Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Psyche Kozioł, Paweł Ługowska, Maria Niedziałkowska, Marta Ługowska, Maria Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-psyche Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897 Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2012-10-11 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1811.jpg 809 - Briar Patch 2.0, Patrick Hoesly@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1811 DCA 3MN Kazimierz Przerwa-Tetmajer Psyche Dokonane uwspółcześnienia Pisownia joty: rezygnacyi - rezygnacji Pisownia łączna i rozdzielna: wkońcu -> w końcu, naoścież -> na oścież, fata morgana -> fatamorgana Ubezdźwięcznienia: blizki -> bliski DuszaPsychePsyche (z gr.) --- dusza, tchnienie. tajemna, smętna, zamyślona,/ wyciąga ku mnie dziewicze ramiona/ i twarz nade mną pochyliwszy białą,/ duchowi memu każe rzucać ciało/ i z własnych żądz mych i pragnień pogrzebu,/ z mogiły szałów mych i namiętności/ ku mistycznemu podnosi mię niebu,/ jakbym już duchem odstawał od kości. PrzemijanieMłodości mojej purpury i łuny/ w dym się zmieniają i w ciemne całuny.../ Niejedno myśli wybujałe kwiecie/ wiatr po rozłogach i topielach miecie.../ Niejedna chęć ma, ach! niejedna prysła/ jak bańka szklana, gdy na głaz upadnie;/ niejedna gwiazda, nade mną rozbłysłarozbłysła --- to imiesłów przymiotnikowy bierny, nie czasownik.,/ w głuchych odmętach leży zgasła na dnie... Ileż wiar moich i obłędów ile/ we wspomnień żywej spoczywa mogile.../ Wielkie kościoły, kędymkędy --- gdzie. klękał wprzódy,/ kłamstw okazały się pełne i złudy.../ Pustynia ruin wokoło się piętrzy,/ strzaskanych kolumn leżą całe zwały ---/ posągi bogów o twarzy najświętszej/ strącone z podstaw w proch poupadały. Jak czynią ludzie, wielką trwogą zdjęci,/ zło myśli chciałem pogrześćpogrześć --- dziś: pogrzebać. w niepamięci,/ lecz ono było jako wąż pod liśćmi ---/ i nie wiedziałem w końcu, dokąd iść mi,/ w jakiej się ukryć niedostępnej twierdzy/ przed własnej myśli pościgiem zażartym?/ Gdzie obmyć ducha ze śniedzi i ze rdzy,/ by Blask odświetlał i był Blasku wartym? OkrętW bezdni upadku, w porywów bezkresie,/ byłem jak okręt, który burza niesie:/ jedna pod chmury wyrzuca go fala,/ druga w przepastną toń odmętów zwala.../ Czegom nie odczuł?!... Każdy atom duszy/ przez piekło swoje szedł, boleścią siny ---/ i czułem w końcu, że się duch już kruszy/ i że nic nie mam dla życia --- prócz śliny... DuszaAż niewzywana i niespodziewanie/ biała i czysta Psyche przy mnie stanie/ i takie światy mi nowe ujawni,/ jakich śnić nawet nie zdołałbym dawniéj;/ światy, gdzie wchodzić tylko ci są zdolni,/ co poświęcili swoje zmysły Myśli,/ których duch z ciała się więzów uwolni,/ choć jeszcze odeń są śmiercią zawiślizawisły --- zależny.. Jeśli przez moich namiętności zgliszcze/ zbrudzoną duszą przelśnię i oczyszczę;/ jeśli człowieka w duchu moim zgniotę/ i ducha zmienię w wszechwładną istotę:/ królestwa swego mistyczne wrzeciądze/ na oścież wówczas otworzy mi Psyche,/ i wejdę w jasność, jak dziś w mroku błądzę,/ i ze skał grzmiących wejdę w łąki ciche. W owej tajemnej, głębokiej wyżynie/ duch mój się w duchu wszechświata rozpłynie,/ a razem w siebie jego bezmiar wchłonie,/ jak jedną tworzą toń dwie zlane tonie./ W ów świat podniósłszy się raz i wstąpiwszy,/ wzgardę czuć będę, kędy dziś się trwożę,/ i mrąc dla siebie, sobie będę żywszy,/ i gasząc płomień, będę patrzył w zorzę. I mieć tam będę tryumf wyzwolenia/ ducha z pęt żądzy, co go opierścienia;/ tryumf najwyższy, kiedy mi poddanem/ będzie, co wprzódy było moim panem;/ gdy ludzkie szały, jak sokół w kapturze,/ nie będą śmiały zrywać się do lotu/ i wszystkie zmysłów i umysłów burze,/ jak dym rozwiany, znikną bez powrotu. NirwanaI bliski będę wyczuć i zrozumień,/ jakim się biegiem toczy życia strumień;/ w jakie niebiosa, z bagien i topielisk,/ dźwiga się bytu olbrzymi obelisk?/ I wiem, że wówczas będę mógł w wszechświecie/ znaleźć harmonię pełną i porządek/ i ze spokojem patrzeć, jak się plecie/ nić na wrzecionie czas mierzących PrządekPrządki --- w mit. gr. Parki, boginie niezależne od bogów olimpijskich, przędące i przecinające nić ludzkiego żywota.. Bo ponad wszystkie i nowe i stare,/ znajdę tam głębszą: rezygnacji wiarę;/ wiarę poddania się najwyższej woli,/ co się nad wszystkie inne aureoli,/ skąd wszystkie inne biorą swój początek/ i moc pozorną, naprawdę bezwładną;/ gdzie wrócić muszą, podobne do łątekłątka --- jętka, krótko żyjący owad spotykany nad brzegami jezior.,/ co z wody wyszły i w wodę upadną. DuszaJeszcze czas nie jest, lecz mi Psyche biała/ na oczach duszy wiecznie będzie stała,/ i owa w dali, jak fatamorgana,/ kraina ducha, przez nią pokazana,/ już zapomnienia mgłą się nie powlecze,/ i zapalone mam gwiazdy przewodnie:/ zwyciężyć w duchu, co w nim jest człowiecze,/ i patrzeć śmierci w twarz wprost i pogodnie.