Krasicki, Ignacy Szczęśliwość filutów http://www.wolnelektury.pl/lektura/satyry-czesc-pierwsza Sekuła, Aleksandra Hernas, Marcin Fundacja Nowoczesna Polska Oświecenie Epika Satyra Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-pierwsza-szczesliwosc-filutow http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=3761&from=&from=generalsearch&dirids=1&lang=pl Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958 Domena publiczna - Ignacy Krasicki zm. 1801 1872 xml text text 2008-02-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/972.jpg the weekend according to my iPhone 6, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/972 Ignacy Krasicki Satyry, Część pierwsza Szczęśliwość filutów ,,Rok się skończył, winszować tej pory należy”./ ,,Komu?” ,,Wszystkim”. ,,Niech Jędrzej z winszowaniem bieży;/ Jędrzej, co to zmyśloną wziąwszy na się postać,/ Szuka, gdzie by się wkręcić lub zysk jaki dostać,/ A przedajnym językiem, drogi albo tani,/ Jak zgodzą, jak zapłacą, tak chwali lub gani./ Albo Szymon, miłośnik ludzkiego rodzaju,/ Co złych i dobrych współem chwaląc dla zwyczaju,/ Gdy cnotę i występki równą szalą mierzy,/ Tyle zyskał w rzemiośle, że mu nikt nie wierzy./ Niechaj tacy winszują; ja milczę”. ,,Źle czynisz./ Alboż wszystkich zarówno potępiasz i winisz?/ Alboż wszystkim źle życzysz?” ,,Owszem, dobrze życzę./ Są cnotliwi; a chociaż niewiele ich liczę,/ Chociaż ledwo ten rodzaj w złych się stokustok --- stek, zbiorowisko. zmieści,/ Są dobrzy i w płci męskiej, są i w płci niewieściej”./ ,,Więc im winszuj!” Cnota, Los, Szczęście,,A jakaż winszować przyczyna?”/ ,,Stary się rok zakończył, a nowy zaczyna”./ ,,Cóż mam dobrym powiedzieć? W starym ucierpieli,/ I w przyszłym cierpieć będą zapewne musieli./ Nie kończy się poczciwych niefortunaniefortuna --- niepowodzenie. z rokiem,/ Rzadko się cnota szczęsnym ucieszy wyrokiem./ Do was więc mowę zwracam, sztucznisztuczny --- chytry, przebiegły., a ostrożni,/ Filuty oświecone i jaśnie wielmożni,/ Wielmożni i szlachetni z zgrają waszą całą,/ Winszuję, że w tym roku dobrze się udało./ Coście tylko pragnęli, wszystko wam los zdarzył,/ Wyście się tam ogrzali, gdzie się drugi sparzył./ FortunaFortuna --- ,,bogini szafująca złem i dobrem, szczęściem i nieszczęściem. Wyobrażają Fortunę ślepą i łysą, nigdy nie siedzącą, ale skwapliwą do biegu, mającą skrzydła u nóg, jedną nogą stojącą na kole szybko obracającym się, drugą na powietrzu”. (P. Chompre, Słownik mytologiczny)., której koło ustawnieustawnie --- nieustannie. się toczy,/ Była ślepą dla innych, dla was miała oczy./ Więc winszuję wszem wobec, każdemu z osobna,/ Tobie najprzód, którego dziś postać ozdobna,/ Którego oko śmiałe, a czoło jak z miedziczoło jak z miedzi --- wytarte, bezwstydne.,/ W twoich progach los spoczął i Fortuna siedzi,/ Płyną ci dni pomyślne, a przędziarka KlotoKloto --- jedna z trzech Park (Moir). ,,Prządkami ich życia ludzkiego czyniła starożytność pod alegorią wyrażając, iż najstarsza z nich Klotho trzyma w ręku kądziel i pasmo wije życia ludzkiego”. (Zbiór potrzebn. wiad.)./ Pasmo życia nawija na jedwab i złoto./ Gdzie stąpisz, wszystko w kwiecie, gdzie wspojźrzysz, w owocach,/ A gdy bierzesz spoczynek w twych rozkosznych nocach,/ Ty śpisz, a szczęście czujeczuć --- czuwać.. Brzęczą złota trzosy,/ Wrzask cię chwały otacza, a podchlebne głosy,/ Im bardziej natężone, im ogromniej wrzeszczą,/ Tym wdzięczniej słuch twój mocniąmocnić --- wzmacniać., uszy twoje pieszczą./ Umiesz słyszeć, coć miło, na przymówkę głuchy,/ A gdy czasem mniej wdzięczne zalecą podsłuchy,/ Umiesz i niedosłyszeć. Talent dziwny, rzadki!