Przerwa-Tetmajer, Kazimierz Judasz Kozioł, Paweł Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Dramat Tragedia Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-judasz Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Judasz. Tragedya w 4 aktach, wyd. drugie, nakł. J. Czerneckiego, Kraków 1917. Domena publiczna - Kazimierz Przerwa-Tetmajer zm. 1940 2011 xml text text 2016-07-20 pol http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/doccontent?id=276825& from=FBC 0.3 Dariusz Dzida Dziękujemy panu Arturowi Dulębie za sfinansowanie opracowania niniejszej publikacji. http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5373.jpg Coins, Nathaniel_U@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5373 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/przerwa-tetmajer-judasz.pdf ISBN-978-83-288-0760-0 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/przerwa-tetmajer-judasz.html ISBN-978-83-288-1739-5 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/przerwa-tetmajer-judasz.txt ISBN-978-83-288-2694-6 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/przerwa-tetmajer-judasz.epub ISBN-978-83-288-3756-0 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/przerwa-tetmajer-judasz.mobi ISBN-978-83-288-4842-9 ISBN application/x-mobipocket-ebook DD.WL-D FS DDT 1DTP 3MP Judasz - tragedia w czterech aktach autorstwa Kazimierza Przerwy-Tetmajera z 1917 roku. Autor próbuje uzasadnić działania głównego bohatera. Najpierw przedstawia przekleństwo ciążące na nim i nad jego rodziną. Pogrążony w długach, skonfliktowany z dziećmi i dręczony wspomnieniami złego traktowania matki i żony Judasz szuka ratunku u uczniów Jezusa. Potem jednak pojawia się konflikt między Judaszem a resztą apostołów. Jego powodem jest Szalona - kobieta, która najpierw oddaje się Judaszowi, lecz potem się nawraca. Kazimierz Przerwa-Tetmajer Judasz Tragedia w 4 aktach TEMAT: XXVI, 6. A gdy Jezus był w Bethanii, w domu Symona trędowatego, 7. Przystąpiła do niego niewiasta, mając alabastr olejku drogiego, i wylała na głowę Jego, gdy u stołu siedział. 14. Tedy odszedł jeden ze dwanaście, którego zwano Judaszem Iszkariotem, do przedniejszych kapłanów, 15. I rzekł im: Co mi chcecie dać, a ja Go wam wydam? 16. A od onąd szukał pogody, aby Go wydał. Evang. sec. Mat. OSOBY: Judasz, lat około 40 Sella, lat 16, córka Judasza Ada, lat 17, córka Judasza Mawiael, lat 16, syn Judasza Szalona --- Nawrócona, lat 20 Jakób Zebedeuszów Jan Zebedeuszów Piotr Andrzej Mateusz Symeon, znajomy Judasza Ebal, lichwiarz Lamech, sługa gminny Nun i Kul, słudzy domowi Sąsiedzi i sąsiadki Judasza Przekupnie i przekupki Młodzieńcy: Rzymianin, Egipcjanin, Assyryjczyk FIGURY WIZYJNE: Nieznany Kaifasz Annasz Rada Matka Judasza Tłum dzieci, kobiet