Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Na wiosnę Kozioł, Paweł Mikołajczyk, Aleksandra Niedziałkowska, Marta Mikołajczyk, Aleksandra Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-na-wiosne-z-daleka Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezji, nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa-Kraków 1897 Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2012-10-11 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1795.jpg Flake, Steve Snodgrass@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1795 DCC 1DTP 3MP Kazimierz Przerwa-Tetmajer Tekst dostosowano do zasad ortografii i interpunkcji współczesnej. W pozycjach rymowych pozostawiono kilka dawnych form fleksyjnych (np. czystem i bożem). Zmodernizowano pisownie łączną/rozdzielną (np. nie ma). Zastosowano wielkie litery po odpowiednich znakach interpunkcyjnych. Usunięto zbędne przecinki. Na wiosnę I NaturaZ daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska/ wstaje wiosna.Zwierzę Już w kępie lianów lianów --- dziś popr.: lian., palm i wici/ jaguar cętkowaną, lśniącą skórą błyska/ i iskrzącym bursztynem wielkich oczu świéci. Jakoby liść potworny z olbrzymiego drzewa,/ któremu na gałęziach gwiazdy lśnią jak rosa;/ leży płaski, błyszczący, a przez gąszcz się wlewa/ ku niemu fali słońca tęcza złotokosazłotokosy (neol.) --- o złotych warkoczach.. RoślinyPod nim woda spleśniała, ruda i zielona,/ przesycona tak światłem, iż zda się metalem,/ lilie, których olbrzymia złotawa korona/ świeci oczu jaszczurek miedzią i koralem. Toń zielona, przepastna, gęsta, straszna, lepka,/ wydająca woń duszną, wilgotną i parną;/ tam purpurowych kwiatów wznosi się wysepka,/ tam purpurowe ptaki lecą rzeszą gwarną. Ówdzie bagnistej wody nie wzruszając prawie,/ potworny kajman płynie wolno i leniwie;/ tam połozapołoz --- tu: wąż. podłużny łeb dźwignął się w trawie/ i przesunął się jeleń o wełnistej grzywie. SeksJaguar bok, pragnieniem miłosnym wychudły,/ ogonem raz po razu uderza niedbale,/ patrząc na swoje szpony, w których świecą kudły/ samicy, wyszarpane w nocnych uciech szale. II Z daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska/ wstaje wiosna, dusząca od światła i żaru;/ i z głębi leśnej wody nagle kształt wytryska,/ podobny do róż leśnych i do nenufarunenufar --- lilia wodna.. Las, SłońceJest to zacisze leśne, zewsząd osłonięte,/ nie wmyka się tam słońce, tylko z góry pali;/ jest to zacisze leśne, urocze i święte,/ splecione dachem roślin nad zwierciadłem fali. Kształt, co się z niej wynurza, podobnym się zdaje/ kobiecie, ale łuską biodra mu srebrnieją/ i włosy ma zielone, jak wiklowewiklowy --- dziś: wiklinowy. gaje,/ i pół kobietą zda się, pół wodą i knieją. Kobieta, Natura, UrodaRusałka... Jej żywiczne, smagłe, gibkie ciało/ w zielonych włosach świeci od pasa nad wodą;/ rozgląda się zuchwale razemrazem --- dziś: naraz, jednocześnie. i nieśmiało,/ nęcąc i strasząc razem swą dziwną urodą. Nagle z ust tak czerwonych, jak owoc jarzębin,/ błysnęły białe zęby, oczy żarem strzelą,/ piersi wzniosły się żądzą i w zwierciadle głębin/ znikła, tylko się fale zapienione bielą. I to zacisze leśne, zewsząd osłonięte,/ ciche jest, jako pierwejpierwej (daw.) --- wcześniej.; słońce z góry pali,/ a wody stawu ciemne, milczące i święte/ odbijają gąszcz dębów i cień jodeł w fali. III WiosnaZ daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska,/ od ludzkich klęsk, tryumfów, z daleka od ludzi/ wstajwstaj --- dziś popr. forma trybu