rzeki Eufrat.. Nad tym skrawkiem ziemi wąskim i straconym otworzyło się raz jeszcze niebo głębsze i rozleglejsze niż gdzie indziej, niebo ogromne, jak kopuła, wielopiętrowe i chłonące, pełne niedokończonych fresków i improwizacyjimprowizacyj --- dziś D. lm: improwizacji., lecących draperyjdraperyj --- dziś D. lm: draperii; draperia: tkanina ułożona w dekoracyjne fałdy. i gwałtownych wniebowstąpień. Jak to wyrazić? Gdy inne miasta rozwinęły się w ekonomikęekonomika --- tu: gospodarka., wyrosły w cyfry statystyczne, w liczebność --- miasto nasze zstąpiło w esencjonalnośćesencjonalność --- treściwość, skoncentrowanie się na istocie rzeczy.. Tu nie dzieje się nic na darmo, nic nie zdarza się bez głębokiego sensu i bez premedytacji. Tu zdarzenia nie są efemerycznymefemeryczny --- krótkotrwały, ulotny. fantomem na powierzchni, tu mają one korzenie w głąb rzeczy i sięgają istoty. Tu rozstrzyga się coś każdej chwili, egzemplarycznieegzemplaryczny (z łac.) --- mający charakter wzorca. i po wszystkie czasy. Tu dzieją się wszystkie sprawy raz jeden tylko i nieodwołalnie. Dlatego jest tak wielka powaga, głęboki akcent, smutek na tym, co się tu zdarza. RoślinyTeraz na przykład podwórza toną w pokrzywach i chwastach, szopy i komórki krzywe i omszone zapadają po pachy w ogromne łopuchyłopuch --- łopian, dziko rosnąca lecznicza roślina o dużych liściach. spiętrzone aż po okapy gontowych dachówgontowy dach --- dach pokryty nachodzącymi na siebie deseczkami.. Miasto stoi pod znakiem zielska, dzikiej, żarliwej, fanatycznej wegetacji, wystrzelającej tanią i lichą zieleniną, trującą, zjadliwą i pasożytniczą. To zielsko pali się zażegniętezażegnięty (daw.) --- zapalony. słońcem, tchawkitchawka --- narząd oddechowy występujący u części stawonogów; tu: aparat szparkowy rośliny, organ służący do wymiany gazowej między tkankami rośliny a atmosferą. liści dyszą płonącym chlorofilemchlorofil --- substancja odpowiedzialna za proces fotosyntezy, nadająca liściom zieloną barwę. --- armie pokrzyw, wybujałe i żarłoczne, pożerają kultury kwiatowe, wdzierają się do ogrodów, zarastają przez noc tylne nie dozorowane ściany domów i stodół, plenią się w rowach przydrożnych. Rzecz dziwna, jaka witalność opętańcza, daremna i nieproduktywna tkwi w tej żarliwej odrobinie zielonej substancji, w tym derywaciederywat --- pochodna. słońca i wody gruntowej. Z szczypty chlorofilu wyprowadza, rozbudowuje ona w pożarze tych dni tę tkankę wybujałą i pustą, miękisz zielony, rozpłodzony stokrotnie na miliony blach listnych, prześwietlonych zielono i pożyłkowanych, przeświecających wodnistą, wegetatywną krwią zielną, omszonych i włochatych, o zapachu ostrym, chwastowym i polnym. W tych dniach tylne okno magazynu sklepowego wychodzące na podwórze stawało się ślepe od zielonego bielmabielmo --- zmętniona rogówka w oku., pełne zielonych lśnień, listnych refleksów, bibulastych łopotów, falujących płatów zieleni, monstrualnych wybujałości tej podwórzowej, potwornej abundancjiabundancja (z łac. abundatia: nadmiar, obfitość, bogactwo) --- obfitość.. Schodząc w głęboki cień, magazyn kartkował się migotliwie wszystkimi odcieniami zieleni, zielone refleksy rozchodziły się w nim falisto przez całą głębokość sklepienia, jak w szumiącym lesie. Jak w stuletni sen zapadało miasto w tę wybujałość, nieprzytomne od pożaru, ogłuszone blaskiem, i spało stokrotnie oprzędzone pajęczyną, zarośnięte zielskiem, zdyszane i puste. W