Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Pour passer le temps Kozioł, Paweł Ługowska, Maria Niedziałkowska, Marta Ługowska, Maria Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-pour-passer-le-temps-oktawa Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897 Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2012-10-11 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1800.jpg Grand Entrance, Steve Snodgrass@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1800 DCA 1DTP 3MN Kazimierz Przerwa-Tetmajer Pour passer le tempspour passer le temps (fr.)--- dla zabicia czasu. Oktawą Dokonane poprawki i uwspółcześnienia Pisownia joty, np.: krescencyę -> krescencję, lilije -> lilie Pisownia łączna i rozdzielna, np.:niema -> nie ma, naprzykład -> na przykład Pisownia samogłosek nosowych: ponsem -> pąsem, Inerpunkcja, np.: Nudzisz się żonko -> Nudzisz się, żonko Pisownia wielką literą, np.: Ach! jeszcze miękką - Ach! Jeszcze miękką trwogę niosąc, i jak trumna smutne -> trwogę niosące, i jak trumna smutne (bł. rytmu). Kobieta, MłodośćNigdy mu ramion pierwsza nie otwarła,/ choć się łaskawie obejmować dała;/ nigdy, gdy szepnął z ściśniętego gardła/ ,,kocham" --- nie rzekła nic, tylko słuchała./ Jemu się z bólu dusza w sztuki darła,/ bo nic w niej znaleźć nie mógł oprócz ciała,/ i to, co pomniećpomnieć (daw.) --- pamiętać. musiał nieustannie,/ o ile szukać wypadało w pannie. Albowiem panną była, a za wianowiano --- posag.,/ prócz dwóch wsi, miała urodę DyjannyDiana (mit. rz.) --- bogini łowów i przyrody../ Młodzież w niej cała była zakochaną,/ wszystkie jej również nie cierpiały panny./ Rodziców dawno w grobie pochowano,/ w klasztorze wiek swój przeżyła poranny,/ gdzie się, w sekrecie przed swą przełożoną,/ najczęściej w żonę i męża bawiono. Potem, gdy suknię już zrzuciła krótką,/ gdy się jej wiosna zaczęła siedmnasta,/ w Warszawie z ciotką mieszkała rozwódką/ i poznawała obyczaje miasta./ Była ,,naiwną" i trochę ,,filutkąfilutka (daw.) --- żartownisia.",/ lubiła jeszcze bardzo szczerze ciasta --- ---/ tymczasem, jak jest powszechnie przyjętem,/ posag jej gdzieś się zapodział ze szczętem. Mówią, że jej opiekun kamienicę/ i wioskę kupił gdzieś około Bałty.../ Zwyczajna potwarz. Śliczną siostrzenicę/ mając u siebie, ciotka jęłająć (daw.) --- zacząć. rautyraut --- oficjalne przyjęcie bez tańców./ i bale dawać, różne tajemnice/ toaletowe kłaść na różne kształty,/ myśląc, i słusznie, że z jednego rożna/ często pieczenie dwie zdjąć naraz można. MałżeństwoMiała trzydzieści pięć lat i Wilhelma/ Kufkego --- był to z zawodu piwowar ---/ na oku; wprawdzie ,,jak but była szelma",/ lecz sto tysięcy czysto niósł mu browar. / Eheu! Jak często człowiek próżny cel ma!