Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Salamandra Kozioł, Paweł Ługowska, Maria Niedziałkowska, Marta Ługowska, Maria Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-salamandra Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897 Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2012-10-11 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1798.jpg Vase & Saucer, Steve Snodgrass@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1798 DCC 1DTP 3MP Kazimierz Przerwa-Tetmajer Salamandra Dokonane uwspółcześnienia: Ubezdźwięcznienia: ślizko - ślisko; blizko - blisko Fleksja: tem, czem itp. -> tym, czym (z oprócz pozycji rymowej) LasNaturaPrzez obcy szedłem las --- posępny stał;/ ciemniał w nim dzień --- wilgotne mchy/ słały się u mych nóg, z nadwodnych skał/ zwisały zimne, brudne, ślisko szły/ w parowów głąb. Potoku piennypienny --- spieniony. nurt/ po progach wył wzdłuż drogi, to znów cichł,/ z kamiennych w toń się przelewając furt./ Wśród gonnychgonny (o drzewie) --- wysoki i prosty. drzew tu owdzie, jakby mnich/ (dalekich Tatr widziadło), karlikarli --- tu: karłowaty. smreksmrek (reg.) --- świerk.,/ obrosły gąszczem konarów aż do stóp,/ w milczeniu stał i ciszy leśnej strzegł./ I nic nie rwało jej; jak ciemny grób/ milczał ten las, tonąc w ponury mrok./ Tam szedłem sam --- szeleścił w ścieliściela --- ściółka. krok,/ to patyk trząsł, to bełkłobełkłąć --- zabulgotać. trzęsawisko./ Gdziem był? --- tak, wiem: ja byłem ludziom blisko,/ ale mój duch, jak niegdyś na Jeziorze/ Królewskim, zszedł z kolisk ludzkiego świata,/ i wszystkie w tłum zbiegły się ku mnie lata,/ przeżytych dni, przeżytych godzin morze.../ Wszystko, com czuł, czegom przepragnął w życiu,/ zbiegło się ku mnie w tłum --- wszystkie tęsknice, chęci;/ widziałem tam, jak pasmo wzgórz w odbiciu/ kliszy: zebrane współwspół --- razem. epoki mej pamięci./ Kondycja ludzkaI moja krew, i mózg mój, i marzenia,/ porywy duszy, woli mojej sny,/ nadzieje, wiary: wśród tego milczenia/ ozwały się, przyszły i ze mną szły/ mówiące do mnie, w mrok. A głos to jeden był,/ ogromne, straszne jedno zapytanie:/ Co pozostało z nich?... Ze skalnych brył,/ gdy spadną w dół, skruszony rumrum --- gruz, rumowisko. zostanie,/ kamieni stos --- lecz co zostało z nich?/ Co z duszy mej i z mojej krwi żywota?/ Czyliż, jak kurz od koła leci szprych,/ tak z życia duszy treść odlata i robota?/ Wewnętrznej pracy wóz przetoczy się wśród dróg,/ i nie zostaje nic, jakby nie przebiegł wcale?/ I gorzki żal się wśród czeredyczereda --- tłum. wzmógł/ mych myśli, czuć. Po cóż --- mówiły --- po co/ byłyśmy, jeśli mniej trwania w nas, niźli w skale/ podłej, z której się żwir i głazy wygruchocą?/ Po coś ty rodził nas i my rodziły ciebie?/ Pytały tak, a ja, jak gdybym na pogrzebie/ pochodnią tylko był i więcej niczym, wkoło/ świecąc na smutku mrok i na zgryzotne kirykir --- czarna tkanina, symbolizująca żałobę.,/ tak szedłem --- --- milczał las, woń stęchłą zioło/ dawało z błot, i mchy, nad wodne wiry/ zwisłe, dławiły dech... I ciągły szum: Gdzie my?/ Gdzie żywot twój, co z nas się plótł, jak z sitasito --- tu: sitowie./ plecie się kosz? Gdzie my: twe myśli, sny,/ gdzie żywot twój?... Cóż powiem? Pod kopyta/ wtrącił was Czasu rumak i Nicości?/ Zdeptał was, jako koń AtylliAtylla --- popr.: Attyla (406--453), wódz Hunów, znany z okrucieństwa, wielokrotnie atakował Cesarstwo Rzymskie. złém/ kopytem deptał wsie? Kędyściekędy --- gdzie. w toń tej czczościczczość --- pustka, coś nieznaczącego.,/ co się przeszłością zwie, kędyście w grób, w pokłady/ strawionych ludzkich rzeczy zapadły --- czyż ja wiem?.../ Wtem u mych stóp, pod zboczem usypiska,/ wśród mokrych nor, patyków, jako gady/ pełznących w las, nad miejscem, gdzie połyska/ bagienka szkło: ujrzałem nieruchomie/ stojącą salamandrę. Czarne ciało,/ pomalowane w żółte plamy, słało/ się tuż nad ziemią i w leśnym ogromie/ wiązało do się wzrok, jak świeca w ciemnej sali./ DuszaPrzez długą chwilę przeciweśmy stali,/ aż mi się zdało, że w tej wędrownicy/ pustkowi leśnych, w tej wiecznego cienia/ mieszkance niemej: wszystkie me pragnienia/ i cały bezmiar żywota tęsknicy,/ i wszystko, co się w mym życiu nie stało,/ wrazwraz --- naraz, jednocześnie. się skupiło i wraz zamieszkało,/ ażeby błądzić tu, w wiecznej mrocznicy/ obcego lasu... Dni, godziny, lata,/ co za mną z głuchym zapytaniem gnacie,/ widma cmentarne, czyliżczyliż --- czy z partykułą pytajną -li i wzmacniającą -ż. wy w warsztacie/ natury wiecie, jakim kręgiem lata/ koło wszechbytu? Czy znacie pierścienia/ początek i kres? Czy wiecie, że współ wraz/ może wam wszystkim ten odpowiedź daje las ?/ Że wszystkie zżyte sny, sny zżyte i natchnienia/ i cały skarb, co człowiek w sobie miał,/ może się taką ot straconą rzeczą stał,/ jak salamandra ta wśród lasu mrocznych głębi?/ Więc nie pytajcie mnie, kędy jesteście,/ ani pytajcie mnie, czy się z was co zezrębizezrębić --- zacząć stanowić zrąb, fundament.,/ ani się za mną w tłum tych mar żałobnych nieście,/ bo nie wiem nic --- --- widzicie: milczy las.../ Jeżeli tu przez wszystek bytu czas/ błądzić człowieka los --- może i to, co zżył,/ wieczyście błądzi kędyś --- tuman sił/ straconych w wieczny mrok...