Przybyszewski, Stanisław 2017-12-08 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przybyszewski-snieg/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Stanisław Przybyszewski zm. 1927 1998 Stanisław Przybyszewski, Śnieg, Stefan Demby druk. Piotra Laskauera i S-ki, Warszawa, 1903. http://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=11982&from=FBC Dramat Modernizm Dramat współczesny Śnieg text Głuszak, Sylwia Robert Lachowski veges Małgosia Choromańska, Paulina Fedorowicz, Magda Kopeć, Aleksandra https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5855.jpg Snowflake macro, AKX_@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5855 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/przybyszewski-snieg.pdf ISBN-978-83-288-5340-9 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przybyszewski-snieg.html ISBN-978-83-288-5341-6 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/przybyszewski-snieg.txt ISBN-978-83-288-5342-3 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/przybyszewski-snieg.epub ISBN-978-83-288-5343-0 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/przybyszewski-snieg.mobi ISBN-978-83-288-5344-7 ISBN application/x-mobipocket-ebook DD.WL-S 3MP 1DTP Śnieg Stanisława Przybyszewskiego to realistyczno-symboliczny dramat wystawiony po raz pierwszy w 1903 r. Prezentuje wątki i postaci typowe dla epoki modernizmu. Na scenie spotykają się nerwowy wrażliwy dekadent Kazimierz, jego ogarnięty pasją życiową, witalny brat Tadeusz --- ofiara nieszczęśliwej niszczącej miłości do kobiety fatalnej (Ewy) --- oraz szlachetna i naiwna Bronka (żona Tadeusza). Bronka, chcąc nie chcąc, samą swoją kobiecością i pragnieniem stworzenia domu podcina skrzydła mężowi, który w skrytości ducha tęskni za dawnymi uniesieniami i byłą kochanką Ewą. Akcja dzieje się w ziemiańskim dworku, zimą. Kazimierz i Ewa są gośćmi Bronki i Tadeusza --- w realistycznej warstwie dramatu Kazimierz skrycie kocha Bronkę (miłością niespełnioną i idealną), a Ewa Tadeusza (w sposób zaborczy i niszczący). Każde z nich ma interes w tym, aby prawda wyszła na jaw. Jak łatwo się domyślić, finał nie może być szczęśliwy, co od razu można odczytać w warstwie symbolicznej. Prawdę o kondycji bohaterów ukrywa w sposób symboliczny śnieg --- wzmianki o jego opadaniu i odgarnianiu wpływają na dynamikę dramatu. Ostatecznie okazuje się, że odkrycie prawdy (odśnieżanie stawu) nie prowadzi do wyzwolenia, chyba że za nie uznamy samobójczą śmierć. Stanisław Przybyszewski Śnieg Uwspółcześnienia pisownia łączna / rozdzielna: bądź-że > bądżże; pozwól-że > pozwólże co raz > coraz; cobyś > co byś; gdziebym > gdzie bym; niema > nie ma; z za > zza; nietylko > nie tylko; przedewszystkim > przede wszystkim; tobym > to bym; czemużby > czemuż by; jakto > jak to; zapóźno > za późno; zwolna > z wolna; na prawdę > naprawdę; codzień > co dzień; mimowoli > mimo woli; niebardzo > nie bardzo; po za > poza; dlaczegobym > dlaczego bym; nie zdolny > niezdolny; napowrót > na powrót; jaknaprzyładniej > jak najprzykładniej; naoścież > na oścież; itp. pisownia wielką / małą literą: żyd > Żyd; murzyn > Murzyn; wielki piątek > Wielki Piątek; wielka sobota > Wielka Sobota; itp. pisownia joty: galerje > galerie, oranżerja > oranżeria; anomalja > anomalia żonglerją > żonglerią; teorji > teorii; serjo > serio; melancholja > melancholia; portjery > portiery; Epipsychidjonami > Epipsychidionami; kopją > kopią; itp leksyka i pisownia poszczególnych wyrazów: przypruszył > przyprószył; dwuch > dwóch; giestami > gestami; Conquistadorów > konkwistadorów, ślep' > ślep, szezląg > szezlong. interpunkcja, np.: kapryśną, jak tyran > kapryśną jak tyran; przez cały wieczór, jak półtora nieszczęścia > przez cały wieczór jak półtora nieszczęścia; A twoje oczy, jak węgle, płoną > A twoje oczy jak węgle płoną; ja bym chciała latać, latać wysoko, jak ptak > ja bym chciała latać, latać wysoko jak ptak (...); itp. [usunięcie przecinka przed "jak"]; Prostuje się, mocny i silny i nagle z wesołym śmiechem głośno klaszcze w ręce > Prostuje się, mocny i silny, i nagle z wesołym śmiechem głośno klaszcze w ręce; A pamiętasz, gdym cię tak schwycił i na piersi podrzucił i obnosił dokoła pokoju? > A pamiętasz, gdym cię tak schwycił i na piersi podrzucił, i obnosił dokoła pokoju?; Widzisz, ja bym chciała latać, latać wysoko, jak ptak, a tylko tak biję skrzydłami o ziemię i tak tęsknię i tak pragnę, pragnę się wzbić, a skrzydła, jak ołów... > Widzisz, ja bym chciała latać, latać wysoko jak ptak, a tylko tak biję skrzydłami o ziemię i tak tęsknię, i tak pragnę, pragnę się wzbić, a skrzydła jak ołów...; itp. [dodanie przecinka przed drugim "i"]; (...) jeżeli na przykład pijak odzwyczaja się od wódki i chce się przekonać, czy się rzeczywiście odzwyczaił, to, pomimo wstrętu, wypija raz po raz (...) > (...) jeżeli na przykład pijak odzwyczaja się od wódki i chce się przekonać, czy się rzeczywiście odzwyczaił, to pomimo wstrętu wypija raz po raz (...); I na to też powiesiłeś w pracowni obraz, przeze mnie malowany, który ci darowałam? > I na to też powiesiłeś w pracowni obraz przeze mnie malowany, który ci darowałam? [usunięcie zbędnych przecinków]; A czymże jest życie? snem we śnie... > A czymże jest życie? Snem we śnie...; Ewciu! Ewciu! zdawało mi się, że coś mnie ściga > Ewciu! Ewciu! Zdawało mi się, że coś mnie ściga; Och, Jak Tadeusz się ucieszy > Och, jak Tadeusz się ucieszy! [wstawienie dużych liter po kropce, mała litera po przecinku]; Zmiany w zapisie didaskaliów > likwidacja nawiasów, didaskalia wewnątrztekstowe od nowego akapitu, aby odróżnić je od dialogów. Błąd źródła: cala > cała OSOBY TADEUSZ BRONKA --- jego żona. EWA --- jej przyjaciółka. KAZIMIERZ --- brat Tadeusza. MAKRYNA LOKAJ AKT PIERWSZY SCENA I KAZIMIERZ---BRONKA Widz patrzy na wytworny pokój jadalny, z którego poprzez wielkie, wysokie okna i przez oszkloną, zimową oranżerię, widać nagie, szronem okryte drzewa ogrodu i płaty gęste śniegu. W kącie wielki staroświecki komin, obok polana sosnowe, które Kazimierz dorzuca nerwowym ruchem raz po raz do ognia. Bronka stoi przy oknie, niespokojnie zapatrzona w śnieżycę. KAZIMIERZ Coś ty taka niespokojna? Nie bądźże dzieciakiem. Czego się lękasz? BRONKA Ale, bój się Boga, Kaziu, czy nie widzisz, jaka śnieżyca? Prawie cały dzień sypie i sypie. Zaspy się potworzyły. Tam za miastem droga bez drzew na jaki kilometr. Niechże stangret pobłądzi. Sanki się w rów przewrócą... KAZIMIERZ przerywa jej I cóż z tego? Tadeusz wypadnie w rów. Będzie mu miękko. BRONKA O, jakiś ty brzydki. KAZIMIERZ No, nie gniewaj się. Ale patrzę rzeczywiście na was, jak na dwoje dzieciaków. Wasz stosunek --- to rzadka anomalia. Rok już jesteście pobrani, a bawicie się w takie czułostki, jakbyście się dopiero wczoraj poznali. BRONKA Ależ to, to właśnie robi nasze życie tak pięknym. KAZIMIERZ Oczywiście, oczywiście. Ale powiedz mi, kochana Bronko, ile miłosnych listów otrzymałaś od twego Tadzia przez ten jeden tydzień, odkąd go w domu nie ma? BRONKA Ach, gdybyś wiedział, jaki on piękny list mi napisał! Gdybyś wiedział, jak ja te listy kocham. Tak pięknych słów nikt nie umie powiedzieć. KAZIMIERZ No --- o słowa nietrudno. Ale Tadeusz cię rzeczywiście kocha. zamyślony Tak, on cię bardzo kocha. Zazdroszczę wam waszej miłości i waszego szczęścia. po chwili NudaCałkiem się tu przy was rozmazgaję. Coraz częściej śnią mi się sentymentalne idylle o jakimś zakątku, gdzie bym przy ukochanej, pieszczonej i pieszczącej kobiecie mógł swobodnie pracować. Znużyła, znudziła mnie ta wieczna włóczęga po całym świecie. Zresztą to wszystko blaga. Wrażenie artystyczne, muzea, teatr, cyrk, Włochy, Paryż --- to blaga, blaga, blaga. Tylko coraz większa nuda. Wszędzie jedno i to samo, i tak człowiek wlecze się z kąta w kąt z tą samą ustawiczną nudą... BRONKA Kaziu, Kaziu, jakiś ty smutny. Takiego bezdennego smutku jeszcze nie widziałam. KAZIMIERZ A tak. BRONKA A gdybyś się zakochał, Kaziu, co? KAZIMIERZ Chyba w tobie. Tak, czy tak, już mi do tego niedaleko. BRONKA żartując Ej, ty głuptasie, co byś ty robił z taką prostą dziewczyną, jak ja. Takie proste, szlacheckie dziewczę to nie dla ciebie. KAZIMIERZ ironicznie Kobieta, MizoginiaOtóż właśnie dla mnie. Mam dosyć tych głupich, próżnych samiczek pawich, które grają rolę demonów i pieprzą ją mozolną i niesmaczną żonglerią temperamentu i namiętności, dosyć tych maślankowatych i ckliwych aniołów natchnienia. Dosyć tych zgarbionych wiedźm, co się rozbijają na łysej górze nauki, wiedzy i pracy społecznej. Och, wierz mi szczerze, strasznie zmęczony jestem tymi EpipsychidionamiEpipsychidion --- tytuł utworu Epipsychidion. Wiersze poświęcone szlachetnej, a nieszczęśliwej Emilii Viviani, zamkniętej obecnie w klasztorze św. Anny w Pizie autorstwa Percy'ego Shelleya (1792--1822) ang. poety i dramaturga, jednego z najważniejszych twórców angielskiego romantyzmu., połowami i połowiczkami dusz męskich. Pociera czoło i rzuca nerwowo parę gałęzi do kominka, chodzi wokół pokoju. Oto właśnie, czego mi potrzeba, takiej prostej dziewczyny, takiej białej, szlacheckiej dziewczyny, tak... wieczory całe spędzać z nią razem przy kominie, z taką niepokalaną, nieświadomą ni grzechu, ni cnoty. Czuć kobietę przy sobie, która nie zna ani zasad, ani teorii, ani kierunków, ani żadnych izmów, tylko jest sercem, gorącym, czystym sercem. Ha! zapomniałoby się wtedy o bladze i nudzie. BRONKA Och, jak ty się okłamujesz. Dwa dni bawiłaby cię taka szlachecka dziewczyna, a potem... No, a co potem, to już sobie w duszy dośpiewaj... KAZIMIERZ Tak sądzisz?... Ale to dziwna, że ja z taką prostą dziewczyną, jak się nazwałaś, przez cały dzień rozmawiam, ze wszystkiego się jej spowiadam, każdą myśl z nią dzielę i nie tylko że ani na sekundę nie uczułem nudy, ale przeciwnie, nigdy nie zaznałem tak dobrych, kochanych dni, jak tu u brata i razem z tobą... lekko Wiesz, Bronka, ja się na serio w tobie pokocham. BRONKA naśladując ton jego mowy Gdybyś nie mówił tego wszystkiego tak znudzony, troszkę smutny, a przede wszystkim zamyślony o całkiem innych sprawach, to bym cię gotowa posądzić o jakiś flircik, który ze mną chciałbyś rozpocząć. KAZIMIERZ śmiejąc się FlirtA czemuż by nie moja piękna bratowo? Sztuka takiego niewinnego podniecania siebie i drugich może być bardzo piękną i wytworną... to tak, jakby się człowiek napił kieliszek ognistego AmontiladoAmontilado (właśc. Amontillado) --- odmiana sherry, hiszpańskiego wzmocnionego wina.. BRONKA Ja nie mam ochoty kosztować tego ognistego Amontilado. roztargniona Ale co to ma znaczyć, że Tadeusz nie przyjeżdża? Powiadam ci, Kaziu, że stangret rzeczywiście sanki w rów przewrócił. KAZIMIERZ Ale nie bądź tak niecierpliwa, sanna jest utrudniona, śnieg głęboki, no, a przecież koni nie można na śmierć zajeździć. BRONKA No tak, masz słuszność. Swoją drogą, Kaziu, ty twoim znudzeniem i twoją zimną melancholią tak człowieka rozdrażniasz, tak przygnębiasz, że... urywa. KAZIMIERZ No, że co? Że co? BRONKA Że gotowam pobiec i obudzić Ewę... Nie pojmuję, dlaczego ona wiecznie śpi? KAZIMIERZ A może i nie śpi. BRONKA Więc unika nas. KAZIMIERZ Nie, ale czuje, że nam lepiej bez niej. BRONKA Brzydki jesteś. To była zawsze moja najbliższa, najserdeczniejsza przyjaciółka. Nie masz wyobrażenia, jak jestem szczęśliwa, że wreszcie przyjechała, dwa lata jej nie widziałam. Ale wiesz, Kaziu, doszczętnie się zmieniła. Nie wiedziałam, że w tak krótkim czasie natura ludzka może się tak całkiem na rębyna ręby (daw.) --- na odwrót, na nice. przewrócić. KAZIMIERZ Jak to, zmieniła się? BRONKA trochę zakłopotana Widzisz... ja właściwie mam taki... wstyd pensjonarki... o tym wszystkim mówić. No, ale tobie wszystko powiedzieć można, bo ty jakbyś nie był mężczyzną. KAZIMIERZ Bardzo słuszna uwaga. Ale opowiedz mi coś o pannie Ewie, to mnie bardzo zaciekawia. BRONKA PrzyjaźńWidzisz, ona sierota i bardzo bogata. I to całe jej nieszczęście, że każdy swój kaprys zadowolnićzadowolnić --- dziś popr.: zadowolić. mogła... Ale nie o tym chciałam mówić. Byłyśmy razem na pensji i łączyła nas dziwna jakaś miłość. Ona kochała mnie do szaleństwa, tak, że miłość jej czasami była dla