pokojach zielonych od powoju na oknach, podwodnych i mętnych, jak na dnie starej butelki dogorywały plemiona much na zawsze uwięzione i zamknięte w bolesnej agonii, rozprowadzonej w monotonne i rozwlekłe lamenty, w buczenie gniewne i żałosne. Z wolna gromadziło w sobie okno całą tę koronkową rozprószonąrozprószony --- dziś: rozproszony. faunę na ostatni przedśmiertny pobyt: ogromne długonogie komary, które długo opukiwały ściany cichą wibracją błędnych lotów, zanim wylądowały już ostatecznie na szybach nieruchome i martwe, całe drzewo genealogiczne much i insektów wyrosłe w tym oknie, rozgałęzione powolną wędrówką po szybach, rozmnożone pokolenia tych misternych skrzydlaczy, błękitnych, metalicznych i szklanych. Na wystawach sklepowych łopocą cicho w gorącym powiewie wielkie, jasne, ślepe markizymarkiza --- ruchomy daszek z płótna chroniący przed słońcem. i płoną w blasku pasiasto i falisto. Martwy sezon panoszy się na pustych placach, na wymiecionych przez wiatr ulicach. Dalekie horyzonty wezbrane ogrodami stoją w blasku nieba, olśnione i nieprzytomne, jak gdyby dopiero co zleciały ogromną, jaskrawą płachtą z pustkowi niebieskich --- jasne, płonące, poszarpane od lotu --- i za chwilę już zużyte, czekają na nowy ładunek blasku, w którym się odnawiają. W te dni cóż robić, dokąd uciec od żaru, od ciężkiego snu, który się wali zmorą na piersi w gorącej godzinie południa? W te dni, bywało, matka wynajmowała powóz i wyjeżdżaliśmy wszyscy stłoczeni w jego czarnym pudle --- subiekcisubiekt (daw.) --- sprzedawca w sklepie. na koźlekozioł --- tu: siedzenie dla woźnicy. z tobołkami, lub uczepieni resorów --- za miasto, na ,,Górkę". Wjeżdżaliśmy w pagórkowaty, falisty krajobraz. Kareta długo gramoliła się samotnie w upale między garbami pól, ryjąc się w złotym i gorącym pyle gościńca. Grzbiety koni natężały się wypukło, lśniące zady kłębiły się pracowicie, otrzepywane co chwilę przez puszyste uderzenia chwostówchwost (daw.) --- ogon.. Obręcze toczyły się powoli, kwiląc na osiach. Landaralandara --- ciężka i duża kareta podróżna; pot.: niezgrabny pojazd. mijała płaskie pastwiska zasiane kretowiskami, wśród których rozkładały się szeroko krowy --- rosochate i rogate --- ogromne nieforemne bukłakibukłak --- skórzany worek do przewożenia płynów. pełne gnatów, sęków i sterczynsterczyna (archit.) --- dekoracyjny element w postaci smukłej wieżyczki, umieszczany na przyporze, wieńczący ścianę szczytową lub skarpę.. Leżały monumentalnie, jak kurhany, w spokojnym ich spojrzeniu odbijały się dalekie, płynące horyzonty. Zatrzymywaliśmy się wreszcie na ,,Górce", przy karczmie murowanej i szerokiej. Stała samotnie na dziale wód, odcinając się na niebie rozłożystym dachem, na wyniosłej granicy dwóch opadających połaci. Konie dobijały z trudem do wysokiej krawędzi, ustawały same w zamyśleniu, jakby na rogatce dzielącej dwa światy. Za tą rogatką otwierał się widok na rozległy krajobraz, pocięty gościńcami, wyblakły i opalizującyopalizujący --- mieniący się kolorami jak opal. jak blady gobelingobelin --- tkanina dekoracyjna przedstawiająca jakąś scenę na podobieństwo obrazu., owiany ogromnym powietrzem, błękitnym i pustym. Powiew wstawał z tej dalekiej, falistej równiny, podnosił koniom grzywy na karkach i płynął pod niebem wysokim i czystym. Tu zatrzymywaliśmy się na noc, albo też ojciec dawał znak i wjeżdżaliśmy w ten kraj rozległy, jak mapa, rozgałęziony szeroko gościńcami. Przed