Schiller, Fryderyk Nurek Kamiński, Jan Nepomucen Kotwica, Wojciech Kozioł, Paweł Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Liryka Ballada Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Fundację Nowoczesna Polska z książki udostępnionej przez Dorotę Kowalską. Wydano z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej. Eine Publikation im Rahmen des Projektes Wolne Lektury. Die digitale Reproduktion wurde von der Stiftung Fundacja Nowoczesna Polska anhand eines Exemplars aus der Sammlung von Dorota Kowalska ausgeführt. Herausgegeben mit finanzieller Unterstützung der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-nurek Fryderyk Schiller, Ballady, tłum. K. Brodziński, W. Chłędowski i in., wyd. Nasza Księgarnia, Warszawa 1954. Domena publiczna - Adam Mickiewicz, zm. 1855 1926 xml text text 2013-09-09 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5742.jpg Cascade, Goultard@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5742 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/schiller-nurek.pdf ISBN-978-83-288-0854-6 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/schiller-nurek.html ISBN-978-83-288-1828-6 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/schiller-nurek.txt ISBN-978-83-288-2783-7 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/schiller-nurek.epub ISBN-978-83-288-3850-5 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/schiller-nurek.mobi ISBN-978-83-288-4936-5 ISBN application/x-mobipocket-ebook DCA FS 6RA 1DFG 3ML Król postanawia sprawdzić odwagę swoich rycerzy i giermków, a także zbadać tajemniczą otchłań wodną --- w tym celu wrzuca w nią drogocenny puchar i obiecuje go jako nagrodę temu, kto go z wody wydobędzie. Żywioł jednak przeraża obecnych mężów. Znajduje się jednak jeden chętny do skoku. Młody, skromny chłopak śmiało nurkuje w wodzie. Choć wszyscy, którzy obserwują jego poczynania, nie wierzą, że uda mu się wydostać na powierzchnię, młodzieniec wkrótce wynurza się ze znalezionym pucharem. Opowiada królowi o niebezpieczeństwach, które czyhały w wodnej otchłani. Król postanawia dać mu kolejne zadanie --- jeśli zgodzi się zanurkować raz jeszcze, by poznać tę grozę, da mu tytuł rycerski i rękę swojej córki. Czy młodzieniec podejmie wyzwanie? Ballada Fryderyka Schillera Nurek powstała w 1797 roku. Fryderyk Schiller to niemiecki poeta, filozof, dramaturg drugiej połowy XVIII wieku. Był przedstawicielem tzw. okresu Sturm und Drang, czyli Burzy i naporu. Zasłynął przede wszystkim jako autor Zbójców, Dziewicy Orleańskiej i Ody do radości. Jego twórczość była inspiracją m.in. dla Adama Mickiewicza. Fryderyk Schiller Nurek Król«Rycerz lub giermek, kto z męskiej ochoty/ W tej się otchłani zanurzyć ośmieli?/ Oto w nią rzucam puchar szczerozłoty,/ Już go połknęła czarna paszczpaszcz --- dziś popr. forma M.lp: paszcza. topieli./ Kto mi ten puchar wydobędzie z wody,/ Weźmie go w darze, jako znak nagrody!» Król tak ogłasza i w tej samej porze/ Ze szczytu skośnej, chropowatej skały,/ Co się w otwarte wychyliła morze,/ Ciska w głąb puchar, między wściekłe waływał (daw.) --- fala../ «Któż się odważy, powtarzam pytanie,/ Poznać i zgłębić te wodne otchłanie?» Słyszy to orszak giermków i rycerzy/ I wszyscy milczą bojaźnią przejęci,/ Bezdenność morza każdy okiem mierzy,/ Lecz