mnie udręczeniem i męką. To znowu była tak nieskończenie dobrą, była jagnięciem, z którym się bawić mogłam: niewolnicą, która myśli na mym czole czytała, to znowu kapryśną jak tyran, zazdrosną o każdą myśl moją, o każde drgnienie serca. KAZIMIERZ No i co potem? BRONKA Opiekun odebrał ją po śmierci swojej żony z pensjonatu i odtąd stała się panią swej woli, swego majątku, swej melancholii, a może i nudy... Ot, widzisz, Kaziu, to byłaby żona dla ciebie. KAZIMIERZ Hm, hm. Ale jeszcze nic o tej zmianie nie mówiłaś, która tak nagle w niej zaszła. BRONKA No, widzisz, widzisz, jaka ja roztrzepana. Zdania dokończyć nie mogę.zamyśla się Otóż mimo wszystkich swych kaprysów i gwałtownych wybuchów była ogromnie wesoła, rej między nami wszystkimi wodziła. Wszystko i wszystkich umiała wykpić, w pole wyprowadzić A teraz... tak dokładnie sobie sprawy nie zdaję, tylko czuję, że... wiesz, Kaziu, wstydzę się przyznać; że mi jest jakaś obca... Nie jestem już z nią tak swobodna, jak byłam, i takie mam jakieś nieuchwytne uczucie lęku i... Ach, jaka ona piękna, widziałeś, jaka ona piękna? Widziałeś? KAZIMIERZ Nie patrzałem dotychczas na nią. BRONKA Człowieku, czyś ty ślepy? Nie, rzeczywiście przestałeś być mężczyzną. KAZIMIERZ Przypuszczam, że masz słuszność, ale twój gość poczyna mnie interesować. No i czemu przypisujesz tę zmianę? Złamanemu sercu? Zawiedzionej miłości? BRONKA Ona?... Nie --- nie --- mój Kaziu. KAZIMIERZ Jak możesz to tak na pewno twierdzić? BRONKA Bo znam wszystkich młodych ludzi, którzy ją otaczali --- wiem, że się tylko nimi bawiła, a jedyny człowiek, który ją zajmował, to był Tadeusz; ale przeciwnie coś ich od siebie odpychało. KAZIMIERZ Jak to, Tadeusz ją znał? BRONKA Oczywiście, znał ją, zanim mnie poznał. KAZIMIERZ lekko No i nie pokochali się w sobie? BRONKA cofa się, jakby czymś nagle przykro dotknięta Więc ty sądzisz, że byłabym ją tak gorąco i tak serdecznie do nas w gościnę prosiła, gdyby nie ta absolutna pewność, że byli sobie zupełnie obcy? KAZIMIERZ Tak, to prawda, a raczej może być prawdą, bo tak dalece serca niewieściego nie znam. BRONKA Lękam się tylko, czy jakiej przykrości Tadeuszowi nie zrobiłam, że bez jego wiedzy tak ją nagle, gwałtownie do siebie zaprosiłam. Może chciałby przynajmniej przez parę dni po powrocie być tylko z nami razem... Dla mnie jest ona milszą od siostry, kocham ją nade wszystko, ale dla Tadeusza jest obcą. Słychać dzwonki u sanek zajeżdżających na podwórze. BRONKA z radosnym wykrzykiem Tadek jedzie! Tadek jedzie! O, wreszcie! Wybiega przez drzwi na lewo. SCENA II KAZIMIERZ Siedzi i patrzy z niewymownym smutkiem za nią, kręci niespokojnie wąsa, dorzuca gałęzi do kominka, chodzi wszerz i wzdłuż pokoju, przystaje, chwyta się za głowę i mówi cichym szeptem: Tak, tak --- za późno --- za późno. Siada, pali papierosa, apatyczny, zamyślony. --- W przedpokoju słychać głos Bronki: ,,Mój Tadek najdroższy, mój Tadek?". Kazimierz drgnął gwałtownie. --- Głos Tadeusza: ,,Ach, jak ja za tobą tęskniłem". Twarz Kazimierza kurczy się bolesnym, przykrym uśmiechem. SCENA III BRONKA Chodź, chodź, kochanie moje; jak ty przemarzłeś --- chodź, ogrzejesz się przy kominku. TADEUSZ Ale mnie wcale nie jest zimno, dziecko drogie. Wita się z Kazimierzem. No, Kaziu kochany, strzegłeś dobrze domu? Nie zawracałeś Bronce głowy metafizyką i sztuką? KAZIMIERZ Gdzież tam, starałem się przede wszystkim Bronkę przygotować na to, że się już od was nie ruszę. TADEUSZ A co, dobrze ci tu? BRONKA Ale chodźże, Tadziu, chodź do kominka, tyś taki cały przeziębnięty. TADEUSZ Pięknie ci dziękuję za twój kominek, ale z rozkoszą po tym mrozie zjadłbym coś, bom bardzo głodny. BRONKA Dobrze, dobrze, w tej chwili wybiega. SCENA IV TADEUSZ wesoły i szczęśliwy Nuda, SzczęścieA co, Kaziu, znalazłem szczęście i spokój. Nigdym nie śmiał nawet zamarzyć o takim raju. A zanim Bronkę poznałem, zdawało mi się, żem już wszystkie siły do życia stracił. Serce było suchą jak wiór, dusza obolała i ta straszliwa, piekielna nasza nuda rodowa z wolna już się kładła na mnie, jak ciężka zmora. KAZIMIERZ NudaA wiem, wiem, w jakim strasznym, beznadziejnym stanie znajdowałeś się wówczas. Każdy twój list czytałem z niepokojem, bom lękał się wyczytać: ,,Bądź zdrów, kochany bracie, zanudzam się na śmierć, więc przenoszę się na łono wieczności..." Właściwie się nie lękałem, bo na nudę to jedyny środek. Ale zawsze to nieprzyjemnie podobny list od brata swego odebrać... nagle Ale powiedz mi, dlaczego ty, którego znałem takim dziarskim, kochanym chłopakiem, takim pełnym życia i siły, popadłeś w tę piekielną rozterkę? Mnie się nie dziwić; bo byłem mazgajem i niedołęgą od dziecka, ale ty, ty? TADEUSZ Długo musiałbym ci o tym mówić, znudziłbyś się opowiadaniem tych strasznych męczarni, które przeżyłem. Byłbym zmarniał, gdybym nie był Bronki poznał. KAZIMIERZ niedbale Czy kobieta była tego przyczyną? TADEUSZ Tak i nie... Czy ja wiem... Nieokreślona jakaś tęsknota, za kim i za czym --- nie wiem. KAZIMIERZ Czy kobieta ta była zła? Przewrotna? TADEUSZ Nie, przeciwnie. Ona tylko straciła zdolność do życia. Zamęcza siebie i innych. Opanowało ją jakieś obłędne pragnienie zniszczenia. Ach, jak ja się męczyłem! KAZIMIERZ No, i co potem? TADEUSZ Potem?... Hm... Chciała być niewolnicą, a musiała być panią. A ja za bardzo lękałem się utracić ją, a okiełzać jej nie umiałem. Pogardzałem sobą. Nienawidziłem jej i siebie. Na nic się nie zdało. KAZIMIERZ No --- i...? TADEUSZ Skończyła się rozpaczna ballada. KAZIMIERZ No i odtąd nigdy jej już nie widziałeś? TADEUSZ Ostatni znak życia dostałem w dzień ślubu. Otrzymałem od niej tak serdeczny, gorący i wylany list, że o wszystkich krzywdach zapomniałem. KAZIMIERZ A może to był tylko zły i mściwy podstęp kobiecy? TADEUSZ O, nie. Była Bronki przyjaciółką, kochała ją namiętną miłością i była rzeczywiście szczęśliwą, że Bronka wychodzi za człowieka, którego ona, jak pisała, co najwyżej mogłaby unieszczęśliwić. KAZIMIERZ badawczo I już jej potem nie widziałeś? TADEUSZ Nie. KAZIMIERZ I nigdy o niej nie myślisz? TADEUSZ. Nie. W moim sercu i mózgu tylko dla Bronki miejsce. KAZIMIERZ A gdybyś ją nagle ujrzał? TADEUSZ zamyślony Gdybym ją ujrzał? Nie... to by już na mnie żadnego wrażenia nie zrobiła. Miłość ku niej dawno się już spopieliła. A zresztą, czy ja wiem, czy to miłość była. Może to tylko junacza ambicja człowieka, który nigdy oporu nie doznał, i który się do szału tym rozdrażnił, że nie mógł zdobyć zupełnie kobiety, którą chciał posiąść. Dodaj do tego wstyd, jaki czułem przed samym sobą, uczucie niepewności i niezaspokojonych pragnień, a może będziesz miał dokładny obraz ówczesnego stanu mojej duszy. Wstaje, przechadza się po pokoju. Gdybym ją ujrzał... tak nagle... hm... Może by tam coś na dnie mojej duszy drgnęło... KAZIMIERZ Zdaje się --- że nie jesteś bardzo pewnym siebie. TADEUSZ Gdybym Bronki nie miał przy sobie. Ale widzisz, ja z moją energiczną i silną naturą nie czułem się dobrze w tych średniowiecznych, zimnych i smutnych murach, w których tamta tylko żyć umiała. Tam straszyło po nocach. Tam zagościły widma i mary. Energia topiła się jak wosk w ogniu. A ta wściekła melancholia wyżerała mi tuktuk --- szpik kostny. z kości. A patrz: mój łeb stworzony na to, by się w słońcu kąpać, a moje pięści na to, by z większą jeszcze potęgą ode mnie iść w zapasy, jeżeliby tego zaszła potrzeba. Prostuje się, mocny i silny, i nagle z wesołym śmiechem głośno klaszcze w ręce. A bywajże, Bronka, bywaj! BRONKA zza sceny Zaraz --- zaraz. KAZIMIERZ Gdzieś ty Bronkę poznał? TADEUSZ A u wuja mojego. W lesie, jechała konno, koń jej się spłoszył czymś przestraszony. Patrzę, dziwię się takiemu szalonemu pędowi, alem zrozumiał, że takiego galopu amazonka nie pragnęła, chociaż się bardzo dzielnie trzymała. W jaki sposób konia osadziłem na miejscu, tego już nie wiem. Odleżałem awanturę przez parę tygodni, alem zyskał Bronkę, spokój i szczęście. KAZIMIERZ z ironicznym uśmiechem Ciekawa przygoda. TADEUSZ A tak, ciekawa. Tak ciekawa, że dopókim o tych przygodach czytał w romansach, bo z rozpacznej nudy czytywałem nieraz romanse, nie myślałem, że takie historie i w życiu zdarzyć się mogą. SCENA V Wchodzi Bronka, a za nią lokaj z tacą pełną przekąsek i nalewek. BRONKA Tuląc się pieszczotliwie do Tadeusza, głaszcze go ręką po twarzy. Jakiś ty niecierpliwy. Przecież ja sama chciałam ci to wszystko przyrządzić. TADEUSZ Ale na co tak dużo? BRONKA Do kolacji jeszcze daleko, jedz --- jedz. TADEUSZ nalewa wódkę i pije de Kazimierza, je zakąski i mówi jedząc A też to śnieżyca, że świata przed oczami nie widać. Zaspy po pas. BRONKA Ach, jak ja się o ciebie lękałam. KAZIMIERZ żartem A tak, najstraszniejsze obrazy twoich mąk i cierpień pod przewróconymi sankami majaczyły jej się przed oczami. TADEUSZ obejmuje jej głowę O, ty, niepoprawny dzieciaku, ani na krok się od ciebie ruszyć nie mogę. BRONKA Bo wiem, że przy mnie nic ci się złego nie stanie. TADEUSZ zrywa się nagle Ależ to dziwne! Pamięć moja gorsza niż u kury. Zaraz zaraz przyjdę idzie ku drzwiom. BRONKA Dokąd idziesz? TADEUSZ Zaraz, zaraz, kochanie... niespodzianka Znika w przedpokoju. Za sceną silny głos Tadeusza: Paweł, Paweł! SCENA VI BRONKA wesoła jak dziecko Pewno mi znowu zrobił jaką kosztowną niespodziankę. Muszę się na prawdę na niego pogniewać, bo już mam w bród aksamitów, jedwabi, tych kosztownych materii, którymi mnie zasypuje. KAZIMIERZ Kocha cię, a dla kochającego mężczyzny to wielka rozkosz takie niespodzianki robić. Ale słuchaj, Bronka, tyś mu też taką niespodziankę zrobiła. Myślałem teraz nad tym, czy mu będzie przyjemna. Tadeusz teraz taki szczęśliwy, a to szczęście we dwoje jest zazdrosne i egoistyczne. Lękam się czasami, że ja wam zawadzam, a cóż dopiero kobieta, która, jak mówiłaś, jest Tadeuszowi obcą... BRONKA żywo Nie... nie... właśnie nie. W tym tkwi cała nasza przebiegłość kobieca. Jeżeli się chce zachować miłość mężczyzny, to trzeba go raz po raz od siebie odsuwać, raz po raz samopas go puścić. Dobrze zrobiłam, dobrze zrobiłam. Ja z Ewą będę się bawiła, grała, czytała, a on niech się włóczy po polowaniu, odwiedza sąsiadów, targuje się z Żydami o ceny zboża i wraca co dzień z większą jeszcze tęsknotą. KAZIMIERZ ze smutną ironią Nie myślałem, żebyś umiała się posługiwać tak wyrafinowaną taktyką. BRONKA ze śmiechem Wcale nie wyrafinowaną, tylko dobrze wypróbowaną przez nasze matki i babki. KAZIMIERZ Dobrze, dobrze, tylko się lękam, żeby coś Tadeuszowi dziś humoru nie popsuło. Kocham go, gdy widzę w nim tę siłę i ten rozmach życiowy, i tę spokojną równowagę człowieka pewnego siebie, którą posiadł przy tobie. BRONKA O Tadeusza się nie lękaj. Bylebyś ty tylko nie chodził przez cały wieczór jak półtora nieszczęścia, i bylebyś mnie samej humoru nie psuł. Przeproś, pocałuj w rękę. KAZIMIERZ trzyma jej rękę, ale nie całuje i patrzy jej w oczy BRONKA No, co to ma znaczyć? KAZIMIERZ Nic, pozwalam sobie tylko na ten luksus, by potrzymać twoją dobrą, kochaną, ciepłą rączkę dziecka. To tak, jakby mi coś wokoło serca tajało. Całuje ją w rękę. Bronka patrzy na niego przeciągle. BRONKA Ty, Kaziu, jesteś rzeczywiście bardzo smutny i znużony. KAZIMIERZ Tak to bywa, jeżeli się człowiek nie narodzi pod tym czepkiem szczęścia, pod którym się Tadeusz urodził. SCENA VII Wchodzi Tadeusz, rozwija kosztowny jedwabny szal u nóg Bronki. Tym szalem powinienem był zasiać drogę od sanek aż do progu naszego domu, gdyś przed chwilą wybiegła na moje spotkanie. Tymczasem ja, ostatni z ostatnich, zapakowałem tę cudowną tkaninę pod siedzenie i całkiem o niej zapomniałem. BRONKA rzuca mu się na szyję Mój złoty, mój ty słodki, mój ty niepoprawny rozrzutniku! KAZIMIERZ patrzy na nich chwilkę, potem wstaje No zostawiam was waszemu szczęściu, ja tymczasem parę listów napiszę. do Bronki A na kolację, na tę wielką uroczystość, trzeba będzie chyba frak przywdziać. BRONKA A jakbyś ty mi się śmiał inaczej na oczy pokazać? KAZIMIERZ A więc do widzenia! Wychodzi, zatrzymuje się chwilę przy oknie i mruczy. Och, kiedyż ten śnieg padać przestanie! Obraca się do Tadeusza: Ej, Tadeuszu, jakiś ty szczęśliwy, że śnieg ci duszy smucić nie potrzebuje wychodzi. SCENA VIII BRONKA