Rolicz-Lieder, Wacław Szkoła Sekuła, Aleksandra Radlak, Emilia Rawska, Aneta Niedziałkowska, MartaRadlak, Emilia Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/rolicz-lieder-szkola Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947 Domena publiczna - Wacław Rolicz-Lieder zm. 1940 2011 xml text text 2013-01-14 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2286.jpg Life follows a pattern!, VinothChandar@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2286 DCC FS.DL-PL 1DTP 3MP Wacław Rolicz-Lieder Szkoła Popr. błędy źródła: (1) Zdały się z oczów dozorców dźwigniętę -> Zdały się z oczów dozorców dźwignięte; (2) A jeśli chłopiec jedno pisnął słowo./ O powód pytał -> A jeśli chłopiec jedno pisnął słowo,/ O powód pytał (3) Lecz jam w marzeniach tak był zakochany./ Żem nie czuł mieczów rzucanych w milczenie -> Lecz jam w marzeniach tak był zakochany,/ Żem nie czuł mieczów rzucanych w milczenie. Uwspółcześnienie pisowni łącznej/rozdzielnej: zwolna -> z wolna. Uwspółcześniono interpunkcję w następujących wypadkach (usunięto podział na wersy, aby uwydatnić budowę zdania): (1) kędy wchodziły dzieci, przez ojców gromadnie zsyłane -> kędy wchodziły dzieci przez ojców gromadnie zsyłane (2) A ściany były w czerwony marmurek pisane, niby krwią więźniów, nocą potraconych -> A ściany były w czerwony marmurek pisane niby krwią więźniów nocą potraconych (3) Ojciec i matka i gość przypadkowy -> Ojciec i matka, i gość przypadkowy (4) bez sumienia i serca i woli -> bez sumienia i serca, i woli. Dziecko, Marzenie, SmutekJa byłem dzieckiem smutnym, takie dzieci/ Albo mrą wcześnie, lub żyją zbyt długo./ Na moim czole siedziało marzenie/ Ciche, a w sercu coś grało harficznie,/ Coś wiecznie grało, a oczy nieśmiało/ Patrzyły w przestrzeń daleką --- w obłoki,/ Malując z ruchów niebieskich obrazy/ Dziwne, ruchliwo-kalejdoskopowekalejdoskop --- urządzenie optyczne, w którym dzięki trzem zwierciadłom umieszczonym względem siebie pod kątem 60°, uzyskuje się wielokrotne odbicia obrazów tworzące symetryczne figury zmieniające się przy obracaniu kalejdoskopu; przen. różnorodne obrazy, wrażenia, wydarzenia szybko następujące jedne po drugich../ Od lat najmłodszych czerpiąc wdzięczne życie/ Ze źródeł baśni, sam się baśnią stałem;/ Baśnią, pachnącą ambrąambra --- żywica kopalna (bursztyn), wyławiana w morzach, pochodząca z warstw trzeciorzędowych. i arabskim/ Pismem, jak wschodni druk niezrozumiałą./ Ktokolwiek wzrok mi na twarzy zawiesił,/ Mawiał: o rzeczach złych chłopiec ten myśli./ Ja byłem dzieckiem smutnym: takie dzieci/ Albo mrą wcześnie, lub żyją zbyt długo. Dzieciństwo, SzkołaRodzice chcieli mieć ze mnie człowieka,/ Więc wcześnie dziecko do szkoły oddali./ Pamiętam dzień ten, gdy czarny tornister/ Przygiął mi plecy do jarzma niezdatne.../ Pamiętam dzień ten --- zaczęto od Boga,/ U Wszystkich Świętych chłopcy się modlili./ A potem padał deszcz, a mój mundurek/ Zapachniał wonią zmoczonego sukna;/ A potem w domu w szkołę się bawiłem/ Z dziećmi, a potem zaczęło się życie/ Nowe, smutniejsze niż oczy me smutne,/ Jak rozbaśnione moje serce --- ciche./ Odtąd