nami na dalekich i krętych drogach posuwały się ledwie widoczne w tym oddaleniu powozy, które nas wyprzedziły. Ciągnęły jasnym gościńcem wśród czereśni wprost do małego jeszcze wówczas zdrojowiska przytulonego w wąskiej lesistej dolinie pełnej źródlanych szmerów, cieknącej wody i listnych szelestów. W tych dniach dalekich powzięliśmy po raz pierwszy z kolegami ową myśl niemożliwą i absurdalną, ażeby powędrować jeszcze dalej, poza zdrojowisko, w kraj już niczyj i boży, w pogranicze sporne i neutralne, gdzie gubiły się rubieże państw, a róża wiatrów wirowała błędnie pod niebem wysokim i spiętrzonym. Tam chcieliśmy się oszańcować, uniezależnić od dorosłych, wyjść zupełnie poza obręb ich sfery, proklamować republikę młodych. Tu mieliśmy ukonstytuować prawodawstwo nowe i niezależne, wznieść nową hierarchię miar i wartości. Miało to być życie pod znakiem poezji i przygody, nieustannych olśnień i zadziwień. Zdawało się nam, że trzeba tylko rozsunąć bariery i granice konwenansówkonwenans --- ogólnie przyjęta w danym środowisku norma zachowania, obyczaj towarzyski., stare łożyska, w które ujęty był bieg spraw ludzkich, ażeby w życie nasze włamał się żywioł, wielki zalew nieprzewidzianego, powódź romantycznych przygód i fabuł. Chcieliśmy poddać nasze życie temu strumieniowi fabulizującego żywiołu, natchnionemu przypływowi dziejów i zdarzeń i dać się ponieść tym wezbranym falom, bezwolni i jemu tylko oddani. Duch natury był w gruncie rzeczy wielkim bajarzem. Z jej sedna wypływała niewstrzymanym strumieniem swadaswada --- płynność i łatwość w wypowiadaniu się. fabuł i powieści, romansów i epopei. Cała wielka atmosfera pełna była tłoczących się wątków fabularnych. Trzeba było tylko nastawić sidła pod niebem pełnym fantomów, wbić pal, grający na wietrze, a już trzepotały dookoła wierzchołka złowione strzępy powieści. Theatrum mundiPostanowiliśmy stać się samowystarczalni, stworzyć nową zasadę życia, ustanowić nową erę, jeszcze raz ukonstytuować świat na małą skalę wprawdzie, dla nas tylko, ale podług naszego gustu i upodobania. Miała to być forteca, blockhausblokhauz (niem. Blockhaus) --- schron bojowy lub ufortyfikowany budynek, przeznaczony do samodzielnej obrony ze wszystkich stron; przen.: duży budynek o prostej budowie, zwłaszcza betonowy., ufortyfikowana placówka opanowująca okolicę --- na wpół twierdza, na wpół teatr, na wpół laboratorium wizyjne. Cała natura miała być wprzęgnięta w jego orbitę. Jak u Szekspira, teatr ten wybiegał w naturę, niczym nie ograniczony, wrastający w rzeczywistość, biorący w siebie impulsy i natchnienie z wszystkich żywiołów, falujący z wielkimi przypływami i odpływami naturalnych obiegów. Tu miał być punkt węzłowy wszystkich procesów przebiegających wielkie ciało natury, tu miały wchodzić i wychodzić wszystkie wątki i fabuły, jakie majaczyły się w jej wielkiej i mglistej duszy. Chcieliśmy, jak Don Kichot, wpuścić w nasze życie koryto wszystkich historyjhistoryj --- dziś D. lm: historii. i romansów, otworzyć jego granice dla wszystkich intryg, zawikłań i perypetyjperypetyj --- dziś D. lm: perypetii., jakie zawiązują się w wielkiej atmosferze przelicytowującej się w fantastycznościach. Marzyliśmy o tym, by okolica była zagrożona nieokreślonym niebezpieczeństwem, przesiana tajemniczą grozą. Przed tym niebezpieczeństwem i przed tą trwogą znajdowaliśmy w naszej fortecy bezpieczny schron i azylumazylum (daw., z łac. asylum) --- azyl, miejsce