i mężczyzn AKT PIERWSZY Przed domem Judasza. Pod drzewem ławka, stół. Pod zachód słońca. Okolica pusta i posępna. Widok na jałowe wzgórza. SCENA I Judasz, niezamożnie, ale i nieubogo ubrany. Płaszcz na ramionach. Czarne włosy i broda. Wyraz twarzy posępny, odstręczający. Symeon, dobrotliwy staruszek z kijem podróżnym. --- Siedzą pod drzewem. JUDASZ Dług mam zapłacić Ebalowi,/ trzy srebrne --- termin dziś już trzeci. SYMEON Nie masz? JUDASZ Skąd? Wszystko zjedzą dzieci/ i --- macha ręką z niechętną rezygnacją. SYMEON Cóż więc poczniesz? JUDASZ Że odmówi/ czwartej odwłoki, z góry wiem. SYMEON Hm... JUDASZ Szkołę jeszcze mi gotowi/ zamknąć, że długów nie wypłacam./ Na uczyciela nie wypada --- ---/ zły pogłos... SYMEON Hm... No, a sąsiedzi? JUDASZ Z sąsiedztwem tylko wieczna zwada./ Jak zwykle... Com pożyczył, zwracam,/ nie dziś, to jutro. I nie zjem,/ a płacę, com gdzie winien komu./ Dziś darmo głowa mi się biedzi,/ przyjdzie się gorzko najeść sromu,/ a może nawet ruszyć z domu... SYMEON Zaś by cię wygnać z domu miał?!/ Lichwiarz przeklęty! JUDASZ Żebym dał/ choć co --- lecz groszam nie dał dotąd.../ Com za naukę dzieci wziął --- macha ręką z niechętną rezygnacją. SYMEON Hm... JUDASZ wskazując na gardło Już mam tego potąd! potąd!/ Niech Szatan!... SYMEON Nie trza, abyś klął! JUDASZ Więc co?! Mam może błogosławić?!/ Już mnie tak nędza życie dławi,/ że rad bym czartu je zastawić,/ jeśli mnie od tej nędzy zbawi! SYMEON Biedny nie jesteś --- JUDASZ Biedy nie ma --- ---/ ja jedną łyżką, inni trzema. SYMEON Nie trza zazdrościć, bracie, komu. JUDASZ Lecz mnie strach sromu --- strach mi sromu.../ Już dość przez dzieci --- jeszcze i to ---/ niespłatny dłużnik --- zbędę szkoły ---/ a wtedy jeno zagiąć poły/ i w żebry --- SYMEON Hm... JUDASZ Niech grom zatrzaśnie!/ Bodaj mnie żywcem w ziemię wryto,/ niźli doczekać tego właśnie/ na ludzki śmiech, urągowisko!/ Po całym życia znoju, trudzie... SYMEON Zaś by tak mieli źli być ludzie?/ Pomogą raczej --- JUDASZ Starcze, drwisz,/ czyli udajesz niedorostka/ z cielęcem okiem, z gęsią szyją?!/ Kiełźnij się tylko nogą z mostka,/ pchną, byś miał wodę głowy wzwyż!/ Ludzki świat to jest gnój, śmietnisko!/ Ludzie pomogą --- bo dobiją! SYMEON Gorzkie są słowa te --- JUDASZ Prawdziwe./ Tak mówi, kto zna sprawy świata. SYMEON Słuchajże... widzisz... bo to lata,/ tych zębów nie ma, tamte krzywe,/ człek więcej żyje już nabiałem,/ otóż więc chciałem, u Anera,/ wiesz, krowę ma, syryjka szczera,/ cisula, łaty tak --- łaciata --- posuwa rękę niby wzdłuż grzbietu mleko, jak złoto --- otóż chciałem/ kupić, bo to wiesz, człowiek stary --- JUDASZ niecierpliwie Aha; więc co? co? SYMEON Otóż chciałem/ kupić --- bo to mi nie do wiary/ robi --- JUDASZ j. w. Aha --- SYMEON Za darmo nie da,/ jakiś tam