/ Takie więc szczęścia twego gdy widzę zadatki,/ Winszuję ci. A najprzód, żeś ocalał zdrowo;/ Wieluż za mniej los srogi ukarał surowo,/ A bardziej sprawiedliwość, której wiek zepsuty/ Nie zna teraz, a przeto szczęśliwe filuty./ Winszuję, jak ty inszym, że tobie nie mierzą;/ Winszuję, żeś choć zdradził, przecież jeszczeć wierzą;/ Winszuję, żeś choć okradł, nie każą ci wracać,/ Możesz łupu zdartego, na co chcesz, obracać;/ Jest więc czego winszować. A tobie, Konstanty,/ Coś się zgrał na wsie, weksle, pieniądze i fantyfanty --- cenne przedmioty, tu: dane w zastaw.,/ Przecież grasz, czego srogi los niegdy pozbawił,/ Przemysł sztucznyprzemysł sztuczny --- przemyślność, spryt. to zleczył, fortunę poprawił,/ Odzyskałeś, coś przegrał, już brzękasz wygraną,/ Winszuję, że cię na złym dziele nie złapano./ A tobie, panie Pawle, jest czego winszowaćA tobie, panie Pawle... --- w ,,niejasnym” sformułowaniu zarzutu możemy się domyślać, że mowa tu o nowobogackich w rodzaju kamerdynera królewskiego Ryxa, który za intymne usługi oddane królowi został krociowym panem i starostą piaseczyńskim.:/ Przed rokiem musiałeś się o szelągszeląg --- drobna moneta z miedzi wartości 1/3 grosza. turbować,/ Teraz kroćmi rachujesz. Jak to przyszło? --- Sztuka!/ Zyskałeś, cóżeś zyskał? Nowa to nauka!/ Nie powiem. I satyra nie ma być zbyt jasną./ Tak to nowe światełka wschodzą, stare gasną./ Panie Pietrze, a waszeć coś wskórał w tym roku?/ Utyłeś, więc winszuję dobrego obroku. A jak?/ Mamże powiedzieć czyli mam zasłaniać?/ Zasłonię; proszę jednak jejmości się kłaniaćproszę jednak jejmości się kłaniać --- aluzja do żony nowobogackiego, która zapewne przysporzyła mężowi fortuny zdobywając dla niego względy możnych../ A waść, panie Wincenty, coś majętność kupił/ Nie dawszy i szeląga? Czyś okradł, czyś złupił,/ Dość, że wioska już twoja. Niechaj płacze głupi;/ Po co nie był ostrożnym, już jej nie odkupi./ Zły też to był gospodarz, grunt leżał odłogiem,/ Pola były zarosły chwastem, łąki głogiem;/ Ty przemysłem naprawisz, coś zyskał fortelem,/ I tak się wysłużonym już obywatelem/ Staniesz twojej ojczyźnie. Tak pięknej przysługi/ Winszuję, a choćby się zgorszył może drugi,/ Że gardzisz skrupułami, winszuję i tego:/ Znak to jest mocnej duszy, umysłu wielkiego./ Gmin podły wnętrzna trwoga i sumnienie straszy./ Mędrcy! Wam dziękujemy, nauki to waszej/ Jest dzieło, że z nas każdy pozbył się wędzidła;/ Stawia dowcip przemyślny, śmiało teraz sidła,/ Kto w nie wpadnie, tym gorzej, że był nieostrożny:/ Śmieje się, co oszukał, a umysł nietrwożny,/ Wsparty kunsztem dowcipnym wygodnej nauki,/ Na dalsze się natęża i sidła, i sztuki./ Winszuję więc wam, ucznie dzisiejsi i przeszli,/ Winszuję, żeście nawet mistrzów waszych przeszli./ A wam co mam powiedzieć, cnotliwa hołotocnotliwa hołoto --- w ten sposób nazywa tu Krasicki, zapożyczając ironicznie terminu ze słownika filutów, ogół szlachty realizującej czynnie program obozu reform.?/ Dobrzy! Cierpieć wasz podział, ale cierpieć z cnotą./ Modnej maksym nauki że się nie trzymacie,/ Trzódko mała wśród łotrów, niewiele zyskacie./ Nie rozpaczajcie jednak. LosPatrzajcie, jak dalej/ Los tych, których rozpieścił, wesprze i ocali./ Rzadko się niepoczciwość tak, jak zacznie, kończy,/ CnotaA cnota, co się nigdy z chytrością nie łączy,/ Choć jej często dokuczą troski, niepokoje,/ Później, prawda, lecz lepiej wychodzi na swoje”.