Autor nieznany Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią Sekuła, Aleksandra Kotwica, Wojciech Kopeć, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Średniowiecze Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana dzięki uprzejmości Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia/ Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią (przedruk), Chrestomatia staropolska: teksty do roku 1543, oprac. Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka, red. Wiesław Wydra, Wojciech Ryszard Rzepka, Zakład Narodowy Ossolińskich, Wrocław 1995. Domena publiczna - koniec XV wieku, dokładna data nieznana. 1499 xml text text 2020-04-03 L pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/The_Dance_of_Death_MET_DR233.jpg Taniec śmierci, anonim (XVI w.), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6417 https://wolnelektury.pl/media/book/pdf/rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia.pdf ISBN-978-83-288-6515-0 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia.html ISBN-978-83-288-6516-7 ISBN text/html https://wolnelektury.pl/media/book/txt/rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia.txt ISBN-978-83-288-6517-4 ISBN text/plain https://wolnelektury.pl/media/book/epub/rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia.epub ISBN-978-83-288-6518-1 ISBN application/epub+zip https://wolnelektury.pl/media/book/mobi/rozmowa-mistrza-polikarpa-ze-smiercia.mobi ISBN-978-83-288-6519-8 ISBN application/x-mobipocket-ebook 4CL DB Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią to najdłuższy zachowany średniowieczny wiersz polski. Stanowi realizację charakterystycznych dla epoki motywów: mówi o marności dóbr doczesnych, ich nieuchronnej przemijalności (vanitas) oraz o powszechnym zrównaniu ludzi różnych stanów, obu płci, zamożnych i biednych w obliczu śmierci, która wszytkich weźmie do swej ,,szkoły", zaprosi do ostatniego tańca (Danse macabre). Jednocześnie utwór ma wymowę satyryczną. Wykorzystując gatunek tradycyjny dla rozważań filozoficznych (dialog), szydzi z niemocy ludzkiego rozumu, w duchu plebejskim naśmiewa się z uczonego magistra, który śmierci boi się jak każdy głupiec i drży przed nią niczym żak przed najsroższym nauczycielem. Satyra społeczna, bardzo wyraźnie zarysowana, dotyczy różnych stanów, szczególnie jednak godzi swym ostrzem w sędziów (grożąc demaskacją ich niesprawiedliwych czynów i pomstą za nie na Sądzie Ostatecznym) oraz duchowieństwo (potępia zarówno opasłych plebanów, jak rozkiełznanych mnichów, łamiących swe śluby). Utwór, datowany na lata 1463--1465, powstał w oparciu o pisany prozą wzór łaciński pt. Dialogus magistri Polycarpi cum morte. Staropolszczyzna tekstu zawiera dialektyzmy mazowieckie. Rękopis, znajdujący się w Bibliotece Seminaryjnej w Płocku, zaginął w czasie II wojny światowej. Szczęśliwie w 1904 r. opublikowany został odpis sporządzony przez Jana Rozwadowskiego, językoznawcy, profesora UJ, będący podstawą dalszych wydań. Usunięto, zgodnie z tradycją redakcyjną, oznaczenia wątpliwości transkrypcyjnych: pozna(j)cie > poznajcie, u(j)dzie > ujdzie itp. oraz fragmenty uznane za zbędne (jako błąd zapisu źródła) i umieszczone w nawiasach kwadratowych, np. zawr[z]acając > zawracając. Inne zmiany: Majister > Magister (ujednolicenie zapisu) De morte prologusde morte prologus (łac.) --- wstęp o śmierci. GospodzinieGospodzinie (starop.) --- W.lp: Panie (tu: zwrot do Boga). wszechmogący,/ Nade wszytkowszytko (starop.) --- wszystko, całe. stworzenie więcszywięcszy (starop.) --- większy.,/ Pomożypomoży mi (starop.) --- forma trybu rozkazującego; dziś: pomóż mi. mi to działodziało (starop.) --- dzieło. słożyćsłożyć (starop.) --- złożyć, ułożyć.,/ Bychbych (starop.) --- bym, abym. je mógł pilnie wyłożyć/ Ku twej fałyfała (starop.) --- chwała. rozmnożeniu,/ Ku ludzkiemu polepszeniu! Wszytcy ludzie, posłuchajcie,/ Okrutność śmirciśmirci (starop. forma) --- śmierci. poznajcie! ---/ Wy, co jej nizacz nie maciejej nizacz nie macie (starop.) --- za nic ją macie.,/ Przy skonaniu ją poznacie./ Śmierć, Szkoła, Nauczycielka, Uczeń, Kondycja ludzkaBądź to stary albo młody,/ Żadnyżadny (starop.) --- żaden. nie ujdzie śmiertelnej szkody;/ Kogo kolikogo koli (starop.) --- kogokolwiek. śmierć udusi,/ Każdy w jej szkole być musi;/ Dziwno się swym żakom stawidziwno się swym żakom stawi (starop.) --- dziwnie (w dziwny sposób) się ukaże swoim uczniom.,/ Każdego żywota zbawizbawić (starop.) --- pozbawić../ Przykład o tem chcę powiedzieć,/ Słuchaj tego, kto chce wiedzieć! Filozof, Śmierć, Wiedza, Mędrzec, Kobieta, Ciało, GotycyzmPolikarpus, tak wezwanywezwany (starop.) --- (tak) nazywany, zwany; (o takim) wezwaniu, imieniu./ Mędrzec wielikiwieliki (starop.) --- wielki., mistrz wybranywybrany (starop.) --- wyborny, wyjątkowy., / Prosił Boga o to prawieprawie (starop.) --- tu: akurat, właśnie, zgoła.,/ By uźrzałuźrzał (starop.) --- ujrzał. śmierć w jej postawiew jej postawie (starop.) --- we własnej osobie../ Gdy się mogliłmoglić się (starop.) --- tu: modlić się. Bogu wiele,/ Ostał wszech ludzi w kościeleostał wszech ludzi w kościele (starop. konstrukcja) --- został w kościele sam, bez żadnych ludzi (po wyjściu wszystkich ludzi).,/ Uźrzał człowieka nagiego,/ Przyrodzeniaprzyrodzenie (starop.) --- tu: płeć. niewieściegoniewieści (starop.) --- kobiecy; przyrodzenia niewieściego: płci żeńskiej.,/ Obrazaobraza skaradego (starop.) --- o szkaradnym wyglądzie. wielmiwielmi (starop.) --- wielce. skaradegoskarady (starop.) --- szkaradny.,/ Łoktusząłoktusza (starop.) --- chusta. przepasanego./ Chuda, blada, żółte licelice (starop.) --- twarz. / Łszczyłszczyć się (starop.) --- błyszczeć się, lśnić się. się jako miednicamiednica (starop.) --- tu: naczynie miedziane.;/ Upadłupadł (starop.) --- tu: odpadł. ci jej koniec nosa,/ Z oczu płynie krwawa rosakrwawa rosa (starop.) --- tu: krwawe łzy.;/ Przewiązała głowę chustą / Jako samojedźsamojedź (starop.) --- ludożerca. krzywousta;/ Nie było warg u jej gęby,/ Poziewając skrżyta zębyskrżyta zęby (starop.) --- zgrzyta zębami.;/ Miecemiece (starop. forma) --- 3.os. lp: miota, ciska, rzuca. oczy zawracając,/ Groźną kosę w ręku mając;/ Goła głowa, przykra mowa,/ Ze wszech stron skaradaskarada (starop.) --- tu: szkaradna. postawa ---/ Wypięła żebra i kości, / Groźno siecze przezprzez (starop.) --- bez. lutościlutość (starop.) --- litość../ Mistrz widząc obraz skarady,/ Żołte oczy, żywot blady,/ Groźnogroźno (starop.) --- srodze; tu: bardzo. się tego przelęknął,/ Padł na ziemię, eżeeże (starop.) --- aż. stęknął./ Gdy leżał wznakwznak (starop.) --- na wznak (leżał). jako wiławiła (starop.) --- szaleniec; początkowo: chory na padaczkę, epileptyk, który podczas ataku choroby zwykł padać na ziemię i w sposób niekontrolowany wić się całym ciałem.,/ Śmierć do niego przemowiła. Mors dicitmors dicit (łac.) --- śmierć mówi.: Czemu się tako barzobarzo (starop.) --- bardzo. lękasz?/ Wrzekomośwrzekomoś zdrów (starop.) --- rzekomo jesteś zdrów. zdrów, a wżdywżdy (starop.) --- przecież. stękasz!/ Pan Bog tę rzecz tako nosiłnosić co (starop.) --- uważać, mieć za co; tę rzecz tako nosił: tak tę rzecz rozumiał.,/ Iżeś go o to barzo prosił,/ Abychabych (starop.) --- abym, żebym. ci się ukazała,/ Wszytkęwszytkę (starop.) --- całą. swą moc wzjawiławzjawić (starop.) --- objawić, ukazać.;/ Otoż cici (starop.) --- tu: partykuła wzmacniająca; otoż ci (...) stoję: oto (właśnie) stoję. przed tobą stoję,/ Oględajoględaj (starop. forma) --- oglądaj. postawę mojęmoję (starop. forma) --- moją.:/ Każdemu się tak ukażę,/ Gdy go żywota zbawię./ Nie lękaj się miemie (starop.) --- mnie. tym razem,/ Iż mię widzisz przed obrazemobraz (starop.) --- wejrzenie, wzrok; iż mię widzisz przed obrazem: że mnie widzisz na własne oczy../ Gdy przydęprzydę (starop. forma) --- przyjdę., namilejszy, k tobiek tobie (starop.) --- do ciebie.,/ Tedytedy (starop.) --- zatem, a więc; tu: wtedy. barzo zeckniesz sobiezecknić sobie (starop.) --- doznać odrazy, obmierzić sobie co, obrzydzić sobie co.:/ Zableszczyszzableszczyć na strony oczy (starop.) --- przewrócić oczyma. na strony oczy,/ Eżeż, eże (starop.) --- aż. ci z ciała pot poskoczy./ Rzucęćrzucęć się (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. się jako kot na myszy,/ Aż twe sircesirce (starop.) --- serce. ciężko wdyszywdyszeć, wdyszyć (starop.) --- westchnąć, wciągnąć powietrze.. / Odchoceć sięodchoceć się (starop.) --- odechce ci się. s miodem tarnektarnki (starop.) --- owoce tarniny; też ogólnie: jagody, owoce.,/ Gdyćgdyć (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. przyniosę jadujad (starop.) --- trucizna. garnek ---/ Musisz jiji (starop. forma) --- go. pić przez dziękiprzez dzięki a. przezdzięki (starop.) --- także: przezdzięcznie, bezdzięcznie, tj. gwałtem, koniecznie, wbrew woli, przymusowo, mimo woli, chcąc nie chcąc../ Gdy pożywieszpożyć czego (starop.) --- doświadczyć czego; pożywiesz wielikiej męki: doświadczysz wielkiego cierpienia. wielikiej męki,/ Będziesz mieć dosyć tesnicetesnica (starop.) --- smutek; tu: cierpienie., / Odbędzieszodbyć (starop.) --- porzucić, odejść; odbędziesz swej miłośnice: porzucisz swą ukochaną. swej miłośnice./ Ostańostać czego (starop.) --- porzucić co; ostań tego wszego: porzuć to wszystko. tego wszego, tobie wielęwieleć a. wielić (starop.) --- rozkazywać; tobie wielę: rozkazuję ci.,/ Przez dzięki kaźniąkaźń (starop.) --- nakaz, rozkaz, wyrok skazujący, kara; przez dzięki kaźnią rozdzielę: wbrew woli rozdzielę nakazem. rozdzielę./ Mow sese mną (starop.) --- ze mną. mną, boć mam działomam działo (starop.) --- mam dzieło, mam zadanie.,/ Gdyć się se mną mówić chciało;/ Widzisz, iżem ci robotnica ---/ Czemu cię wzięła taka tesnicatesnica (starop.) --- smutek.?