/ Kufke był kupcem i wiedział, co towar,/ a co tandeta --- --- oświadczył się wkrótce,/ lecz siostrzenicy, nie ciotce-rozwódce. Kochanek romantycznyPrzyjęła... Próżno do nóg jej się ciskał/ kochanek --- --- miał wieś, ale tylko jedną.../ Prócz plam na spodniach, nic więcej nie zyskał;/ widział, że nawet lica jej nie bledną,/ gdy jemu w sztuki mózg pod czaszką pryskał/ i gdy rękami cisnął głowę biedną.../ Więc zrozpaczony poszedł precz, a ona/ dostała swą rubrykę: Kufke-żona. SzlachcicPo tym wypadku on zerwał ze światem/ i cały chłopom oddał się u siebie./ Był im i ojcem zarazem, i bratem,/ bronił ich, karmił na swym własnym chlebie ---/ za to psu jego chłopi oczy batem/ wybili, potem ukradli mu źrebię ---/ (psu, bo szedł drogą; źrebię, bo się dało) ---/ wreszcie spalili mu krescencjękrescencja (daw.) --- roczne plony. całą. To zniechęciło go i osiadł w mieście,/ gdzie z artystami żył, bo lubił sztukę./ Jednego, rubli mu na miesiąc dwieście/ dając, wyprawił do Włoch na naukę./ Lecz nagle z banku pewnego w Trieście/ dano mu słodką do wypłat prynukęprynuka (z ukr. a. ros.) --- zachęta.,/ każąc zapłacić przez pozwy naglące/ na sfałszowany podpis dwa tysiące. DekadentTo go zmieszało tak, że horoskopów/ już nie pytając żadnych, co mu radzą,/ wyrzekł się swojskich panien, sztuk i chłopów,/ okno idei zasmarował sadzą,/ jeszcze raz złotu przypatrzył się snopów,/ jeszcze raz spojrzał, jak kartofle sadzą,/ i z swym ojczystym rozstawszy się polem,/ zakupił willę gdzieś pod Neapolem. Tę willę wielkim otoczył parkanem,/ parkan zaś cały oplótł żywopłotem;/ wewnątrz park kwieciem ustroił różanem,/ pąsem kaktusów i pomarańcz złotem;/ postawił namiot pod chłodnym platanem,/ zawiesił miękki hamak pod namiotem,/ i wodzie w lilie ubrawszy krawędzie,/ flamingi na nią puścił i łabędzie. W alejach parku, w cyprysowych cieniach,/ rozstawił białe boginie kamienne;/ na okwieconych stały podniesieniach/ prześliczne, nagie, nieruchome, senne.../ Srebrzyste w srebrnych księżyca promieniach,/ w promiennej słońca jasności promienne,/ na tle drzew ciemnych bieliły się cudnie,/ blade wśród nocy, świetlane w południe. OjczyznaZ parku miał widok na morza błękity,/ na ściany Capri, co się lśnią i bielą,/ na Wezuwiusza płomieniste kity,/ na w mgłach różanych widnywidny --- tu: widoczny. Sant'Angelo --- ---/ widok miał bardzo piękny i odkryty,/ i nieraz, siedząc nad morską topielą,/ cieszył się, patrząc na przejrzysty lazur,/ że żaden w parku tym nie bywa Mazur. Miał także własną łódkę, którą czasem/ płynął na morze, kiedy woda gładka/ była tęczami świecącym atłasem./ Zawsze mew za nim leciała gromadka,/ którym jeść rzucał, i nad łodzią pasem/ krążyły śnieżnym, że łódź jako chatka/ zdała się polska pod gołębi sznurem,/ jak łąk zielenią, oblana lazurem. NudaTam, na wznak leżąc ku niebu oczyma,/ nieraz dni całe przepędzał samotnie,/ myśląc, że przeszło lato, przyjdzie zima,/ albo też myśląc to samo odwrotnie./ Myślał, że czego braknie, tego nie ma,/ że tysiąc razy znaczy tysiąckrotnie,/ że fasolowy sos robi się z fasol/ i że od deszczu ochrania parasol. Czasem też bawił się wspomnień zabawą,/ niejedną złoto- znał i czarno-brewą --- / z tych jedna miała pierś lewą i prawą,/ a druga miała pierś prawą i lewą.../ Tą przeżuwaną znudziwszy się strawą,/ patrzał bezmyślnie za skrzydlatą mewą,/ albo na nieba patrzał błękit czysty,/ albo na spinek swoich ametysty. WspomnieniaA czasem leżąc w łodzi, mimowoli/ wracał pamięcią w swoje dawne strony,/ do swoich łanów i do swych topoli,/ do swoich wiklin --- i do Kufke-żony,/ która tymczasem Kufkemu kark woli/ obejmowała białymi ramiony.../ Tak sądził, chwiejną kołysany łódką,/ nie wiedząc, że to trwało bardzo krótko... Kochanek romantyczny, TęsknotaI wyciągały mu się ku niej ręce/ i pierś pękała z żalu i tęsknoty.../ Widział jej usta krasne i dziewczęce/ i szafir oczu raz srebrny, raz złoty.../ Widział jej blade, przejrzyste rumieńce,/ półciemnych włosów miękkie, bujne sploty,/ i urokami czarujące łono --- ---/ i wkoło wodę pustą, nieskończoną... Ogromną wodę, po której okręty/ szły, białym żaglem świecąc się pod słońce;/ przestwór niezmierny i nieogarnięty,/ gdzie dusze smutne, błędne i tęskniące,/ jako marmara --- widmo. poczet włóczą się zaklęty/ i bóle swoje i skargi palące/ topią w bezdennej głuszy i otchłani,/ idąc, jak ludzie z ojczyzny wygnani... Kobieta, Kochanek romantycznyListPani Kufkowa wiedziała najpewniej,/ że jest kochana wciąż i bez pamięci/ z wszystkim, co dobre, i wszystkim, co złe w niej,/ nawet myślała o tym nie bez chęci;/ sądząc, że wielce się przez to ,,królewni",/ ,,anielkowuje", podnosi i święci,/ i że z Henrykiem, co gdzieś dla niej kona,/ jest ponad wiele kobiet --- wyróżniona. Miłość romantycznaW jej biurku leżał list. Miał z Bazylei/ pieczęć, pisany być musiał w wagonie./ List ten brzmiał: ,,Pani! Więc reszta nadziei/ jak kamień w wodzie niezgłębionej tonie?!/ Więc tak?! Huczące wśród śnieżnej zawiei/ Alpy mi zdają się walić na skronie --- ---/ Więc tak?!... Napróżnom serce wydarł z piersi/ i do nóg cisnął ci... Lecz czyż my pierwsi?... I tylko nie wiem, czemu w mojej duszy/ jest ból, jak gdyby pierwszy ból na ziemi?/ Czemu to serce tak się rwie i kruszy,/ jakby wszystkiemi mękami ludzkiemi/ cierpiało we mnie... Czemu tej katuszy/ we mnie zwyczajna ta myśl nie oniemi,/ że serca mrą z boleści, lecz powoli,/ zapominają o tym, co je boli? Tylko w nich smutek pozostaje cichy/ i dziwna smętność marzeń --- --- bo ja to wiem,/ lecz dziś jest we mnie bunt i piekło pychy,/ i żal, serdeczny żal... Ach! nie wypowiem/ ile jest we mnie żalu... Ot, jak lichy/ robak ci do nóg pełzłem --- --- życiem, zdrowiem,/ krwią, mózgiem, sercem byłbym o twe szczęście/ walczył... wolałaś z bogatszym zamęście... Ja sam już nawet nie wiem dobrze, kto to/ bezmiłosiernie z mych rąk cię wyrywa?