patrząc za Kazimierzem MelancholiaCo Kaziowi brak? On taki dziwnie smutny, zamyślony. TADEUSZ Źle ci z nim? Jeszcześ się do niego nie przyzwyczaiła? BRONKA Ach, wiesz przecie, jak mi dobrze. On tak działa, jak to łagodne, bezżarne słońce jesienne. Trochę z nim smutno, ale dobrze i cicho. TADEUSZ A tak, tak. Ród nasz ginie. On i ja, myśmy ostatnie, słabe, jesienne latorośle na starym, a kiedyś tak krzepkim pniu naszego rodu. BRONKA W Kazimierzu ród wasz ginie, tak, ale nie w tobie. Ach, jakiś ty silny, mocny, jak ci szczęście i moc z twarzy bije. TADEUSZ obejmuje ją, prowadzi do kominka i sadza obok siebie To twoja miłość, twoja miłość dała mi tę moc i siłę. BRONKA A twoje oczy jak węgle płoną, jakbyś cały świat chciał zagarnąć, to znowu takie słodkie i dobre, bierze jego głowę, tuli do piersi i całuje jego oczy żebym je mogła całować --- całować bez końca --- bez pamięci... TADEUSZ kładzie głowę na jej piersi Ty moje szczęście jedyne, jak ja kocham tę twoją piękną miłość. BRONKA bawi się jego włosami Ach, jakie ty masz dziwnie miękkie włosy. Wiesz, mam wrażenie, że się włosów nie dotykam, tylko jakiejś nieskończenie miękkiej, puszystej roślinności... Wiesz, przed dworem mego ojca był kłąb takiej delikatnej, puszystej trawy, nie uwierzysz, z jaką rozkoszą tarzałam się w niej. Tak bym się w twoich włosach tarzać chciała. Całuje jego włosy. TADEUSZ A pamiętasz, jak się wtedy koń pod tobą spłoszył? BRONKA Byłam w śmiertelnym lęku, straciłam przytomność, a równocześnie czułam dziwną rozkosz być niesioną przez to silne, nieokiełznane, harde, piękne zwierzę. TADEUSZ A pamiętasz, gdym cię tak schwycił i na piersi podrzucił, i obnosił dokoła pokoju? Bierze ją na kolana, ona obejmuje rękoma jego szyję. BRONKA Mój ty --- ty jedyny. Podobno jest jakiś zwyczaj, że młoda dziewczyna powinna przy ołtarzu płakać, rozpaczać, alem ja nie płakała --- krzyczeć, krzyczeć pragnęłam ze szczęścia i uniesienia, krzyczeć z radości, że niezadługo popędzimy sankami w uprzęży twych dzikich ogierów do ciebie, do twego domu... TADEUSZ Pamiętasz tę noc styczniową, niebo się skrzyło, zmarzły śnieg się skrzył, a konie pędziły, że całe pianą były zlane. Obejmuje ją coraz silniej. BRONKA Och, przytul mnie tak, przytul do siebie, tak jak wtedy, gdyś mnie całą pod twoje wilczurywilczura --- wyprawiona skóra z wilka używana jako okrycie. schował. Odsuwa się nagle od niego.Ale powiedz, dlaczegoś ty, gdyśmy już w domu stanęli, dostał nagle takiego zimnego, stalowego błysku w oczach? TADEUSZ Kładłem krzyżyk na moją przeszłość. BRONKA Jakąś ty miał przeszłość? TADEUSZ Jaką przeszłość... Ho... bogatą i strasznie smutną przeszłość... Całą Golgotę męczarni i bólu, całą Gehennę wewnętrznych walk, szamotań się ze sobą, upadków, rozpaczy, pogardy dla siebie i całego świata... BRONKA Kochałeś kiedy? TADEUSZ Czy ja wiem, czy to była miłość? Może być, że mi się zdawało, że kocham. Nie chcę stawiać teorii, co jest miłością, a co nią nie jest, ale zdaje mi się, że w każdej miłości musi być duma, królewska pewność siebie i tej istoty, którą się kocha, a tę pewność uczułem jedynie przy tobie. BRONKA głaszcze go Tadek, bądź szczerym. Mówiłam dziś z Kazimierzem dużo o Ewie. TADEUSZ zdziwiony, trochę chmurny O Ewie? BRONKA Tak, o Ewie. Co się pan mój tak zachmurzył? TADEUSZ Nie, tylko mi się przypomniało, że już w pierwszych tygodniach po ślubie chciałaś się przed nią pochwalić naszym szczęściem, a ja niczego nie pragnę, tylko żyć z tobą, jedynie z tobą, bo szczęście w miłości jest niezmiernie delikatne i może być zakłócone lada drobnostką. BRONKA lękliwie Jaką? TADEUSZ Najczęściej atmosferą obcego człowieka. A ty wiesz, że Ewa bardzo się zmieniła... Kazimierz cichy i smutny, słusznie powiedziałaś, działa dobrze i łagodnie jak słońce jesienne, ale ona jak krater wygasły na pozór, ogień z niego lada chwila wybuchnąć może. BRONKA Skąd ją tak dobrze znasz? TADEUSZ Skąd? Przecież wiesz, że ją raz po raz widywałem. Zaciekawiła mnie, jak Kazimierza jeszcze do niedawna zaciekawiał jakiś nieznany obraz albo jakiś okaz egzotyczny, kwiat lub zwierzę. BRONKA nieśmiało i lękliwie Tadziu! Tadziu! TADEUSZ zdziwiony No, co, moje dziecko, co? BRONKA Widzisz, słyszałam, że miłość słabnie, gdy ludzie zawsze są ze sobą razem, że potrzeba im chwilowego rozłączenia, że trzeba im raz po raz iść samopas, by miłość w ustawicznej świeżości podtrzymać i by z większą jeszcze tęsknotą do siebie wracali... Nie wiem, co mi tę myśl podsunęło, ale ja chciałabym, byś teraz na polowanie jeździł, byś sąsiadów odwiedzał... a znowu nie mogłabym tak sama cały dzień siedzieć, na ciebie czekać... SCENA IX Odchylają się ciężkie portiery prowadzące do przybocznego pokoju i w drzwiach staje Ewa. Patrzy, trupioblada, z wyrazem zaciekłego smutku na Tadeusza i Bronkę, którzy, zwróceni w stronę kominka, nie widzą jej. BRONKA Czy mam słuszność, Tadziu, co? Powiedz, wszak tak? TADEUSZ Ależ, dziecko drogie, skąd ci się takie myśli wzięły? Czyż może człowiek po całorocznym pożyciu więcej kobietę kochać, niż ja cię kocham, i więcej za nią tęsknić niż ja za tobą? BRONKA Tadziu, twoje listy, twoje najukochańsze, drogie listy... A ten ostatni --- taki piękny, jeszcze go na piersiach noszę. Wyjmuje list zza stanika i całuje go gorąco. EWA która się na chwilę wycofała za portierę przyległego pokoju stanowiącego zimową oranżerię, przechadza się tam i z powrotem w nerwowym niepokoju. Nagle: Słyszę głosy w pokoju. Dywany wasze za miękkie, byście mogli moje kroki posłyszeć. TADEUSZ zrywa się Co to? Kto to? EWA Można wejść? BRONKA Tadek, co ci się stało? Patrzy na niego przeciągle i idzie ku drzwiom. Ale chodźże, chodźże, Ewo, chodź. Och, jak Tadeusz się ucieszy! Rozchyla na oścież portiery. Tadeusz patrzy jakby śnił. Ewa wchodzi i równocześnie kurtyna zapada. Koniec aktu pierwszego. AKT DRUGI SCENA I Ten sam pokój. Zmrok popołudnia zimowego. Za oknem skrzy się biały całun śniegu, na kominku ogień. Scena przez chwilę pusta. Po chwili wchodzą: Tadeusz i Ewa. EWA podbiega do kominka i grzeje sobie ręce Och, jak mi zimno, jak mi zimno, a zdawało mi się, że się przy was rozgrzeję. TADEUSZ Ty się nigdzie nie rozgrzejesz. EWA Co? Przecież na to przyjechałam, żeby przy waszym szczęściu moje serce rozgrzać. TADEUSZ ironicznie Aby je móc nagrzać, trzeba nasamprzód je mieć. EWA przeciągle Ta-a-k?... TADEUSZ A tak... Ale dajmy temu wreszcie spokój. Przez cały czas naszej przechadzki,patrzy na zegareka trwało to przeszło trzy godziny, dosyć już chyba komplementów sobie nagadaliśmy, może zaczniemy o czym innym mówić. EWA Zacznij ty... ale naprzód każ światło zapalić... tu zmrok, melancholijny ogień na kominku... skrzący blask śniegu za oknami, te miękkie dywany, portiery... Ha --- ha... to niebezpieczne --- to budzi niepokój, wznieca tęsknotę... Zamyślona, ogląda się dokoła.Czyś ty sam to mieszkanie urządzał? TADEUSZ Sam. EWA Z całą świadomością tego, co robisz? TADEUSZ Z całą. EWA A wiesz, że twoje mieszkanie jest kopią mojego. TADEUSZ Wiem. EWA A dlaczegoś to zrobił? TADEUSZ By moich sił spróbować, przekonać się, żem już odwykł, zapomniał, zdusił zmorę w sobie. EWA uśmiechając się I na to też powiesiłeś w pracowni obraz przeze mnie malowany, który ci darowałam? TADEUSZ Byłaś w mojej pracowni? EWA Przez noc całą w przeddzień twego przyjazdu. TADEUSZ I coś tam robiła? EWA Com ja robiła?... Byłam szczęśliwa, że mnie kochasz i za mną tęsknisz. TADEUSZ Tym razem mocno się pomyliłaś. EWA Nie, nie, ja się nie pomyliłam. Twoja pracownia wygląda raczej na tę świątynię, w której godzinami całymi odrywasz się od twojego szczęścia, od twego ciepłego zakątka, od koralowych ust Bronki, aby tam szarpać sobie serce i tęsknić za tym, co ci dziwną rozkosz sprawia, wszystkimi siłami pragnąć tego, co ci krew w szał wpędza. Och! pragnąć, tęsknić, tęsknić... TADEUSZ Za czym? EWA Za tym, co ci ból i pragnienie niezaspokojone sprawia. Tyś do walki stworzony --- tyś marzył kiedyś być wodzem, nowe światy tworzyć. Przystanąć na to tylko, by śród trupów i rumowisk zdjąć szyszak z głowy, by tylko uznojone czoło obetrzeć... Nie dla ciebie ciche zakątki, miękkie dywany, wesołe kominki. Dobre to dla twego brata, któremu dusza spopielała. TADEUSZ patrzy na nią poważnie Przede wszystkim, powiedz mi, po coś tu przyjechała? Bo przecież chyba nie masz takich zbrodniczych instynktów, by przemocą burzyć szczęście dwojga ludzi, i to człowieka, któremu o mało co życia nie zniszczyłaś. EWA śmiejąc się pusto O mało co... Jaka szkoda, żem cię tak prędko z moich rąk wypuściła. TADEUSZ Tyś mnie nie puszczała, ja się sam oderwałem. EWA zamyślona patrzy nieruchomie w ogień Tak, to prawda. Podziwiałam twoją siłę i wtedy dopiero cię pokochałam... TADEUSZ śmieje się szyderczo Wiem już, wiem. Ale pozwól tylko, bo mi ustawicznie przerywasz. Odpowiedz mi wreszcie na moje pytanie: po coś tu przyjechała? EWA To nie wiesz, że Bronka usilnie mnie prosiła? Że może nawet uciekła się do niewinnego kłamstwa, by mnie tu sprowadzić: pisała mi, że jest chora. TADEUSZ Nie powinnaś była przyjeżdżać. EWA zdziwiona Dlaczego? Przecież mnie ustawicznie wołałeś, przecież ustawicznie za mną tęskniłeś! TADEUSZ Ja za tobą tęskniłem, ja ciebie wołałem!? Ależ ja zupełnie o tobie zapomniałem. EWA smutno Tyś o mnie nie zapomniał. Cały twój dom jest mną przesiąknięty. Jak tylko przekroczyłam próg twego domu, czułam, że to mój dom, że tu niepodzielnie panuję, że sama jedna wypełniam wszystko naokół. TADEUSZ Ha... ha... myślisz o meblach. No, więc ci powiem, że umyślnie starałem się wzorować na twoich pokojach, bo, widzisz, jeżeli na przykład pijak odzwyczaja się od wódki i chce się przekonać, czy się rzeczywiście odzwyczaił, to pomimo wstrętu wypija raz po raz jeden, dwa kieliszki. Jeżeli nie zapragnie całej flaszki, to znak, że się z pęt nałogu wyzwolił. Rozumiesz? Umyślnie tak się urządziłem, by wszystko mi ciebie przypominało... EWA złośliwie A jednak... TADEUSZ Jednak nigdy o tobie nie myślałem, nawet we śnie mi się nie zamajaczyłaś. EWA dorzuca gałęzi do ognia, jakby nie słyszała, co Tadeusz mówi Nacierpiałeś się, biedaku. W twojej duszy musiała być straszna kłótnia i swar, i rozterka. Mieć wszystkie warunki do szczęścia i być bogatym, mieć wszystko na skinienie, przy tym żonę, która kocha i którą się kocha... A kochasz ty ją rzeczywiście? Możeś ty tylko syt walki i bólu, i cierpień, a teraz przez chwilę śród trupów i rumowisk zdjąłeś bojowy szyszak i ocierasz potem uznojone czoło? TADEUSZ szyderczo Bawiły mnie kiedyś twoje przenośnie, dziś mi już nic nie mówią. EWA nie zważając Tyś tylko dlatego szczęśliwy, by móc spocząć w najzieleńszej z dolin, by góry szturmować... Odwraca się znowu zamyślona do komina.Ach, jakbym ja cię wtedy kochała. TADEUSZ Słuchaj, Ewa, ty musisz opuścić mój dom. Przestańmy się bawić w domyślniki i niedopowiedziane słówka. Wiesz, jak cię kochałem. Śnieg, biały, miękki śnieg, przyprószył wszystkie wspomnienia, i ból, i walki, i cierpienia, a gdy śnieg zniknie... EWA No, to i cóż? TADEUSZ To byłoby źle. EWA Dla kogo? TADEUSZ Dla ciebie, dla mnie, a przede wszystkim dla Bronki. EWA przeciera sobie czoło Dla Bronki, dla Bronki. Och, ja ją bardzo kocham... po chwiliBronka będzie bardzo nieszczęśliwą... TADEUSZ podchodzi ku niej i siada obok niej Słuchaj, ale słuchaj dobrze i postaraj się zrozumieć to, co ci powiem. Masz zwyczaj udawać, że nie słyszysz, ale teraz bądź łaskawa poświęcić ten piękny zwyczaj, bo ta zabawka nie na miejscu. EWA obojętnie Słucham i postaram się zrozumieć. TADEUSZ Przyznam się szczerze, że jestem rzeczywiście rozdrażniony i zaniepokojony, więcej ci jeszcze powiem, często nawet myślałem o tobie, tęskniłem nawet za tym cierpieniem, któreś mi dawała, być może tęskniłem za tą męką, którą przy tobie przeżyłem, ale teraz zostaw mnie w spokoju. Bronkę kocham, przy Bronce zostanę. EWA Kobieta demonicznaZostaniesz, to ją zamęczysz. Rany w twoim sercu odnowiły się, lecisz w ogień jak ćma, od chwili, jak posłyszałeś mój głos za tą kotarą, runął od razu ten pałac z kart, który tak mozolnie i z takim trudem wybudowałeś, a nazwałeś swoim szczęściem.ironicznieHe... he... mnie nie okłamiesz. Tobie ciasno tu w tym