grosik uciułałem --- JUDASZ j. w. Więc co?! Więc co?! SYMEON Poczkajże, bracie;/ więc wziąłem z domu --- JUDASZ kończąc niecierpliwie Pieniądze. SYMEON Tak./ A gdy ci, bracie, dzisiaj brak,/ i kiedy cię przycisła bieda,/ otóż --- schowane mam w tej szmacie --- wydobywając z za pazuchy poczkajże --- zaraz... gdyś w kłopocie,/ weź --- wydobywa z zawinięcia pieniądze. JUDASZ zdumiony Ty byś --- tyle mi pożyczył?! SYMEON rozdzielając pieniądze Otóżem właśnie miedź odliczył --- JUDASZ Trzy srebrne!... Tyle, ilem dłużen! SYMEON Tylko kiedy byś zwrócić mógł? JUDASZ O Symeonie! Niech ci Bóg/ nagrodzi! Niech pomnoży w krocie!/ Dzień twój niech będzie troski próżen! SYMEON zadowolony Lecz kiedyż mógłbyś? JUDASZ W dwa miesiące ---/ jak ziemię widzisz i to słońce,/ co teraz za górami schodzi. SYMEON Pamiętaj, --- bo to ludzie młodzi/ często najmniej to pamiętają,/ kiedy, co winni, oddać mają. JUDASZ niecierpliwie Niech Bóg nagrodzi po sto razy!/ Idziesz już? SYMEON Pójdę dać zadatek./ Kwiatek nie krowa! A co płatek/ to inny! No, bywaj mi zdrowy ---/ a gdzież to dzieci? Judasz macha ręką z niechętną rezygnacją. Nie w posłuchu? JUDASZ Serce na piętach --- a świat w brzuchu ---/ klątwa --- na sercu mojem głazy --- SYMEON Co --- JUDASZ j. w. Czuję, widzę --- SYMEON chcąc umknąć Ja już pójdę --- JUDASZ Ręka dosięgnie mnie Jehowy ---/ grzeszyłem --- wiem, że Mu nie ujdę --- SYMEON kiwając głową przystaje Czwartegoś nie czcił przykazania --- JUDASZ Ściga mnie krzywda matki, ojca ---/ ty wiesz ---/ jam bił ---/ dzisiaj ta dwójca/ swej pomsty czeka i karania... SYMEON Jam ci to nieraz gadał, bracie..../ Jak jastrząb krwi, tak życie chciwe/ zemsty i w zemście nie leniwe... JUDASZ Już mści się... SYMEON Możeć lepiej by szło,/ gdybyś zaś żonę pojął wtórą ---/ sam jeden siedzisz z dziećmi w chacie,/ samemu w życiu jest ponuro. JUDASZ Samemu w życiu jest żałoba,/ samemu w życiu jest tęsknica,/ samemu oko świeci łzą/ samemu więdną lica... SYMEON Pojmij --- JUDASZ Nie mogę... SYMEON Przeczże? JUDASZ wskazując na piersi z rozpaczą Tu/ jest żar, co pali... po chwili O ramiona!/ O duszo moja utęskniona!.../ O miłowanie utracone!.../ O tęskna nocy!... Tęskny dniu!.../ O dolo moja nieszczęśliwa!... SYMEON Mówię ci, pojmij wtórą żonę --- JUDASZ Jać mam. SYMEON zdumiony Gdzie?! JUDASZ Śmiercią się nazywa. SYMEON Tyś, bracie, spragnion miłowania --- JUDASZ posępnie Jam godzien ukamionowania. SYMEON Wyrzutyć dręczą --- JUDASZ po chwili głośno do siebie O miłości,/ stracona, wiecznie pożądana! po chwili Jam cię pogrzebał... Żal rwie kości!/ Nie zmartwychwstaniesz... SYMEON zabierając się Chwalmy Pana/ i poszukujmy szczęśliwości,/ bo na to na świat jest posłana/ i tego duch pożąda nasz. JUDASZ Lecz pojrzyj na mnie --- na mą twarz!