/ Nic nie wiem, czuję tylko, że mię gniotą,/ że jakaś krzywda mię łamie straszliwa,/ że mi się serce bólem i tęsknotą/ rwie, że z mych piersi krew ucieka żywa,/ że... sam już nie wiem, co piszę... pod czołem/ wszystko mi nagle stało się popiołem. Zrobiłaś duszę mą jedną ruiną,/ pełną strzaskanych kolumn, gruzu, łomu,/ najświętszy ołtarz mój oplwałaś śliną,/ z kraju wygnałaś mnie i z mego domu --- ---/ wszystkie me czucia, wiedz, przez ciebie giną,/ nie znam już prawdy, nie znam wstydu, sromusrom --- wstyd.,/ nie wiem, co żadne święte słowo znaczy,/ nie znam na świecie nic --- oprócz rozpaczy... Jak pies u nóg twych chciałem leżeć, stopy/ całować twoje i jeszcze to sobie/ mieć za raj szczęścia... Dziś --- pół Europy/ dzieli nas... O ty!... Wszakżem twoje obie/ ręce na szyi miał... Jak światła snopy/ na łąkę lecą o porannej dobie:/ tak mi z twych oczu szedł blask w głębię ducha.../ Dziś co?... Ta pustka Alp dokoła głucha... SeksPamiętasz? Nie raz to i nie dwa razy/ mdlałaś w ramionach moich, o Irenko,/ niezrozumiałe mi szepcąc wyrazy/ i włosy moje plącząc drżącą ręką.../ Chciałażeś tylko zmysłowej ekstazy?/ Upojeń? Szału? Tak?... Ach! Jeszcze miękką/ twą kibić czuję tu, na moim ręku,/ przegiętą, w włosów rozsypanych pęku... I czuję ciepło twego ciała jeszcze,/ ciepło twych westchnień i spojrzeń, o droga!/ Jeszcze na rękach cię tu mam i pieszczę,/ pieszczę, całuję... Na żywego Boga!/ Jak ból to serce w rozpalone kleszcze/ chwyta, jak burza grzmi po Alpach sroga,/ jak się te góry po jeziorach dwoją:/ tak ci przysięgam dziś, że będziesz moją!..." MałżeństwoTen list rok leżał u pani Kufkowej/ w biurku; przez ten czas Henryk na wsi bawiłbawić (daw.) --- przebywać.,/ potem wyjechał, zaś ona miodowy/ czas przepędzała w Nizzy, gdzie się pławił/ pan Kufke w morzu i kwiatach. W okowy/ Amor go srogie wziął i srodze dławił,/ bo wśród akacyj chodząc i wśród bluszczu,/ pan Kufke stracił dziesięć funtów tłuszczu. A żona nie utyła... Rok upływa,/ pani Irena jest zawsze powiewna./ Mówią, że trochę ma wstrętu do --- --- piwa.../ Mówią --- --- lecz rzecz to nie jest wcale pewna.../ Ludzka złośliwość jest taka złośliwa.../ Dość, że po świecie chodzi jak królewna,/ a przy niej, kufakufa --- rodzaj dużej, drewnianej beczki. z piwem przy kolumnie,/ jej mąż, pan Kufke, poważnie i dumnie. (Miał sto tysięcy rocznie.)List Nieczytany/ list leżał w biurku; lecz raz, gdy na balet/ mąż poszedł, ona swej garderobianej/ chcąc wybrać jedną ze starych toalettoaleta --- elegancka suknia na specjalne okazje.,/ w swym buduarzebuduar --- pokój kobiecy, przeznaczony głównie do wypoczynku., w którym wszystkie ściany/ świecą tęczami wachlarzów i palet,/ otwarła biurko, gdzie kluczyki kładzie,/ i list przypadkiem spostrzegła w szufladzie. Wzięła i zbladła trochę i z powrotem/ chciała położyć --- wyjęła z koperty/ i jęła czytać te słowa, z łoskotem/ wielkim pisane, bez logiki, per ty./ Zarumieniła się, znów zbladła, potem/ zgarnąwszy nowych ,,Mód paryskich" sterty,/ usiadła na fotelu z listem w ręku,/ przegięta, w włosów rozsypanych pęku. Siedziała długo, w tył schyliła głowę,/ list na kolana padł, ręce jej zwisły;/ przez twarz jej bladą szły ognie pąsowe,/ i pierś wznosiła się w sukni obcisłej./ Dreszcze ją jakieś wstrząsały nerwowe/ i w oczach jakby dwie wielkie łzy błysły --- ---/ przycięła usta i nogę na nogę/ kładąc, westchnęła... List spadł na podłogę. NudaSiedziała długo. Wtem ozwał się dzwonek --- ---/ drgnęła, wydęła usta, marszcząc czoło,/ i list włożyła między stos koronek./ Mąż wrócił. Wyszła z twarzą niewesołą,/ siadła do stołu i, biorąc za trzonek/ widelca, naprzód przyjrzała się wkoło/ ścianom, obrazom, zwierciadłu, papudze,/ a potem rzekła z wolna: ,,Ja się nudzę". ,,Nudzisz się, żonko?! Mieć takie pokoje!/ Nikt nie ma mebli ładniejszych w Warszawie!/ Nudzisz się?!" --- ,,Nudzę." --- ,,Chcesz, to, serce moje,/ nowe obicie do salonu sprawię?"/ ,,Nie." --- No to może pojedziem oboje/ na przykład do Berlina? Nie? To wstawię/ w twoją rubrykę --- --- nie? To nie mam --- słów już!/ Cóż chcesz?" --- ,,Chcę widzieć Baje i Wezuwiusz". ,,Baje? Lecz bajabaja --- rodzaj miękkiej bawełnianej tkaniny. jest dawno niemodną,/ nikt już nie nosi bai i --- ---" Spod oka/ patrząc, Irena rzekła na to chłodno:/ ,,Baje --- to, mężu, jest morska zatoka,/ nie sukno; chcę tam brać kurację wodną./ A zaś Wezuwiusz --- to góra wysoka,/ wulkan, nad Neapolem. Pojedziemy?"/ Mąż skinął głową czerwony i niemy. DekadentTymczasem Henryk znudził się w swej willi/ i na operę poszedł: grano MignonMignon --- opera, której kompozytorem jest Ambroise Thomas, z librettem opartym na Wilhelmie Meistrze Goethego, premierę miała w r. 1866../ Wtem, gdy w antrakcieantrakt --- przerwa między aktami. widze brawo bili,/ łaskawą darząc artystów opinią,/ spojrzał do góry --- i w tejże go chwili/ dreszcz przebiegł: ujrzał za jakąś Wirginią/ rzymską, cud --- --- chyba poszła na paradyzparadyz (daw.) --- galeria./ Eunice --- (czytał był właśnie Quo vadis). Młodość, Upadek, HandelJak się zapoznał z nimi, mniejsza o to;/ dość, że niedługo cudny skarb dziewczęcy/ nabył od matki gotówką za złoto,/ dając w ludwikach franków pięć tysięcy./ Dziewczyna poszła do willi z ochotą,/ był to zaiste dla niej los książęcy,/ a nadto matka ze stryjem Briganti/ chcieli ją sprzedać w ,,Casa Fioravanti". Viola poszła z domu z obcym panem/ w brudnej sukience, w podartej koszuli;/ tam wszystko było już przygotowanem,/ kąpiel jej dali, odziali, obuli; / dali jej pokój zasłany dywanem,/ mnóstwo batystów, koronek i tiuli,/ kilka zwierciadeł, kanapę z poduszką,/ dwa kandelabry i francuskie łóżko. Jedno zwierciadło miała z lewej strony,/ drugie po prawej, trzecie u sufitu./ Tapicer nawet był tym zachwycony/ i w sufit haki bił pełen zachwytu./ Miała też ganek na morze rzucony,/ na wodę z różu, srebra i błękitu,/ cichą, głęboką, pustą i niezmierną,/ i w szafie astiasti --- rodzaj włoskiego wina., szampan i falernofalerno --- rodzaj włoskiego wina.. Było w południe. Siedzieli oboje/ w parku nad morzem. Jej płynęły z głowy/ złotawych włosów