Radczyńska-Misiurewicz, Justyna Pył Kotwica, Wojciech Kopeć, Aleksandra 2019-12-09 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Ilustracje autorstwa Agaty Cygańskiej udostępnione w ramach Licencji Wolnej Sztuki 1.3. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/radczynska-kometa-zawraca-pyl/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Licencja Wolnej Sztuki 1.3 http://artlibre.org/licence/lal/pl/ Justyna Radczyńska, Kometa zawraca, Staromiejski Dom Kultury, Warszawa 2009. Wiersz Współczesność Liryka http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/radczynska-kometa-zawraca/ text https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6965.jpg Wonders of earth, sea and sky, Aldrich, Thomas Bailey, 1836-1907, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6965 Justyna Radczyńska-Misiurewicz Pył Pył drogi wzbija się i przykleja, wiruje i spada na świat/ razem z pyłkami roślin prerii i zapachem zwierząt./ Czasem jest samym westchnieniem, rzewną pozostałością / wielkiego kamienia, z którego powstał, nim obrócił się w proch. / Zupełnie jak ktoś, kto odszedł w nieznane i nie pamięta już / drogi ani ramienia, które wspierał, a które dawało mu / poczucie istnienia wobec drugiego, identycznego człowieka./ Z nim i innymi zwykł wędrować i trudzić się do wieczora./ Teraz żyje w rozproszeniu. Pył klei się od łez porannej rosy,/ szemrzą trawy. Samotny bizon żywi się przy drodze, / aż nadjeżdżają samochody i stają przed nim na baczność./ Bizon łypie krwawym okiem i majestatycznie / przekracza szosę, nie zważając na wzruszonych ludzi, / którzy gapią się w jego kark i zad, aż znika za linią lasu./ Wtedy samochody ruszają po nowe wrażenia. Jednak beznamiętnie / przemierzają Wielkie Równiny --- ziemię Indian Lakota./ Grunt oddycha tu równo, spokojnym tonem, aż do Badlandówbadlandy (z ang. badlands, dosł.: złe ziemie) --- suche obszary o ubogiej roślinności, silnie zniszczone przez wiatr i wodę, pokryte siecią wąwozów, występujące np. w amerykańskim stanie Dakota Południowa, gdzie znaczną ich część objęto ochroną jako park narodowy., / gdzie nie ma już wytchnienia, tylko susza, kaniony i skalne fortece. / I sen o najgorszym oblężeniu. Samochody zatrzymują się / przy szklanych gablotach, które kryją szczątki hienodonahienodon --- wymarły ssak mięsożerny, który zamieszkiwał Eurazję, Amerykę Płn. i Afrykę. / i innych równie śmiertelnych dinozaurów w miejscach / ekshumacji, czyli ich miejscach na ziemi, która / stała się dla nich kryptą aż po nasze muzealne czasy. Ale / tysiącletnie wykopaliska bywały potem witane ze łzami, / każda czaszka z zębami, kośćcem kręgosłupa i pęcinami./ Za złymi ziemiami pył nabiera koloru --- różu ziem rzadkich, / samochody zatrzymują się pod motelami, żeby ochłonąć. / Pasażerów, którzy przywieźli ze sobą bażanty, spotyka / nieprzyjemna niespodzianka --- wyraźny zakaz mycia/ bażantów w wannie. Niektórzy są więc niezadowoleni./ Ich bażanty będą musiały poczekać na bardziej liberalną/ łazienkę. Samochody pędzą dalej w stadach, z których jedno/ szuka patriotycznych wrażeń. Na Mount RushmoreMount Rushmore (Góra Rushmore) --- góra w zach. części stanu Dakota Południowa, w której w latach 1927--1941 wykuto pomnik o nazwie Mount Rushmore National Memorial, przedstawiający głowy czterech prezydentów USA szczególnie znaczących dla historii tego kraju. flaga/ jest spuszczona do połowy masztu. W tym dniu / składają do grobu żołnierza zamordowanego w Iraku, / który mieszkał w stanie Południowa Dakota, a może stamtąd/ także pochodził. I czuje się jakiś ból w powietrzu, jakby kłucie. / Aleja flag stanowych prowadzi do punktu widokowego, / z którego można podziwiać kamienne spojrzenia wielkich / prezydentów. Na kolumnach, pod każdą flagą, widnieje / rok i numer kolejności przystąpienia stanu do Unii. Pierwszy / Delaware, co dziwi niedokształconych, którzy nigdy nie lubili / historii, nie doceniali jej nauki ani mądrości tylko co najwyżej / jej skutki, ale te najbardziej aktualne i obowiązkowe./ Jednak w Rushmore można doznać wewnętrznej, / obywatelskiej