bezpiecznego schronienia.. Więc okolicę przebiegały stada wilków, bandy rozbójników wałęsały się po lasach. Planowaliśmy zabezpieczenia i fortyfikacje, przygotowywali się do oblężenia pełni rozkosznych dreszczyków i przyjemnej trwogi. Bramy nasze wchłaniały zbiegów spod noży zbójeckich. Znajdowali u nas przytułek i bezpieczeństwo. Zajeżdżały przed nasze bramy w galopie kolasykolasa --- lekki, odkryty pojazd konny, podobny do bryczki. ścigane przez dzikie bestie. Gościliśmy dostojnych i tajemniczych nieznajomych. Gubiliśmy się wśród domysłów, pragnąc przeniknąć ich incognitoincognito (z łac.) --- zatajanie swojego nazwiska, tożsamości.. Wieczorami gromadzili się wszyscy w wielkim halluhall --- duży, reprezentacyjny korytarz., przy świetle migotliwych świec, słuchaliśmy kolejnych historyj i zwierzeń. W pewnej chwili intryga przenikająca te opowiadania występowała z ram narracji, wchodziła między nas --- żywa i głodna ofiar, wplątując nas w swój wir niebezpieczny. Niespodziane odpoznania, nagłe rewelacje, nieprawdopodobne spotkanie wkraczały w nasze prywatne życie. Traciliśmy grunt pod nogami, zagrożeni perypetiami, któreśmyktóreśmy (...) rozpętali --- konstrukcja z ruchomą końcówką czasownika: które rozpętaliśmy. sami rozpętali. Z dali dochodziło wycie wilków, deliberowaliśmy nad romantycznymi zawikłaniami, na wpół wciągnięci sami w ich wiry, podczas gdy za oknem szumiała niezgłębiona noc, pełna niesformułowanych aspiracyjaspiracyj --- dziś D. lm: aspiracji., żarliwych i nie objętych zwierzeń, bezdenna, niewyczerpana, w sobie samej tysiąckrotnie zaplątana. Nie bez przyczyny powracają dziś te dalekie marzenia. MarzeniePrzychodzi na myśl, że żadne marzenie, choćby nie wiedzieć jak absurdalne i niedorzeczne, nie marnuje się w wszechświecie. W marzeniu zawarty jest jakiś głód rzeczywistości, jakaś pretensja, która zobowiązuje rzeczywistość, rośnie niedostrzegalnie w wierzytelność i w postulat, w kwit dłużnykwit dłużny --- wystawione przez dłużnika pokwitowanie zaciągnięcia długu., który domaga się pokrycia. Dawno wyrzekliśmy się naszych marzeń o twierdzy, a oto po latach znalazł się ktoś, kto je podchwycił, wziął na serio, ktoś naiwny i wierny w duszy, kto je przyjął dosłownie, za dobrą monetę, wziął do ręki, jak rzecz prostą i nieproblematyczną. Widziałem go, mówiłem z nim. Miał oczy nieprawdopodobnie błękitne, niestworzone do patrzenia, tylko do bezdennego zniebieszczania się w marzeniu. Opowiadał, że gdy przybył w te okolice, o których mówię, w ten kraj anonimowy, dziewiczy i niczyj --- zapachniało mu od razu poezją i przygodą, ujrzał w powietrzu gotowe kontury i fantom mitu zawieszone nad okolicą. Odnalazł w atmosferze przeformowane kształty tej koncepcji, plany, elewacje i tablice. Usłyszał wezwanie, głos wewnętrzny, jak NoeNoe --- postać biblijna; przed zesłanym na ziemię niszczycielskim potopem z rozkazu Boga zbudował według szczegółowych wskazówek arkę (rodzaj statku), dzięki której uratował swoją rodzinę oraz po parze każdego rodzaju zwierząt., gdy otrzymał rozkazy i instrukcje. Nawiedził go duch tej koncepcji zbłąkany w atmosferze. Proklamował republikę marzeń, suwerenne terytorium poezji. Na tylu a tylu morgachmorga a. mórg --- daw. miara powierzchni gruntu, około 0,5 ha. ziemi, na płachcie krajobrazu rzuconej między lasy, ogłosił panowanie niepodzielne fantazji. Wytyczył granice, położył fundamenty pod twierdzę, zamienił okolicę w jeden