cichym, ciepłym zakątku. W tobie rwie się wszystko, zapory łamać, światy zdobywać! Tyś ostatni z tego wielkiego, pięknego rodu konkwistadorów, którym głupi zakątek, zwany Europą, nie wystarczał. TADEUSZ zgryźliwie Pięknie dziękuję za te nowe światy, które mogę zdobyć tym, że wyrżnę jakieś niewinne, głupie stado baranów. EWA To nie to. Trzeba nasamprzód morze ujarzmić, góry rozkopać, trzeba przejść wszystkie męczarnie i wszystkie rozkosze, by się ten nowy świat przed oczyma odsłonił, a to, że przypadkowo taki konkwistador żelazną nogą nastąpi na jakiś kwiat, cóż to znaczy.przeciągle i jakby ospaleCóż z tego, że wytnie się, choćby najpiękniejszy las, by oczy swoje nowym i nieznanym jeszcze cudem upoić... TADEUSZ I cóż dalej... dalej... EWA Z wolna... z wolna... Nagle śmieje się.Ha... ha... jak się w tobie ustawicznie burzy namiętna, żarna krew konkwistadora. patrzy na niego i znowu opada Trzeba naprzód morze ujarzmić, góry rozkopać, żelazną stopą zgnieść jakiś kwiat. TADEUSZ groźnie O Bronce myślisz? EWA milczy, rozgrzebuje łopatką ogień i dorzuca świeżych gałęzi. TADEUSZ tajemniczo O Bronce? EWA obojętnie Zgadłeś. Milczenie, podczas którego Tadeusz wzburzony przechadza się po pokoju. TADEUSZ podchodzi ku niej Ewo, proszę cię, błagam, zostaw nas w spokoju. EWA Ależ ty już spokoju mieć nie będziesz. TADEUSZ Wiem, wiem już o tym, ale Bronka go będzie przynajmniej miała. EWA Widzisz, Tadeuszu, tyś już oślepł na wszystko, co cię otacza. Czy nie widziałeś, jak cię śledziła niespokojnymi oczyma, jak jej oczy wylękłe jak spłoszone jaskółki spoczywały na mnie i na tobie... Och, ja ją bardzo kocham... Nie widziałeś, jak była podniecona tym nienaturalnym podrażnieniem, jak się ustawicznie zwracała do Kazimierza, jakby u niego pomocy szukać chciała... Milczenie, Tadeusz chodzi ustawicznie wzdłuż i wszerz pokoju. TADEUSZ Hm... sądzisz więc, żem na to stworzony, by nowe światy zdobywać. Po co? EWA By żyć pięknie i być pięknym. TADEUSZ A jeżeli się nie umie zdobyć? EWA To legnie się, i to jest pięknym. TADEUSZ A jeżeli to wszystko jest daremną szarpaniną, bezmyślnym niszczeniem siebie i wszystkiego naokół? EWA I to jest piękne. Człowiek, który się szarpie i targa, męczy i pragnie czegoś, chociaż nie osiągnie nigdy celu, jest piękny. TADEUSZ A jeżeli pragnie tylko ciszy, spokoju, cichego zakątka, ciepłego kominka? EWA To dla Kazimierza. TADEUSZ A dla mnie? EWA patrzy przeciągle na niego i uśmiecha się Dla ciebie? --- ja --- tylko ja --- jedyna ja. Kobieta demonicznaTADEUSZ zatrzymuje się przed nią; stłumionym głosem Dlaczego, dlaczego wtedy, gdym wszystko kładł u twych stóp, wtedy, gdym z tobą i przez ciebie mógł był zdobyć te nowe światy, o których mi teraz mówisz, dlaczegoś mnie wtedy odpychała i odrzucała? EWA Boś nie umiał być moim panem. TADEUSZ A teraz? EWA Teraz cię kocham, kocham za to, żeś chciał o mnie zapomnieć, za to, żeś chciał się przełamać, bo tylko silni umieją się przełamać. Kocham cię całą tęsknotą i lękiem, że nie zechcesz być moim. TADEUSZ śmieje się nerwowo Trzeba lampę zapalić. Bronka lada chwila nadejdzie. Gotowa twoje literackie urojenia urzeczywistnić i mnie posadzić, że spędzani z tobą słodkie heures de confidenceheures de confidence (fr.) --- godziny zaufania.. Zapala lampę. Milczenie. EWA obojętnie Długo się tak po świecie włóczyłeś? TADEUSZ patrzy na nią zdziwiony, ale wpada w ten sam ton A długo, prawie dwa lata. EWA Podobno w Afryce byłeś? TADEUSZ szyderczo Byłem, ale tam wszystko, co było do odkrycia, to już StanleyStanley Henry Morton, właśc. John Rowlands (1841--1904) --- pisarz, dziennikarz, badacz Afryki. Brał udział m.in. w krwawej kolonizacji Kongo. odkrył, a ja się zabawiałem polowaniem na tygrysy... Masz rację... ha... ha... ha... Ja jestem stworzony na konkwistadora. Kiedy w moich oczach tygrys dwóch Murzynów rozszarpał, tom doprawdy nie miał uczucia triumfu... EWA szyderczo Tylko? TADEUSZ I... najprostsza myśl przeleciała mi przez głowę, że teraz na mnie kolej przyjdzie. EWA drwiąco I nie miałeś broni przy sobie? TADEUSZ tym samym tonem Naboje zamokły. EWA I nie lękałeś się śmierci? TADEUSZ Pragnąłem jej. Toć to także piękne --- być rozszarpanym przez jakieś królewskie zwierzę. EWA Tak, to piękne... Ale słyszę, że Bronka wraca. Słychać, jak drzwi od przedpokoju się otwierają; głośna rozmowa Bronki z Kazimierzem. SCENA II Bronka i Kazimierz wchodzą. BRONKA sztucznie podniecona Ach, gdybyście wiedzieli, co za cudna jazda była. Och, te skry śniegu zmarzłego na lodzie, księżyc, księżyc... ach, jakie to cudowne. Co, Kaziu, sam mówiłeś, że to cudowne. zwrócona do Ewy Jutro koniecznie musisz iść z nami, to wszystko jakby dla ciebie stworzone: śnieg, księżyc i Kazio, Kazio. Ha... ha... ha... patrz, Kazio taki znudzony, a nie widziałam człowieka, który by się tak pięknie ślizgał. KAZIMIERZ Bronka, jak zwykle, przesadza, wcale tak cudownie nie było. Staw nie był cały zamieciony, a kochana moja bratowa bawiła się tym, żeby brnąć w śniegu po kolana. BRONKA roztargniona Ach, jak on kłamie, jak on kłamie... O ty niedobry... nagle do Tadeusza Tadziu, możeś niezadowolony, że tak długo pozwoliłam sobie wolności używać? Ale widzisz, kochanie, wiedziałam, że jesteś z moją drogą Ewą, chciałam umyślnie, byście razem zostali, chciałam, żebyś wreszcie po roku zrzucił ten kitel chreczkosieja i z Ewą pobujał tam, gdzie mnie biednej za wysoko. Tuli się do Ewy.Och, jakaś ty, Ewo, szczęśliwa, tyś całkiem inna niż my wszystkie. Ach, jak cię dobrze pamiętam, wtedy, gdy po moich zaręczynach przyjechałam do ciebie. Słyszysz, Tadziu? Pokój był taki sam, taki samiuteńki, jak ten, w którym teraz siedzimy...jakby się ze snu budziłaEwa, to dziwne, ten pokój był zupełnie tak samo umeblowany jak nasz. EWA Ależ, Broniu, cóż w tym dziwnego, to chyba już zupełnie przypadkowe. TADEUSZ zimno Widocznie ten sam tapicer urządzał mieszkanie panny Ewy i moje. BRONKA Hm... oczywiście. Pamiętasz, Ewciu, jak siedziałyśmy przy kominku? Patrzyłaś w ogień, a ja ci opowiadałam bez końca, bez końca, nie wiem już nawet, co paplałam, tyś była taka dobra, taka cierpliwa... Wybucha nagle śmiechem, Tadeusz podchodzi ku niej czule. TADEUSZ Co tobie, dziecko kochane, coś ty dziś taka nerwowa? BRONKA Widzisz, ja bym chciała latać, latać wysoko jak ptak, a tylko tak biję skrzydłami o ziemię i tak tęsknię, i tak pragnę, pragnę się wzbić, a skrzydła jak ołów... do EwyAch, Ewo, jakaś ty szczęśliwa. KAZIMIERZ Widzisz, nie mówiłem ci, że taki forsowny sport jest niezdrowy? Tyle cię nabłagałem, naprosiłem, nie chciałaś mnie słuchać, a teraz będziesz musiała tę całą romantyczną ślizgawkę odpokutować. BRONKA uparcie Otóż nie, właśnie nie, ja mam dosyć tych nerwowych przypadłości, jestem głupie, rozkapryszone dziecko Wybucha nagle płaczem, wybiega do przyległego pokoju. Ewa się zrywa, chce iść za nią. TADEUSZ Niech pani tu pozostanie, ja ją sam wkrótce uspokoję. Wychodzi za Bronką. SCENA III KAZIMIERZ niespokojny Bronka chyba chora, cały dzień była niespokojna, taka jakaś sztucznie podniecona... EWA. Sama jestem zdziwiona, nie widziałam jej jeszcze takiej. KAZIMIERZ nagle Ale pani zauważyła, że Bronka od wczoraj się zmieniła? EWA Przed chwilą powiedziałam to samo bratu pana. KAZIMIERZ Zauważyła pani jej niepokój wczoraj podczas wieczerzy i dziś przez cały dzień? EWA Właśnie, zdziwiona jestem. KAZIMIERZ I nie przypuszcza pani, co by mogło być przyczyną tej nagłej zmiany? EWA Nie. KAZIMIERZ Hm... Ale pani zauważyła pewno, że i Tadeusz nieswój, zamyślony, roztargniony... EWA Innego go nie znałam. KAZIMIERZ Ale ja za to: przyjechał wesoły, szczęśliwy, stęskniony za Bronką, dawno go już nie widziałem tak pewnego siły i wiary w siebie i swe szczęście. EWA Więc co? KAZIMIERZ patrząc bystro na nią Otóż nie rozumiem takiego nagłego przełomu. EWA Pan, zdaje mi się, mnie przypisuje winę tej nagłej zmiany humoru? KAZIMIERZ Czy zauważyła pani, że Bronka dziś na śniadanie przyszła z zaczerwienionymi oczyma? Mógłbym przysiąc, że całą noc płakała. EWA Pan sądzi, że ja temu jestem winna? KAZIMIERZ PrzeczucieAle gdzież tam, ani mi przez głowę nie przeszło panią o coś posądzać... Otóż tu chodzi zupełnie o co innego... Nie chciałbym, aby pani choć na sekundę myślała, że ja mam zamiar panią badać, ale od wczoraj tak dziwnie i widocznie sytuacja się zmieniła... Czuję w powietrzu jakąś mglistą zagadkę, którą rad bym rozwiązać... Widzi pani, jestem człowiekiem nerwowym, a tacy ludzie nie znoszą parności przed burzą. EWA Parności przed burzą? KAZIMIERZ Tak, tak, wszystko jedno jak to nazwiemy, w każdym razie, jest coś w powietrzu, co taka wrażliwa dusza jak Bronka instynktem odczuwa... O, słyszy pani, jak płacze? W przyległym pokoju widać Tadeusza, jak tuli Bronkę do siebie i stara się ją uspokoić. Milczenie. KAZIMIERZ nasłuchując z coraz większym niepokojem. EWA zrywa się i chodzi również niespokojnie po pokoju. KAZIMIERZ idzie za nią. Słyszy pani? EWA Cicho... cicho... KAZIMIERZ bierze ją za rękę, prowadzi ku oknu Bądźmy szczerzy, ja pani nie znam, ale to, co słyszałem od Bronki i od Tadeusza wystarczy mi, by sobie dość jasne pojęcie o duszy pani odtworzyć. EWA obojętnie Panie, nie męcz mnie pan teraz. Ja wiem przecież wszystko, co mi pan chce powiedzieć. KAZIMIERZ Nie, nie, pani tego nie wie... Ja nigdy się nie mieszałem do niczyich spraw, nawet do takich, które moich najbliższych, najukochańszych, a więc Bronki i Tadeusza dotyczą... EWA Więc mówmy otwarcie: pan wie od Tadeusza, że jego i mnie łączyły ścisłe stosunki, wiem, że często do pana listy pisywał, w których oczywiście odsłonił przed panem stan swojej duszy sprzed trzech, czterech lat. Pan wie o tym, że mnie kochał. Pan wie również, że taką miłość śnieg przyprószyć może, ale na to, by ją ogrzać, silniejszą i namiętniejszą jeszcze uczynić. KAZIMIERZ To właśnie chciałem powiedzieć. EWA Bronka opowiadała panu, że ją szalenie kochałam, że byłyśmy nierozdzielne w pensjonacie. Wszak to wszystko panu powiedziała? KAZIMIERZ Tak. Wczoraj długo o tym mówiła. EWA Szczery pan jesteś, więc i ja będę szczerą. W parę lat później przyjechała jeszcze do mnie jako narzeczona Tadeusza, rozkoszna, szczęśliwa, och, tak szczęśliwa, że chociaż moje serce darło się na strzępy, pogodziłam się z tą myślą, że zostanie żoną człowieka, którego ja tak namiętnie kochałam. Kobieta demonicznaKAZIMIERZ Pani go kochała? EWA Tak, wtedy, gdym go utraciła... Patrzą chwilę na siebie. A teraz pan chce się zapytać, dlaczego przyjeżdżam burzyć szczęście mojej przyjaciółki, nieprawdaż? KAZIMIERZ Może być, że przez chwilę nasunęło mi się takie pytanie, ale to przecież zupełnie niedorzeczne... mówię otwarcie, że zbytniej sympatii do pani nie żywię. Nie, nie, nie to chciałem powiedzieć. Tylko, że mamy bardzo mało wspólnych cech, ale to mi nie przeszkadza być sprawiedliwym...naglePani zawsze tęskniła? EWA głowę oparła o szyby okna, milczy. KAZIMIERZ Pani zawsze rwała się do czegoś, o czym pani wiedziała, że dosięgnąć nie może. EWA odwraca się ku niemu i milczy. KAZIMIERZ Całym pragnieniem życia pani --- związać i wlec za sobą człowieka, który z nigdy nieugaszoną tęsknotą na oślep za panią pójdzie. EWA gorąco Tak. KAZIMIERZ bystro I tym człowiekiem jest Tadeusz? EWA z siłą Tak! KAZIMIERZ bystro A Bronka? EWA Słyszy pan, jak się teraz szczęśliwie śmieje... Wie pan, co teraz nastąpi? KAZIMIERZ No? EWA Wejdzie Bronka, rzuci mi się na szyję i będzie mnie tak gorąco, gorąco przepraszać, że scenę zrobiła... Panie... księżyc świeci --- podaj mi pan moje futro... przejdźmy się trochę... znajdziemy może jeszcze szczersze akcenty w naszych zwierzeniachPatrzy długo na Kazimierza.Pan --- wszak się pan nie zaprze tego? KAZIMIERZ Czego? EWA Pan Bronkę kocha! KAZIMIERZ patrzy przeciągle na nią Tak. EWA Słyszy pan jej śmiech? Och ten piękny, srebrny, dziewczęcy śmiech. KAZIMIERZ Chodźmy już, chodźmy. SCENA IV Bronka i Tadeusz wchodzą, trzymając się pod rękę, weseli i szczęśliwi --- na pozór. Przeczucie, Omen, ŚmierćBRONKA do Ewy Droga, kochana moja Ewciu. Tak dawno przecież już mnie znasz. Wyście wszyscy byli za dobrzy dla mnie. Tyś mnie psuła swoją dobrocią. Tadeusz doszczętnie mnie zepsuł. Ewuchna, ty wiesz, że ja jestem