/ Ma kosa wiszwisz a. wiszar (starop.) --- chwasty, zarośla czepne, pnącza., trawę siecze,/ Przed nią nikt nie ucieczeuciecze (starop. forma) --- ucieknie../ Wstań, mistrzu, odpowiedz, jestlijestli (starop.) --- jeśli. umiesz!/ Zaza a. aza (starop.) --- czy, czyż, czyżby; za po polsku nie rozumiesz: czy nie rozumiesz po polsku. po polsku nie rozumiesz?/ Snaćsnać a. sna (starop.) --- także: snadź; widocznie, prawdopodobnie, widocznie, chyba. ci SortesSortes --- tu: Sokrates (ok. 470--399 p.n.e.), żyjący w Atenach filozof grecki, mistrz Platona i in.; tu: symbol świeckiej mądrości, filozofii w ogóle. nie pomoże,/ Przelęknąłeśprzelęknąłeś się (starop. forma) --- dziś popr.: przeląkłeś się. się, nieboże!/ Już odetchniodetchni (starop.) --- forma trybu rozkazującego; dziś: odetchnij., nieboraku,/ Mow se mną, ubogi żaku,/ Nie boj się dziś mojej szkoły,/ Nie dam ci czyśćczyść (starop.) --- czytać. epistoły. Magister responditmagister respondit (łac.) --- mistrz odpowiada.: Śmierć, Strach, Mędrzec, FilozofMistrz przemówił wielmiwielmi (starop.) --- wielce; bardzo. skromnie:/ Lęknąłem się, eżeż (starop.) --- tu: że, iż; eż nic po mnie: że już po mnie. nic po mnie./ Ta mi rzecz barzo niemiła,/ Iżeś mię tako postraszyła;/ By była co przykrego przemowiła,/ Zerwałaby się we mnie każda żyła;/ Nagle by mię umorzyłaumorzyć (starop.) --- uśmiercić./ I duszę by wypędziła./ Proszę ciebie, ostępostęp (starop.) --- odstąp, oddal się. małomało (starop.) --- trochę, nieco.,/ Boć nie wiem, coćcoć (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. mi się zstałozstać (starop.) --- stać.:/ Mglejęmgleć (starop.) --- mdleć. wszytekwszytek (starop.) --- cały. i bladzieję,/ Straciłem zdrowie i nadzieję./ Racz rzucić od siebie kosę,/ Aćać (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć; znaczenie: a, a wtedy. swojęswoję głowę (starop. forma) --- swoją głowę. głowę podniosę! Mors dicit: Darmadarma (...) mowa (starop.) --- daremna mowa., mistrzu, twoja mowa,/ Tegom ci uczynić nie gotowa./ Dzirżędzirżę (starop.) --- dzierżę. kosę na rejistrzena rejistrze (starop.) --- na rejestrze; w pogotowiu.,/ Siekę doktory i mistrze,/ Zawżdy ją gotową noszę,/ Przez dzięki noclegu proszęprzez dzięki noclegu proszę (starop.) --- o nocleg proszę gwałtem../ Wstań ku mnie, możesz mi wierzać,/ Nie chcęćchcęć (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. się dzisiadzisia (starop.) --- dzisiaj. zniewierzaćzniewierzać się (starop.) --- zawieść zaufanie; sprzeniewierzyć się.! Wstał mistrz jedwojedwo (starop.) --- ledwo. lelejąc sięlelejać się (starop.) --- chwiać się.,/ Drżą mu nogi, przelęknął się. Magister dicit: Miła Śmierci, gdzieś się wzięła,/ Dawno liś się urodziładawno liś się urodziła (starop. konstrukcja) --- konstrukcja z partykułą -li oraz z przestawną końcówką czasownika; inaczej: czy dawno się urodziłaś.?/ Rad bychbych (starop.) --- bym; rad bych wiedział: rad bym, chętnie bym wiedział. wiedział do ostatka,/ Gdzie twoj ociec albo matka. Mors dicit: Grzech, Śmierć, Kondycja ludzka, JabłkoGdy stworzył Bog człowieka,/ Iżby był żyw eżeż (starop.) --- tu: aż. do wieka,/ Stworzył Bog Jewę z kości/ Adamowi ku radości./ Dał jemu moc nad źwierzętynad źwierzęty (starop. forma) --- nad zwierzętami. ---/ By panował jako święty ---/ Podał jemu ryby s morza./ Chcąc go zbawić wszego gorzagorze (starop.) --- bieda, nieszczęście; zbawić wszego gorza: pozbawić wszelkiej troski./ Polecił mu rajskie sady;/ Chcąc jiji (starop. forma) --- go. zbawić wszejwsza (starop.) --- wszystka, cała; wszej biady: wszelkiej biedy. biady,/ To wszytko w jego moc dał,/ Jedno mu drzewo zakazał,/ By go owszejkiowszejki a. owszelki (starop.) --- tu: wcale, zupełnie; bądź co bądź, zaiste, istotnie, rzeczywiście. nie ruszał/ Ani się na nie pokuszałpokuszać się na co (starop.) --- skusić się na co.,/ Rzeknącrzeknąc (starop.) --- daw. forma imiesłowowa; dziś: mówiąc. jemu: ,,Jednojedno (starop.) --- tylko; gdy tylko. ruszysz,/ Tedytedy (starop.) --- wtedy; zatem. pewno umrzeć musisz!"/ Ale zły duch Jewę zdradził,/ Gdy jej owoc ruszyć radził./ Ewa się ułakomiłaułakomić się (starop.) --- połakomić się.,/ Śmiałość uczyniła./ W ten czas się ja poczęła,/ Gdy Ewa jabłko ruszyła,/ Adamowi jebłka dała,/ A ja w onem jebłku była./ A Adam mie w jebłce ukusiłukusić (starop.) --- ukąsić, ugryźć.,/ Przeto przez mię umrzeć musił ---/ W tem Boga barzobarzo (starop.) --- bardzo. obraził/ I wszytkowszytko (starop.) --- całe. swe plemięplemię (starop.) --- potomstwo. zaraził. Magister dicit: Miła Śmirci, racz mi wzjewićwzjewić (starop.) --- wyjawić.,/ Przeczprzecz (starop.) --- czemu; przez co; dlaczego; w jakim celu. chcesz ludzie żywota zbawić,/ Czemu twą łaskę stracili,/ Zaćzać (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć; znaczenie: czy, czyż. co złego uczynili?