Krasicki, Ignacy Podróż http://www.wolnelektury.pl/lektura/satyry-czesc-druga Sekuła, Aleksandra Sobczyński, Mariusz Fundacja Nowoczesna Polska Oświecenie Epika Satyra Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/satyry-czesc-druga-podroz http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=3761&from=&from=generalsearch&dirids=1&lang=pl Ignacy Krasicki, Satyry i listy, oprac. Zbigniew Goliński, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, wyd. 1, Wrocław, 1958 Domena publiczna - Ignacy Krasicki zm. 1801 1872 xml text text 2008-02-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/958.jpg as autumn draws to a close..., slightly everything@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/958 Ignacy Krasicki Satyry, Część druga Podróż Dom, PodróżMiał rozum, w domu siedząc kto się śmiał z podróży./ Jeśli więc ten mu zaszczyt sprawiedliwie służy,/ Jak zwać tych, co się raz wraz ustawicznie włóczą?/ Oto --- ale zaczekam, aczejaczej --- a nuż, może. się oduczą./ Jeszczeć można wybaczyć, gdy ostatnia nędza/ Z domów, jeśli je mają, ubogie wypędza,/ Ale kiedy bogaty puszcza się w podróże,/ Ja o jego rozumie, iżby miał, nie wróżę./ Zdrowie, życie nieść na szwank po przykrej przeprawiepo przykrej przeprawie --- przez rzeką.,/ Głód znosić, snu nie użyć, spoczywać na ławie,/ Albo się dusić w dymie lub marznąć na dworze,/ Słuchać świerkiświerk --- świerszcz., wrzask dziecek, w spróchniałej komorze/ Robactwu się opędzać --- może kto zaprzeczy,/ Iż gdzie indziej nie jest tak --- i tam nic do rzeczy,/ Albo żeby treść myśli objawić wytwornie,/ Jeśli u nas niedobrze, indziej niewybornie./ Droga zawżdy jest drogą pomimo wygody,/ Rzadka obejść się caleRzadka [rzecz] obejść się cale --- wyjść cało, bez szwanku., znaleźć się bez szkody,/ A choćby innej w ciągłych podróżach nie było,/ Gdy się czas marnie strawił, wiele się straciło./ Przepłynąwszy przez morza i zwiedziwszy ziemie,/ Dajmy to, iż kto poznał wszystkie ludzkie plemię./ Cóż poznał? --- To, co w domu miał na pogotowiu./ Pieniądz, PodróżMoże jazdą, płynieniem mógł usłużyć zdrowiu,/ Bo lekarze tak mówią; ale syty z wzorkuz wzorku --- z doświadczenia.,/ Zapytajmy pielgrzyma, co mówi o workuo worku --- o sakiewce z pieniędzmi../ Pewnie mu nie usłużył --- a źle, gdy nie służy./ To nic jeszcze: gdy mówiem ściśle o podróży,/ Że się zlepszenia zdrowia w niej znajdzie przyczyna,/ Większa, ważniejsza jeszcze i pilniejsza wszczyna,/ WodaTrzeba jechać koniecznie. --- Gdzie? --- jechać do wodydo wody --- do wód, do uzdrowiska../ Służyła ona przedtem tylko do ochłody,/ Teraz większa usługa. --- Jaka? --- Żyć nie można,/ Jeśli pilność o zdrowie czuła a ostrożna/ Nie zapędzi tam, gdzie jest saletra i siarka. ---/ A nam co po saletrze? --- Jeśli onej miarka/ I z częściami hałunuhałun --- ałun., a najbardziej z rana,/ Dobrze trafiona --- zdrowie! lecz ze źródła brana,/ Gdzie ją chwytać należy, żeby moc nie zgasła./ Jeżeli więc na takie ozdrowienia hasła/ Nie wzbudzi się chęć jechać, pożegnaj się z życiem ---/ Jużci, ale i z workiem. Za takim użyciem/ Umiarkowanie, ZdrowieDroższe widzę, niż przedtem było, teraz zdrowie./ Żyli dłużej niźli my, nasi pradziadowie:/ Za krzepkość z ojców wziętą, nie płacąc nikomu,/ Od zdrowych wzięte zdrowie zachowali w domu./ Cnotliwej roztropności urządzeni miarką,/ Nie znali się z hałunem, saletrą i siarką./ Czerstwa starość poważne ich zmarszczki wdzięczyła,/ LekarzByło zdrowie, bo święta wstrzemięźliwość była./ Lepsza ona od siarki i skuteczniej zdrowizdrowi --- uzdrawia.,/ Niż co kreślą lekarze i starsi, i nowi,/ Którym (bo mają rozum), frymarczących bólem,/ Wody siarką zaprawne stały się PatolemPaktol --- rzeka w Lidii, w Azji Mniejszej, niegdyś złotodajna. Według mitologii, król Frygii Midas otrzymał od Bachusa dar zamieniania wszystkiego, czego dotknął, w złoto. Gdy jednak potrawy i napoje również za jego dotknięciem stawały się złotem, prosił Midas Bachusa, by ten odebrał mu drogocenny dar. ,,Zezwala łaskawie Bacchus i aby się w Paktolu, rzece lidyjskiej obmył, rozkazuje. I od tego to czasu, którego się Midas w paktolskich kąpał wodach, złote ta rzeka poczęła mieć piaski”. (F. Pomey, Pantheum mithicum, s. 65).. Filozof, Mądrość, Pielgrzym, PodróżPitagoras i Tales, i Platon, i inni,/ Za których wielkim zdaniem poszli ludzie gminni,/ Niżeli swej nauki cuda rozpostarli,/ W kraju się właściwego cieśni nie zawarli,/ Lecz chcąc ludzi oświecić w błędach, w których trwali,/ Do innych się, najdalszych, w pielgrzymstwo udali./ Tam, czerpając u źródła, w wiadomość bogaci,/ Z niezmiernym nauk trzosem wrócili do braci./ Pitagoras powiedział: Nie trzeba jeść bobuNie trzeba jeść bobu --- Pitagoras (VI w. p. n. e.), matematyk i filozof grecki, założyciel arystokratycznego związku religijno--politycznego, miał jakoby zakazywać jedzenia bobu, narodowej potrawy Greków, ze względu na to, że ten kiełkując przybierał święty kształt falliczny../ A niekontent z greckiego rządzenia sposobu,/ Nową rzeczpospolitą mądry Plato skleciłNową rzeczpospolitą --- dialog Platona Rzeczpospolita był pierwszą w literaturze utopią polityczną.,/ I tak dowodnie onej pożytek zalecił,/ Iż się dotąd na jawie jeszcze nie skleciła./ WodaWoda, według Talesa, wszystko sporządziłaWoda, według Talesa, wszystko sporządziła --- Tales z Miletu (VII--VI w. p.n.e.), filozof grecki, przyjmował, że woda jest pramaterią świata../ SzczęścieWzmogli się niewiadominiewiadomi --- nieuczeni, nieoświeceni. wynalazki tymi,/ A szczęśliwi zostali jeszcze szczęśliwszymi./ Nie mogę ja tak wielkiej oprzeć się powadze,/ Jednak się zbyt daleko zapędzać nie radzę./ RozumOstatnia to po rozum za granice jeździć;/ Jeśli on się pod własnym dachem nie chciał gnieździć,/ Darmo go indziej szukać. Mimo górne wzory,/ Wzory sławne Talesa albo Pitagory,/ Wzory zbyt uwielbione przez swoje wzniesienia,/ Trzymajmy się po prostu skutków doświadczenia./ Mądrość, RozumDobry rozum, ale źle rozumem przesadzać;/ Czuje to świat, ja światu nie będę doradzać,/ Ale gdybym był takim, iżbym mógł dać radę,/ Rzekłbym: Książka, Mądrość, Nauka, PieniądzŚwiecie, miej baczność na każdą przyjadęprzyjadę --- przesadę.,/ Nie wierz łbom zagorzałym, które robią księgi,/ Ani książek działaczom; ich umysł nietęgi/ Zabawnie bałamucąc nabawił cię nędzą./ Nieszczęśliwe się chwile w światłym wieku pędzą,/ I pisarz, i czytelnik za naukę płacą./ Dobrze im tak --- a kiedy zwodziciele tracą,/ Cnota, Dom, Nuda, Rozum, Sąsiad, Sługa, SzczęścieRozsądny, co się ustrzegł takiego pogromu,/ Niech się strzeże podejściapodejścia --- podstępu. i zasklepi w domu./ Ale w nim raz wraz siedzieć rzecz jest niepodobna./ Choćby rzecz najwdzięczniejsza, ciągła a osobna,/ Sprawi sytość, a tej jest skutkiem unudzenie./ Zarzut nowy --- więc innych okolic zwiedzenie,/ A z nim odmiana rzeczy lekarstwem nudności./ Nie nudzi się, kto kontent, lecz tej szczęśliwości/ Rozum tylko i cnota są sprawicielami;/ Z tymi, choćby wśród stepów, nie będziemy sami./ Cóż dopiero, gdy dzieci i poczciwa żona,/ I uprzejmość sąsiedzka, prawa, doświadczona,/ Słodycz losu poddanych, któryśmy sprawili,/ I myśl lat przeszłych, cośmy poczciwie przebyli:/ Piękne to towarzystwo i nigdy nie znudzi./ Dom, PodróżSwoich znając, po co nam nowych szukać ludzi?/ Miłe to przeświadczenie do tego nas wiedzie,/ Iż dobrze w domu siedzieć. --- Kto nie chce, niech jedzie!