wariatka, mam takie chwile, w których jestem całkiem niepoczytalna. EWA Czemuś taka smutna, za co ty mnie przepraszasz?Głaszcze ją po twarzy.Och, ty mimozo moja, jakaś ty nerwowa i przeczulona... BRONKA Dzieciakowi można było wybaczyć, że nie może zapanować nad swoimi kaprysami, ale mnie --- nie wolno. nerwowo, szybko i bezładnieWidzisz, czasem mnie takie ciężkie myśli opadają. Nie, to nie to, to nie to. To tak jest, jak wtedy... Nie, to nie jest właściwie przeczucie nieszczęścia... to tylko dalekie, dalekie wspomnienie tych strasznych godzin, jakie dzieckiem przeżyłam, kiedy nadaremnie po całym folwarku szukałam mej siostry. Wiedziałam, że się coś złego z nią stało. Czułam to, czułam. Las cały obszukałam, cały brzeg rzeki obleciałam, wróciłam przerażona i zdyszana do domu. Coraz więcej przerażona, tuli się coraz silniej do Ewy.Ewciu! Ewciu! Zdawało mi się, że coś mnie ściga, że coś mnie targa za włosy... padłam przed werandą w trawę. Twarz całą wtuliłam w dłonie, aby nie spojrzeć za siebie, a oni szli... szli... EWA Kto? BRONKA Chłopi, a przy nich niańka moja, i nieśli na noszach moją ukochaną siostrę... utopiła się w stawie... EWA mimo woli W stawie? BRONKA Tak --- tak --- w stawie.do TadeuszaKaż zasypać ten staw. Ustawicznie przypomina mi się ten czarny, głęboki ślep naszego stawu... TADEUSZ Uspokój się Bronka, uspokój się, zrobię wszystko, czego zapragniesz. Chcesz, to wszystko tu naokół z ziemią zrównam. Nagle poirytowany, patrząc bystro na Ewę, czego Bronka, przytulona do Ewy, widzieć nie może.Tak, zrobię to. Stawy ziemią zasypię, drzewa powycinam... EWA A może pan i śnieg z ziemi zmieść każe? Och dzieci, dzieci... Teraz na pana Tadeusza przyszła kolej podrażnienia. BRONKA Tadziu, czym ja cię dziś podrażniłam? TADEUSZ Ależ, Bronuś kochana, tyś mnie niczym nie podrażniła, wiesz tylko, żem zawsze smutny, gdy widzę, że o tych wszystkich bolesnych wrażeniach swego dzieciństwa przy mnie zapomnieć nie możesz. EWA głaszcząc ją po twarzy Zapomnij, zapomnij. Pozostawcie mnie, panowie na chwilę z Bronką, uspokoi się przy mnie. KAZIMIERZ Pani ma słuszność, chodź, Tadeuszu. TADEUSZ Uspokój się, uspokój, Bronuś. BRONKA Patrz, już jestem spokojna, ale idźcie już, mnie tu z Ewą będzie dobrze, ona jedyna umiała mnie zawsze uspokoić. Kazimierz i Tadeusz wychodzą. KAZIMIERZ zwraca się przy drzwiach Panno Ewo, pani miała ochotę przejść się po parku! EWA O, później, później, jak Bronka już całkiem będzie spokojna. BRONKA A to pójdziemy wszyscy razem. EWA Nie, nie, kochanie, ja chcę ci być miłym gościem, młodemu małżeństwu gość może bardzo przeszkadzać, gdy za dużo zmusza ich do tego, by go bawić. wciąż ją głaszczeCiebie czarny ślep stawu straszy, a tu tak miluchno w tym kąciku z mężem razem. Kazimierz wychodzi już przy pierwszych słowach. SCENA V BRONKA Ewciu, czy ja jestem bardzo nieznośna? EWA zamyślona Nie, nie, tylko mnie dziwi ten twój nagły wybuch. BRONKA Nie bierz mi niczego za złe, Ewciu. EWA. Nie. Nawet wtedy... BRONKA jakby odgadując jej myśl Kiedy? EWA Nawet wtedy, gdyby ta zmiana, która zaszła w tobie... urywaBądź szczerą, ty masz jakiś nieokreślony lęk... może to nie lęk, ale nie widzę tego zaufania, które miałaś zawsze do mnie. BRONKA po chwili Jestem szczera, wszystko ci szczerze powiem... Widzisz, tyś się tak zmieniła... EWA uśmiechając się Zmieniłam się? BRONKA Tak mi trudno doszukać się w tobie mojej ukochanej Ewy sprzed paru lat. Mam chwile, że mi się zdaje, iż cała wieczność spłynęła od tego czasu, kiedyś mnie tak serdecznie do siebie tuliła i moją radość odczuwała, że Tadeusz bierze mnie za żonę. EWA mimo woli Tak, to już cała wieczność spłynęła. BRONKA Widzisz, ja patrzę tak bezradnie i z takim lękiem na dno tej wieczności. Widzisz, widzisz, dlatego mi się ten czarny ślepślep (daw.) --- ślepie, oko. stawu przypomniał. Ewa głaszcze ją po włosach.Może się trochę zaziębiłam. Może nie jestem całkiem przytomna, ale dotknięcie twych rąk czuję inne, inne niż dawniej. Dawniej było to, jakbyś mnie miłości stygmatem przepalić chciała, bo wiesz, są dotknięcia, które parzą jak rozpalone żelazo, a teraz takie obce i dalekie... Wiesz, wiesz. O, czekaj tylko: to jakby tęsknota jesieni z kasztanowych alei żółte listowie zgarniała... EWA Tęsknota? BRONKA Tęsknota, StrachTak, tęsknota! Ach, jak mnie przeraża twoja tęsknota! Pamiętasz, gdyśmy były razem w pensjonacie, lękałam się twojej gwałtownej i zazdrosnej miłości, teraz się twojej tęsknoty obawiam. Powiedz mi tylko, Ewa, dlaczego ja się zawsze ciebie lękać musiałam? EWA Posłuchaj mnie, ty jesteś teraz rozdrażniona, ale ja wszystko w tobie rozumiem. Nie czuję świadomie najmniejszej zmiany wobec ciebie, ale może być, że rzeczywiście się zmieniłam... Nie jesteś moją, niepodzielnie moją, jak dawniej... ty kochasz męża, może nieświadomie lękasz się czegoś nieuchwytnego... A ja wiem.Nagle śmieje się.A może ty, kochanie, jesteś zazdrosną? No, co? Powiedz mi szczerze. BRONKA Nie, nie, nie jestem zazdrosną, ale rzeczywiście czegoś się lękam... EWA Czego? BRONKA Twojej piękności... EWA Co to znaczy? BRONKA Kobieta demonicznaCo to znaczy? Widzisz, mogłaby być kobieta piękną, o, najpiękniejszą ze wszystkich kobiet na świecie, a nigdy bym się nie lękała, bo wiem, że Tadeusz ani okiem na taką piękność nie rzuci. Aleś ty inaczej piękna... Przy tobie budzą się tęsknoty i pragnienia, których się nie znało. Ty możesz przykuć i ciągnąć za sobą człowieka, choć nie wiesz, że ktoś w twoje ślady idzie, a on znów nie wie, dokąd go twój urok zaprowadzi... a jednak idzie na ślepo... przed siebie... dalej... dalej... EWA I dokąd? EWA Ja nie wiem, nie wiem. Widzisz, ja tego wszystkiego nie rozumiem, ja tylko umiem czuć. Coś mi całą duszę rozpiera, głowę mi rozsadza, a ja nie wiem, co to jest... zamyślonaKazio mówił mi dzisiaj, że jest jakiś punkt, w którym wszystkie sprzeczności z sobą się zlewają... nie pamiętam dobrze, jak on to powiedział, ale coś takiego, że sfera nieskończenie wielka staje się płaszczyzną, a ja myślałam o tym, że ten czarny lej stawu może się tak w nieskończoność pogłębić, że to, co było dołem, zlewa się z niebem...zamyślonaDokąd? Albo w czarną otchłań stawu, albo wzwyż, wzwyż, ku majestatowi nieba... EWA Skąd ci te myśli? BRONKA patrzy nagle bystro na nią, a potem się uśmiecha Tak, tak, Ewciu, nie możemy siebie odnaleźć...nagle tkliwiePatrz, teraz, kiedy się coś jaśniejszego wyłoniło z moich przeczuć, lęków, kiedy poczynam odgadywać to, co w głębi mojej nurtowało, a na wierzch wydobyć się nie mogło, teraz tak ci jestem wdzięczną... znowu wydajesz mi się bliższą... Ale dziwne... i we mnie poczyna się jakaś tęsknota budzić... A może ja za słaba, by móc tęsknić? By móc znieść męczarnię tęsknoty? EWA Za czym ty możesz tęsknić? Czyż wszystkie twoje tęsknoty nie zostały już spełnione? BRONKA Jedna jeszcze nie. EWA Wiesz jaka? Znasz ją? BRONKA Jeszcze nie, jeszcze nie! Milczenie. SCENA VI KAZIMIERZ wchodzi, niespokojny do Bronki No, już się kochana moja bratowa uspokoiła? BRONKA przeskakując nagle do wesołości Idź sobie, chcesz mnie znowu podrażnić. Dosyć już mam twojej filozofii o tych sprzecznościach, które się w jakimś punkcie ze sobą zlać muszą. KAZIMIERZ żartobliwie Nie bardzo ściśle się wyraziłaś, ale swoją drogą sama na sobie możesz ten fakt zauważyć. Przed chwilą smutna, kapryśna, już jesteś teraz wesoła... BRONKA Tobie tego doprawdy nie mam do zawdzięczenia, bo ty swoją znudzoną miną możesz człowieka do rozpaczy doprowadzić? KAZIMIERZ Czekaj, jutro jeszcze więcej znudzoną minę u mnie zobaczysz. BRONKA Pięknie dziękuję. KAZIMIERZ do Ewy No, może się pani teraz ze mną przejdzie. Tadeusza zaprzągłem na chwilę do roboty w jakiejś majątkowej sprawie, o której żadnego nie mam wyobrażenia. EWA A ty, Bronka, zapomnij twych urojeń, spocznij, spocznij... obejmuje Bronkę, kładzie ją na szezlongu i przykrywa szalem. BRONKA Och, jak mi dobrze, jak mi dobrze. Ewa i Kazimierz wychodzą. SCENA VII BRONKA leży chwilę, podnosi się z wolna na szezlongu, nasłuchuje trwożnie, potem zza stanika wyjmuje list, patrzy na niego, całuje go, zakrywa twarz listem i płacze cicho. Tadziu, mój Tadziu jedyny! Zasłona spada. AKT TRZECI SCENA I BRONKA, TADEUSZ Przez okna, jasno oświetlone, widać, jak z wolna idą przez oszkloną oranżerię do salonu. Wczesny poranek. Słońce czerwieni się na śniegu poza oknami. Bronka wchodzi pierwsza, opiera się o szezlong. BRONKA Nigdzie spokoju, nigdzie spokoju znaleźć nie mogę. Nigdzie, nigdzie. A tak się chciałam do ciebie przytulić i ukojenie przy tobie znaleźć... Tadziu --- Tadziu... Co się z nami stało? TADEUSZ Ależ, dziecko drogie, kochane... Czy nie możesz zrozumieć, że jesteś podrażniona? Czyś zapomniała już, jak płakałaś, gdym na jeden tydzień odjeżdżał od ciebie? BRONKA O nie, nie. To było co innego... Wtedy to był tylko taki żal rozpieszczonej kobiety i obawa tej strasznej tęsknoty, gdy cię przez tydzień cały, pomyśl tylko, przez tydzień cały widzieć przy sobie nie będę. TADEUSZ A teraz, cóż teraz? Przecież jestem przy tobie, dniem i nocą jestem przy tobie. BRONKA A dusza twoja gdzie błąka? TADEUSZ Moja dusza? poważnieZawsze i zawsze przy tobie. BRONKA gwałtownie Przy mnie? Powiedz mi raz jeszcze; że zawsze; zawsze dusza twoja przy mnie. TADEUSZ mocno Zawsze! Chodzi wzdłuż i wszerz pokoju, głęboko zamonyślony, Bronka śledzi jego ruchy. BRONKA Zawsze przy mnie? TęsknotaTADEUSZ Mówię ci szczerze, żem raz po raz dawniej już czuł taką wielką tęsknotę, która mi serce i mózg szarpała... BRONKA przerywa gwałtownie Tęsknotę!? I ty czułeś tęsknotę. Za czym, za czym ty czułeś tęsknotę? TADEUSZ Uspokój się, Bronuś, wiesz nadto dobrze, jak cię kocham. Tęsknoty za nikim czuć nie mogłem, prócz... BRONKA z krzykiem Prócz... powiedz mi! TADEUSZ głaszcze ją Prócz... za tęsknotą... BRONKA wstaje Co? --- tęsknotę za tęsknotą!! Co to ma znaczyć? TADEUSZ Tęsknota, Nuda, IdealistaNie bądź tylko tak przerażona. Pozwólże z sobą spokojnie pomówić... Siądź, Broniu, moja ukochana, siądź, ja ci wszystko opowiem... tęsknota za tęsknotą... hm... hm. Ot, widzisz, jak byłem młody, tom szarpał ziemię z tęsknoty, nie wiedziałem, co począć, bom tęsknił, by spełnić coś tak wielkiego, mocnego i pięknego, czego dotychczas żaden człowiek nie spełnił... BRONKA A może ja ci przeszkodziłam? TADEUSZ Nie, nie, Bronka, nie. To dawno, dawno już temu... Czułem wtedy taki nadmiar sił, że zdawało mi się, że cały świat ze siebie wyłonię... Ha... ha... ha... Chłonąłem w siebie naukę, grzebałem w odwiecznych śmieciach wiedzy ludzkiej, świat cały zjechałem, by spełnić zakon w duszy mej wypisany, stworzyć jakiś wielki czyn... BRONKA I ja, ja marna kobieta przeszkodziłam ci w tym? TADEUSZ Och nie, stokroć razy nie --- to zupełnie co innego. Kazimierz i ja, myśmy ostatni z naszego rodu... Kazimierz tęsknoty nie znał, a może ją znał... Ja nic nie wiem o Kazimierzu... Chwila milczenia. BRONKA Mów, mów dalej. TADEUSZ Nic więcej nie mam do powiedzenia. BRONKA Tadziu! Czyś ty przy mnie utracił tę tęsknotę? TADEUSZ Widzisz --- jak ja ci mam na twoje pytanie odpowiedzieć? Ja jąkając sięuczułem nagle taką niemoc w sobie, byłem znużony, zrezygnowany --- i czułem takie nieskończenie wielkie pragnienie spokoju, ukojenia... BRONKAA więc ja byłam tylko tą niemą poduszką pod twą skołataną głowę? TADEUSZ smutno Czemu ty, Bronka, rzucasz się tak na mnie? BRONKA Ja się na ciebie nie rzucam, ale we mnie burzy się wszystko na myśl, żem była dotychczas tylko twoim pieścidełkiem, twoją towarzyszką, z którą tak miło było gawędzić w tym piekielnym, przeklętym kątku przy kominie... TADEUSZ Uspokój się, Bronka, uspokój. Dlaczego nie możesz słuchać spokojnie tego, co ci mówię. Przecież ja nic więcej nie chciałem powiedzieć nad to, że przy tobie znalazłem spokój i szczęście, że przy tobie zapomniałem tęsknić, boś ty wszelką moją tęsknotę zaspokoić zdołała. BRONKA patrzy na niego długo i chwyta go za ręce A dlaczegoś począł tęsknić za twoją tęsknotą? TADEUSZ z cichym uśmiechem Dlaczego ty teraz tęsknisz za tym, żeś nigdy przedtem nie tęskniła?Milczenie. BRONKA zamyślona A prawda.po chwiliPytałeś się mnie przed chwilą, dlaczego teraz jestem smutna i podrażniona, teraz, kiedy już