ogromny ogród różany. Pokoje gościnne, cele samotnej kontemplacji, refektarzerefektarz --- jadalnia w klasztorze lub w innej instytucji kościelnej., dormitoriadormitorium --- sypialnia w klasztorze, zakładzie wychowawczym lub internacie., biblioteki... samotne pawilony wśród parku, altany i belwederybelweder a. belwederek (z wł. belvedere: piękny widok) --- pawilon ogrodowy z widokiem na okolicę.... Kto goniony przez wilki albo zbójców dowlecze się do bram tej twierdzy --- jest uratowany. Wprowadzają go w triumfie, zwlekają zakurzoną odzież. Odświętny, błogi i szczęśliwy wstępuje w elizejskieelizejski --- właściwy dla Pól elizejskich, wg mit gr. szczęśliwego miejsca, w którym po śmierci przebywają dusze ludzi, którzy na to zasłużyli swoim życiem. wianie, w różaną słodycz powietrza. Daleko za nim pozostały miasta i sprawy, dni i ich gorączka. Wszedł w nową, odświętną, lśniącą prawidłowość, strącił ze siebie, jak skorupę, własne ciało, zrzucił maskę grymasu przyrosłą do twarzy, przepoczwarczył się i wyzwolił. Błękitnooki nie jest architektem, jest raczej reżyserem. Reżyserem krajobrazów i sceneryjsceneryj --- dziś D. lm: scenerii. kosmicznych. Kunszt jego polega na tym, że podchwytuje intencje natury, że umie czytać w jej tajnych aspiracjach. Bo natura pełna jest potencjalnej architektury, projektowania i budowania. Cóż innego robili budowniczowie wielkich stuleci? Podsłuchiwali szeroki patos rozległych placów, dynamiczną perspektywiczność dali, milczącą pantominę symetrycznych alei. Na długo przed WersalemWersal --- wspaniały zespół pałacowy z kompleksem ogrodowo-parkowym, powstały pod Paryżem z polecenia Ludwika XIV; od 1682 do 1789 stanowił rezydencję królów francuskich. układały się obłoki na rozległych niebach wieczorów letnich w rozbudowane szeroko eskorialeeskorial --- tu: wielki pałac, od Escorialu, monumentalnego renesansowego zespołu pałacowo-klasztornego w pobliżu Madrytu, zbudowanego w latach 1563--84 przez Filipa II., rezydencje napowietrzne i megalomaniczne, próbowały się w inscenizacjach, w spiętrzeniach, w arrangementacharrangement (fr.) --- urządzenie czegoś, kompozycja, układ. ogromnych i uniwersalnych. To wielkie teatrumteatrum (łac.) --- teatr, przedstawienie. nie objętej atmosfery niewyczerpane jest w pomysłach, w planowaniu, w napowietrznych preliminarzachpreliminarz --- projekt budżetu państwa lub instytucji; tu przenośnie. --- halucynuje architekturę ogromną i natchnioną, urbanistykę obłoczną i transcendentalnątranscendentalny --- przekraczający poznanie zmysłowe, pozazmysłowy, nadnaturalny.. Dzieła ludzkie mają tę właściwość, że, ukończone, zamykają się w sobie, odcinają od natury, stabilizują się na własnej zasadzie. Dzieło Błękitnookiego nie wystąpiło z wielkich związków kosmicznych, tkwi w nich, do połowy uczłowieczone, jak centaurcentaur (mit. gr.) --- stworzenie z ludzkim tułowiem na końskim korpusie., wprzęgnięte w wielkie periody natury, nie gotowe jeszcze i rosnące. Błękitnooki zaprasza wszystkich do kontynuacji, do budowania, do współtwórczości --- jesteśmy wszak wszyscy z natury marzycielami, braćmi spod znaku kielnijesteśmy wszak (...) braćmi spod znaku kielni --- zapewne aluzja do wolnomularstwa (masonerii), elitarnego ruchu głoszącego braterstwo wszystkich ludzi; wolnomularze odwoływali się do symboliki związanej z budowaniem i dawnymi murarzami, m.in. posługiwali się znakiem kielni., jesteśmy z natury budowniczymi...