/ Chcemchcem (starop. forma) --- chcę. do ciebie pocztypoczty (starop.) --- ofiary, dary. nosić,/ Aby się dała przeprosić./ Dałbychdałbych (starop. forma) --- dałbym. dobry kołacz upiec,/ Bychbych (starop.) --- bym, abym; bych mogł (...) uciec: żebym mógł uciec. mógł przed tobą uciec. Mors dicit: Chowaj sobie poczty swoje,/ Rozdrażnisz mię tyle dwojetyle dwoje (starop.) --- dwa razy tyle; dwa razy bardziej.!/ W pocztach ci ja nie korzyszczękorzyszczę (starop. forma) --- forma 1 os.lp; dziś: korzystam; nie korzystać w czym: nie czerpać z czego korzyści..,/ Wszytkiwszytki (starop. forma) --- wszystkich; wszytki w żywocie zaniszczę: zniszczę, zgładzę wszystkich, którzy żyją. w żywocie zaniszczę./ Chcesz li wiedziećchcesz li wiedzieć (starop.) --- konstrukcja z partykułą -li; inaczej: jeśli chcesz wiedzieć. stateczniestatecznie (starop.) --- poważnie; tu: (wiedzieć) solidnie, na pewno., / Powiem tobie przezpiecznieprzezpiecznie (starop.) --- bezpiecznie.:/ Danse macabre, Śmierć, Pozycja społeczna, Kondycja ludzka, PrzemocStworzyciel wszego stworzenia / Pożyczył mi takiej mocy,/ Bychbych (starop.) --- tu: abym. morzyłamorzyć (starop.) --- uśmiercać. we dnie i w nocy./ Morzę na wschód, na południe,/ A umiem to działodziało (starop.) --- dzieło; czyn, czynność. cudnie./ Od połnocy do zachodu/ Chodzę nie pytającpytać (starop.) --- prosić, żądać. brodu./ Toć me nawięcszenawięcsze (starop.) --- największe. wiesielewiesiele (starop.) --- wesele.,/ Gdy mam morzyć żywych wiele:/ Gdy się jimęjimać się (starop.) --- wziąć się za co; gdy się jimę (...) plęsać: kiedy zacznę pląsać. z kosą plęsać,/ Chcę jich tysiąc pokęsać./ Toć jest mojej mocy znamięznamię (starop.) --- znak, oznaka. ---/ Morzę wszytkowszytko (starop.) --- całe. ludzskieludzskie (starop.) --- ludzkie. plemię:/ Morzę mądre i też wiływiła (starop.) --- tu: głupiec, szaleniec.,/ W tym skazujęskazywać (starop.) --- ukazywać; w tym skazuję swoje siły: poprzez to ukazuję swoją siłę. swoje siły;/ I chorego, i zdrowego/ Zbawięzbawić żywota (starop.) --- pozbawić życia. żywota każdego;/ Lubolubo (starop.) --- czy. stary, lubo młody,/ Każdemu ma kosa zgodzizgodzić komu (starop.) --- dogodzić komu.;/ Bądź ubodzy i bogaci,/ Szwytkiszwytki (starop.) --- wszytki; dziś: wszystkich. ma kosa potraci;/ Wojewody i czestniki,/ Wszytki świecskieświecskie (starop. forma) --- świeckich. miłostniki,/ Bądź książęta albo grabiegrabie (starop.) --- hrabiowie.,/ Wszytki ja pobierzę k sobiepobierzę k sobie (starop.) --- zabiorę do siebie../ Ja z króla koronę semknęsemknąć a. zemknąć (starop.) --- zdjąć.,/ Za włosy jiji (starop.) --- jemu; mu. pod kosę wemknęwemknąć (starop.) --- wsadzić.;/ Też bywam w cesarskiej sieni,/ Zimie, leciezimie, lecie (starop. forma) --- zimą, latem. i w jesieni./ Filozofy i gwiazdarzegwiazdarz (starop.) --- astronom.,/ Wszytki na swej stawiam sparzena sparze (starop.) --- na widoku; spara: szpara.; / Rzemieślniki, kupce i oracze,/ Każdy przed mą kosą skacze;/ Wszytki zradźcezradźce (starop.) --- zdrajcy. i lifnikilifnik a. lifarz (starop.) --- lichwiarz.,/ Zostawię je nieboszczyki./ Karczmarze, co źle piwa dają,/ Nieczęsto na mię wspominają;/ Jako swe miechymiech (starop.) --- tu: sakwa, sakiewka; worek na pieniądze i kosztowności. natkają,/ W ten czas mą kosę poznają;/ Kiedy nawiedzą mą szkołę,/ Będę jemjem (starop. forma) --- im. lać w gardło smołę./ Jednojedno (starop.) --- jedynie, tylko; kiedy tylko. się poruszę,/ Wszytki nagle zdawićzdawić (starop.) --- zdławić, zdusić. muszę. / Naprzodnaprzod (starop.) --- naprzód, najpierw. zdawię dziewkidziewka (starop.) --- dziewczynka, dziewczyna, panienka., chłopce,/ Aż się chłop po sircu smekcesmektać się (starop.) --- głaskać się; aż się chłop po sircu smekce: aż się chłop gładzi po sercu (łapie za serce ze zdenerwowania)../ Ja zabiła GolijaszaGolijasz właśc. Goliat --- postać biblijna, wojownik filistyński olbrzymiego wzrostu (Księga Samuela podaje sześć łokci i jedną piędź, tj. ok. 3 m), postrach wojsk Izraela; zginął rażony pociskiem z procy z rąk młodego Dawida, późniejszego króla.,/ Annasza i KajifaszaAnnasz i Kajfasz --- arcykapłani żydowscy; Annasz syn Setiego (arcykapłan w l. 6--15) oraz jego zięć, Józef Kajfasz (arcykapłan w l. 18--36) uczestniczyli w procesie przeciw Jezusowi z Nazaretu; Annasz, niepełniący wówczas żadnego urzędu, a jedynie cieszący się poważaniem ludu zamożny i uczony obywatel, nie uzyskawszy od Jezusa wiążącej odpowiedzi na temat treści jego nauk, odesłał go ze swego pałacu do Kajfasza, będącego przewodniczącym Sanhedrynu i mogącego prowadzić przesłuchanie. ;/ Ja JudaszaJudasz --- postać ewangeliczna; jako jeden z uczniów Jezusa z Nazaretu miał go zdradzić i wydać, przekupiony sumą 30 srebrników; następnie, dręczony wyrzutami sumienia, powiesił się na