wróciłeś taki mocny, taki szczęśliwy, taki piekielnie stęskniony... za twoją Ewą! TADEUSZ przerażony Ewą? BRONKA nie hamując się już Ewą! Ewą! Tak, Ewą! Sądzisz, żem nie widziała, jak drgnąłeś, jak się przeraziłeś, gdy ona stanęła tam na progu naszego domu? Sądzisz, że ja tylko na to jestem, by być twoim pieścidełkiem, poduszką pod twą zmęczoną głowę, i nie czuć, nie czuć tej straszliwej tęsknoty, która ciebie ode mnie odrywa!? Szarpie go, ale nagle opada bezsilna i patrzy na niego zdumiona i prawie nieprzytomna.Tadziu, przepraszam cię, zdaje mi się, żem robiła ci wyrzuty z twojej tęsknoty... wiesz, to niesprawiedliwe wyrzuty, bo i moja tęsknota wybiegła daleko poza ciebie. TADEUSZ tajemniczo Bronka, za czym? BRONKA z silnym wybuchem Za Ewą, za Ewą, za Ewą! TADEUSZ tajemniczo To i ciebie też zaraziła? BRONKA opadając Tak i mnie też... SCENA II Kazimierz wchodzi, patrzy zdziwiony. KAZIMIERZ Co, wyście już na nogach? Cóż tak wcześnie? TADEUSZ siląc się na swobodę Właśnie chciałem się ciebie zapytać: Ty już na nogach? Co tak wcześnie? KAZIMIERZ Hm, ja czytałem całą noc, potem chciałem się orzeźwić, poszedłem na przechadzkę. Wracając z parku, widzę ze zdumieniem światło w oknach salonu, wstąpiłem zobaczyć, co się tu stało niezwykłego, a teraz pójdę spać. BRONKA Nic, nic się nie stało. Co się miało stać? Tylko te wasze zagadnienia o celach życia, o wyjściu samego z siebie, szukanie czegoś, co się uchwycić nie da, a co może wcale nie istnieje, tak mnie ze snu wybiły i tak rozdrażniły, że całkiem Tadeuszowi spać nie pozwoliłam. TADEUSZ troskliwie A może, Bronuś, teraz położysz się spać? Całuje ją w rękę. Idź, idź Bronuś, połóż się; widzisz, ja także spocznę. BRONKA żywo Nie, nie... i ty Kaziu, też zostań, zostań. Nam tak dobrze z tobą... KAZIMIERZ śmieje się z przymusem Słyszysz, Tadeuszu? Teraz, jak ty tu jesteś, to Bronce dobrze ze mną, teraz jestem parawanikiem, to znowu wygodnym mebelkiem, który dyskretnie sam siebie usuwa, wie, kiedy wejść, kiedy wyjść... BRONKA Ty, niegodziwy. KAZIMIERZ do Tadeusza A gdy ciebie nie było, to powiedziała, żem nieznośny, żem wniósł atmosferę nudy i zmęczenia w twój dom, co chwila biegła budzić pannę Ewę... BRONKA nagle z udanym zdumieniem Wiesz, Tadeusz, jakie to niepojęte. Przez cały czas, jak ciebie tu nie było, to Ewa cierpiała na ustawiczną senność, cały dzień spala. TADEUSZ roztargniony Spała?... Cały dzień spała? Hm...Wstaje, idzie wzdłuż i wszerz pokoju.Więc słuchaj, Kaziu, ten twój interes majątkowy rzeczywiście bardzo zagmatwany. Myślę i myślę ustawicznie, albo brak jakichś papierów, albo też rachunki się nie zgadzają. wesołoSłuchaj, Bronka, ubierz się, każ przygotować śniadanie, każ zaprząc do sanek, potem co koń wyskoczy poprzez pole, poprzez lasy... BRONKA Tak, tak... poprzez pole --- poprzez lasy --- och, jak to piękne, rozwiązuje gwałtownym ruchem włosya w tym wietrze, w tym pędzie, moje włosy, patrz, tak, o tak.Rozwiewa swoje włosy, zakręca je znowu szybko, zrywa się.I tak całą piersią wdychać, wchłaniać w siebie tę otchłań niebieską przed nami.Oddycha głęboko i wyciąga ramiona... nagle z filuternym uśmiechem do Tadeusza.Patrz tylko, jaki Kazimierz zdziwiony, on myślał, że ja całkiem nie umiem tęsknić za burzą wichru, za niebieską otchłanią... KAZIMIERZ Ależ, przeciwnie, ja nie patrzyłem zdumiony, ja tylko zazdroszczę ludziom, którzy za czymś jeszcze tęsknić umieją. BRONKA Słyszysz, Tadziu, ach jaki on naiwny, zazdrości ludziom, którzy tęsknią. No, ale idź, Tadziu, idź, załatw tę sprawę, to chyba długo nie potrwa. TADEUSZ Pół godziny najwyżej. BRONKA sztucznie A ja będę tymczasem uczyła Kazia tęsknić. TADEUSZ Dobry pomysł, dobry pomysł. Wychodzi. SCENA III BRONKA, KAZIMIERZ BRONKA podchodzi ku portierom, przez które Tadeusz wyszedł, rozgląda się, a potem podchodzi do Kazimierza i chwyta go za rękę. Czy ty wiesz, dokąd on teraz poszedł? KAZIMIERZ Wiem. BRONKA Ty wiesz? Ty tego nie możesz wiedzieć Czy ty sądzisz, że on poszedł twoje sprawy załatwiać? KAZIMIERZ Wiem, że nie. BRONKA z mocą Do Ewy poszedł, do Ewy, do Ewy! Milczenie. BRONKA To tak być musi? KAZIMIERZ Kondycja ludzka, Tęsknota, Kobieta demonicznaHa, taki los człowieczy, jak człowieka szarpnie taka straszna tęsknota, by wyjść poza siebie i wszystko, gdy żadne szczęście, żadna rozkosz nie wypełni duszy, nie jest w stanie ujarzmić tego wewnętrznego niepokoju, okiełzać tego wściekłego rozpędu, który gna, gna i gna człowieka na oślep, po trupach, po ofiarach swej zbrodni, przed siebie naprzód... BRONKA przestraszona To silniejsze niż huragan, co odwieczne dęby z korzeniami wyrywa? KAZIMIERZ Silniejsze. BRONKA Nieprzezwyciężalne? KAZIMIERZ Nie. BRONKA tajemniczo Ale silniejsze od Ewy, nieprawda? KAZIMIERZ potrząsa głową Niestety, nie. BRONKA zrywa się Nie, mówisz, nie.zrozpaczonaPowiedz mi, czemu nie, czemu nie? KAZIMIERZ Bo Ewa jest tą tęsknotą. On za nią nie tęskni, on może jej wcale nie widzi, nic o niej nie wie, ale widzisz to tak, jakby była w nim, jakby go szarpała, jakby go smagała w jakiś straszliwy pościg. BRONKA Za czym, powiedz mi, za czym? KAZIMIERZ Tego nikt nie wie, nie wiedział, nie rozumiał ani nie zrozumie. Milczenie. BRONKA Cóż ja pocznę nieszczęśliwa? Och i ja tęsknię, i ja tęsknię, ale za jego duszą. Boże najdroższy, jaka ja ślepa byłam, jak moja dusza oślepła od tego szału i teraz dopiero zrozumiała, że on nigdy do mnie nie należał. KAZIMIERZ smutno Słuchaj, Bronka, ja na oczach twojej duszy tej operacji robić nie chciałem. Wiedziałem dobrze i widziałem, że on nigdy twoim nie był, dlatego byłem tak smutny. Głęboki smutek pokrywałem maską nudy i zobojętnienia, co mi się zresztą nie zawsze udawało, ale myślałem, że się te chmury rozproszą... BRONKA Czemuś mi tego nie powiedział, czemuś mi tego zaraz nie powiedział? Byłabym miała czas ochłonąć, a tak to spadło nagle jak grom. Dusza moja jak piorunem roztrzaskana wierzba, tysiąc szczap wokół korzeni, które się już też z ziemi wynurzają. Czemuś mi nie powiedział? Czemuś mi oczu nie roztworzył? KAZIMIERZ Słuchaj mnie, Bronka, spokojnie, zaraz zrozumiesz, dlaczego. BRONKA Kaziu, jakiś ty dziwny, co ci się stało? KAZIMIERZ Co mi się stało? Toś ty też dopiero teraz przejrzała, coś już od tygodnia powinna była wiedzieć? BRONKA nieśmiało patrzy na niego wylęknionymi oczyma. KAZIMIERZ Miłość niespełnionaNie lękaj się, Bronka, nic strasznego... Powiem ci prosto i szczerze. Z wolna w ciągu długich tygodni pokochałem cię moją pierwszą miłością, bom, Bronka, nigdy dotąd nie kochał. A dusza moja była zimna, biała i czysta jak ten śnieg, tam, na polu. Dlaczegom cię pokochał, dlaczego z godziny na godzinę miłość moja się pogłębiała i silniej, silniej się we mnie rozrasta, toś może zrozumiała z tego wszystkiego, com ci o sobie mówił. Zresztą, to zupełnie obojętne...Patrzy na nią z cichym uśmiechem.tylko nie bądź tak przerażona. Mogłabyś wtedy z przerażeniem się cofać i z pokoju uciekać, gdybym ja liczył na twoją wzajemność, ale ja na nią nie liczę ani też jej nie chcę. Chociażbym wiedział, żeś mi wzajemna, tobym ani na chwilę się nie wahał wzajemność twoją ze wstrętem odrzucić. Nie dlatego, żeś moją bratową, ale dlatego, że dusza twoja o inną się otarła, silniejszą może od mojej. BRONKA Cicho, Kaziu, ja ciebie nie rozumiem. KAZIMIERZ zmęczony To nic nie szkodzi, umiem myśleć dzień i noc o tobie, kochać cię i pieścić, i umiem nie myśleć o tym, że jesteś żoną mego brata, i umiem ani na chwilę, choćby najodleglejszą myślą nie zbrukać ciebie w godności pani domu moich praojców i żony mego brata, którego tak samo kocham, jak ty. BRONKA podchodzi ku niemu i głaszcze cicho jego włosy Nie mów już o tym, nie mów. KAZIMIERZ Oczywiście, że ci już o mojej miłości mówić nie będę. Tylko rozumiesz tę tęsknotę człowieka, który przeważnie żył w mętach, w brudach życia, w całym tym błocie, co się światem i życiem nazywa? Zapragnąłem schwycić to błędne światło, co mknie nad tym bagnem i kałużą życia, chciałem odczuć tę rozkosz, gdy wypowiem to słowo ,,kocham". Milczenie, trzymają się za ręce i siedzą obok siebie. Po długiej chwili. KAZIMIERZ Jestem szczęśliwy, że zrobiłem taki piękny obrachunek z całym moim życiem... Jedna moja troska, jeden straszny ból: jak ty to ścierpisz? BRONKA przerażona Co ścierpię, co? KAZIMIERZ Słuchaj, Bronka, z rozkoszą patrzałem, jak człowiek w tobie w ciągu ostatnich dni rósł i potężniał, jak walczyłaś z sobą, z jakim strasznym trudem jęłaś sobie uświadamiać wszystko to, co na dnie twej duszy drzemało. Cieszyłem się już, nie jak człowiek, który kocha, ale jak artysta, gdyś nowe słowa tworzyła dla wszystkiego tego, co dusza twoja w tych cierpieniach rodziła... Bronka, bądź silną i piękną, pochwyć w górze w sam czas ten obuch, który ci ma głowę zmiażdżyć. BRONKA rozdrażniona Co mnie może zmiażdżyć? KAZIMIERZ twardo Tadeusz twoim nie był i nie będzie. Dusza jego poleci, a chcesz trupa mieć przy sobie, to miej. BRONKA Kłamiesz. KAZIMIERZ smutno Gdybym nie gardził twoją wzajemnością, to może bym się do tak nędznych środków uciekał; gdybym ciebie nie kochał, gdybym nie miał tej krwi w sobie, która we mnie płynie, to może bym się cieszył, że ci mogę serce rozranić. Nie mówiłem ci tego wszystkiego, chociaż o wszystkim wiedziałem, a teraz, gdy już nic zmienić się nie da, pragnąłbym zahartować twoją duszę... BRONKA patrzy na pół błędnie na Kazimierza Więc dobrze! Będę teraz silną, będę piękną. A ty, ty mi pomożesz? KAZIMIERZ W czym ja ci mogę pomóc? BRONKA z tłumionym krzykiem Ja ją zabiję, zabiję, zabiję! I ty mi pomożesz! KAZIMIERZ Ja --- nie. BRONKA śmieje się wzgardliwie I ty, ty powiedziałeś, że mnie kochasz? I ty, z którego słów wyczuwałam, że wszystko jesteś w stanie dla mnie zrobić i każdą ofiarę dla mnie z siebie ponieść, teraz się cofasz? KAZIMIERZ Ja się wcale nie cofam, nie pojmuję tylko, dlaczego bym miał przykładać rękę do takiej bezcelowej i bezmyślnej zbrodni, którą może co najwyżej obłęd samiczki podyktować, ale nigdy prawdziwa siła i piękność kobiety. BRONKA coraz gwałtowniej Człowieku, co ty mówisz; czy ty nie masz krwi i serca? Powiedz, jak ty kochasz, czym ty kochasz? Ta twoja miłość nie jest niczym więcej, jak tylko pieszczeniem się dźwiękiem pięknych słów i niczym więcej, jak tylko rozkoszą sennych rojeń i majaczeń. KAZIMIERZ patrzy na nią przeciągle Obłędny ból przemawia przez ciebie, a zresztą masz słuszność, niezdolny jestem, a może za silny do waszej krwiożerczej miłości, jej krwiożerczej cnoty i jej krwiożerczej zbrodni... Podnosi się i z wolna idzie ku wyjściu. Bronka patrzy za nim, potem podbiega do niego, chwyta go za rękę i ciągnie na powrót do pokoju. BRONKA Nie odchodź, nie odchodź, mój bracie jedyny. Widzisz, już oprzytomniałam, tyś, tyś jeden przemówił do mojej duszy. Widzisz, ja też mam duszę, Kaziu, taką skołataną duszę, ale dosyć dużą na to, by ogarnąć całą piękność i dobroć twoich słów, by pomieścić chociaż cząstkę twojego smutku i twojej tęsknoty. Bo, powiedz szczerze, Kaziu, ty też tęsknisz? KAZIMIERZ Teraz nie, teraz nie. Przez ciebie dokonała się we mnie moja tęsknota. BRONKA powtarza bezmyślnie Przeze mnie... przeze mnie... przeze mnie... nagle Przeskakuje do wesołości.Kaziu, czyś ty mi rzeczywiście mówił, że mnie kochasz? KAZIMIERZ zamyślony Mówiłem. BRONKA I mówiłeś, że gardziłbyś mną, gdybym ci się odwzajemniła? KAZIMIERZ Mówiłem. BRONKA I mówiłeś, żeś za dumny, za czysty, by najlżejszą myślą pożądania skalać panią domu twych praojców i żonę brata twego? KAZIMIERZ Mówiłem --- i to jest całą treścią mej duszy. BRONKA chwyta go nagle za ręce Och, ty, bracie mój. Obejmuje nagle jego szyję, tuli jego głowę do swych piersi, potem przechyla się na ramię Kazimierza na pól sennie.Tak mi się dusza wyczerpała, takam senna, tak bym chciała, byś mnie kołysał, kołysał bez końca, do takiego cichego, wiecznego snu, boś taki nieskończenie, nieskończenie dobry... Nagle zrywa się.Kaziu, ty wiesz, czym ja jestem? KAZIMIERZ Wiem. BRONKA Powiedz mi, powiedz, czym jestem? KAZIMIERZ Białym, czystym śniegiem, który na zmarzłą grudę ziemi opadnie, ugrzeje, otuli tego trupa, dopóki nie odżyje, budzić się nie pocznie, i z ciepłego już łona, z ziarn, zda się zmarzłych