/ Ona jest klątwą piętnowana!/ Gdym w Jeruzalem w paschę był ---/ a byłem jeszcze młodym chłopcem ---/ gdziem się pokazał --- zaraz szmer:/ złodziej... Jakąem wściekłość krył ---/ a i ból jaki!... W oku obcem/ myśl taką budzić --- na pierwszy zer.../ W końcum się chował, jak bity pies.../ Złodziej... Wiesz, żem wsze uczciw był.../ Złodziej!... tym szeptem w twarz mi pluto!... SYMEON Na złość ci jeno robił bies... JUDASZ nie zwracając uwagi Obliczem z ludzi mnie wyzuto ---/ napiętnowano --- i kto? Bóg... wstrząśnięty I słuchaj --- miewam straszny sen ---/ straszny sen --- czasem mi się zdaje,/ że ile w świecie ścieżek, dróg,/ chodników: zewsząd, przez wsze kraje,/ pielgrzymi idą, idzie tłum/ przez wieki, wieków wieki --- hen ---/ wszyscy drży na całem ciele --- zimny mnie zlewa pot ---/ wszyscy... urywanie/ przeciwko mnie.../ z rękoma/ wyciągniętemi.../ w górą --- wzwyż/ podniesionemi --- z wysiłkiem z klątwą... po chwili Szum/ okropny w uszach... w sercu młot ---/ zjawa okropna --- półwidoma,/ kryjoma pół --- i jakiś krzyż ---/ krzyż jakiś we mgle --- w górze --- gdzieś/ nad mną --- jak orzeł --- SYMEON dając pieniądze, przerażony Bracie --- weź ---/ muszę już... wychodzi szybko. Po wyjściu Symeona Judasz, który bezmyślnie bierze pieniądze, bezmyślnie je zawija w węzełek i zatyka za opasek, tak, że wiszą przewieszone i widoczne. Judasz stoi pod wrażeniem własnych słów chwilę. Lamech ukazuje się i schodzi ze wzgórza ku niemu. SCENA II Judasz, Lamech. LAMECH tęgi, z pałką w ręku, z dali Hej tam! Judasz! JUDASZ Co? Lamech? LAMECH Ja./ Zwierzchność gminna mnie przysyła. JUDASZ Czego chcesz? LAMECH Córka twa/ Ada --- JUDASZ poruszony Ada? Co? LAMECH Dała zgorszenie. JUDASZ Ada się czego dopuściła!?/ Kłamiesz! Łżesz!! LAMECH spokojnie Judasz, nie mów, że nie,/ skoro ci prawda nie jest znana --- urzędowo naśladując sędziów, ordynarnie, z powagą, sucho Ada w uczynku jest schwytana,/ a że schwytana na uczynku,/ już jej tem samem dowiedziono ---/ czy nie?/ Gdy zatem jest schwytana/ i skoro dowód jest uczynku/ o co została oskarżona:/ ma być przez wieś we worze gnana,/ stawiona oczom wszech na rynku,/ gdzie, że jest jeszcze bardzo młoda,/ karą jej będzie zimna woda:/ czterdzieści wiader i śmiech ludzi. JUDASZ gwałtownie O hańbo! Wstydzie! O boleści!/ O podły płodzie ty niewieści! LAMECH Tak twoja córka się paskudzi;/ twój syn Mawiael zaś u Sali/ krawca skradł sukna postaw --- JUDASZ Boże!!/ Łżesz! Kłamiesz! LAMECH niewzruszenie który tam schowali/ kupiwszy --- JUDASZ Gorze mi! LAMECH w komorze,/ i ma być za to karan chłostą,/ pletni czterdzieści ze spocznięciem,/ ile że jeszcze jest chłopięciem. JUDASZ To wszystko kłamstwa! Niecne słowa!