Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Muszla Sekuła, Aleksandra Trzeciak, Weronika Rawska, Aneta Modrzejewski, Emanuel Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Śląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BŚ. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-muszla/ Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Wybór poezyj czwarty, nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa [1919] Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2014-11-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/12765850873_85449bf0f4_k.jpg Fotografie Silver Snail Shell, Rolf Schweizer, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3681 DCC 1DTP 3MP Kazimierz Przerwa-Tetmajer Muszla Zmodernizowano interpunkcję oraz, w miejscach, gdzie nie naruszało to struktury wiersza, również pisownię (blizko -> blisko, nizko -> nisko; melodyi -> melodii; niem -> nim; żóraw -> żuraw, nie ma -> nie ma). Poprawiono błędy źródła: piosnką -> piosnkę, wsześniej -> wcześniej. MarzenieNiewielka, stara muszla na mym stole leży,/ jest to jeden z mych skarbów, choć warta tak mało;/ nie wiem, z jakiego morza pochodzi wybrzeży,/ ni jak dawno jej morze szumieć już przestało. Odkąd siebie --- i muszlę tę pamiętam starą,/ i dziś, ilekroć tylko spojrzę na nią razy:/ owiane jakąś smętną, głęboką mgłą szarą,/ stają mi przed oczyma dawnych lat obrazy. Ale najlepiej lubięnajlepiej lubię --- dziś popr.: najbardziej lubię., przymknąwszy powieki,/ przyłożyć ją do ucha i słuchać jak szumi:/ wtenczas całą mą duszą wracam w świat daleki,/ w toń wspomnień, które życie zaciera i tłumi. Przypominają mi się pola i ogrody,/ dom pośród ciemnych smreków i różanych krzewów,/ pastwiska i wikliny, bystre górskie wody,/ jasność kamyków na dnie albo męt wylewów. Przypominają mi się tajemnicze mroki/ wśród szpalerów wieczorem, gdym pełen obawy/ szedł, słysząc czyjeś szepty, słysząc jakieś kroki,/ ciche, lotne, zaledwo tykające trawy. Przypominają mi się dziwne baśnie, dziwy,/ które mi szły z gór ciemnych przez lasy i łany,/ i groza, kiedy wichry, rozpuściwszy grzywy,/ wiozły z nich chmury gradu lub śniegu tumany. Przypominają mi się me pierwsze marzenia:/ amerykańskie bory i dzicy IndyanieIndyanie --- dziś popr. Indianie; tu: pozostawiono pierwotną, przestarzałą formę ze względu na rytm wiersza.,/ bezludne wyspy, pełne palmowego cienia,/ lwy w sitowiach i śmieszne małpy na platanie. Przypominają mi się te białe okręty/ płynące w wyobraźni gdzieś morską bezdeniąbezdenia --- przepaść; otchłań bez dna.;/ błękitna, straszna cisza albo burzą wzdęty/ ocean, gdy się fale pod obłoki pienią. Przypominają mi się pierwsze uczuć świty,/ pierwsze miłości moje z bajek Andersena;/ pierwszy ten nieświadomy pociąg do kobiety,/ która nęci jak w falach niewidnaniewidny --- niewidoczny. syrena. Pierwszą moją miłością była świtezianka,/ zakochana w młodzieńcu pięknym z okolicy,/ co, by zawsze być blisko swojego kochanka,/ stratą głosu kształt ziemski kupiła kobiecy. I ta mała dziewczynka wśród śniegów i lodu,/ na stepie renifery karmiąca rogate,/ co miała wał śniegowy za mur do ogrodu,/ w nim lodowe zarośla i lodową chatę. Inna, kędyś