ziarn, nowe, świeże kiełki puszczać pocznie... BRONKA w zamyśleniu A zdawało się, że to ziarno w ziemię zasiane dawno już wymarzło. KAZIMIERZ Wymarzło w mrozie, wygniło w błocie... BRONKA Ziarno kiełkuje, a śnieg taje... Masz rację --- jestem śniegiem. Zrywa się nagle.Dlaczego Ewa nie śpi? Słyszysz? Kazimierz nasłuchuje. BRONKA Słyszysz? Teraz idzie po schodach na dół... Za chwilę tu będzie. Przechodzi nagle do sztucznej wesołości.Ach, Kaziu, jaka ja dziwnie wesoła i szczęśliwa. Obejmuje go w ramiona stara się go przechylać w tę i ową stronę.Lulu, lulu, mój maleńki, lulu... No, śpijże wreszcie, niesforny dzieciaku.W drzwiach staje Ewa i patrzy pozornie rozbawiona na scenę. SCENA IV BRONKA patrzy na nią Lulu, lulu, mój maleńki. No, nie chcesz spać, to powiedz przynajmniej pannie Ewie: dzień dobry! KAZIMIERZ ze sztuczną wesołością Dzień dobry, pani. BRONKA wita Ewę Pomyśl tylko, Ewciu, jak zerwaliśmy się dziś wszyscy wcześnie. Zdaje mi się, że to dzień Bożego Narodzenia... U nas był taki zwyczaj, że ten dzień dzieciom rózgami przypominano, dlatego tak rychło zrywaliśmy się z łóżek. EWA Ależ, bój się Boga, to w Wielki Piątek, czy w Wielką Sobotę. BRONKA E, to wszystko jedno... Patrz tylko na tego mego wielkiego, łagodnego, dobrego niedźwiedzia. Ach, to poczciwe Kazimierzysko... KAZIMIERZ OmenBronka obudziła się dziś w wybornym usposobieniu. BRONKA Masz słuszność... zdaje mi się, że jestem młodym dzieciakiem, gdym jeszcze pięła się na najwyższe szczyty topoli nad tym przeklętym czarnym stawem. EWA I znowu ten czarny staw? BRONKA macha ręką E --- wszystko jedno. Staw, nie staw, brzytwa czy szubienica, pod kołami pociągu czy też jak najprzykładniej w świecie w swoim łóżeczku... Śmierć śmiercią. Wszystko jedno, jak i kiedy... urywa naglePatrz tylko, Ewciu, to poczciwe Kazimierzysko wygląda jak rosochata topola, ach nie, jak ten mój olbrzymi wuj, na którego plecach tak często otrząsałam sobie wnętrzności. EWA Coś ty taka wesoła? BRONKA chwyta ją za ręce, pieszczotliwie Widzisz, Ewciu, ja mam często takie jakieś głupie smutki, głupie tęsknoty, którymi sobie i innym życie zatruwam, ale to wszystko mija i wtedy jestem podwójnie wesoła... trochę zmęczonaAle patrz tylko, ten Kazimierz do niczego. Ach, jaki ty, Kaziu nudny, jaki nudny... Ewo, wiesz co, gdybyśmy tak razem teraz wybiegły do ogrodu, śnieg po pas głęboki... Och, co za rozkosz brnąć w tym śniegu, rozrywać go piersią i nogami, by tylko, co prędzej zakiełkowała ta martwa, a teraz już odchuchana ozimina... EWA udaje, że nie zważa, pobłażliwie Bronka znowu szaleje. Teraz, w śnieg, w porannej sukni, w pantofelkach? BRONKA No i cóż z tego, jam zahartowana. A tyś przecie już ubrana... Chodź, kochana Ewciu, tyś taka zimna, tak marzniesz, a ja cię tak w śniegu rozgrzeję. Całymi garściami śniegu będę tarła twoją twarz, będę myła śniegiem twoje włosy, ach, gdybyś ty wiedziała, jak śnieg umie przytulić, odchuchać, rozgrzać zziębnięte ręce i wymarzłe serce... EWA Nie, Bronko,zawsze z tym samym tajemniczym uśmiechemja nie potrzebuję śniegu, mnie dobrze z moimi zziębniętymi rękami i zmarzłym sercem. Mojej duszy jeszcze żaden śnieg nie potrzebował przyprószać, by ją ogrzać. BRONKA patrzy na nią przeciągle Nie? Rzeczywiście nie?... No, to chodź, Kaziu, to razem w śnieg polecimy, a pozwolisz się kulać w śniegu? Takiego cudnego bałwana z ciebie zrobię.ilustruje gestamiTu ci dwa węgle włożę, będziesz miał oczy, tu ci kawałek błota przylepię, będziesz miał nos, a tu zrobię tak i będziesz miał usta, taką fajkę ci do ust włożę... Och Ewciu, Ewciu, że ty z nami iść nie chcesz. No, chodżże, Kaziu, chodźCiągnie Kazimierza za sobą.Ewciu, Tadeusz tu zaraz przyjdzie.Wybiega do przedsionka razem z Kazimierzem. Głos Bronki z przedpokoju. Tadeusz! Tadeusz! Ewa sama, przygotujcie nam śniadanie. SCENA V Ewa sama --- podchodzi ku oknu, patrzy chwilę, uderzając palcami w szybę, zimna i surowa, podchodzi do kominka, rozgrzebuje haczykiem żar, potem siada nieruchoma, wpatrzona w ogień. SCENA VI TADEUSZ wchodzi, rozgląda się po pokoju, podchodzi do Ewy, bierze fotel i siada obok Powiedzieć ci dzień dobry? EWA milczy. TADEUSZ Spytać się ciebie, kto mnie wołał? EWA podnosi sennie głowę Bronka cię wołała. Pobiegła w rannej sukni i w pantofelkach bawić się z Kazimierzem w śniegu... Mówiła, że to pięknie brodzić w śniegu po pas, rozrywać swoją piersią fale śniegu... Nie lękasz się, że się zaziębi? TADEUSZ jakby we śnie To wszystko jedno. EWA Nie jesteś zazdrosny o Kazimierza? TADEUSZ patrzy na nią, ale nic nie odpowiada EWA Gdzie byłeś teraz? TADEUSZ Sam z sobą. EWA Przy mnie, ze mną? TADEUSZ wściekły Nie, mówię ci: byłem sam z sobą. EWA głaszcze go po rękach Dlaczego się tak wściekasz, że odtąd już raz na zawsze musisz zostać ze mną i wiecznie być przy mnie. TADEUSZ Być z tobą? Przy tobie? Śmierć mi stokroć razy milsza. EWA zamyślona Kobieta demonicznaGdym weszła w twój dom --- ach nie nie, nie o tym chciałam mówić. Tak, ta chwila... To była jedna tylko chwila... Wtedy, gdyś wrócił, a ja stałam w tym oto pokoju, nie słyszałam coście mówili z sobą, ale czułam, że jesteście szczęśliwi, zawahałam się chwilę, zanim przestąpiłam RomoweRomowe --- miejsce święte, centrum kultu w religii Bałtów. waszego szczęścia i spokoju. TADEUSZ jakby się ze snu budził Gdzie Bronka? EWA Bronka poszła sama i z dobrej woli rozorywać śnieg, by ozimina zasiana w grudzie zmarzłej twojej duszy prędzej kiełkować mogła. TADEUSZ waha się, patrzy na nią, patrzy w ogień, a potem nagle Czegóż więc chcesz? EWA twardo Czego? Ty jeszcze nie wiesz, czego? Chwila milczenia. TADEUSZ To się nigdy nie stanie!wściekłyPrędzej ci głowę skruszę, prędzej cię jak robaka zdepczę, sam sobie z tęsknoty za tobą, ty wściekły szatanie, łeb rozbiję, zanim bym pozwolił, żeby się to stać miało. EWA patrzy z zachwytem na niego Jakiś ty piękny, że mnie taką straszną siłą kochasz. TADEUSZ chwyta ją za ręce Nienawidzę cię. EWA. Wiem o tym i tym więcej kocham twoją miłość. TADEUSZ Nie wypieram się mojej miłości, nie wypieram się mojej strasznej, strasznej tęsknoty za tobą, ale tej ofiary dla ciebie nie poniosę, i to, przysięgam ci, nigdy, nigdy się nie stanie. EWA Stać się musi. TADEUSZ przerażony z tłumionym okrzykiem Raz jeszcze ci powiadam, nigdy, nigdy. EWA nieruchoma, z szeroko rozwartymi oczyma Dziś jeszcze się stanie. Słychać gwar na korytarza, parę kłócących się głosów. TADEUSZ nasłuchuje Co to ma znaczyć? dzwoni. Po chwili wchodzi lokaj. SCENA VII TADEUSZ Co to za hałas i kłótnia? LOKAJ Wielmożny panie, to przyszła jakaś kobieta i chce się koniecznie z wielmożną panią widzieć. TADEUSZ Dlaczego nie kazałeś jej puścić do kuchni i poczekać? LOKAJ Powiedziałem jej, ale ona nie chce iść do kuchni; mówi, że ma takie same prawo do wielmożnej pani, jak rodzona jej matka. TADEUSZ przeciera sobie czoło Wpuść ją Lokaj wychodzi. Pauza. SCENA VIII Wchodzi obca kobieta, posępna, rozgląda się, a potem mówi spokojnie, bez śladu uniżoności. MAKRYNA Nie chciano mnie tędy wpuścić, kazano mi wejść do kuchni i czekać, ale ja mam prawo wchodzić tymi drzwiami, przez które do domu pana panowie i panie, a choćby najwięksi mocarze tego świata wchodzą. TADEUSZ podchodzi przerażony do niej Co to ma znaczyć? EWA tyłem odwrócona do Tadeusza i do Makryny wybucha nagie śmiechem. TADEUSZ nie słysząc śmiechu Ewy, chwyta za rękę Makrynę w coraz większym lęku Mówcie przecież, co to ma znaczyć. MAKRYNA wskazuje palcem na Ewę i mówi bardzo spokojnie i poważnie Ja tę panią znam i ona mnie dobrze zna.Ewa przestaje się śmiać, ogląda się nagle i mierzą się spojrzeniem.Pan pozwoli, że ja tu sobie w kącie usiądę i poczekam, aż moja pani przyjdzie, żona pańska --- to najdroższe dziecko moje, które wypieściłam i wychowałam.Siada w kącie, przy drzwiach, Tadeusz cofa się ku Ewie, ale Ewa, już znowu odwrócona do komina, nie widzi go. Nagle wbiega Bronka, cała ośnieżona, rzuca się na Tadeusza i obejmuje go z całej siły ramionami. SCENA IX BRONKA Rozgrzej mnie, Tadziu. W ogień mnie włóż, drżę na całym ciele. Tadziu, rozgrzej mnie. TADEUSZ uwalnia się z jej uścisku Niańka twoja przyszła. BRONKA odskakuje przerażona od Tadeusza, rozgląda się dokoła, widzi nagle kobietę, która z swego miejsca powstała, rzuca się ku niej Ty, ty, moja jedyna, ty, matko moja kochana! Ach, jak dobrze, żeś przyszła! O, jak dobrze, że tu jesteś! Zasłona spada. Koniec aktu trzeciego. AKT CZWARTY SCENA I Za oknami bieleje śnieg w mroku popołudniowym późnej zimy, na scenę wchodzi z wolna Bronka zbolała i jakby męką oszołomiona, trzyma w ręku zmięty list, podchodzi ku oknu, patrzy długo w park, a potem rozwija list, głaszcze go rękami i czyta, tyłem do publiczności odwrócona. BRONKA cichym szeptem czyta ,,Moja ty jedyna, najukochańsza Bronko..." Opuszcza list i kwili.,,jedyna Bronka, mój Boże... A tak, tak, jedyna. Prawda, prawda, jedyna, jedyna na całym świecie.Odwraca się.Tak, to rzeczywiście prawda. Ja teraz rzeczywiście sama jedna na świecie... A! Makryna, Makryna! Dzwoni, patrzy błędnie przed siebie.Makryna, piastunka --- siostrę też wypiastowała, potem do trumienki włożyła... och, ten staw, ten czarny staw... SCENA II LOKAJ wchodzi Wielmożna pani dzwoniła? BRONKA Tak, każ niech ludzie zmiotą śnieg ze stawu... LOKAJ stoi i milczy. BRONKA niecierpliwie Czegóż czekasz? LOKAJ Wielmożna pani, była tak straszna zamieć przed paru godzinami, że śnieg leży na metr wysoki, robota parę godzin potrwa. BRONKA niecierpliwie Co to ma znaczyć. Całą wieś zwołaj, staw musi być czysty jak szkło i każ przeręble wyrąbać, rybaka zawołaj, każ przygotować pochodnie, dziś będzie połów ryb. LOKAJ Zrobię, jak wielmożna pani rozkazała. BRONKA bardzo rozdrażniona Ale to musi być zaraz, zaraz, zaraz! LOKAJ kłania się i chce wychodzić. BRONKA Gdzie pan Kazimierz? LOKAJ Zamknął się w swoim pokoju i kazał powiedzieć... BRONKA Co kazał powiedzieć? LOKAJ Że dziś już nie zejdzie, bo musi pracować. BRONKA przeciągle Ta-ak? Więc poprosisz go, żeby za chwilę zechciał tu zejść. LOKAJ kłania się i chce znowu odchodzić. BRONKA A widziałeś pana? LOKAJ Wielmożny pan poszedł przed chwilą do lasu. BRONKA niespokojnie Sam? LOKAJ Nie, z panią, która tu u nas jest. BRONKA patrzy na niego Aha, no dobrze... zamyślonaPoproś Makrynę, żeby do mnie przyszła, a pamiętaj, żeby jak najszybciej zmieciono śnieg ze stawu, wyrąbano przeręble i przygotowano pochodnie, a Makrynę poproś, niech zaraz przyjdzie. Lokaj wychodzi. SCENA III BRONKA sama, chwyta, się za głowę i chodzi po pokoju Sama, sama, sama... On poszedł z Ewą... Kazio się zamknął... w całym domu Makryna i ja... ha... ha... ha...Chodzi po pokoju.I dwa dni temu byłam jego jedną, jedyną, a dziś, a dziś... znowu rozwija list i czyta cicho,,tydzień zaledwie minął, a ja tak strasznie stęskniony za tobą, tak ciebie spragniony...rzuca list na ziemiękłamstwo! kłamstwo! Po chwili namysłu schyla się i podnosi list, całuje go.Nie, nie, to nie kłamstwo.Pieści list, siada na otomanie.Tak Bóg chciał, tak Bóg chciał... SCENA IV Wchodzi Makryna i stoi cicho przy drzwiach. BRONKA nie widząc Makryny, opada coraz więcej Tak Bóg chciał. Milczenie. BRONKA zrywa się nagle z przerażeniem Kto tu jest?Ujrzała nagle Makrynę.Ach, to ty, Makryno, dobrze, dobrze, że tu jesteś.Podchodzi ku niej, bierze ją za rękę i sadza obok siebie.To bardzo dobrze, żeś przyszła, Makryno, bardzo dobrze...Patrzy nagle bystro na Makrynę. Powiedz mi tylko, skąd ci nagle ta myśl przyszła, iść tyle dni w taką zawieję, w taki mróz, aby mnie odwiedzić? Tyle lat nie myślałaś o tym, by zobaczyć to dziecko, dla którego od chwili sieroctwa byłaś najlepszą matką, skąd nagle?...Przerywa i patrzy zdumiona na Makrynę. MAKRYNA zamyślona O, to nie było nagle. Wychuchałam cię, strzegłam jak źrenicy w oku, byłam dla ciebie taką, że lepszą nie mogłaby być rodzona matka dla dziecka. BRONKA Od kołyski mnie chowałaś... i gdy byłam taką małą, maleńką --- swoim mlekiem mnie karmiłaś --- wiesz, Makryna, nic a nic się nie postarzałaś i jesteś taka sama spokojna, dobra i cicha. MAKRYNA kiwa głową Spokojna, dobra i cicha. BRONKA Makryna, czy pamiętasz, jak ostrożnie wyjmowałaś mnie z kołyski, gdym była niespokojna, i całymi nocami chodziłaś