/ Łżą! Breszą! Skarze ich Jehowa!! LAMECH Zwierzchności gminy jest ma mowa,/ a ty się nie drzyj ponad miarę,/ bo wół nie gada ze starostą./ Bądź zdrów. JUDASZ Stój! LAMECH Czego? JUDASZ Nie pozwolę!/ Ja jeden prawo karcić mam!/ Ja ojciec! LAMECH obojętnie Dano taką karę,/ bo twoje dzieci są zakałem,/ wstydem i hańbą w mieście całem. JUDASZ Ty łotrze!! LAMECH j. w., poruszając pałę. Pilnuj się ty sam,/ bo mówią: czyli winien w szkole/ nauczać taki dzieci cudze,/ co własne chował/ znowu naśladując/ na bezecne/ i które niecny płodzą czyn. JUDASZ Lamech!! LAMECH kpiąc głupkowato Kłaniaj się twemu słudze ---/ i niech ci słońce w północ świeci. Wychodzi. SCENA III Judasz, Sella, Ada, Mawiael. JUDASZ O słowa, słowa, słowa niecne!/ O niecne, niecne, niecne dzieci!/ O córka moja!... O mój syn!... Mawiael w koźlej skórze wchodzi. Judasz rzuca się ku niemu. Coś ty uczynił?! MAWIAEL Ja? JUDASZ U krawca! Chwyta go za włosy. Sella, tęga, złowroga, wchodzi. U krawca!! SELLA zatrzymuje Judasza w miejscu. Ojciec --- czy oprawca?! Ada bezczelna, głupia, wchodzi. ADA Tacie się śniło, że psy łowi,/ o czem śnił, poznać dał synowi. JUDASZ tupiąc. Bezczelna! Z ojca hycla robisz?! ADA Cóż tata tak nogami drobisz? JUDASZ Ty suko! ADA niezmieszana Albo? JUDASZ Zasądzona! ADA Aha! To tata już wie o tem?/ Owa! Nie z przodku, nie z ostatka. JUDASZ Bezecna! ADA obojętnie Wiem, że coś tam będzie,/ głośno pomstują coś w urzędzie./ Bo ja to chciałam poza płotem,/ a on, że szparę w ścianie zatka.../ Już mnie nie złapią po raz drugi --- JUDASZ Gdzieś była? ADA Albo? U Arona. JUDASZ Żmija jest każdy włos twój długi!/ Jaszczurek gniazdo usta twoje! ADA Rób ojciec swoje, a ja swoje. JUDASZ Szmato plugawa! ADA Daj pieniądze ---/ czy ja to tak, jak inne chodzę? JUDASZ Dość masz! na ciebie! ADA głupio, bezmyślnie Ja chcę lepiej. JUDASZ Dość masz! ADA Za co się oporządzę?/ Mam taką być, jak groch przy drodze?/ Ja chcę być ładnie. MAWIAEL Daj pieniądze!/ Nie będę kradał, gdy mieć będę!/ Skąpiście jak czart! SELLA pogardliwie Nie jedz! Nie pij! ADA Może przy drodze prosić siędę? JUDASZ Czemu roboty nie szukacie? MAWIAEL unosząc nieszczególny płaszcz ojca A wasz płaszcz jaki? Wszak ją macie! ADA Jam młoda --- JUDASZ Nie na cudze łoże! ADA bezczelnie Gdzież się we własnem z kim położę? pokazując na dom Tu? JUDASZ porywa kamień z ziemi Ty!! SELLA uderza go w piersi dłonią. Biłbyś!? Co?! JUDASZ z widoczną obawą Selli Ty ochrono!/ Ty opiekunko!... Ty byś ojca/ własnego śćmiła krwią czerwoną ---/ zbójczyni --- SELLA Któż tu chciał być zbójca? JUDASZ Dobrze, że matka już nie żyje! SELLA Zatem jej ojciec już nie bije. JUDASZ Milcz! SELLA zuchwale Małoś bijał? JUDASZ odwracając głowę Gdy musiałem! SELLA Wściekłyś był! JUDASZ przyciszonym głosem Wężu! SELLA Dzieckiem małem/ byłam, lecz pomnę... Wieczna zwada,/ wieczny krzyk, hałas, wyklinanie! JUDASZ z rozpaczą Bom musiał! SELLA Charkot o sąsiada,/ stryjów, znajomych, o Uzala/ szewca, o kupca Chusa --- z dala,/ czy z bliska kto nastąpił jeno,/ Izraelici, czy poganie,/ to o każdego podejrzenie,/ gwałt, wrzaski, klątwy --- i rzemienie!