mi zwiędły kwiatczyny marzenia,/ Odtąd zagasły dzieciństwa świeczniki./ Rodzice chcieli mieć ze mnie człowieka,/ Więc wcześnie dziecko do szkoły oddali. Szkoła, WięzienieBył to budynek o twarzy więziennej,/ Wewnątrz niewoli uczono nieletnich./ Gdym próg przekraczał --- powietrze więzienne/ Wnet bicie serca zwiększało, a mury/ Zdały się z oczów dozorców dźwignięte,/ Wszystko widzące, a pośród dziedzińca/ Słońce sybirskie świeciło. A ściany/ Były w czerwony marmurek pisane/ Niby krwią więźniów nocą potraconych./ Długi korytarz wzdłuż piętra każdego/ Do sal więziennych wiódł, kędy wchodziły/ Dzieci przez ojców gromadnie zsyłane,/ W rańcuraniec (ros. raniec, z niem.) --- tornister. żołnierskim, zapiętym mundurze,/ Z śmiechem na ustach i --- inkwizytorzyinkwizytor --- członek sądu inkwizycji; o osobie przesadnie podejrzliwej; tu: nauczyciele rosyjscy. ./ Był to budynek o twarzy więziennej./ Wewnątrz niewoli uczono nieletnich. Gdy szkolny dzwonek rozjęczał budynek,/ Chłopcy gromadnie z klasy wybiegali ---/ PrzemocPo korytarzach chodzili panowie/ W niebieskich frakachniebieskie fraki --- służbowe ubranie nauczycieli w szkołach rosyjskich., z wyciągniętą szyją,/ Słuchając, o czym chłopcy i jak mówią./ A jeśli który mową się odezwał,/ Którą mu matka dała w dniu urodzin ---/ Złych obyczajów był winien i zbrodni/ I do wieczora szedł pod klucz więzienny./ A jeśli chłopiec jedno pisnął słowo,/ O powód pytał --- biada była dziecku!/ Bowiem majestat obrażał cesarski./ Panowie owi mieli słuch ślepego,/ Panowie owi mieli wzrok niemego./ Gdy szkolny dzwonek rozjęczał budynek,/ Chłopcy gromadnie z klasy wybiegali. Jeszcze z rzęs moich nie spadły marzenia,/ Jeszcze mi w sercu coś grało cudownie./ Więc byłem niemy, wiecznie zadumany,/ Wiecznie płoszony w myśleniach lirycznych./ Nikt mię z początku nie gabałgabać --- nagabywać, zaczepiać. --- bom milczał./ MilczenieAle milczenie jest zbrodnią, bo milcząc/ Knują się bunty krnąbrne i powstania./ Więc mię słowami kłuto, bym przemówił,/ Przez przemówienie tajemnice zdradził./ Lecz jam w marzeniach tak był zakochany,/ Żem nie czuł mieczów rzucanych w milczenie,/ Żem nie zapytał: czego chcą ode mnie?/ Koledzy także szemrali dokoła:/ On nic nie mówi, więc lizus pewnikiem./ Jeszcze z rzęs moich nie spadły marzenia,/ Jeszcze mi w sercu coś grało cudownie. BuntByłbym byłbyłbym był --- daw. forma czasu zaprzeszłego trybu przypuszczającego; dziś: byłbym (wówczas, wcześniej). nędznym, gdybym w tej wyrobni/ Niewoli, lękom ulegał jakowym!/ I choć na chwilę zapomniał, że w piersi/ Serce Kościuszków mam i Kochanowskich./ Jam się nie lękał gróźb gburów uczących/ I nieraz w kozie siedziałem zamknięty,/ Popołudniami, spłakany serdecznie,/ Żem bez obrońców na ziemi! I często/ Deszcz, trzepiąc w dachy blaszane, deszcz przykry,/ Łkaniom chłopczyka wtórował żałobnie,/ A rynny rytmem rozpaczy bębniły./ W domu rodzina siadała do stołu:/ Ojciec i matka, i gość przypadkowy,/ A jam się w rynien wsłuchiwał bębnienie.../ Byłbym był nędznym, gdybym w tej wyrobni/ Niewoli, lękom ulegał jakowym! Jak hiacynty w wiosennym ogrodzie,/ Z wolna zakwitła na czole mym duma,/ Pieśń przemówiła przez usta nieśmiało.../ Odtąd w tornistrze nosiłem wierszyki,/ Upity większą godnością --- lecz za nią/ Pogłównepogłówny (daw.) --- liczony od każdej osoby; pogłówne: daw. podatek pogłówny, podatek od głowy, podatek pobierany od każdej zobowiązanej do tego osoby. płacić musiałem gotówką:/ Upokorzeniem! o hańbo nad hańby!