Krasicki, Ignacy Pochwały milczenia http://www.wolnelektury.pl/lektura/satyry-czesc-druga Sekuła, Aleksandra Sobczyński, Mariusz Fundacja Nowoczesna Polska Oświecenie Epika Satyra Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-druga-pochwaly-milczenia http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=3761&from=&from=generalsearch&dirids=1&lang=pl Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958 Domena publiczna - Ignacy Krasicki zm. 1801 1872 xml text text 2008-02-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/970.jpg November 10th, slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/970 Ignacy Krasicki Satyry, Część druga Pochwały milczenia SłowoCo nie jest do istnościCo nie jest do istności --- to, czego nie możemy zaliczyć do rzeczy istniejących; to, czego się nie da wymierzyć ani zliczyć., co brak w liczby rzędzie,/ Tym mniemamy milczenie --- i jesteśmy w błędzie./ Pozór gogo --- je: milczenie. tak osądził, ale pozór zdradny./ Jest w nim przymiot istotny, jest przymiot dokładny;/ Zgoła jest rzeczą dobrą, zdatną, pożyteczną./ Pisarze i gadacze, znam waszą myśl sprzeczną,/ Przecież na was powstanę. Ty, co ci się marzy,/ Ty, co bredzisz, co zmyślasz, czasem ci się zdarzy,/ Że utrudzony krzykiem, którym drugich nudzisz,/ Umilkniesz, a że płochą powieścią nie trudzisz,/ Żeś dał uszom spoczynek, wielbią cię słuchacze,/ Oddawaj hołd milczeniu. KłamstwoWy, sławni matacze,/ Wy, szalbierze z rzemiosła, wy, zdrajcy z urzędu,/ Profesy dzieł nieprawych, wy, niegodni względu,/ Wy, co słowem, co piórem umiecie kaleczyć,/ Wy, których dziełem, trudem: łgać, zdradzać, złorzeczyć,/ Zbyt poznaniZbyt poznani --- przejrzani., milczycie, a głupi wam wierzy./ Hipokryty! wśród waszych wzdychań i pacierzy/ Zdradne milczenie wtenczas, gdy cnota nie milczy,/ Pod jagnięcym pozorem ukrywa jad wilczy./ CnotaWiecie, jak zdradniej milczyć niźli jawnie szczekać;/ Wiecie, a cnota jęczy: stąd zasługi tajnetajne --- zatajone przed społeczeństwem.,/ Stąd talenta w pogardzie, stąd dusze przedajne,/ Stąd nieszczęście poczciwych, a przeciw naturze/ Cnota w podłej siermiędze, występek w purpurze. Dworzanin, Maska, Podstęp, PozoryDworaki! w nieprawości wyćwiczeni szkole,/ Wy, co w sztucznej a zdradnej podstępów mozole/ Kładniecie cały polor, strzeżcie się widoku./ MaszkaMaszka --- maska; dawniej: maszkaron., coście przywdziali, patrzających wzroku/ Nie osłabi, odkryją zdradę omamienia./ Dusze podłe, nurzcie się w otchłaniach milczenia!/ Trwożliwa jest poczciwość: nie jest jej kunszt głuszyćnie jest jej kunszt głuszyć --- nie trudno zmusić ją do milczenia.,/ Jakże ją z zaniedbanych kryjówek wyruszyćwyruszyć --- wydobyć na światło dzienne.?/ Mógłbyś, Pawle, bo czujesz, choć pełen szkarady,/ Mógłbyś, bo masz czołgaczów, coś wysłał na zwiady,/ Mógłbyś, bo w twoim ręku los prawego człeka;/ CnotaCzegóż się cnota, Pawle, od ciebie doczeka?