wite w loki zwoje/ na smukłych ramion kształt alabastrowy./ Nosiła w domu na pół greckie stroje,/ które jej wdzięki kryły do połowy,/ i teraz, w białej tuniki rozcięciu,/ widać jej było białe biodro w zgięciu. PrzemijanieNa morze oczy obróciła duże,/ łagodne, smętne, czyste oczy PsychyPsyche (mit. gr.) --- urodziwa kochanka Erosa, przekonała do siebie zazdrosną Afrodytę swoim łagodnym charakterem., / i wodząc nimi po złotym lazurze,/ miała w nich morza uśpionego cichy,/ błękitny uśmiech. KwiatyW drobnej dłoni róże/ trzymała, wielkie więdnące kielichy,/ co miały w blasku więdnących szkarłatów/ ten dziwny smutek konających kwiatów. UrodaW białej tunice, w wianku róż na głowie,/ z różami w dłoni, cicha, zamyślona,/ była jak nimfy gdzieś w greckiej dąbrowie,/ zrodzone z baśni. A fala złocona/ jej białe stopy brała za wezgłowiewezgłowie --- storna łóżka, po której kładzie się głowę.,/ lub zawisała perłą u jej łona,/ albo na róże i włos rozwinięty/ wielkie i jasne siała dyjamenty. SeksHenryk ramieniem otoczył jej szyję,/ lubieżną szyję marzącej CharytyCharyty (mit. gr.) --- boginie piękna, wdzięku i radości.,/ i czuł, jak serce u dziewczyny bije/ w piersi okrągłej, pełnej, półodkrytej./ Ile się żaru pod tą piersią kryje/ wiedział, i wiedział, jak jej ócz błękity/ mdleją spod powiek, gdy na pół zemdlona/ w tył się przechyla, otwarłszy ramiona. Przed nimi morze grało zmienną tęczą/ przesrebrzanego w lazur fioletu,/ pokryte gazą oparu pajęczą,/ co od w łuk giętych gór modrego grzbietu,/ hen, ponad siną zatoki obręczą,/ wisiała drżąca, jakby dźwiękiem fletu/ kędyś wśród laurów ukrytego Pana/ w błękitne rytmy sennie kołysana. Siedzieli cicho, wsłuchani w milczenie/ odległych pustek, w bezmiar wód wpatrzeni,/ samotni, cisi, bez ruchu dwa cienie,/ wyszłe z cyprysów tajemnej zieleni./ Tylko swe zgodne jednotonne tchnienie/ słyszeli, wzajem do się przytuleni./ PrzemijanieTej chwili Henryk znad róży kielicha:/ ,,Verweile doch, du bist so schön!...Verweile doch, du bist so schön!... (niem.) --- Trwaj! Jesteś tak piękna!" rzekł z cicha. ,,Verweile doch!..." Poza nim cmentarz życia,/ powiędłe myśli, albo wbite w błoto,/ wszystko stracone i nic do zdobycia,/ i serce próżną stargane tęsknotą.../ Przed nim?... Z przeszłości ciemnego ukrycia/ jutro --- twarz bladą śmiertelną martwotą/ wychyla, widmo straszne i pokutne,/ trwogę niosące, i jak trumna smutne. Starość,,Verweile doch!..." Bo oto wczesna idzie/ starość i nędza ciała, co trupieje;/ starość w swej całej grozie i ohydzie,/ starość, co lodem przerażenia wieje,/ starość, kąpana w fizycznym bezwstydzie,/ wstrętna, okropna; starość, która leje/ na nędzne ciało ludzkie kubeł kału/ i robi zgniłe próchno z ,,ideału". Starość, co łamie, druzgoce i depce,/ starość, co nurza w szpetności po uszy,/ starość, co żywą krew po kropli chłepce,/ starość, co serce zabija, mózg suszy,/ starość, co pierwsza nad dzieckiem w kolebce/ staje