przemiany, tak głoszą dumne transparenty./ Chyba, że kogoś interesuje głównie shoppingshopping (ang.) --- zakupy, robienie zakupów. to może zapaść / na dłużej w sklepie z pamiątkami z Rushmore, wśród których / najmocniej zachwyca szklana choinka. Geometryczny designdesign (ang.) --- wzór, wzornictwo.,/ artystyczne przeniesienie obrazu igieł w cięte kwadraty szklane, / zielonomorskiego koloru, poprzetykane wzdłuż pnia małymi kostkami,/ największe na dole, zmniejszające się ku górze, aż do gwiazdy/ kryształu czubka, ale co najważniejsze skręcone względem siebie,/ o niewielki kąt, tak że boki sąsiednich płytek, będące / kolejnymi piętrami gałęzi nie są nigdy równoległymi./ Choinka nie ma związku z prezydentami, ale z ziemią / Rushmore wysadzaną sosnami. Za to uczy i bawi kieliszek / do prawdziwej wódki ze złoconymi brzegami, różową / metalicznokrzemową zewnętrzną powierzchnią / lustrzaną i wnętrzem takim samym, tylko niebieskim,/ na którym widnieją złotą farbą namalowane głowy / amerykańskich prezydentów: Waszyngtona, Jeffersona,/ Lincolna i T. Roosvelta, który powiedział, że sekret / życia polega na tym, by robić to, co się da, za pomocą / tego, co się ma, i tam, gdzie się jest. Więc jest ten / kieliszek z sekretem dla zuchwałych miłośników / pamiątek i niespodzianek. Jednak to nie koniec wyprawy / do ciekawych sklepów. W Wyoming czekają jeszcze / ozdobne miniatury gipsowe kapeluszy kowbojskich/ i plastikowe bizony. Samochody pędzą dalej/ na dzikszy jeszcze zachód, przez szybkie Rapid Cityszybkie Rapid City --- ang. Rapid City oznacza: szybkie miasto. Nazwa tego miasta w Dakocie Płd. pochodzi od szybko płynącego potoku, nad którym powstało.,/ Big Horny i kanion Tensleep. Gdzieś po drodze kelnereczka / z fioletowymi, obdrapanymi paznokciami podaje wino/ w czerwonych plastikowych kubkach do wody. I jest / nielegalne spożycie przy legalnym stoliku, stojącym / na chodniku. Stróże prawa mogą się przyczepić i ukarać / grzywną szefa kuchni, który wygląda jak Big MarioBig Mario (ang.: Wielki Mario) --- postać z niektórych gier komputerowych z serii ,,Super Mario", w którą może zmieniać się główny bohater, zyskując nadzwyczajne zdolności., / za zewnętrzną sprzedaż za murami i za zepsucie wizytówki / miasta, jaką jest skrzyżowanie. W tym samym mieście, / czy to może być przypadek (?), dwa śmiałe jelenie/ patrzą kontrolnie turystom w oczy, czy na nie doniosą, / czy może jednak nie. Oszacowawszy zdolność do donosicielstwa / jako niewielką, beztrosko włażą do prywatnego ogródka, żeby / pożywić się warzywami i kwieciem rosnącym solidnie / w równych grządkach. Jest doza nieuczciwości w przyrodzie, / z którą turysta się godzi, kolaboruje, a nawet z niej korzysta,/ choć lepiej by było, gdyby np. posłuchał wykładu/ o ,,Historii wspinaczki na Devil's TowerDevil's Tower (ang.: Wieża Diabła) --- wysoka, samotna skała o stromych ścianach i płaskim wierzchołku, mierząca 386 m licząc od podstawy, położona we wsch. części stanu Wyoming; jeden z pierwszych amerykańskich pomników narodowych. w opowiadaniach i piosence" / ale on nie, on woli podziwiać spacerkiem żebrowania szatańskiej skały,/ wiekową nieścieralność magmy, karmić zdemoralizowane/ pieski preriowepieski preriowe --- niewielkie gryzonie podobne do świstaków, żyjące na preriach Ameryki Płn., w chwili zagrożenia wydające odgłosy przypominające szczekanie psa. i jechać dalej. Zabiera tylko swój samochód./ Nie brak po drodze wygód i atrakcji: przyjaznych moteli / z pokojami dla niepalących i dostępem do sieci, a także / niezliczonych baz śniadaniowych z wyśmienitym stekiem, / zasmażanymi ziemniaczkami i jajkami w optymistycznej formule: / sunny side upsunny side up (ang.) --- dosł.: słoneczną stroną do góry; o jajkach: sadzone. i oczywiście kelnerkami --- tymi hożymi, przemiłymi/ dziewczętami, które mają dla Ciebie mnóstwo serdeczności/ i zainteresowania przebiegiem Twojego posiłku i czasem nawet / któraś nazwie Cię: sweetiesweetie (ang.) --- słodziutka, kochanie, skarb.. Aż chce się żyć i nie odjeżdżać./ Ale trzeba dać się wyjeździć