rozk.: wstań., wiosno, w której oczach wieczny płomień błyska,/ wstaj, wiosno, ponad sercem, które ziemia nudzi! Niech pijana fantazja swoich barw przepychem/ zasłania nędzną, szarą, biedną kolej rzeczy;/ wstań, wiosno, z purpurowym twoich warg uśmiéchem,/ z ręką kwiaty siejącą, która smutek leczy. Niech szara, rzeczywista, omartwiała nuda/ pierzchnie przed tobą, wiosno, przed barw twoich kołem; / jasno świeci twych włosów grzywa złoto-ruda/ jak u lwa --- i ognista gwiazda nad twym czołem! Olbrzymie twoje ciało zasłania mi oczy,/ głowa twa na niebiosach obłoki roztrąca;/ gdy wkroczysz, wre i kipi brzeg morskich roztoczy,/ a w rękach twych, jak kwiatów kosz, płonie krąg słońca. Z potopu twych nawałnic, z grzmotu twej ulewy,/ podnosi się duch jasny i epoka świeża;/ z olbrzymich czar kwiatowych, jak cudowne śpiewy,/ podnoszą się zapachy i biją w bezbrzeża; naturalny bieg zjawisk, nudny, smutny, szary,/ pryska pod twoją stopą, zjawisko olbrzymie ---/ w kołysanej fantazji płyną cudy, czary,/ i wam, o dumne zjawy, wam wiosna na imię!... IV Z daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska,/ z daleka od wszystkiego, co się życiem zowie,/ tam, na łodzi bez steru, na toń bez nazwiska/ płynie duch, a łódź wiodą wiosny aniołowie. Są to duchy niewidneniewidny --- niewidzialny., zjawiska eteru,/ tylko zda się, że skrzydła ich słychać szumiące;/ wiodą łódź po odmęcie bez zmarszczki, bez szmeru,/ pod ogromne, spokojne, nieruchome słońce. ŚwiątyniaJest to kraina ciszy, spokoju zatoka;/ z zielonych kęp wysepnych dym błękitny dymi/ i podnosi się dymu girlanda szeroka,/ zda się: ofiary bóstwu zatlili pielgrzymi. Natura, PięknoAle nie ma tu ludzi: tu natura święta/ Bogu, który ją stworzył, śle dymiące wonie;/ tu z bezdni schodzi Boga moc nieogarnięta/ spoczywać na stworzonym z siebie świata łonie. Tu piękno w nieprzebranej, niezmąconej fali/ toczy się jasną rzeką, niewidne nikomu,/ którego nigdy wzrokiem ludzie nie skalali ---/ to są wspaniałe wrota do Boskiego Domu. Tu piękno, owo wieczne, przeczuwane, skryte,/ wieczną świeci się wiosną, czyste, jak mgła ranna,/ a dusze rozklęczone, wzrokiem w niebo wbite,/ wznoszą ku niemu ręce, wołając: hosanna!... V Z daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska/ kołyszą się na piórach płomiennych ulewy;/ z okrzepłego lodami w górach uroczyskauroczysko --- miejsce odludne a. trudno dostępne./ wichry wznoszą łby śnieżne i straszliwe gniewy. ŻywiołyKocham was, o żywioły rozpętane, wściekłe,/ szalone moce świata i piękności tęcze!/ Burza, WiatrKocham was, piorunami ulewy rozciekłe,/ wichry w przepaść lecące przez kaskad obręcze! Przyroda nieożywionaKocham was, wy spienione górskie białe wody,/ ziemio, darta orkanem spośród leśnych głazów!/ Kocham was, mgieł piorunnych ciemne korowody,/ malowane w kształt tęsknych, niezmiernych obrazów... Kocham was, wywracane lasy, pnie strzaskane,/ kocham was, wiry jezior, grzmoty na gór szczytach!/ WodaKocham mętną, ryczącą wodospadów pianę/ i czarną, niemą grozę, wspiętą na błękitach! Kocham was, o zjawiska potężne, olbrzymie,/ nadludzkie moce, straszne, stargane żywioły!