i krokiem się odeń nie ruszy/ i jak śmierć za nim bezustannie chodzi --- ---/ wybrańcy bogów umierają młodzi. ,,Verweile doch!..." Daremnie... Przeszła chwila,/ przeszła i więcej nigdy nie powróci,/ nigdy już więcej... Czuł, że się pochyla/ w nim coś ku ziemi, zasępia i smuci. / Czar znikł, jak lotnych obłoków flotylla,/ gdy je po morzu w nicość wiatr rozrzuci./ Zrozumiał, że w tej chwili do zenitu/ doszło u niego uczucie dosytu. Zrozumiał, że już więcej tu na ziemi/ wydobyć nic już nie zdoła z użycia,/ zanim go starość z szczękami trupiemi/ chwyci, z ciemnego wypełzła ukrycia./ Tu, nad wodami siedząc błękitnemi,/ swą najpiękniejszą miał godzinę życia,/ pośród natury jak cud, przy kobiecie/ jak wybujałe w słońcu polne kwiecie... SamobójstwoI wolnym ruchem wyjął z kamizelki/ papierek, w którym nosił cyjankalicyjankali --- cyjanek potasu, silna trucizna.;/ spojrzał --- --- na ręku miał zwitek niewielki --- ---/ wzdrygnął się --- --- po tym już nic nie ocali ---/ jednak czy warto żyć bez żądzy wszelkiej,/ bez pragnień, złudzeń, nadziei?... W oddali/ zobaczył nagle w parku, wśród topoli,/ panią Irenę, idącą powoli. Pani Irena szła, a Henryk wstawał,/ nie będąc pewny, czy widzi na jawie,/ czy też złudzenie go bierze na kawał/ i ambetujeambetować (z fr. embêter) --- denerwować, zawracać głowę., jak mówią w Warszawie./ Ona! Tak, ona! Czyżby nie poznawał?!/ Ta sama gibkość i smukłość w postawie,/ te same ruchy, rysy... Święte bogi!/ Irena! Ona!... Zerwał się na nogi. Wraz z nim zerwała się z ławki Viola,/ która dotychczas patrzała na morze./ Stanęła smukła, gibka jak topola,/ a na twarz wyszły jej rumieńców róże ---/ zażenowała ją szatek swawola,/ które wiatr lekki podnosił ku górze,/ więc się ogarnia rączkami, pół dzika,/ pół przestraszona patrząc na Henryka. ZdradaPani Irena stała blada cała ---/ w jej oczach tysiąc zaświeciło błysków,/ zda się, że nagle na głaz skamieniała/ i była jak statua z wodotrysków/ albo monument... List, który trzymała/ w ręku, od palców kurczowych uścisków/ zwinął się w biały, pomięty papilotpapilot --- kawałek zwiniętego papieru, na którym zakręca się loki. ---/ a usta były jej, jak działa wylot,/ dopóki lontu kanonier nie zniży.../ Straszliwy otwór... Wtem krew jej na lice/ buchnęła, o krok jeszcze przyszła bliżej/ i na Henryka oczów błyskawice/ zwracając, oczów, jak sierć kolcozwiérzy,/ list odrzuciła precz na fal śnieżyce/ i, lady Makbet ruch z trzeciego aktu/ czyniąc, przez zęby rzekła: ,,To pan tak tu?!... To, gdy ja myślę, że pan schnie z żałoby/ i o mnie tylko myśli, za mną jęczy,/ pan tu z dziewczyną włoską?!... Boże! Kto by/ pomyślał?!... To ja!... A pan tu się wdzięczy/ do jakiejś Włoszki! Ja!... Nie! To warto by/ w powieść!... Ja myślę, że on się tu męczy,/ że on tu kona od przeszło dwunastu/ miesięcy --- a on tu... Non! Ça surpasse tout!Non! Ça surpasse tout! (fr.) --- Nie! To przekracza wszelkie pojęcie! Ha! to zaiste godne pana, w taki/ ubliżyć sposób bezbronnej kobiecie!