Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Pieśń o Jaśku zbójniku Kozioł, Paweł Niedziałkowska, Marta Trzeciak, Weronika Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesn-o-jasku-zbojniku Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1897 Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2010-10-12 pol https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/7245.jpg Janosika imię nigdy nie zaginie, Skoczylas, Władysław (1883-1934), domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/7245/ Poezja DCA 1DTP 3MN Kazimierz Przerwa-Tetmajer Pieśń o Jaśku zbójniku (Na tle pieśni ludowych na Podhalu) Z orawskiegoorawski --- Orawa to region górski na pograniczu polsko-słowackim, leżący w dorzeczu rzeki o tej samej nazwie. zamkuzamek --- tu występuje w roli więzienia. chłopcy pozierająpozierać (gw.) --- patrzyć./ Czy się popod Tatrypopod Tatry --- pod Tatrami. buczki rozwijają? Idzie bystra woda hańhań (gw.) --- tam, daleko. ku Kościelisku,/ Chłopcy marnie giną w orawskiem zamczysku. Czyjże to hań chłopiec stoi u futryny?/ Dydy a. dyć (gw.) --- przecież. to Jasiek z Polan, Józkowej Maryny. Wartkowartko --- szybko. siwa woda w Kościelisko płynie,/ Ale on nie wróci ku swojej dziedziniedziedzina --- tu: ziemia, którą ma odziedziczyć.. Mówiła mu matka: «Nie goń ty po drogach,/ By ci nie zberczałyzberczeć a. zbyrczeć (gw.) --- dzwonić. łańcuszki na nogach. Nie chodź po za buki na ludzkie barany,/ Byś w ciemniciemnia --- ciemnica, ciemna cela. na zamku nie gnił okowanyokowany --- w kajdanach.. Jedynaka ciebie Pan Bóg mi zostawił,/ Patrz, byś matczynego serca nie zakrwawił». Mówiła mu Hanka, zalała się łzami:/ «Jasiu najmilejszy, nie chodź z zbójnikami. Jak się za jastrzębiem cień po ziemi włóczy,/ Tak za tobą wszędywszędy (daw.) --- wszędzie. lecą moje oczy. Kiejkiej (gw.) --- kiedy, gdy. mię ty odejdziesz, cóż mi hawhaw (gw.) --- tu, tutaj. zostanie ?/ Będę, jak ta limbalimba --- drzewo podobne do sosny, występujące w górach. samiutka w polanie. Warkocz mi rozplecie inoino (gw.) --- tylko. wiatr, co dujeduć --- dąć, dmuchać.,/ Ino woda z źródła lico pocałuje. Zostań Jasiu domadoma (gw.) --- w domu., zostań poniewoli,/ Bo mię od żałości młode serce boli». Stoi Jaś przed niemi, wsparty na siekiércesiekierka --- tu: ciupaga.,/ Odpowiada matce i swojej freircefreirka gw. --- (frajerka) dziewczyna.: «Na coś mi matusiu dobrze jeść dawała?/ Równorówno --- tu: tak samo. mi się widziwidzieć się (gw.) --- wydawać się. dolina czy skała. Kiekie (gw.) --- kiedy. siekierą zatnę w sękate jawory,/ Jak ta piana z wody, tak się kurzą wióry. Widziałaś mię, matko, jakom wóz przeskoczył,/ Co go BartkówBartków --- Bartkowy, to jest syn Bartka. Kuba na boiskoboisko --- miejsce, gdzie młóci się zboże. toczył. Kiedym se wywinął ciupagą na Kirze,/ To się ludziom z okien porobiły dźwirzedźwirze (gw.) --- drzwi.. Psa, choćby jak leciał, za ogon dopadnę,/ Ani mię przełazyprzełaz --- trudne, zwł. wąskie przejście. nie ogłupią żadne. Czyś mię to chowała na dziadadziad --- tu: żebrak. w kościele?/ Jak się postarzeję, legnę se w popiele. Jako ten JanosikJanosik --- rozbójnik słowacki o imieniu Juraj (1688--1713), często występujący w legendach. pójdę po dziedzinie,/ A choćbym zaginął --- imię nie zaginie. Nie płacz Hanuś darmo, bo się serce żali;/ Przyniosę ci zza gór pereł aa --- i. korali. Wrócę ja się do cię za czas, za niedługi,/ A jakbym nie wrócił, ukocha cię drugi». Poszedł Jasiek na zbój w górę dolinami:/ Hornihorny a. horny (gw.) --- piękny, silny, hardy. za nim chłopcy idą z ciupagami. Stąpa Jasiek szumnie, wysoko się niesie,/ że się mało znajdzie wyższe drzewo w lesie. Idzie przez Orawę, aże ziemia jęczy:/ Piórko mu się miga, zbroja na nim brzęczy. Świeci mu się blacha z mosiężnym łańcuszkiem,/ Kółeczkami zberczy ciupaga z obuszkiemobuszek a. obuch --- siekiera osadzona na długim drzewcu, wykorzystywana jako broń.. Flintęflinta --- strzelba myśliwska. ma przez plecy, pistolet za pasem,/ Nóż w mosiądz oprawny, i tak idzie lasem. Zaśpiewałeś bratom Janiczku