ze mną po pokoju i chuchałaś, i tuliłaś. MAKRYNA Pamiętam cię przed tym, zanim cię do kołyski złożyłam. BRONKA nagle Co ty mówisz? Śmierć, Strach, Kondycja ludzkaMAKRYNA spokojnie Znam cię, zanim na świat przyszłaś. Tuliłam cię, pieściłam, całowałam, by cię do życia ocknąć.zamyślonaTeraz przychodzę, by te same powieki, które moim pocałunkiem do życia budziłam, zamknąć, zamknąć... ale już nie pocałunkiem, tylko tymi, tymi palcami... BRONKA zrywa się Czy ja śnię? MAKRYNA Czy ty śnisz? A czymże jest życie? Snem we śnie... To samo światło gwiazdy jakiejś, które cię do życia budzi, wędruje, wędruje błędne i nieświadome swych przeznaczeń ani przeznaczeń ludzi, na których swą łaskę zlewało, gdy na świat przychodzili, a potem wraca po wielu, wielu latach, by zniszczyć życie, które wskrzesiło. BRONKA posuwa się z wolna do dzwonka MAKRYNA z uśmiechem Czemu ty się mnie lękasz? Chcesz wołać swoich lokai. Może byś mnie stąd wypędzić chciała...? Chwyta Bronkę za rękę. BRONKA z przerażeniem Jaka twoja ręka zimna, jaka zimna... MAKRYNA patrzy na nią czule Bronka, jak mi teraz swego ojca przypominasz... Wtedy siedział w swojej pracowni, siedział, a nagle jakby piorun weń uderzył, zerwał się... BRONKA Czemu się zerwał? MAKRYNA Twoja siostra się utopiła... BRONKA Co? co? co? MAKRYNA Twoja siostra się utopiła. Sama ją ze stawu wyłowiłam, z takiego samiuteńkiego, jak ten wasz przed oknami. Wzięłam na rękę biedne trupiątko: chuchałam, ogrzewałam, tuliłam, całowałam --- nic nie pomogło... Obudziłam ją do życia pocałunkiem, a zgasłe powieki palcami moimi zamykałam... Twój ojciec stał we drzwiach werandy jak słup kamienny, tyś leżała twarzą w trawę wtulona, gdy z tym moim kosztownym ciężarem przeszłam obok ciebie. BRONKA patrzy na Makrynę wpół błędnie Makryna, zdaje mi się, że jestem chora, nie rozumiem tego, co mówisz. Na to obudziłaś siostrę moją i mnie pocałunkiem swoim do życia, by potem nam zimnymi palcami powieki zamknąć? Wszak tak powiedziałaś? Nieprawda? A potem mówiłaś, że są takie gwiazdy, które ludzi budzą do życia, idą dalej błędną drogą ciemnych przeznaczeń i wracają znowu, by zniszczyć życie swym własnym światłem wskrzeszone? Tak powiedziałaś? Ach, jakie piękne bajki opowiadasz... O, opowiedz mi tę jedną; czekaj --- czekaj... ja taka dziwnie senna... Prawda! Są takie gwiazdy, które rwą, ciągną, szarpią człowieka, trzeba iść za nimi wzwyż ku niebu, w dół ku otchłani; wszerz po wszystkich oceanach, ale trzeba iść za nimi, trzeba...Tuli się do Makryny.On poszedł za swoją gwiazdą, a ja, Makryno, ja... samiuteńka; wszak weźmiesz mnie na swoje ręce i poniesiesz mnie w swoich ramionach, by złożyć mnie u stóp mojego ojca. Siostrę zobaczę... matkę zobaczę... Makryno, tyś taka spokojna i dobra, i cicha... Och, jaka ja senna... Siedź przy mnie, Makryno...Słania się, wyciąga się na otomanie. Zamyka oczy. MAKRYNA wstaje po cichu, patrzy na nią, a potem wychodzi poważnie z pokoju. Chwila głębokiego milczenia. Bronka zdaje się spać, wchodzi Kazimierz, podchodzi do Bronki. SCENA V KAZIMIERZ Bronka, co tobie jest? BRONKA jak ze snu zbudzona Och, Kaziu, Kaziu, jak to dobrze, żeś przyszedł. KAZIMIERZ Broniu, czy ty spałaś? BRONKA Nie wiem, nie wiem, nie wiem. Moja głowa taka ciężka, a ja taka sama, samiuteńka. Tadeusz poszedł z Ewą do lasu, a ja taka sama. Kaziu, czemu ja taka sama? KAZIMIERZ i lękiem Przecież Makryna była tu przy tobie? BRONKA przecierając oczy i skronie Makryna? Co ty mi mówisz? Makryna? Śniła mi się Makryna, śnił mi się mój ojciec, śniła mi się moja matka... Kaziu, Kaziu, moja matka mi się śniła! Wiesz, jak to było: szłam, szłam, szłam jakimś pustym, stromym ugorem. Wokół w szarym mroku tylko krzyże majaczą, a naraz, na drodze, siedzi jakaś kobieta, nie widziałam, nie słyszałam nic, tylko czułam, że tam moja matka siedzi i tuli do łona jedno zmarłe dziecko. Ha --- ha --- ha! Kaziu, czemuś ty taki przerażony? Słuchaj --- i patrzy, jak drugie dziecko błądzi bosymi nogami poprzez cierniste ścieżki i ścieżyny... z mozołem w górę, w górę. I tak idę i idę, jakby mnie ktoś wlókł przed siebie. A wtem matka moja opuszcza dziecko, które do siebie tuliła i wyciąga do mnie ramiona, a ja już śmiertelnie znużona rzucam się na pierś matki... naraz, naraz, jakby wiatr całun mgły z niej zwiał, i leżę w strasznym, żelaznym uścisku kości i piszczeli trupich... O...! KAZIMIERZ Broniu, Broniu, tyś chora. BRONKA Ha... ha... ha... chora, chora. Co to znaczy być chorą?! Patrzy na Kazimierza długo, a potem mówi tajemniczo.Kaziu, Kaziu, mówiłeś mi dziś rano, że mnie kochasz. Czy mi się śniło, czy to rzeczywiście prawda, żeś mi mówił, że mnie kochasz? KAZIMIERZ A tak, tak, mówiłem ci i raz jeszcze ci to powtarzam, że cię kocham. BRONKA Ach, jak to dobrze, że ty mnie kochasz. Ty mnie nie opuścisz. Kaziu? Wszak nie? KAZIMIERZ Nie. BRONKA A wiesz ty, dlaczego mnie Tadeusz opuścił? KAZIMIERZ Wiem. BRONKA I ja też wiem. Wszak tak, Kaziu, nieprawdaż? KAZIMIERZ Co? BRONKA Ja byłam śniegiem, takim dobrym białym śniegiem, co tuli biedną ziemię, rozgrzewa ją, czy nie tak, Kaziu? KAZIMIERZ zamyślony. Tak... A może byłaś dobrą, kojącą ręką, co przytuliła jakiegoś zranionego ptaka... tak mu było dobrze przy tobie, dopóki był chory, a teraz mu skrzydła nowym pierzem porosły --- mięśnie wzmocniały i gotuje się do lotu... gotować się nie potrzebuje, bo już strzepnął swoje skrzydła... BRONKA przerażona Nie mów, nie mów tego! KAZIMIERZ rozdrażniony Otóż właśnie będę o tym mówił. Tadeusz odleci od ciebie z Ewą. BRONKA Z Ewą? Z Ewą? Kto to jest Ewa? Czym ona jest! KAZIMIERZ Kto to jest, czym ona jest? Moim snem, twoją bolesną zmorą, a piekielnym pragnieniem Tadeusza. Tym, otóż tym jest Ewa.uśmiecha sięJeszcze nie rozumiesz? Więc słuchaj: Ewa jest moim snem, bo potrzebowałem jej na to, by cię ujrzeć w całej twej sile i piękności. Dla ciebie jest Ewa lękiem i przerażeniem, bo czujesz, że cię w czarną otchłań rozpaczy prowadzi, czujesz, że ci porywa Tadeusza, dla którego jest piekielnym pragnieniem jakiejś wielkiej mocy i potęgi, jest niepokojącą tęsknotą, która go zawsze rwała wzwyż --- wzwyż ku niebu. BRONKA zrywa się i prostuje Patrz, jam silna, jam dosyć mocna i zimna, by ją i jego zniszczyć, stratować! Ja silniejsza od nich wszystkich. Ja rozszarpię i zabiję ją, bo ja jestem jedyną, jedyną jego tęsknotą! KAZIMIERZ Oszczep jego tęsknoty wybiegł poza ciebie. BRONKA oszalała Ale, Kaziu, patrz na mnie, patrz! Patrz, jam też młoda, piękna... wieczność całą powtarzał mi to słowo: jakaś ty piękna. Dlaczego jego tęsknota ma wybiec poza mnie? KAZIMIERZ ujmuje jej ręce i mówi cicho, i łagodnie Dla mnie jesteś piękną i wielkim a świętym ukojeniem... BRONKA patrzy na niego, a potem nagle Kusisz mnie? KAZIMIERZ Nie, Bronka, nie, już ci dziś rano powiedziałem, że gardziłbym tobą, gdybyś mi była wzajemną, ale ja cię kocham taką piękną, jaką jesteś w całej twojej niemocy i rozpaczy... Coś złego się dzieje w tym domu, a ja chcę ci być bratem, przyjacielem, czym chcesz... BRONKA Kaziu, czy ty naprawdę to mówisz? KAZIMIERZ Nie znasz mnie na tyle? BRONKA głaszcze go Znam cię, Kaziu, znam. Ja jedna, jedyna na świecie, i tyś jeden, jedyny... ciebie nie kocham, ale kocham twoją dobrą, piękną miłość. Powiedz mi, Kaziu, co to znaczy, żem taka senna, taka zmęczona? KAZIMIERZ tkliwie Całą noc nie spałaś. BRONKA Och, jak ja go męczyłam i jak on mnie męczył. KAZIMIERZ Co ci mówi!? BRONKA Nic, nic, nic. By! dobry, był słodki, był kochany, zrozumiałam tylko, że oszczep jego tęsknoty padł daleko, daleko poza mną. nagle z krzykiemKaziu, gdzie Tadeusz? KAZIMIERZ Poszedł z Ewą do lasu. BRONKA nagle, zamyślona Poprzez lasy, poprzez góry, poprzez morza... Ach, i poprzez Bronkę, poprzez tę jedyną, ukochaną Bronkę, a teraz taką osamotnioną Bronkę, dokąd? dokąd?! KAZIMIERZ głaszcze jej ręce Nie wiem. BRONKA Kaziu, Kaziu, czy mi się śniło, ale zdaje mi się, że Makryna tu była? KAZIMIERZ Otarłem się o nią w korytarzu. BRONKA Ta-a-k? Otarłeś się o nią?... Powiedz, czym ty jesteś? KAZIMIERZ uśmiecha się tajemniczo Ha... może bratem Makryny, bo nikt ciebie tak nie kochał i nie kocha, jak Makryna i ja. BRONKA To prawda, to prawda. KAZIMIERZ Prawda, z daleka przyszła Makryna do ciebie, z daleka przyszedłem ja do ciebie, by ci powiedzieć, że cię kocham... Milczenie. BRONKA Tak, tak, ty i Makryna. SCENA VI Lokaj wchodzi. LOKAJ Wielmożna pani, śnieg odmieciony. BRONKA Och, jak ci jestem za to wdzięczna... Przeręble wyrąbane? LOKAJ Tak. BRONKA Rybaków kazałeś zwołać? LOKAJ Tak. BRONKA Pochodnie przygotowane? LOKAJ Tak, wielmożna pani. BRONKA Dziękuję. Możesz iść. Lokaj wychodzi. SCENA VII KAZIMIERZ Co to ma znaczyć? BRONKA Nic nie ma znaczyć, idę na połów ryb... badawczoKaziu, idziesz ze mną? KAZIMIERZ Pojdę, gdzie chcesz. Milczenie. BRONKA nagle wesoła Pamiętasz naszą cudowną przejażdżkę po stawie wczoraj i przedwczoraj? KAZIMIERZ zamyślony i w dal wpatrzony Pamiętam. BRONKA szybko, potem coraz wolniej Coś tak się nagle zamyślił i tak wpatrzył w siną dal, dal śniegu i w te czarne ugory, na których zakiełkuje zielona ozimina, gdy śnieg zniknie... KAZIMIERZ gdyby echo Gdy śnieg zniknie... BRONKA Kaziu, ty mnie rzeczywiście kochasz? KAZIMIERZ. Kocham! BRONKA Ale ty wiesz, że ja tylko Tadeusza kocham? KAZIMIERZ Wiem. BRONKA I tyś taki piękny, że mógłbyś mną gardzić, gdybym ci była wzajemną? KAZIMIERZ. A tak, gardziłbym tobą, gdybyś mi jednym, jedynym ruchem wzajemność okazała. BRONKA Ale gdybym cię o coś bardzo, bardzo prosiła, czy jesteś w stanie to spełnić? KAZIMIERZ. Co? BRONKA badawczo Nawet to? Chwila milczenia, patrzą długo na siebie. KAZIMIERZ zamyślony Wszystko, wszystko. BRONKA nagle Gdzie są łyżwy? KAZIMIERZ Na co łyżwy? BRONKA Dla pozoru, dla pozoru... KAZIMIERZ Dobrze. Jak chcesz. BRONKA Niech się stanie. KAZIMIERZ Hm. Niech się stanie. BRONKA w najwyższym przerażeniu Ma się stać? KAZIMIERZ Tak!uśmiecha sięAle po cóż kazałaś zwoływać rybaków? Na co ludzie? Pochodnie? BRONKA patrzy na Kazimierza Prawda, prawda! Przecież to można wszystko tak zrobić, że nikt nie będzie wiedział. Ha, ha, ha, co za głupi pomysł! Gotowi jeszcze człowieka w ostatniej chwili wyratować --- ha, ha, ha --- och, co za głupią komedyjkę podyktowało mi moje rozżalone serce... Dzwoni. SCENA VIII Lokaj wchodzi. LOKAJ Co wielmożna pani rozkaże? BRONKA Powiedz, że nie będzie dziś połowu ryb. Jutro rano --- jutro rano --- rozumiesz? LOKAJ zdziwiony A już wszystko przygotowane. BRONKA To bardzo dobrze. Ale dopiero jutro rano odbędzie się połów ryb --- ha, ha, niezwykłych ryb... LOKAJ Więc pochodnie niepotrzebne? BRONKA Czyś mnie jeszcze nie zrozumiał? LOKAJ Rozumiem, wielmożna pani. Ale staw już zamieciony. BRONKA Bardzo dobrze. LOKAJ Przeręble wyrąbane. BRONKA Jeszcze lepiej. LOKAJ Więc odwołać? BRONKA Przecież ci to już tysiąc razy powiedziałam. LOKAJ kłania się i wychodzi. SCENA IX KAZIMIERZ Więc chodźmy! BRONKA Chodźmy! --- Tobie przecież wszystko jedno, czy tu, czy tam będziesz się nudził? Śmieje się histerycznie. KAZIMIERZ Jak najzupełniej --- no a zresztą moją osobą upozoruję jak najpiękniej dziwny, a raczej bardzo zwyczajny wypadek, że dwoje ludzi dostaje się pod przerębel. Śmieją się. KAZIMIERZ Nawet testamentu pisać nie potrzebujemy... BRONKA zbiera się nerwowo Ha, ha, ha --- bez testamentu, bez testamentu... Już jesteś gotów? KAZIMIERZ Dawno już. BRONKA Chodźmy, chodźmy... Ogląda się dokoła, żegna pokój wzrokiem --- wychodzą. SCENA X Scena przez chwilę pusta. Wchodzi Makryna, rozgląda się po wszystkich kątach. MAKRYNA Poszli, już poszli... Moje żniwo... moje żniwo... jedną niosłam na moich rękach... a teraz drugą... drugą... Podchodzi do otomany, obchodząc z wolna dokoła pokój.Tu siedział ten kochany, biały gołąbek... tu... A ją najwięcej kochałam... Obchodzi dalej pokój, po kolei dotyka mebli.Tu... tu moja gołębica kryła swoje łzy. Podchodzi do fotelu.Tu jeszcze dziś rano siedziała Bronka... Bronka... Bronka... I już nie wróci, nie wróci... I ten piękny sokół nie wróci... Tak stać się musiało... Białe widmo jej matki chodzi po pałacu i woła... woła... Nie wrócą już, nie wrócą już nigdy... A teraz ja tu już pozostanę... Siada nieruchoma i pozostaje. Zasłona spada.