drzewie. obiesiłaobiesić (starop.) --- obwiesić; powiesić./ I dwu łotrudwu łotru (starop. forma) --- daw. B. liczby podwójnej; dziś: dwóch łotrów. na krzyż wbiła;/ Alem kosy naruszyła,/ Gdym Krystusa umorzyłaumorzyć (starop.) --- uśmiercić.,/ Bo w niem była Boska siła./ Ten jeden mą kosę zwyciężył,/ Iż trzeciego dnia ożył;/ Z tegom się żywotem biedziła,/ Potem jużem wszytkę moc straciła. Mam moc nad ludźmi dobremi,/ Ale więcej nade złemi;/ Kto nawięcejnawięcej (starop.) --- najwięcej. czyni złości,/ Temu słamięsłamię (starop.) --- tu: złamię. kości./ Chcesz lichcesz li (starop. forma) --- jeśli chcesz., jeszcze wzjawięwzjawić (starop.) --- wyjawić. tobie,/ Jedno bierz na rozum sobiejedno bierz na rozum sobie (starop.) --- tylko rozważ (to) sobie.:/ Powiem ci o mej kosie,/ Jedno jej powąchaj w nosie,/ Chcesz li spatrzaćspatrzać (starop.) --- zobaczyć. jako ostra,/ Zapłacze nad tobą siostra,/ Mistrzostwaćmistrzostwać nic nie pomogą (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć. nic nie pomogą,/ W ocemgnieniuw ocemgnieniu (starop.) --- w okamgnieniu. wezdrżysz nogąwezdrżysz nogą (starop.) --- zadrżą pod tobą nogi (ze strachu).;/ Jedno wyjmę z puzdrapuzdro (starop.) --- pudło, futerał. kosy,/ Natychmiast smienisz głosysmienić głosy (starop.) --- zmienić głos; przen. dziś: zacząć inaczej śpiewać../ Dał ci mi to Wszechmogący,/ Bych morzyła lud żywiący./ Zawżdy wsłynie moja siła,/ Jam obrzymy pomorzyła:/ SalomonaSalomon --- postać biblijna, król Izraela, syn i następca Dawida; prorok i słynny z mądrości władca. Podczas swego panowania doprowadził do rozkwitu państwo: prowadził politykę pokojową (m.in. z Egiptem, poślubiwszy córkę faraona, z arabskim Królestwem Saby), stworzył flotę, która rozwijała stosunki handlowe, zrealizował wiele budowli (m.in. świątynię jerozolimską zw. pierwszą, kilka pałaców, mury Jerozolimy, miasta-spichlerze), a jego dwór był ośrodkiem kultury, w tym literackiej. Samemu Salomonowi przypisywane jest autorstwo Pieśni nad Pieśniami, Księgi Koheleta i Księgi Przysłów. Wiadomości o Salomonie pochodzą gł. z Pierwszej Księgi Królewskiej, 1--11 i Drugiej Księgi Kronik, 1--9 Starego Testamentu. Inne źródła (np. Koran, gdzie występuje pod imieniem Sulejman, Talmud, Dzieje Flawiusza) przypisują mu władzę nad demonami (dźinami), uchodzi też za autora okultystycznej księgi Sztuka Geocji. tak mądrego,/ AbsolonaAbsolona właśc. Absalom --- postać biblijna, syn króla Dawida, słynny z urody, szczególnie z bujnych włosów. Kiedy jego przyrodni brat, Amnon, pierworodny potomek króla, zgwałcił rodzoną siostrę Absaloma, Tamar i nie został ukarany, Absalom kazał swoim sługom zamordować go podstępnie podczas uczty, a następnie zbiegł na dwór swego dziada, Talmaja, króla Geszur. Po trzech latach uzyskał zgodę Dawida na powrót do Jerozolimy, ale nie miał wstępu na dwór. Absalom zawiązał bunt przeciw ojcu, został w Hebronie obwołany przez swoich zwolenników królem i wkrótce zajął Jerozolimę. Kiedy doszło do decydującego starcia w lesie Efraima, wojska Dawida odniosły zwycięstwo. Absalom ocalał, lecz kiedy uchodząc po bitwie przejeżdżał pod dębem, zaczepił włosami o jego gałęzie, zaś jego wierzchowiec umknął: tak uwięzionego znalazł go jeden z dowódców wojsk Dawida, Joab i, wraz ze swymi sługami, zabił buntownika. Stało się to wbrew woli Dawida, który nakazał oględnie obchodzić się z synem. nadobnego,/ SampsonaSampson, właśc. Samson --- postać biblijna, jeden z sędziów, nazirejczyk: na mocy zobowiązania, które anioł nałożył na jego ojca, Manoacha, i jego bezpłodną żonę, syn, który im się narodzi miał złożyć śluby pełnego posłuszeństwa Bogu (nazireatu), w związku z czym miał nie spożywać alkoholu ani nieczystych pokarmów oraz nie strzyc włosów ani brody. Z woli Boga miał rozpocząć misję wyrwania Izraela z rąk Filistynów. Był obdarzony legendarną, nadludzką siłą: zabił gołymi rękami lwa, pokonał liczący tysiąc Filistynów oddział, będąc uzbrojony jedynie w oślą szczękę, kiedy indziej zaś w Gazie wyrwał bramę miasta, za którą czyhali na niego wrogowie. Filistyni wielokrotnie próbowali go wziąć w niewolę i obezwładnić; w końcu z ich namowy kochanka Samsona, Dalila, wydobyła sekret jego mocy: kiedy Samson spał, jeden z Filistynów obciął mu włosy, a wtedy, z powodu złamania ślubów nazireatu, Samson utracił moc, którą obdarzał go Bóg. Został pojmany, oślepiony, a następnie skuty kajdanami i zmuszony do pracy przy żarnach w Gazie. Filistyni przyprowadzili go do świątyni Dagona podczas trwających tam uroczystości, żeby napawać się upokorzeniem ujarzmionego siłacza i bawić jego kosztem. Wtedy Samson, którego włosy nieco już odrosły, wezwał pomocy Boga, wstrząsnął kolumnami budynku i zburzył go, grzebiąc pod gruzami wraz z sobą tysiące wrogów. wielmi mocnego/ I Wietrzycha obrzymskiego;/ Ja się nad niemi pomściła,/ A swą kosę ucieszyła./ Jać też dziwy poczynam,/ Jedny wieszam, drugie ścinam. Magister respondit: Jać nie wiem, z kim się ty zbraciszzbracić się z kim (starop.) --- pobratać się z kim.,/ Gdy wszytkiwszytki (starop.) --- wszystkich. ludzie potracisz;/ Gdy wszytki ludzie posieczesz,/ A gdzież sama ucieczesz!