/ Milczeniem ją przytłumisz, więc skromna i cicha,/ Nieznajoma u dworów, narzeka i wzdycha./ Wzdycha nie tak o siebie, bo sobie wystarczy,/ Ale gdy na nią podstęp niegodziwy warczy,/ Gdy wydziera sposobność, aby zdatną była./ Jęczy, iż chcąc nie może, by uszczęśliwiła. Obywatel, OjczyznaNiegdyś służyć ojczyźnie hasłem było człeka./ Święte hasło, gdzieżeś jest? Zmilczane od wieka./ Odgłosie serc poczciwych, niezmazanejniezmazanej --- czystej, niepokalanej. duszy,/ Już się o nasze płoche nie obijasz uszy./ Dobrze milczyć, bo płacą; szukaj wpośród wiela ---/ Jest gmin, ale kto znajdzie w nim obywatela? Ksiądz, Obowiązek, Odwaga, PrawdaO wy, których powinność prawdę mówić jawnie,/ MocnićMocnić --- umacniać. słowo przykładem dzielnie a ustawnie,/ Milczenie was potępia, gdy myśl świecka trwoży:/ ReligiaŚwiętą śmiałość, bezwzględną, niesie zakon boży./ Zbyt trwożliwą roztropność nie godzicie z stanem:/ Znać, czuć, mówić, dać przykład --- to jest być kapłanem./ Milczenie, w skutkach bywasz złe, lecz nie w istocie;/ Zrzuć barwębarwa --- tu: cecha, znamię., co cię podli, a towarzysz cnocie --- W świetnym się blasku wydasz. ---SłowoCo nie jest do istnościCo nie jest do istności --- to, czego nie możemy zaliczyć do rzeczy istniejących; to, czego się nie da wymierzyć ani zliczyć., co brak w liczby rzędzie,/ Tym mniemamy milczenie --- i jesteśmy w błędzie./ Pozór gogo --- je: milczenie. tak osądził, ale pozór zdradny./ Jest w nim przymiot istotny, jest przymiot dokładny;/ Zgoła jest rzeczą dobrą, zdatną, pożyteczną./ Pisarze i gadacze, znam waszą myśl sprzeczną,/ Przecież na was powstanę. Ty, co ci się marzy,/ Ty, co bredzisz, co zmyślasz, czasem ci się zdarzy,/ Że utrudzony krzykiem, którym drugich nudzisz,/ Umilkniesz, a że płochą powieścią nie trudzisz,/ Żeś dał uszom spoczynek, wielbią cię słuchacze,/ Oddawaj hołd milczeniu. KłamstwoWy, sławni matacze,/ Wy, szalbierze z rzemiosła, wy, zdrajcy z urzędu,/ Profesy dzieł nieprawych, wy, niegodni względu,/ Wy, co słowem, co piórem umiecie kaleczyć,/ Wy, których dziełem, trudem: łgać, zdradzać, złorzeczyć,/ Zbyt poznaniZbyt poznani --- przejrzani., milczycie, a głupi wam wierzy./ Hipokryty! wśród waszych wzdychań i pacierzy/ Zdradne milczenie wtenczas, gdy cnota nie milczy,/ Pod jagnięcym pozorem ukrywa jad wilczy./ CnotaWiecie, jak zdradniej milczyć niźli jawnie szczekać;/ Wiecie, a cnota jęczy: stąd zasługi tajnetajne --- zatajone przed społeczeństwem.,/ Stąd talenta w pogardzie, stąd dusze przedajne,/ Stąd nieszczęście poczciwych, a przeciw naturze/ Cnota w podłej siermiędze, występek w purpurze. Dworzanin, Maska, Podstęp, PozoryDworaki! w nieprawości wyćwiczeni szkole,/ Wy, co w sztucznej a zdradnej podstępów mozole/ Kładniecie cały polor, strzeżcie się widoku./ MaszkaMaszka --- maska; dawniej: maszkaron., coście przywdziali, patrzających wzroku/ Nie osłabi, odkryją zdradę omamienia./ Dusze podłe, nurzcie się w otchłaniach milczenia!/ Trwożliwa jest poczciwość: nie jest jej kunszt głuszyćnie jest jej kunszt głuszyć --- nie trudno zmusić ją do milczenia.,/ Jakże ją z zaniedbanych kryjówek wyruszyćwyruszyć --- wydobyć na światło dzienne.?/ Mógłbyś, Pawle, bo czujesz, choć pełen szkarady,/ Mógłbyś, bo masz czołgaczów, coś wysłał na zwiady,/ Mógłbyś, bo w twoim ręku los prawego człeka;/ CnotaCzegóż się cnota, Pawle, od ciebie doczeka?