samochodom. Niech brną przez parne / leśne tunele, przez matową prerię przetykaną zielonoszarą szałwią, / wśród prekambryjskich gnejsówprekambryjskie gnejsy --- gnejs: skała metamorficzna o krystalicznej strukturze, zwykle pstra; prekambr: odcinek historii Ziemi od jej powstania aż do okresu kambryjskiego (542 mln lat temu)., omijając nierozpoznawalną padlinę,/ drogami poprowadzonymi w szpalerach sosen, obok ciekawskich, / obojętnych saren, poprzez rezerwaty Indian i góry Shoshoni, / doliną Wind River i przez tereny pustyni. Samochód musi jechać, / aż dotrze do płaskich pól i ściany Grand Teton i Mount MoranGrand Teton, Mount Moran --- Grand Teton: najwyższa góra (4199 m n.p.m.) w paśmie Teton Gór Skalistych, w stanie Wyoming, położona na terenie parku narodowego noszącego jej nazwę; Mount Moran: góra dominująca (3840 m n.p.m.) nad zach. częścią pasma Teton, w tym samym parku. / z czarną inkrustacją i śnieżną kotliną. Tam turysta traci oddech / i kłania się z wrażenia wielkim górom, które podchodzą / pod same domy jak wielkie zwierzęta do zadbanych ogródków./ A propos: w okolicach Jackson pan Henderson miał fatalny wypadek. / Został tej wiosny poturbowany przez niedźwiedzia grizzly, / na własnym terenie. Po prostu wyszedł na spacer ze swoim psem. / Grizzly normalny i dobrze w okolicy znany, pożywiał się padliną łosia, / który musiał zdechnąć na terenie pana Hendersona. Zachował się jak / prawdziwy niedźwiedź, bronił jedynie swojego pożywienia./ A Pan Henderson trafił od razu do szpitala i teraz wraca / po ciężkich ranach do zdrowia. Grizzly jednak został odstrzelony./ Takie są zasady. Wszyscy współczują Panu Hendersonowi / i jego rodzinie, ale nie wiadomo dokładnie, ile leżała na jego / prywatnym terenie padlina, którą Pan Henderson powinien był / natychmiast zgłosić lub własnoręcznie usunąć. Historia / ta przestrzega turystów przed padliną, która może być pożywieniem / zwierząt i ceną ich życia. Jeśli ktoś jest bojaźliwy, / powinien raczej jechać do Yellowstone przez łąki rozświetlone / zielem ognistym, astrami, koronką królowej Annykoronka królowej Anny (ang. Queen Anne's Lace) --- pot. nazwa dzikiej marchwi, o drobnych, białych kwiatach, zebranych w baldach przypominający koronę., lnem / i dziką pelargonią aż do wulkanicznej ziemi bulgoczącej błotem, / dymiącej siarką i parą wodną, z wzdychającymi gejzerami./ Jakby ktoś zakopał pod ziemią piece i czajniki, jakby życie miało / wulkaniczną wersję podskórną i mocarną, a na wierzchu / kwitnącą w gorącej wodzie kolorowymi algami albo trawą / wyrastającą z wapiennego mleka. Pożar, który trawił Yellowstone/ przed laty, wydaje się mieć magiczny związek z podziemnym / ogniem. Pozostawił kilometry spalonych pni sterczących jak pale / wbite w dno coraz głębszego, zielonego jeziora, złożonego z młodych,/ ambitnych drzew. Podobno jest jakaś przedsiębiorcza sosna, która w ogniu / zamyka szyszki i po pożarze pierwsza się wysiewa i szybko rośnie./ Ale jakże niezłomne są te martwe pnie, setki stoją jak z kamienia, / a przewrócone tworzą rozległe, zapałczane złoża, jakby niesforne / olbrzymie dziecko rozsypało bierki albo patyczki do liczenia./ Za to gejzery nie są tak stałe jak drzewa, tylko ten jedyny / Old Faithfull, dający pokaz co półtorej godziny./ Można jeść i patrzeć. O czasie wybuchnie całkiem wysoko./ Ale w Norris głupi turyści zepsuli naprawdę fajny, punktualny gejzer / wrzucając do niego kamienie. I był koniec, już się nie podniósł./ Albo inny Vixen działał i przestał działać. Tak mówią strażnicy./ Niech mówią, gejzer MOŻE zaniechać wybuchania, ale / najgorsze jest to, że oni nie wiedzą dlaczego. To denerwuje./ Niewiedza. Ale naprawdę możesz się wkurzyć dopiero wtedy, gdy na drodze / trzy razy w ciągu kwadransa przekroczysz granicę zlewisk/ Atlantyku i Pacyfiku. Wtedy naprawdę nie wiesz, gdzie jesteś,/ dokąd płyną rzeki i chociaż naczynia oceanów są połączone, / to Ty jesteś tak daleko, że chciałoby się wiedzieć, którędy / płyną krople deszczu od Ciebie. I jakie mogłoby być ich szczęśliwe przeznaczenie, gdyby przypadkiem nie były jak pył.