/ Wszędyćwszędyć (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć; wszędy: wszędzie. trzeba ludzkiej przyjaźni,/ By cię zgrzeli w swojej łaźni,/ Aby się w niej napociła,/ Gdyby się urobiłaurobić się (starop.) --- spracować się. ---/ A potem lepiej czyniła. Mors dicit: Śmierć, Urzędnik, PrzekupstwoOwaowa (starop.) --- oto, otóż., ja tu ciebie smyjęsmyję (starop.) --- zmyję; tu przen.: usunę, zabiję.,/ W ocemgnieniuw ocemgnieniu (starop.) --- w okamgnieniu. setnęsetnę (starop.) --- tu: zetnę. szyję./ Czemu się tako z rzeczą wciekaszczemu się tako z rzeczą wciekasz (starop.) --- po co tak dociekasz (tej) sprawy.,/ Snaćsnać (starop.) --- prawdopodobnie, pewnie, widocznie. tu jutra nie doczekasz!/ Mówisz mi to tako śmiele,/ Utnęć szyję i w kościele!/ Otoż, mistrzu barzobarzo (starop.) --- bardzo. głupi,/ Nie rozumiesz o tej kupikupia (starop.) --- towar; tu: rzecz, sprawa.:/ Nie korzyszczęćkorzyszczęć (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć; forma 1 os.lp, dziś: korzystam. ja w odzieniu/ Ani w nawięcszemnawięcszy (starop.) --- największy. jimieniujimienie --- własność, bogactwo.,/ Twe rozynki i migdały/ Zawżdyćzawżdyć (starop.) --- zawsze. mi za mało stałystać za mało komu (starop.) --- mieć dla kogo małą wartość; mało znaczyć dla kogo.,/ Eksamityeksamit (starop.) --- aksamit. i postawcepostawce a. postawy (starop.) --- kosztowne tkaniny. ---/ Tych się mnie nigdy nie chce./ W grzechu się ludzkiem kocham,/ A tego nigdy nie przeniechamprzeniechać co (starop.) --- zostawić co, porzucić co../ Duchownego i świecskiegoświecski (starop. forma) --- świecki.,/ Zbawięzbawić żywota (starop.) --- pozbawić życia. żywota każdego,/ A każdego morzęmorzyć (starop.) --- zabijać., łupię,/ O to nigdy nie pokupię:/ Danse macabre, Śmierć, Przemoc, Pozycja społecznaKanonicy i proboszcze/ Będą w mojej szkole jeszcze,/ I plebani s miąsząmiąszy (starop.) --- gruby. szyją,/ Jiżtojiżto (starop.) --- że to; przez to że. barzo piwo piją/ I podgardłkipodgardłki (starop.) --- podbródki. na pirsiach wieszają;/ Dobre kupce, rostocharzerostocharz a.  roztrucharz (starop.) --- handlarz końmi.,/ Wszytkiwszytki (starop.) --- wszystkich. moja kosa skarze;/ Panie i tłuste niewiasty,/ Co sobie czynią rozpastyrozpasta (starop.) --- rozpusta; tu: uczta.,/ Mordarzemordarz (starop.) --- morderca. i okrutniki,/ Tyty (starop. forma) --- te; ty posiekę: tych posiekam. posiekę nieboszczyki;/ Dziewkidziewka (starop.) --- tu: panna, dziewczyna., wdowy i mężatki/ Posiekę je za jichjich (starop. forma) --- ich. niestatkiniestatek (starop.) --- niestateczność, lekkomyślność.;/ Szlachcicom bierzę szypyszyp (starop.) --- grot strzały; strzała; pocisk., tulcetulec a. tuł (starop.) --- także: tula, tuleja; kołczan.,/ A ostawiam je w jenej koszulce;/ Żaki i dworaki,/ Ty posiekę nieboraki;/ Wszytki, co na ostre goniągonić na ostre (starop.) --- brać udział w pojedynkach na kopie.,/ Biegam za nimi z pogonią;/ Kto się rad ku bitwie miecemiece się (starop. forma) --- miota się, rzuca się.,/ Utnę mu rękę i pleceplece (starop. forma) --- plecy.,/ Rozdzielę jiji (starop. forma) --- go; jego. z swoją miłą,/ A ostawię ji prawymprawy (starop.) --- prawdziwy. wiłąwiła (starop.) --- szaleniec, głupiec.;/ Chcę mu sama trafićtrafić włosy (starop.) --- układać włosy, czesać włosy. włosy,/ Iżeiże (starop.) --- aż; tak że. smieni głosysmienić głosy (starop.) --- odmienić głos; tu przen.: zacząć inaczej śpiewać, zacząć cienko śpiewać.. Magister dicit: By mię chciała trochatrocha (starop.) --- trochę. słuchać,/ Chciałbychchciałbych (...) pytać (starop.) --- chciałbym zapytać. cię nieco pytać:/ Czemu się lekarze stają,/ Gdy z twej mocy nie wybawiają,/ I też powiedają,/ Eżeeże (starop.) --- że. wielikąwieliki (starop.) --- wielki. moc zioła mają. Mors respondit: Lekarz, Śmierć, Kondycja ludzkaOtoć każdy lekarz faścifaścić (starop.) --- zwodzić, otumaniać.,/ Nie pomogą jego maści;/ Pożywająpożywać (starop.) --- używać. mistrzostwa swego,/ Poki nietu czasu megopoki nietu czasu mego (starop.) --- póki nie nadejdzie mój czas.,/ A poki jest wola Boża,/ Poty człowiek praw niezboża. / Nie pomogą apoteki,/ Przeciw mnie żadne leki,/ A wżdywżdy (starop.) --- przecież. umrzeć każdy musi,/ Kto jich lekarstwa zakusizakusić (starop.) --- zakąsić; ugryźć; spróbować.;/ Na mały czasna mały czas (starop.) --- na krótko. mogą pomoc,/ Iż niemocny weźmie swą moc./ A wżdy koniec temu będzie,/ Gdy lekarz w mej szkole siędzie,/ Bowiem przeciw śmirtelnej szkodzie/ Nie najdzie ziela na ogrodzie./ Darmo pożywasz lubieszczka,/ Jużci