/ Pamiętam dobrze! JUDASZ Ty hyeno!/ Przestań! SELLA Nieprawdę mówię może? Tymczasem pojawili się sąsiedzi zwabieni hałasem. ADA Więc gdzież mam to postawić łoże? Mawiael parska śmiechem. JUDASZ do Ady Ty nierządnico! do Selli A co z matką,/ Bóg niech --- SELLA przerywając Bóg dał jej skórę gładką,/ a twoja zazdrość --- garbowaną. JUDASZ Kochałem ją! SELLA Zabiłeś!... Rano ---/ pomnisz? JUDASZ Nie żrej mnie!... SELLA Pomnisz? Rano?/ Rzuciłeś z łoża rozespaną ---/ nie wstała więcej ---/ wyłeś potem --- JUDASZ Zamilcz --- SELLA lekceważąco I kto? Taki człeczyna ---/ z pierza, ni z mięsa --- czyś to dał/ sługi, pałace, wozy, konie?/ Inna po uszy w zbytku tonie,/ ty się dzień cały zlewasz potem/ a nie masz w domu stągwi wina!/ Cóżeś dał, żeś tak żądać śmiał?!/ Cóż miała biedna kobiecina?!/ A córkęś z lepszych, niż sam, miał! JUDASZ Jam --- SELLA wpadając w słowo Pracowałeś z rosnącą wzgardą jakeś umiał./ Żuk rył się w łajnie, orzeł szumiał. JUDASZ dotknięty A! Ty niegodna --- MAWIAEL przerywając Mówię tacie --- JUDASZ Ty masz wziąć chłostę! MAWIAEL Niech mnie prędzej/ złapią! A ty mi daj pieniędzy,/ inaczej będę kradł, co da się!/ Choćby spod własnej twej pościeli. Podsuwa się. JUDASZ Psie! MAWIAEL Choćby to, co sam masz w pasie! chwyta i wyrywa pieniądze. JUDASZ A! rzuca się ku niemu, Mawiael uderza go pieniędzmi w węzełku w czoło i ucieka; Judasz zatacza się w tył. A! A! A! SĄSIADKA drwiąc Gońże prędzej! Ada, Sella wychodzą. JUDASZ nieprzytomnie Wyście widzieli? SĄSIADKA inna My widzieli. SĄSIAD Jakto sąsiedzi, po sąsiedzku. SĄSIADKA pierwsza, wskazując guz, drwiąc Nie trzeba wody, to po dziecku... Sąsiedzi odchodzą. JUDASZ pada na stół i zasłania twarz rękami A! A! A! SCENA IV Judasz, Jakób Zebedeuszów. Jakób wchodzi w płaszczu, młody. JAKÓB Pokój domowi temu. JUDASZ dźwigając głowę napółprzytomnie Pokój ---/ Kto zacz i czego chce? JAKÓB Spocznienia. JUDASZ Jest. JAKÓB Co jest z tobą? JUDASZ Nic. JAKÓB Z kamienia/ nie poznasz śladu przeszłej nogi,/ ale nie z lica człowieczego. JUDASZ Dobrześ rzekł; poznasz nóg stąpanie/ po ludzkiem licu. JAKÓB Żal uspokój/ i ciszę weź do serca twego./ W wierzącym mieszka spokój błogi. JUDASZ W wierzącym? Wierzę w złość i zbrodnię,/ w grzechy i w grzechów pokaranie!... JAKÓB dotykając mu czoła Głowa ci gorze --- niech ochłodnie./ Uderzyłć kto? JUDASZ Syn. JAKÓB A?! JUDASZ w rozdrażnieniu coraz większem Ja biłem --- JAKÓB Gdy winien --- JUDASZ Jam bił me rodzice --- JAKÓB A!? JUDASZ Mnie z kolei --- JAKÓB Nie mów! JUDASZ Drżysz?