sokole,/ Jakby buk zaszumiał pomiędzy topole: «Śmiało chłopcy, śmiało, jest hańhań (gw.) --- tam. żyd bogaty,/ Będziemy mierzyli kotlikiemkotlik (gw.) --- kociołek. dukaty. Choćby ta Orawców było sto tysięcy,/ Ja się ich tak boję, jako wilk zajęcy. Choćbyście zjechali husaryhusar, właśc. huzar --- żołnierz lekkiej jazdy węgierskiej. z szablami,/ To ja se wywinę ciupagą nad wami!» Huknęli mu na to towarzysze chórem ---/ Szeroko, daleko leci echo borem: «Od buczka do buczka, aże do jawora/ Hań nasze pieniążki, hań nasza komora. Zbójecki hetmaniehetman --- tu: dowódca. ku dolinom z góry,/ Jako się gradowe uniżają chmury» Spadł Jaś z zbójnikami w orawską zagrodę,/ Jak ten orzeł z wiatru na koźlątko młode. Podpalił se miasto na wsze cztery rogi:/ Nie chciał po ćmiepo ćmie (gw.) --- po ciemku. macać między pola drogi. Zobaczyli ogień husary czerwony,/ Wiatr im konie niesie przez łąki, zagony. Przyjechali duchemduchem --- szybko, co tchu., w brzęczącym rynsztunku,/ Dopadli zbójników jeszcze na rabunku. Broni się Jaś ostro, ciupagą się broni:/ Dwunastu husarów zwalił na ziem z koni. Trzynasty go husar szablą dźgnął pod ziobroziobro (gw.) --- żebro. ---/ Nie pójdziesz ty więcej już na ludzkie dobro... Bronią się zbójnicy, skaczą ponad dachy,/ Migają im w ogniu, jako gwiazdy, blachy. Husary ich skuli w żelazne okowy,/ Wiedli ich przy koniach w dziedziniec zamkowy. Tam ich rychtar zamknął w zamczysku Wysokiem,/ Stamtąd pozierają zapłakanym okiem. Ku Tatrom się potok przez łąki przelewa,/ A Jaś patrzy za nim, zasmucony śpiewa: «Po coś mię rodziła, matko moja miła?/ Kie mię wieszać pójdą, będziesz się hańbiła. Pierwej ten Dunajec zwyrtnie się do góry,/ Niźli mię wypuszczą za te białe mury. żałuj Panie Boże, com ja we frasunku:/ ślubowałem na mszę dukata z rabunku. Ej! Kieby to Bóg dał, cobym ja się wrócił,/ Rychtarem bym orał, husarami młócił. Bratowie, bratowie, kochami bratowie,/ Będą nam rąbali głowiczld katowie. żegnajmyż się teraz mili towarzysze,/ Jutro nami wiater zimny zakołysze». «Hej! góry, polany i zielone lasy,/ żegnamy was dzisiaj na wieczyste czasy...» Tak oni śpiewają na zamku w okowach,/ A Hanusia w lesie zawodzi przy krowach: «Strzegłaś matko Jasia, jako swej źrenicy:/ Dziś-ci go powiodą, oj, ku szubienicy. Chowałaś go matko, jak tego sokoła,/ A dziś ci go rzucą do ciemnego doła. We dnie miesiąc, gwiazdy będą się świeciły,/ Kiedy ku mnie przyjdzie mój kochanek miły. Prędzej gniazdko zlepi jaskółka na hali,/ Niż się moje serce Janiczka odżali. Kwitnie biała lilia, kwitnie majeranek,/ Ale darmo więdnie mój zielony wianek. Srebrzy się mi siano na stodole świeże,/ łzamim je srebrzyła, sama na niem leżę. Nie będę ja w ślubnej chodziła sukience,/ Nie pierścionka mi trza, ale krzyżyk w ręce. Nie ściel mi matusiu łóżeczka na dwoje:/ Drewniana trumienka będzie łóżko moje. Panienko najświętsza, czyś zaniewidziała,/ Coś mi mego Jasia śmierci zabrać dała?...» W stajni matka siwa koniom jeść zakłada/ Siano za drabinę, i tak do nich gada: «Sama wam jeść daję koniki cisawe,/ Bo mi Jasia wzięli na zamek w Orawę. Ani ja się moim synem nie ucieszę,/ Ani on wam zgrzebłem grzywy nie rozczesze. Koniki cisawe, czekać go daremnie,/ Czekajcie, aż serce rozpęknie się we mnie. Pole mi zarośnie, zmarnieje chudoba,/ Dyć se Pan Bóg robi, co mu się spodoba». Starodawny grajek poprzed karczmą siedzi;/ Wybił-że on, wybił niemało niedźwiedzi. Głowa mu zsiwiała, jako wierch od śniegu,./ śmierć go wnet zabierze, jak drwal jodłę z brzegu. Brzęczy na gęślikach nutę staroświecką,/ Wyskładał i śpiewa na nutę zbójecką: sjanosik, Janosik w czarnej ziemi leży,/ Byłże to chłop głośny, jako dzwon na wieży. Szeroko, daleko dzwon na świat wybija :/ Co Janosik kroczył, niosła się gloryja. Urwałeś się dzwonie, nic-że już po tobie:/ Skończył się Janosik, leży w czarnym grobie. Dobrzy chłopcy byli, kanyż się podzieli?/ Hej! Jeden po drugim marnie wyginęli. Hej! Jęczały Tatry, jęczały wąwozy,/ Kiej im zakładali na gardła powrozy. Pogniły jawory i limbowe lasy,/ Ka się nam podziały nasze dobre czasy?...»