/ NienawiśćNienawiść była towarzyszką moją:/ Nienawiść --- życiem, nienawiść --- pokarmem,/ Nienawiść --- trunkiem, nienawiść --- oddechem,/ Nienawiść --- ziemią, całą atmosferą! ---/ Każdy mi w serce nienawiść celował;/ Krewni, koledzy moi i znajomi,/ Zaś ustawiczni szkolni dręczyciele./ Jak hiacynty w wiosennym ogrodzie,/ Z wolna zakwitła na czole mym duma. Odkąd się chłopiec do twierdzy dostanie,/ Nie mają prawa do dziecka rodzice...,/ NauczycielNa czarnej ławce siedziałem porżniętej,/ Uczycieluczyciel --- rozmyślny rusycyzm zam.: nauczyciel. strasznie chłopców indagowałindagować --- wypytywać, badać, zasypywać pytaniami.;/ Płacz... narzekanie... krzyk i... znowu cisza./ Słońce przez szyby paliło piekielnie,/ W uczelni zaduch panował koszarnykoszarny --- dziś: koszarowy; taki jak w koszarach, tj. budynkach, w których stacjonuje wojsko.,/ Gorąco mózgi nieletnich smażyło ---/ Mdlałem... lecz oto nade mną głos zabrzmiał:/ Łotrze! śmiesz ręce rozkładać? poczekaj,/ Synu ze suki ulęgły! Jam odrzekł:/ Chamie, zastanów się! Krzyk powstał straszny,/ A możnowładczy profesor zazgrzytał:/ Aresztu godzin dwadzieścia i cztery./ Odkąd się chłopiec do twierdzy dostanie,/ Nie mają prawa do dziecka rodzice... Rodzina, Ojciec, Matka, Dziecko, Szkoła, NiewolaO najszczytniejszym tytule na ziemi,/ Rodzice! serce gdzież macie? gdzie dumę?/ Czemu wy krew swą, swe ciało dajecie,/ Owoc drzew waszych na pokarm niewoli?/ Czemu milczycie, gdy szkolni tyrani/ Plują zniewagę w twarz dzieci, i czemu/ Łotrów o dalsze urągiurągi --- dziś: urągania; urąganie: uwłaczanie, wymyślanie, ubliżanie. prosicie,/ Kiedy wam dziecko ze szkół chcą wydalić?/ I wyście śmieli ślubami się łączyć?/ I wyście śmieli pokolenie tworzyć?/ Wy bez sumienia i serca, i woli?/ Wy nieświadomi rodzicielskich ustaw?/ Wy nieletniego jarzma całkownicycałkownik --- kmieć, chłop.?/ Niewolniczego dostawcy towaru?/ O najszczytniejszym tytule na ziemi,/ Rodzice! serce gdzież macie? gdzie dumę? Bunt, Duma, Niewola, Dziecko, Szkoła, RodzinaBłogosławioną niech będzie godzina,/ W której sumienie me buntem zagrzmiało./ Pękła cierpliwość w żelazo kowanakowany --- dziś: kuty./ I dom niewoli za plecymaza plecyma --- dziś popr. forma N.lm: za plecami. został;/ A w sercu straszna nienawiść do rasy/ Dręczącej dzieci Polaków i wzgarda/ Dla wszystkich ojców i matek, co dzieci/ Do helockiegoheloci --- niewolnicy w Sparcie; helocki: niewolniczy. oddają rzemiosła,/ Praw rodzicielskich zrzekając się trwożnie./ I żal mi został za moim chłopięctwem,/ Co wypachniało pod okiem tyranów,/ I jedna prośba do mojej królowej,/ Tej pańskiej dumy mej, ażeby dała/ Odpust hańbiącym myślenie wspomnieniom.../ Błogosławioną niech będzie godzina,/ W której sumienie me buntem zagrzmiało.