/ W pokrzywyś wszedł, chciałeś w winnicę/ W soczystem chciałeś, jesteś w zgniłem!/ Myślałeś ogród, a to gnój!... JAKÓB Ukój się bracie, bracie mój!... JUDASZ Czyś ty rodzice swe katował/ i sam od dzieci swych był bit,/ że zwiesz mnie bratem?... JAKÓB kładzie mu rękę na ramieniu Bracie, cyt!/ Dotykam ręką --- dźwignę wzwyż --- JUDASZ Jam dług miał spłacić --- ukradł syn,/ com na dług jeden zaś pożyczył/ i com tu, o, za pasem schował ---/ w dwie strony teraz dwie mam win --- unosząc się w dwie strony teraz czynić rzecz!/ Precz! Bom jest wściekły! Mówię: precz! jakby w szale Precz! Bym cię pasem nie oćwiczyl!!/ Precz! JAKÓB nie cofając się Bracie! JUDASZ Bratem jest mi Szatan!/ Z nim jednym jestem jednej krwi!/ Pozdrowion bądź, jeżeliś on! JAKÓB Bracie, Jehowa --- JUDASZ Z ludzi drwi!/ Na niebie siedzi utajony,/ w ukryciu swój postawił tron,/ aby tem snadniej patrzeć mógł ---/ a grzech żre ludzi, jak Lewiatan,/ a śmiech jest Boga grom czerwony,/ a żyje, kiedy żywych zmógł!/ Szyderstwo jeno Jahwy duszą!/ Na szyd swój stworzył człeczy ród!/ Z Szatanem jest płomieniem zbratan!/ Szatan --- Jehowa! Jahwe --- Szatan!/ Za szyję jego ręce duszą!/ Jak topór, żywo rąbie z nóg!/ Dymy ofiarne --- piekła smród! pieni się. JAKÓB Tyś opętany od Demona! JUDASZ On szczęsny, gdy kto w bólach kona!/ Promienny, gdy w boleściach serca/ człowiek się w krwawej glinie kurczy!/ O ojce moi! O ma żona!/ Wyrzutów, bólu straszny jad!/ O Jahwe, Jahwe, o szyderca!/ Człowieczy syn jest syn jaszczurczy!/ Jam zbrodniarz --- zbrodni pod nóż padł!... słania się i opada w tył, plecami o drzewo się opierając. JAKÓB Zmilcz! JUDASZ szalony, pokazuje na gardło Wszystkie lata ot, tu grzęzną ---/ cały mojego życia wiek!.../ Pójdę --- tam w lesie gałąź jest ---/ wynajdę gałąź tam uwięzną,/ tęgą --- zawisnę --- wyczerpany, dźwiga się, chce iść. JAKÓB Brałeś chrzest?! JUDASZ jakby nie słysząc I raz w spoczynku obym legł!... JAKÓB Pytam się: brałeś chrzest od Jana?! JUDASZ osłabły wybuchem Była mi woda na grzbiet lana./ Wszyscy szli, tom też poszedł razem./ Prorok nauczał niedaleko./ Myślałem: może spłynie z rzeką/ chwast zła i grzechu rodu mego,/ lecz nie mknie z wodą, co jest głazem/ i nie zostałem zbawion złego.../ Lecz ktoś jest? Przecz mię pytasz? Jakie/ prawo twe pytać? Nie znam cię! JAKÓB uroczyście I jam cię nie znał, ale znał/ Ten, co stworzenie zna wszelakie ---/ gdy zechce: w owoc zmienia kał. JUDASZ uderzony mimo rozdrażnienia słowami Jakóba, z pewnem zdziwieniem, nieco frazesowo Mojżesz uczynił z laski węża ---/ aza się drugi Mojżesz zrodził? JAKÓB kończąc uprzednie I ten mnie właśnie w drogę słał. z akcentem a snadź, abym po nic nie chodził. JUDASZ By w owoc zmienić kał? JAKÓB By serce/ człowiecze znaleźć w poniewierce. JUDASZ wyczerpany, wpadając