łabędzi powieziona parą,/ nie wzięła nic ze sobą, tylko piosnkę rzewną:/ spotkała w lesie smoka, czarownicę starą,/ i wróżka ją cudowna zrobiła królewną. Tym wszystkim wyobraźni kochankom dziecin/ dawałem duże, jasnoszafirowe oczy,/ białe ciało o linii falistej i płynnej,/ blond włosy i głos pełen melodii uroczej. Jeszcze słyszę, jak mówią, jak dźwięczą nade mną/ kryształem tego głosu, co o srebro trąca ---/ spotkałem głos ten później --- i dziś nocą ciemną/ zda mi się, że na szybie zabrzmiał w łzach miesiąca. Zdaje mi się, że głos ten sam do mnie przylata/ powiedzieć mi te słowa, które słyszeć miałem --- ---/ zabrzmiał i jak jaskółka odbiega skrzydlata,/ i martwy blask po oknie pełznie oniemiałem... Zdawało mi się niegdyś --- i któż z nas tak nie śni? ---/ zdawało mi się niegdyś, żem szedł w toń różaną;/ człowiek się ze snu budzi, tym lepiej im wcześniej,/ i taki sam zostaje --- z jedną tylko zmianą. Dusza jego na pozór zostaje jednaka,/ jak kwiat, stuliwszy liście, znowu je roztula,/ tylko będzie jak skrzydło postrzelone ptaka:/ wygoiło się wprawdzie, ale tkwi w nim kula. Więc nie ma już ptak taki odwagi do lotu,/ a jeśli to był żuraw, przeraża go morze;/ lęka się ciemnych głębi głuchego łoskotu/ i długiej nad niezmierne wędrówki bezdroże... Zdawało mi się niegdyś... Dziś, kiedy do ucha/ przytknę tę starą muszlę: gdzieś w dalekie kraje/ wiedzie mnie, kędykędy (daw.) --- gdzie. pustka rozciąga się głucha/ i gdzie nigdy od wschodu słońce nie powstaje. Błąkam się kędyś w lasach i puszczach dziewiczych,/ w jakichś górach przepastnych, w jakichś pieczar sklepach,/ po jakichś zadumanych wodach tajemniczych,/ niezmierzonych jeziorach, bezgranicznych stepach. Jakie tam dziwne świecą na niebie księżyce --- ---/ po kilka naraz, błyszczą nad ziemią tak nisko,/ odbijają się w wodzie i w srebrne źrenice/ obejmują milczących pustek uroczysko. Rosną tam dziwne drzewa, jodły tak olbrzymie,/ że sięgają gór wierzchów, a niebo nad niemi/ w wilgotnych, szarych mgławic falującym dymie,/ jakby martwe, zmarłej przygląda się ziemi. Tam nic nie ma... Pustynia, stepy, góry, morze/ i duszy mojej smętna, zadumana mara;/ patrzę wokoło i nieraz sam w sobie się trwożę ---/ gdzie jestem?!... To mi szepce moja muszla stara. Jestli to ten świat dawny, który przed milionem/ wieków ona pamięta? Sąż to urojenia/ obłąkanej fantazji, co w oku szalonem/ ma jakieś dziwne, nigdy niebyłe widzenia?... Tam jednak w tej pustyni, tam jest mi najlepiej,/ tam dusza moja siada na omglonym głazie,/ i gdy się cała w sobie skupi i zasklepi,/ tonie w ogromnych milczeń i głębin ekstazie. Lubię tonąć w otchłaniach bezgranicznej głuszy,/ w abstrakcyjnym pojęciu żywego bezbytu,/ gdzie wszystko się jednoczy i jest w jednej duszy,/ gdzie w duszy ma się wieczność, ziemię, sklep błękitu. Lubię patrzeć oczyma wewnątrz zwróconemi/ w świat, co się niezmierzony sam w człowieku stwarza,/ tak wielki, tak odległy, tak różny od ziemi,/ świat bez wrzawy, bez zgiełku, bez krwi i cmentarza. Ale najlepiej lubię, gdy szumiąca głucho/ stara muszla mię wiedzie w wspomnień kraj daleki;/ szumi mi, jak me serce --- --- gdy doń przytknę ucho,/ słyszę, jak smutno szepce: na wieki, na wieki...