/ Milczeniem ją przytłumisz, więc skromna i cicha,/ Nieznajoma u dworów, narzeka i wzdycha./ Wzdycha nie tak o siebie, bo sobie wystarczy,/ Ale gdy na nią podstęp niegodziwy warczy,/ Gdy wydziera sposobność, aby zdatną była./ Jęczy, iż chcąc nie może, by uszczęśliwiła. Obywatel, OjczyznaNiegdyś służyć ojczyźnie hasłem było człeka./ Święte hasło, gdzieżeś jest? Zmilczane od wieka./ Odgłosie serc poczciwych, niezmazanejniezmazanej --- czystej, niepokalanej. duszy,/ Już się o nasze płoche nie obijasz uszy./ Dobrze milczyć, bo płacą; szukaj wpośród wiela ---/ Jest gmin, ale kto znajdzie w nim obywatela? Ksiądz, Obowiązek, Odwaga, PrawdaO wy, których powinność prawdę mówić jawnie,/ MocnićMocnić --- umacniać. słowo przykładem dzielnie a ustawnie,/ Milczenie was potępia, gdy myśl świecka trwoży:/ ReligiaŚwiętą śmiałość, bezwzględną, niesie zakon boży./ Zbyt trwożliwą roztropność nie godzicie z stanem:/ Znać, czuć, mówić, dać przykład --- to jest być kapłanem./ Milczenie, w skutkach bywasz złe, lecz nie w istocie;/ Zrzuć barwębarwa --- tu: cecha, znamię., co cię podli, a towarzysz cnocie ---/ W świetnym się blasku wydasz. --- Pochlebstwo, WładzaO świętowymowne/ Wtenczas, gdy uszy podchlebstw wdziękom niewarowne,/ Niebezpieczeństwo, SłowoUszy pieszczone panów, do pochwał przywykłe,/ Za korzyść biorąc brzęki łudzące i znikłe,/ Słyszą pochwałę zbrodni, jak by cnotą była:/ Wieleż dzielnośćdzielność --- władza, siła. milczenia zbrodni poprawiła!/ Zdało się być przystępne, lecz umysł, co błądził,/ Świętą niemotę z czasem, czym była, osądził./ Serc niewinnych okraso, skromności i wstydzie,/ Nie daj się szerzyć słowom ku twojej ohydzie,/ Wznoś żądzeżądza --- żądanie. ku milczeniu, ażeby cię strzegło./ Mniej od miecza rażonych na placu poległo/ Niż tych, co w jadzie dzielne, w złych skutkach zamożnezamożne --- przemożne, potężne.,/ Zgubiło jedno słowo, wolnewolne --- swobodnie wypowiedziane, niehamowane., nieostrożne./ Upadek, Śmiech, ZbrodniaNiegdyś zbrodnią to było, co dziś żartem mienią./ Kobieta, UpadekPłochość z głupstwem nie znają, co wielbią i cenią:/ Nieszczęśliwie uwolnion od cnotliwej dziczy,/ Przywykł sprośnym wyrazom słuch czujny, dziewiczy./ Stąd młodsze gdy w ubite starszych wchodzą tropy,/ Pełno widziem MesalinMesalina --- słynna z rozpusty żona cesarza rzymskiego Klaudiusza, ,,dla niepowściągnionej rozwiązłości śmiercią ukarana od męża swego". (Zbiór potrzebnych wiadomości)., rzadkie PenelopyPenelopa --- żona Odyseusza, jednego z głównych bohaterów Iliady i Odysei Homera, wzór wierności małżeńskiej.W zaniechanej później brulionowej redakcji satyry odczytujemy odmienny fragment zakończenia: Czyta modny literat sprośne w wierszach strofy, / Bluźnią grzecznie a śmiało modne filozofy, / A ciekawość niewieścia, którą wstyd nie tłumi, / Chwali sprośność i bluźni to, co nie rozumie. / Równe stanów i związków najświętszych koleje: / Córka z matki, syn z ojca, mąż z żony się śmieje, / Natrząsa się brat z brata, a kiedy go ściska, / Myśli wtenczas, skąd pochop wziąć na pośmiewiska. (I. Krasicki, Satyry i listy.. ZbrodniaŚwięta niemoto, gdybyś opanować chciała/ Te usta, z których zbrodnia szkaradna, zuchwała,/ Jak z źródła, gdy obficie w zarazie wytryska,/ Śmie z świętości żart czynić, a z cnoty igrzyska./ Wznieś porę pożądaną i wiekom pamiętną!