puchar zyskać żaden nie ma chęcipuchar zyskać żaden nie ma chęci --- dziś popr.: żaden nie ma chęci zyskać pucharu../ A król się pyta po trzeci raz znowu:/ «Nie maszmasz --- bezosobowa forma czasownika. nikt serca do tego połowu?» Strach, OdwagaWszyscy zostają w milczeniu głębokiem:/ Wtem stąd, gdzie giermków strwożonych drużyna,/ Skromny młodzieniec śmiałym idzie krokiem,/ Zrzuca pas z siebie, żywożywo (daw.) --- szybko. płaszcz odpina;/ A ta odwaga wkoło przestrach szerzy,/ Zdziwia niewiasty i mężnych rycerzy. Młodzieniec staje na pochyłej skale,/ W otwartą przepaść mocno wlepia oczy,/ Wtem wir te same, które połknął, fale/ Z okropnym rykiem na powierzchnię toczy/ I jakby gromem bijąc zawierucha,/ Z czarnej zatoki straszny wał wybucha. I wre, i kipi, i huczy, i pryska/ Właśnie jak woda, gdy się z ogniem zetrze,/ Aż pod obłoki szumną pianą ciska,/ Dmą się bez końca bałwany w powietrze,/ Niewyczerpany miecie wał przestworze,/ Jak gdyby z morza miało powstać morze. Wszelako wściekłość skromić się poczyna,/ A z białej piany, razem, niespodzianie,/ Rozziewa paszczę czarna rozpadlina/ Bezdenna, jakby szła w piekieł otchłanie:/ Kręcą się fale i warczą w zatopie,/ Wir je w głąb ciągnie i skwapliwieskwapliwie (daw.) --- chętnie. żłopie. Tu się, nim wybuch znowu wrócić zdoła,/ Młodzieniec boskiej poleca obronie/ I... przeraźliwy słychać krzyk dokoła./ Już się zanurzył, już w odmęcie tonie:/ Pełna tajemnic paszcza się zamyka,/ Odważny nurek z oczu nagle znika. Wrazwraz (daw.) --- zaraz. na powierzchni panuje milczenie,/ Pod wodą tylko stęka huk daleki,/ Dokoła słychać głębokie westchnienie:/ «Dzielny młodzieńcze, zginąłeś na wieki!»/ Wir coraz niżej wyje po głębinie,/ Każdy drżąc czeka, czy nurek wypłynie. KrólGdybyś koronę chciał rzucić w te tonie/ I rzekł: kto zdoła wydobyć ją z wody,/ Zostanie królem, osiędzie na tronie,/ Ja bym tak drogiej wyrzekł się nagrody,/ Bo co ta przepaść w swej głębi ukrywa,/ Tego nie powie żadna dusza żywa. Nieraz od wiru pochwycona nawanawa (daw.) --- okręt./ Skryje się nagle w tej strasznej głębiźnie,/ Lecz grób żarłoczny łupu nie oddawa,/ Ledwie się czasem jaki szczętszczęt --- dziś: szczątek. wyśliźnie./ Tu coraz bliżej odzywa się burza/ I mocniej ryczy, i już się wynurza. I wre, i kipi, i huczy, i pryska/ Właśnie jak woda, gdy z ogniem się zetrze,/ Aż pod obłoki szumną pianą ciska,/ Dmą się bez końca bałwany w powietrze/ I jakby gromem bijąc zawierucha,/ Z czarnej zatoki straszny wał wybucha. I oto z ciemnych nurtów topieliska/ Coś się wybija bielszego od śniegu,/ Wywija ramię, jasnym grzbietem łyska/ I co ma siły porzeporze się --- przedziera się. się do brzegu./ Aż to on! Puchar trzyma w lewej dłoni,/ Już nim wywija, wyskakuje z toni. Oddycha długo, oddycha głęboko,/ Światło dnia wita i modły zasyła./ Krzyk się radośny rozlega szeroko:/ «Żyje, ach żyje! Otchłań go wróciła!/ Z mokrego grobu, z przepaścistej wody/ Wydobył duszę, powrócił bez szkody!» On się przez natłok przebija do króla/ I śród okrzyków pada na kolana:/ «Oto jest puchar, spełniona twa wola!»/ A król znak daje: córa ukochana/ Aż pod wierzch w puchar nalewa mu wina;/ Tu dzielny młodzian tak mówić zaczyna: «NiebezpieczeństwoŻyj długo, królu! Niech szczęścia używa,/ Kto tu oddycha i widzi dzień miły!/ Lecz tam pod wodą mieszka śmierć straszliwa./ Bogów doświadczać jest zamiar nad siły!