/ Pożar, PiorunI w lasów, zapalonych od piorunu, dymie/ jam gotów wielbić Boga i grzmotów anioły! ModlitwaBoże wiosny! O Boże pierwopotęg świata:/ czuję Cię, nimeś jeszcze objawił się światu,/ i która pierwsza do Cię modlitwa wylata,/ z tą modlę się do Twego piękna majestatu! VI Z daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska,/ arystokraci swego ja i swojej woli,/ chodźmy, o pani, w wieczór, gdzie na trzęsawiska/ wybiega błędny ognik wśród świateł lucziolilucziola --- gatunek świetlika.. Chodźmy, o pani, w wieczór, gdzie się cicho sieje/ pomiędzy pola strumień i gwiazdy unosi,/ szum cichy i głęboki przysyłają knieje,/ i sierp księżyca trawę szklistym blaskiem kosi. Tłum urękawiczony i ukrochmalony,/ kolorem parasolek, staników i krawatkrawat --- dziś popr. forma D.lm: krawatów./ zdumiewający żaby, słowiki i wrony/ i gaszący narcyzy, mak polny i bławat: Pożegnajmy, o pani, wraz z jego codzienną/ nudną inteligencją i mieszczańskim sprytem,/ i chodźmy gdzieś na ziemię patrzeć cichą, senną,/ zamajoną zielenią, gajami i żytem. I będziemy mówili o lesie, o wiośnie,/ o cudownych obrazach, co z etyką miejską/ nie mają nic wspólnego, lecz jak obłok rośnie/ na niebie: tak i one rosną czarodziejsko. KwiatyNic nie szkodzi, o pani, choć twe sztuczne kwiaty/ zapylą się od kurzu lub na deszczu zmiękną:/ w polu rosną prawdziwe maki i bławaty,/ a zamiast twych znajomych, spotka panią piękno. VII Z daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska/ mówić będziem o pięknie, tym wielkim i świętym,/ które zarówno greckie rodziły igrzyska,/ jak mieści się w Bezbrzeżnym, Mocnym, Niepojętym. PięknoO pięknie mówić będziem, co zarówno świeci/ na obliczu Madonny i w niezmiernych stepach,/ w pieśniach, które składają genialni poeci,/ i w ogromnych, milczących, starych zamków sklepachsklep (daw.) --- sklepienie (także: piwnica).. ReligiaMówić będziem, lecz dawnych, prostych ludzi głosem,/ a ty, angielskich rożków nawykła i pianin,/ podniesiesz brwi z ukosa i mrukniesz pod nosem/ z bardzo wdzięcznym uśmiechem: pan jesteś poganin. O tak! zawsze pogańskiej, dawnej jestem wiary!/ Niech się modlą, niech pieją wniebowstępne chóry!/ Dla mnie święte są skryte wśród bluszczów pieczary/ i tajemna, niezmierna poezja natury! MilczenieWsłuchuję się w najlżejszy wiatru szmer przelotny,/ tonę oczyma w każdym wód błękitnym drgnieniu,/ a jeśli się tam czasem uczuwam samotny,/ to, bo słucham, czy kto się nie ozwie w Milczeniu... I gdybym się był zrodził przed trzydziestu wieki,/ to wraz z tobą, nad greckim szafirowym morzem,/ mówilibyśmy w gaju oliwnym, w czas spiekispieka --- dziś: spiekota, upał.,/ że wszystko, co Bóg stworzył, jest czystem i bożem. VIII KobietaZ daleka od ludzkiego zgiełku i mrowiska/ czasem dusza kobiety jest, jak w gór załomie,/ pod niedostępnym szczytem i ścianą urwiska/ woda głębokich jezior, skryta niewidomie. Przecudowne gry światła na przejrzystej fali,/ noce, gdy gwiazdy schodzą czerpać na dół wodę,/ dni, kiedy się powierzchnia kolorami pali,/ burze w czas wichru, cisze przesłodkie w pogodę; Ptakłabędzie, które, lecąc, na toni przypadną,/ cień orlich skrzydeł, co się z obłoków odbija,/ mgły, co się na zwierciadłach nieruchome kładnąkładną --- dziś popr. forma 3.os.lm: kładą.:/ tych cudów tam źrenica nie widzi niczyja. IdealistaA ci, co marzą wielkie piękności na ziemi,/ którzy by chcieli o nie piersiami uderzyć/ i wchłaniać je w głąb duszy zmysłami wszystkiemi:/ nie znajdując ich w życiu --- przestają w nie wierzyć. Wtem ktoś, jakby wewnętrzne przeczucie go wiodło,/ odkrywa załom skalny i staje w zachwycie ---/ i serce, które w piersi miał za próżne godło,/ obudzone zachwytem, nowe czuje życie. Z piękna albowiem wstaje duch świeży i młody,/ rosnąc lub straconego żałując ogromu.../ KobietaCzasem dusza kobiety jest, jak owe wody/ przecudownej piękności, nieznane nikomu.