zgotowana deszczkadeszczka (starop.) --- deseczka; tu: trumna.;/ Nie pomoże kurzenie piołyna,/ Gdy przydzieprzydzie (starop. forma) --- przyjdzie. moja godzina;/ Nie pomogą i szełwije ---/ Wszytko śmirć przez ługu smyjeprzez ługu smyje (starop.) --- zmyje bez ługu../ Jaćjać (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą ci, skróconą do -ć; jać nie dbam: ja tam nie dbam. nie dbam o żadne ziele,/ A wżdy już lat przeszło wielea wżdy już lat przeszło wiele (starop.) --- a przecież już minęło wiele lat.,/ Gdy pożywam swego państwapożywać swego państwa (starop.) --- używać swojego panowania; korzystać ze swej władzy.,/ A nie dbam o żadne lekarstwa;/ Swe poczwypoczwa (starop.) --- figiel, wybryk; por. poczwarny, poczwara; swe poczwy nad ludźmi stroję: robię ludziom swoje figle. nad ludźmi stroję,/ A wżdy w jenej mierze stoję./ Sędzia, Sprawiedliwość, ŚmierćMorzęmorzyć (starop.) --- uśmiercać. sędzie i podsędki,/ Zadam jim wielikie smętki./ Gdy swą rodzinę sądzą, / Często na skazaniu błądząbłądzić na skazaniu (starop.) --- wydawać błędny sąd, wydawać nieprawidłowy wyrok. ---/ Ale gdy przydzieprzydzie (starop. forma) --- przyjdzie. sąd Boży,/ Sędzia w miech piszczeli włożyw miech piszczeli włoży (starop.) --- włoży piszczele do worka.:/ Już nie pojedzie na rokiroki (starop.) --- sądy coroczne.,/ Czyniąc niesprawie otwłoki,/ Co przewracał sądy wierne,/ Bierząc winy nieumiernie,/ Bierzącbierząc (starop.) --- forma imiesłowowa: biorąc. od złostnikow dary,/ Sprawiając jich niewiery ---/ To wszytko będzie wzjawionowzjawiono będzie (starop.) --- będzie wyjawione; będzie ujawnione./ I ciężko pomszczono. Magister dicit: Proszę ciebie, słuchaj tego,/ A niechajniechaj (starop.) --- forma trybu rozkazującego: zaniechaj czego, porzuć co. mówienia swego./ Twoja kosa wszytki siecze,/ Tako szlachtę, jako kmiecie;/ Dawiszdawić (starop.) --- tu: dławić. wszytki prze lutościprze lutości (starop.) --- bez litości.,/ Nie czyniąc żadnej miłości./ Chciałbych otmowić z tobą:/ Ucieczka, Strach, Śmierć, Broń, PrzemocMogł li bychmogł li bych się skryć (starop.) --- konstrukcja z partykułą pytajną li; inaczej: czy mógłbym się skryć. się skryć przed tobą,/ Gdybych się w ziemi chował / Albo twardo zamurował?/ Zalizali (starop.) --- czy, czy też. bych uszedł twej mocy,/ Gdybych strzegł we dnie i w nocy?/ Temu bych uczynił wrożąwroża (starop.) --- wróża, wróżba./ I postawił dobrą strożąstroża (starop.) --- straż; postawił strożą: postawił straż.. Mors dicit: Chcesz lichcesz li> (starop.) --- konstrukcja z partykułą pytajną li; inaczej: jeśli chcesz. tego skosztować,/ Dam ci się w żeleziew żelezie (starop. forma) --- w żelazie. skować/ I też w ziemi zakopać ---/ Ale cię pewno potrzepię,/ Jednojedno (starop.) --- tylko, jedynie. sobie kosę sklepię./ Uwijaj się, jako umiesz,/ Azaaza (starop.) --- czy, czy też. mej mocy ujdziesz./ Jużem ci naostrzyła kosę,/ A darmo jej nie podniosę,/ Ciebie ją podgolić muszę. Magister dicit: Miła Śmierci, nie mow mi tego,/ Zbawisz mię żywota mego;/ Już ci nie wiem, coć mi się złego zstałozstało (starop.) --- stało.:/ Głowa mi się wkoło toczy,/ S niej chcą wypaść oczy. Mors dicit: Czemu się tak wiele przeciwiasz,/ Mirziączkimirziączka a. mierziączka (starop.) --- obrzydzenie, wstręt, ohyda. se mną nabywasz!/ Nikt się przede mną nie skryje,/ Śmierć, ZwierzętaWszytkiem żywem utnę szyje:/ Sama w lisie jamy łażę,/ Wszytki liszkiliszka (starop.) --- lis. w zdrowiu każękazić w zdrowiu (starop.) --- psuć zdrowie; tu: odbierać zdrowie, odbierać życie.;/ Za kunami łażę w dzieniedzień a. dzienia (starop.) --- barć wyrobiona w żywym drzewie, ul leśny; także: dzienno, dzienie.,/ Łupieżełupież (starop.) --- skóra zdjęta ze zwierzęcia. dam na odzienie;/ Ja dawiędawić (starop.) --- tu: dławić, dusić. gronostaje/ I wiewiorkam się dostaje;/ Jać też kosą siekę wilki,/ Sarny łapam drugiej filkifilka (starop.) --- chwilka.;/ Przez płoty chłopie/ Gonię żorawie i dropie;/ Z gęsi też wypędzam duszki,/ Pierze dawam na poduszki ---/ Zwierzęta i wszytki ptaki/ Ja posiekę nieboraki./ Co kolico koli (starop.) --- cokolwiek. martwym niosą,/ Ci byli pod mą kosą. Przetoć ten przykład przywodzę,/ Każdego w żywocie szkodzę:/ By się podnosił na powietrze,/ Musisz płacić świętopietrze;/ Jen ma grody i pałace,/ Każdy przed mą kosą skacze;/ By też miał żelazna wrota,/ Nie udzieudzie (starop. forma) --- ujdzie; tj. ucieknie. se mną kłopota./ Śmierć, Danse macabre, Ksiądz, Pozycja społecznaWszytki sobie za nic ważę,/ Z każdego duszę wydłabięwydłabić (starop.) --- wydławić; wydusić.:/ Stojić za mało papież/ I naliszszynaliszszy (starop.) --- najlichszy, najgorszy. żebrak takież,/ Kardynali i biskupi ---/ Zadam jim wielikie łupy,/ Pogniatam ci kanoniki,/ Proboszcze, sufragany,/ Ani mam o to przygany;/ Wszytki mnichy i opaty/ Posiekę przez zapłatyprzez zapłaty (starop.) --- bez zapłaty.. Dobrzy mniszymniszy (starop. forma) --- mnisi. się nie boją,/ Którzy żywot dobry mają,/ Aczacz (starop.) --- a jednak; chociaż. mą kosę poznają,/ Ale się jej nie lękają./ To wszytkim dobrem pospolno ---/ Jidą przed mą kosą rowno,/ Bo dobremu mało płaci,/ Acz umrze, nic nie straci:/ Pozbędzie świecskiej żałości,/ Pojdzie w niebieskie radości. / Prostyniąprostynia (starop.) --- prosta droga. w niebo ciągnie,/ A żadnyżadny (starop.) --- żaden, nikt. mu nie przeciągnieprzeciągnąć komu (starop.) --- przeszkodzić komu.;/ Wziął ot wszytkich wzgardzenie,/ Świeczszczyświeczszczy (starop.) --- (ludzie) świeccy. mu się naśmiewalinaśmiewać się komu (starop.) --- naśmiewać się z kogo.,/ Za prawegoprawy (starop.) --- prawdziwy, rzeczywisty. jiji (starop. forma) --- go. wiłęwiła (starop.) --- głupiec, szaleniec. mielimieć kogo za co (starop.) --- uważać kogo za co../ VanitasAle gdy przydzie dzień sądny,/ Gdzie się nie skryje żadny,/ Uźrząuźrzeć (starop.) --- ujrzeć. mądrzy tego świata,/ Iż dobra Boska odpłata;/ Chowali tu żywot swoj ciasno,/ Alić jichjich (starop. forma) --- ich. sircasirca (starop.) --- tu: serca. nad słońce jasno; / Jidąjidą (starop.) --- idą. w niebieskie radości,/ A nie w piekielne żałości./ Co nam pomogło odzienie/ Albo obłudneobłudny (starop.) --- tu: zwodnicze. jimieniejimienie (starop.) --- bogactwo, mienie.,/ Cośmy się w niem kochali,/ A swe dusze za nie dali?/ Przeminęło jak obłoki,/ A my jidziem przez otwłokiprzez otwłoki (starop.) --- bez zwłoki; niezwłocznie../ Jinakojinako (starop.) --- inaczej. morzęmorzyć (starop.) --- uśmiercać. złe mnichy,/ Którzy mają zakon lichymieć zakon lichy (starop.) --- nie trzymać się zasad, reguły zakonnej.,/ Co z klasztora uciekają,/ A swej wolej pożywająpożywać swej wolej (starop.) --- zażywać swawoli../ Gdy mnich pocznie dziwy strojić,/ Nikt go nie może ukojićukojić (starop.) --- tu: uspokoić.;/ Kto chce czynić co na świecie,/ Zły mnich we wszytko się miecemiotać się w co (starop.) --- rzucać się w co; 3. os. lp: miece: miota, rzuca, ciska.. / Jestlijestli (starop.) --- jeśli. wsiędzie na szkapicęszkapica (starop.) --- szkapa; koń.,/ Wetknie za nadręnadra (starop.) --- zanadrze; wetknąć za nadrę: wsadzić w zanadrze, wsadzić za pazuchę. kapicękapica (starop.) --- habit.,/ Zawodem na koniu wraca,/ A często kozielcekozielce przewracać (starop.) --- wywijać koziołki. przewraca./ Kiedy mnich na koniu skacze,/ Nie weźrzałby nanie weźrzałby na co (starop.) --- nie spojrzałby na co; ani spojrzałby na co. nalepsze kołacze; / Umaże się jako wiławiła (starop.) --- głupiec, szaleniec.,/ A wżdywżdy (starop.) --- zawsze, przecież. mu ta rzecz barzo miła. / Gdy piechotą jimiejimać (starop.) --- zacząć; zabrać się za co. biegać,/ Muszę mu naprzod zabiegać./ Azażazaż (starop.) --- konstrukcja z partykułą wzmacniającą -że, skróconą do -ż; aza: czy, czy też. cici (starop., gw.) --- tu: partykuła wzmacniająca. ji czarci niosą,/ Jedwo jiji (starop. forma) --- go. pogonię z kosą!/ Nie dba, iż go kijem biją,/ Zawodzawód biegać (starop.) --- ścigać się, brać udział w gonitwie. biega z krzywą szyją;/ A drugdydrugdy (starop.) --- drudzy, inni. mu zbiją plece,/ A wżdy się w niem coś złego miece ---/ A wżdy za niem biegać muszę,/ Aż s niego wypędzę duszę./ Mówię to przez kłamuprzez kłamu (starop.) --- bez kłamstwa, nie kłamiąc. wieręwierę (starop.) --- zaprawdę, zaiste; słusznie.,/ Dam jiji (starop.) --- go. czartom na ofierę./ Kustosza i przeora/ Wezmę je do swego dwora;/ Z opata sejmęsjąć a. zjąć (starop.) --- zdjąć; sejmę: zdejmę. kapicękapica (starop.) --- tu: habit; kaptur.,/ Dam komu na nogawicę;/ Z szkaplerza będą pilśniankipilśnianki (starop.) --- buty filcowe (z pilśni).,/ Suknia będzie pachołkom na lankilanka (starop.) --- koszula, długa suknia.;/ Odejmę mu torłop kuni,/ A nie wiem, gdzie się okuni;/ Odejmę mu kożuch lisi/ I płaszcz, co nazbyt wisi;/ Koniecznie mu sejmę imfułę/ I dam za szyję poczpułępoczpuła (starop.) --- cios, uderzenie.. Magister dicit: Śmierć, Kobieta, Śmierć bohaterska, Cierpienie, OdwagaChcę cię pytać, Śmirci miła,/ By mię tego nauczyła:/ Panie, co czystość chowają,/ Jako się u Boga mają? Mors respondit: Azaśazaś nie czytał (starop.) --- czyś nie czytał; czy nie czytałeś. nie czytał świętych żywota,/ Co mieli ciężkie kłopoty?/ Jako panny mordowano,/ Sieczono i biczowano,/ Nago zwłoczono, ciało żżonożżec (starop.) --- spalić; żżono: palono./ I pirsi rzezano ---/ Potem do ciemnice wiedziono,/ Niektóre głodem morzono,/ Potem w powrozie wodzono,/ Okrutnemi dręcząc mękami,/ Targano je osękamiosęk a. osęka (starop.) --- drąg zakończony hakiem../ Ja się temu dziwowała,/ Gdym w nich tę śmiałość widziała ---/ Dziwno jest nie dbać okrutności,/ Cirzpiąccirzpiąc (starop.) --- forma imiesłowowa; dziś: cierpiąc. tako ciężkie boleści. (dalszego ciągu brak)