Krasicki, Ignacy Świat zepsuty http://www.wolnelektury.pl/lektura/satyry-czesc-pierwsza Sekuła, Aleksandra Hernas, Marcin Fundacja Nowoczesna Polska Oświecenie Epika Satyra Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-pierwsza-swiat-zepsuty http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=3761&from=&from=generalsearch&dirids=1&lang=pl Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958 Domena publiczna - Ignacy Krasicki zm. 1801 1872 xml text text 2008-02-12 pol Ignacy Krasicki Satyry, Część pierwsza Świat zepsuty Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić,/ Wolno się na czasna czas --- czasowo, na pewien czas. żenić, wolno i rozwodzić,/ Godzi się kraść ojczyznę łatwą i powolną;/ A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno?J. Kleiner wskazuje na wyraźne pokrewieństwo tych wierszy z odpowiednimi wierszami pierwszej satyry Juwenalisa, który pisze: ,,Jaż tego nie uznam za godne oświetlenia lampą wenuzyńską (Horacjuszową)? Jaż tego nie miałbym poruszyć?” (J. Kleiner, Pierwszy cykl ,,Satyr” Krasickiego, [w książce:] O Krasickim i o Fredrze. Dziesięć rozpraw, Wrocław 1956, s. 59)./ PrawdaNiech się miota złość na cię i chytrość bezczelna ---/ Ty mów prawdę, mów śmiało, satyro rzetelna./ Ojciec, SynGdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo? gdzieście się podziały?/ Tuście niegdyś najmilsze przytulenie miały./ Czciły was dobre nasze ojcy i pradziady,/ A synowie, co w bitebite --- ubite, utarte. wstąpaćwstąpać --- wstępować. mieli ślady,/ Szydząc z świętej poczciwych swych przodków prostoty,/ Za blask czczego poloruczczy polor --- zewnętrzna, pozorna ogłada, elegancja. zamienili cnoty./ UpadekSłów aż nadto, a same matactwa i łgarstwa;/ Wstrętwstręt --- tu: odraza, opór wobec zła. ustał, a jawnego sprośność niedowiarstwa/ Śmie się targać na święte wiary tajemnice;/ Jad się szerzy, a źródło biorąc od stolice,/ Grozi dalszą zarazą. Pełno ksiąg bezbożnych,/ Pełno mistrzów zuchwałych, pełno uczniów zdrożnych;/ KobietaA jeśli gdzie się cnota i pobożność mieści,/ Wyśmiewa ją zuchwałość, nawet w płci niewieściej,/ Wszędzie nierząd, rozpusta, występki szkaradne./ Gdzieżeście, o matrony święte i przykładne?/ Gdzieżeście, ludzie prawi, przystojna młodzieży?/ Oślep tłuszcza bezbożna w otchłań zbytków bieży./ Co zysk podły skojarzył, to płochość rozprzęże;/ Wzgardziły jarzmem cnoty i żony, i męże,/ Zapamiętałe dzieci rodziców się wstydzą,/ Wadzą się przyjaciele, bracia nienawidzą,/ Rwą krewni łup sierocy, łzy wdów piją zdrajce,/ Oczyszcza wzgląd nieprawywzgląd nieprawy --- niesprawiedliwa opinia. jawne winowajcę./ Zdobycz wieków, zysk cnoty posiadają zdzierce,/ Zwierzchność bez poważenia, prawo w poniewierce./ Zysk serca opanował, a co niegdyś tajnatajna --- tajona, ukrywana.,/ Teraz złość na widokuna widoku --- jawna, publiczna., a cnota przedajna./ Duchy przodków, nadgrody cnót co używacie,/ Na wasze gniazdo okiem jeżeli rzucacie,/ Jeśli odgłos dzieł naszych was kiedy doleci,/ Czyż możecie z nas poznać, żeśmy wasze dzieci?/ Jesteśmy, ale z gruntu skażeni, wyrodni,/ Jesteśmy, ależ tego nazwiska niegodni./ To, co oni honorem, poczciwością zwali,/ My prostotąprostota --- prostactwo. ochrzcili; więc co szacowali,/ My tym gardziem, a grzecznośćgrzeczność --- układność. przenosząc nad cnotę,/ Dzieci złe, psujem ojców poczciwych robotę:/ Dobra była uprawa, lecz złe ziarno padło,/ Stądci teraz FeniksemFeniks --- niezwykłe, rzadkie zjawisko. Feniks był to mityczny ptak Egipcjan, który w pewnych odstępach czasu miał przelatywać z Arabii do Heliopolis (Egipt), aby