/ ZdradaNiech zdrajcy, co mądrości znieważyli piętnopiętno --- cecha, właściwość.,/ Piętno właściwe cnocie, które nienawidzą,/ Niech poznają, co szpecą, i niechaj się wstydzą;/ A jeśli głos wznieść śmieją, daj tego doczekać,/ Niech mają dar mówienia, ażeby odszczekać. MądrośćMilczenie, sprawco myśli! w twoim łonie, żywa,/ Wznosi się, działa, krzewi, poznaje, odkrywa,/ Z twych łożysk buja; wolna od zmyślnejzmyślnej --- wymyślnej. katuszy,/ Wywyższona, poznaje, jaka dzielność duszy;/ Szuka celu, choć widzi wyższy nad jej silność,/ Nie objęty żądaniem, tłumiący usilność,/ Przecież się lotem wzmaga, a w zapędy płodna,/ Pochlebstwo, WładzaO świętowymowne/ Wtenczas, gdy uszy podchlebstw wdziękom niewarowne,/ Niebezpieczeństwo, SłowoUszy pieszczone panów, do pochwał przywykłe,/ Za korzyść biorąc brzęki łudzące i znikłe,/ Słyszą pochwałę zbrodni, jak by cnotą była:/ Wieleż dzielnośćdzielność --- władza, siła. milczenia zbrodni poprawiła!/ Zdało się być przystępne, lecz umysł, co błądził,/ Świętą niemotę z czasem, czym była, osądził./ Serc niewinnych okraso, skromności i wstydzie,/ Nie daj się szerzyć słowom ku twojej ohydzie,/ Wznoś żądzeżądza --- żądanie. ku milczeniu, ażeby cię strzegło./ Mniej od miecza rażonych na placu poległo/ Niż tych, co w jadzie dzielne, w złych skutkach zamożnezamożne --- przemożne, potężne.,/ Zgubiło jedno słowo, wolnewolne --- swobodnie wypowiedziane, niehamowane., nieostrożne./ Upadek, Śmiech, ZbrodniaNiegdyś zbrodnią to było, co dziś żartem mienią./ Kobieta, UpadekPłochość z głupstwem nie znają, co wielbią i cenią:/ Nieszczęśliwie uwolnion od cnotliwej dziczy,/ Przywykł sprośnym wyrazom słuch czujny, dziewiczy./ Stąd młodsze gdy w ubite starszych wchodzą tropy,/ Pełno widziem MesalinMesalina --- słynna z rozpusty żona cesarza rzymskiego Klaudiusza, ,,dla niepowściągnionej rozwiązłości śmiercią ukarana od męża swego". (Zbiór potrzebnych wiadomości)., rzadkie PenelopyPenelopa --- żona Odyseusza, jednego z głównych bohaterów Iliady i Odysei Homera, wzór wierności małżeńskiej.W zaniechanej później brulionowej redakcji satyry odczytujemy odmienny fragment zakończenia: Czyta modny literat sprośne w wierszach strofy, / Bluźnią grzecznie a śmiało modne filozofy, / A ciekawość niewieścia, którą wstyd nie tłumi, / Chwali sprośność i bluźni to, co nie rozumie. / Równe stanów i związków najświętszych koleje: / Córka z matki, syn z ojca, mąż z żony się śmieje, / Natrząsa się brat z brata, a kiedy go ściska, / Myśli wtenczas, skąd pochop wziąć na pośmiewiska. (I. Krasicki, Satyry i listy.. ZbrodniaŚwięta niemoto, gdybyś opanować chciała/ Te usta, z których zbrodnia szkaradna, zuchwała,/ Jak z źródła, gdy obficie w zarazie wytryska,/ Śmie z świętości żart czynić, a z cnoty igrzyska./ Wznieś porę pożądaną i wiekom pamiętną!/ ZdradaNiech zdrajcy, co mądrości znieważyli piętnopiętno --- cecha, właściwość.,/ Piętno właściwe cnocie, które nienawidzą,/ Niech poznają, co szpecą, i niechaj się wstydzą;/ A jeśli głos wznieść śmieją, daj tego doczekać,/ Niech mają dar mówienia, ażeby odszczekać. MądrośćMilczenie, sprawco myśli! w twoim łonie, żywa,/ Wznosi się, działa, krzewi, poznaje, odkrywa,/ Z twych łożysk buja; wolna od zmyślnejzmyślnej --- wymyślnej. katuszy,/ Wywyższona, poznaje, jaka dzielność duszy;/ Szuka celu, choć widzi wyższy nad jej silność,/ Nie objęty żądaniem, tłumiący usilność,/ Przecież się lotem wzmaga, a w zapędy płodna,/ Poznaje przyszłą istność, czuje, czego godna.