/ Poznaję pana --- --- zawsześ pan jednaki ---/ nic się nie zmienia widać na tym świecie!/ Poznałabym cię wszędzie --- ach! Te krzaki!/ Jeszcze się podrę gdzie! --- Postępujecie/ zawsze jednako z nami --- po tym kroku/ pana poznałabym w największym tłoku! Lecz teraz kwita z nami! Już na wieki!/ Słyszysz pan? C'est fini --- fini à jamais!/ Je ne veux plus vous voir! Où suis-je? Chez qui?C'est fini, fini à jamais! Je ne veux plus vous voir! Où suis-je? Chez qui? (fr.) --- Wszystko skończone, skończone na zawsze! Nie chcę pana więcej widzieć! Gdzie ja jestem? U kogo?/ W jakąż rozpusty straszną wpadłam jamę!/ Wyprowadź mię pan stąd! Ja bez opieki!/ Mój mąż, ten bałw... to jest... Przez taką damę!/ Przez taką... tak się dać skompromitować!/ Non! C'est trop!Non! C'est trop! (fr.) --- Nie! To za wiele! Zaraz pan mnie stąd wyprowadź! Albo... ah! ah! ah!..." --- krzyknęła i padła/ prosto ku Henrykowi --- ledwo złapał ---/ Viola na to patrzała pobladła,/ a deszcz jej cichych kropel z sukni kapał,/ wreszcie spytała, czy by prześcieradła/ nie przynieść, widząc, że Henryk już sapał,/ i położywszy tę signorę na niem,/ zanieść ją do pokoju przed skonaniem? NamiętnośćHenryk powoli przytomniał --- --- na rękach/ miał swoją dawną, kochaną, straconą,/ dawną Irenkę o tych samych wdziękach,/ które mu duszę czyniły szaloną; / włosy jej znowu rozsnuły się w pękach,/ gdy przewiesiła w tył głowę zemdloną,/ spod gorsu piersi wyjrzały z ostrożna,/ wstydliwie, jakby pytając: czy można?... PocałunekNa rękach czuł ją swych całą zwieszoną,/ czuł ciepło ciała jej i jej oddechu,/ przy piersi czuł jej falujące łono,/ czuł krew tętniącą w jej żyłach w pośpiechu,/ czuł swoją dawną, kochaną, straconą ---/ a ona z wolna, w smętnym półuśmiechu,/ pół powiek wzniesie i pół ust rozchyli/ zbladłych, podobnych półrozwartej lilii --- i patrzy... Wszystko pierzchło mu sprzed oczu,/ cierpienia, męka, gniew i wszystko potem ---/ zanurzył palce w jej gęstym warkoczu,/ co się pod słońca światło błyszczał złotem,/ schylił twarz --- --- w oczu jej mglistym przezroczu/ zadrgało światło --- --- nagle rąk mu splotem/ objęła szyję --- i czoło im z czołem,/ usta z ustami spoiły się społem... Jak długo trwał ten czar --- --- któż takie chwile/ liczy --- --- lecz nawet Henryk uczuł życie.../ On, co przed chwilą chciał się skryć w mogile/ przed nudą: tonął, jak chłopak, w zachwycie,/ jak chłopak, gdy już poczuł się na sile/ schwycić dziewczynę wpół, w owsie lub w życie,/ i w tył przegiąwszy, nieledwie ku ziemi,/ spoił jej usta z ustami swojemi. O gdyby chwila pierwszego objęcia/ mogła być wieczną!... Któż tego nie pomni?/ Te tajemnicze, te nieznane wgięcia,/ te skryte czary kształtów... Któż zapomni?/ Pierwsze zbliżenie ust do ust dziewczęcia,/ co oszaleni i unieprzytomni,/ pierwsza płomienna rozkosz nocą późną.../ ,,Verweile doch! du bist so schön!"... Na próżno...