w świątyni bożka słońca spłonąć na stosie, a następnie odrodzić się z popiołów. ,,O nim powiadano, jakoby ze wszystkich ptaków był najpiękniejszy i jeden szczególnie w swoim rodzaju”. (P. Chompre, Słowik mytologiczny [...] w polskim języku [...] od ks. Dominika Szybińskiego, wyd. 2, Warszawa 1784). prawie zgodne stadło:/ MałżeństwoZysk małżeństwa kojarzy, żartem jest przysięga,/ Lubieżność wspaja węzły, niestatek rozprzęgaKrasicki wskazuje na niebezpieczeństwo dość powszechnego współcześnie rozkładu instytucji małżeństwa. W czasach stanisławowskich niepomiernie rozmnożyły się rozwody, jeszcze w XVII w. dość rzadkie. Karpiński w Pamiętnikach tak zobrazował ówczesną sytuację obyczajową: ,,Rozpusta miasta Warszawy do tego stopnia przyszła, że w mieście tym (śmiało powiedzieć można) dziesięć razy więcej rozwodów było niżeli w Polsce i Litwie całej. Nawet już w zwyczaj między możniejszymi przy pisaniu ślubnych intercyz weszło, ażeby się która by strona rozwodzić chciała, to drugiej pewną sumę płacić obowiązaną była”. (F. Karpiński, Pamiętniki, Poznań 1844, s. 87).,/ Młodzież próżna naukipróżna nauki --- nie posiadająca nauk, niewykształcona., a rozpusty chciwa,/ Skora do rozwiązłości, do cnoty leniwa./ Zapamiętałezapamiętałe --- niebaczne. starcy, zhańbione przymioty,/ Śmieje się zbrodnia syta z pognębionej cnoty./ Wstyd ustał, wstyd, ostatnia niecnoty zapora;/ Złość zaraźna w swym źródle, a w skutkach zbyt sporaspora --- prędka.,/ Przeistoczyła dawny grunt ustaw poczciwych;/ Chlubi się jawna kradzież z korzyści zelżywych./ Nie masz jarzma, a jeśli jest taki, co dźwiga,/ Nie włożyła go cnota --- fałsz, podłość, intryga./ Płodzie szacownych ojców noszący nazwiska!/ Zewsząd cię zasłużona dolegliwość ściska;/ Sameś sprawcą twych losów. Zdrożne obyczaje,/ Klęska, PaństwoKrnąbrność, nierząd, rozpusta, zbytki gubią kraje./ Próżno się stanstan --- państwo. mniemaną potęgą nasrożył,/ Który na gruncie cnoty rządów nie założył./ Próżno sobie podchlebia. Ten, co niegdyś słynął,/ Rzym cnotliwy zwyciężał, Rzym występny zginął./ Nie Goty i Alany,,Alani --- naród Scytii. [...] Prokopiusz nazywa ich Gotami. [...] Naród ten dziki najwięcej pod namiotami przebywał, nauk i kunsztów nie znał, obyczajów był grubych, chciwości niepohamowanej. W wojnie byli biegłymi i nad zwyczaj podobnych sobie umieli karność i porządek zachowywać”. (Zbiór potrzebn. wiad.). Koczownicze te plemiona barbarzyńskie przez najazdy i podboje prowincji cesarstwa rzymskiego (I--V w.) przyczyniły się do jego upadku. do szczętu go zniosły:/ Zbrodnie, klęsk poprzedniki i upadków posły,/ Te go w jarzmo wprawiły; skoro w cnocie stygnął,/ Upadł --- i już się więcej odtąd nie podźwignął./ Był czas, kiedy błąd ślepy nierządem się chlubiłbłąd ślepy nierządem się chlubił --- aluzja do głoszonego przez szlachtę, szczególnie w epoce saskiej, hasła: ,,Polska nierządem stoi”../ Ten nas nierząd, o bracia, pokonał i zgubił,/ Ten nas cudzym w łup oddał, z nas się złe zaczęło;/ Dzień jeden nieszczęśliwyDzień jeden nieszczęśliwy --- mowa zapewne o zatwierdzeniu pierwszego rozbioru Polski przez sejm w dniu 30 IX 1773 r. zniszczył wieków dzieło./ Padnie słaby i leżeleże --- polegnie, zginie. --- wzmoże się wspaniały:/ Rozpacz --- podział nikczemnychpodział nikczemnych --- udziałem słabych, niedołężnych.!/ Ojczyzna, Burza, Obowiązek, Odwaga, WalkaWzmagają się waływały --- fale,/ Grozi burza, grzmi niebo; okręt nie zatonie./ Majtki zgodne z żeglarzem, gdy staną w obronie;/ A choć bezpieczniej okręt opuścić i płynąć,/ Poczciwej być w okręcie, ocalić lub zginąć.