/ Próżno chce człowiek odkryć to przemocą,/ Co oni grozą pokryli i nocą. Gdy mnie wir chwycił, piorunem leciałem,/ Wtem rwący strumień spod wodnej opoki/ Wściekłym na poprzecz buchnął na mnie wałem,/ Wraz mnie ujęły podwójne potoki/ I bystrym pędem, wylękłego strachem,/ Kręciły w koło potężnym zamachem. Tu Bóg, któremu me usta zdrętwiałe/ W tej strasznej trwodze zasyłały śluby,/ Wskazał mi z głębi w bok sterczącą skałę,/ Jąłemjąć (daw.) --- chwycić. się chyżochyżo (daw.) --- szybko. i uszedłem zguby./ Tu się i puchar zaplątał w koralach/ I tak w bezdennych nie zaginął falach. PotwórBo jeszcze bardzo głębokie przestrzenie/ Kryła pode mną szkarłatna powłokaszkarłatna powłoka --- tu: rafy.,/ A choć tu wieczne mieszkało uśpienie,/ Przecież widziałem z wstrętem mego oka,/ Że smoki, żmije i różne poczwary/ W piekielnej paszczy snuły się jak mary. W najszkaradniejsze pozwijane kłęby,/ Rojem kipiały okropne straszydła:/ To roch kolczasty, to tracz ostrozęby,/ To młot, potwora straszna i obrzydła;/ Kły wyszczerzając, już się ku mnie wlekła/ Morska hiena, haj, poczwara wściekła. Tam ja wisiałem, okropnością drżącyokropnością drżący --- drżący z powodu okropności.,/ Ludzkiej pomocy całkiem pozbawiony,/ Między potwory jeden czuciem tchnący,/ W strasznej samociesamota --- samotność., śmiercią otoczony,/ W głębokiej puszczy, śród gadu łożyska,/ Gdzie ludzkiej mowy odgłos się nie wciska. Tak zostawałem w okropnej obawie./ Aż tu coś pełznie, sto pomyka członków,/ Chce mnie pochwycić; ja, bez zmysłów prawie,/ Puszczam się jętych korala korzonków!/ Wnet mnie z wściekłością chwyta woda wrząca,/ Ale, na szczęście, do góry wytrąca». Król go wysłuchał z wielkim podziwieniem,/ A potem rzecze: «Weź ten puchar złoty!/ I tym cię jeszcze obdarzę pierścieniem,/ W którym, jak widzisz, są drogie klejnoty,/ Gdy znowu wskoczysz i powiesz dokładnie,/ Co tam w tym wirze ukrywa się na dnie». Słyszy to córka nadobna i tkliwa:/ «Ach! Drogi ojcze --- rzecze rozczulona ---/ Niech ci się srogich igrzyskigrzysko (daw.) --- zabawa. nie zachciwa!/ Co on wykonał, żaden nie wykona,/ A gdy większego męstwa chcesz w ofierze,/ Rozkaż, niech giermka zawstydzą rycerze». Ale tej prośby król nie ma na względzie,/ Porywa puchar, w przepaść wiru ciska:/ «Jeśli go śmiałość twoja wydobędzie,/ Staniesz się godnym rycerza nazwiska/ I z tą, co teraz mej litości wzywa,/ Dziś jeszcze ślubne złączą cię ogniwa». To go przenika, jakby błyskawica,/ Z ócz mu się iskrzy, odwagą goreje,/ Spojrzy na przedmiot, bardziej się zachwyca,/ Widzi, jak płoniepłonąć --- tu: czerwienić się., mieni się i mdleje!/ Piękność nagrody wzmaga w nim żądanie,/ Po śmierć lub życie rzuca się w otchłanie! Śmierć bohaterskaŻe wybuch wraca, słychać to z daleka,/ Ogromnym hukiem ogłasza się wprzody,/ Królewna z łzami schyla się i czeka:/ Wszystkie a wszystkie powracają wody,/ Toczą się w górę, toczą w głąb powodzie,/ Ale młodzieniec zostaje na spodzie. Przekład Jana Nepomucena KamińskiegoKamiński, Jan Nepomucen (1777--1855) --- założyciel, dyrektor i reżyser pierwszego teatru stałego we Lwowie; autor wielu przekładów i utworów oryginalnych; najważniejszy z nich to dramat Zabobon, czyli Krakowiacy i górale --- pomyślany jako druga część Krakowiaków i górali Wojciecha Bogusławskiego).