w dialektykę. Jesteś zbieraczem serc? JAKÓB On z góry,/ kto słał mię, rzeszom mówił:/ ,,I odpuść nam nasze winy/ jako i my odpuszczamy/ naszym winowajcom". JUDASZ Który? JAKÓB Ten, który rzeszom mówił z góry:/ ,,Błogosławieni, którzy płaczą; albowiem/ będą pocieszeni. Błogosławieni/ pokój czyniący, albowiem/ nazwani będą synami Bożymi". JUDASZ do siebie, wyczerpany O co za straszne ciężkie dni.../ O co za straszny ciężki dzień... JAKÓB w przejęciu nauką Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci:/ czyja się dusza pada, psowa,/ czyja się dusza zsuwa w cień,/ czyjej się duszy chwycił grzyb,/ wziąwszy chleb w koszyk, nieco ryb,/ do Galilei niechaj spieszy,/ bo w Galilei wielkie dni/ i wielka moc słyszącej rzeszy.... JUDASZ nie rozumiejąc Nie tłomaczona mi twa mowa. JAKÓB Aby ci była tłomaczona,/ zaodziej płaszcz twój na ramiona,/ pójdź ze mną! JUDASZ Dokąd? JAKÓB Ruń zielona./ Niebieskie zioła i różane./ Od słońca wody wysrebrzane./ Od słońca obłok złotem jasny./ Kielichy kwiatów i pąkowie./ Wszędy chleb, wszędy napój własny./ Wszędy dom. Wszędy jest wezgłowie. JUDASZ Aza mi prawisz zaś o raju? JAKÓB Aza nie jesteś z cierpień kraju? JUDASZ Aza jest raj od Boga dany? JAKÓB Aza nie we krwi twoje rany? JUDASZ Aza lekarstwo obiecujesz? JAKÓB Aza swej studni sam nie trujesz? JUDASZ Azaś wysłannnik do mnie Boży? JAKÓB Aza się żywot twój nie sroży/ przeciw cię? JUDASZ Mów: raj. JAKÓB Jest na ziemi. JUDASZ Gdzie? JAKÓB Pójdź. JUDASZ Jest cisza? JAKÓB Jest. Podziemi. JUDASZ Jest sen? JAKÓB Jest. Nieba. JUDASZ Jest wesele? JAKÓB Jest. Dzieci. JUDASZ Wróg jest? JAKÓB Jest. Przy ciele. JUDASZ Dusza? JAKÓB Błyszczenie. JUDASZ Jakoż z domu --- JAKÓB Dom jest złoczyństwa i jest sromu. JUDASZ Domy odlecieć --- JAKÓB Jak orłowie --- JUDASZ Twarz odwracając --- JAKÓB W niebo twarz! JUDASZ Kędy raj wróżbisz? JAKÓB Imię znasz? JUDASZ Imię? JAKÓB Który skarb zamknął w słowie,/ który naucza ludu rzesze. JUDASZ Jan? JAKÓB Większy. JUDASZ Mów! JAKÓB Wokoło lud./ On, siedząc jasny, jako cud,/ kędy nad wodą, gdzie przy strzesze,/ na wzgórzu, w cieniu fig, w winnicy,/ czasem w miasteczku gdzie w ulicy,/ w rzeźwy poranek, w późny chłód/ Królestwo Boże opowiada. JUDASZ Królestwo Boże? JAKÓB Słucha lud./ Słowo po słowie tak upada,/ jak między wróblów ziarno prosa,/ jak otrząs wiśni gdy się czyni,/ jak spadła na pustyni ---/ i otwierają się niebiosa/ gdzie Boga widzą oczy ludzi!... JUDASZ nieufnie, matowo A cóż ze snu takiego budzi? JAKÓB Błogość serdeczna, jako woda/ kryniczna rano --- JUDASZ Imię jego? JAKÓB Święte. JUDASZ Tyś co? JAKÓB Uczeń posłany --- słychać bębnienie Co to? tam bębnią? Widać zbliżającą się Adę w worze, Lamecha i grupę ludzi. Orszak idzie --- JUDASZ słoniąc oczy O hańbo! Bólu! O mój wstydzie! JAKÓB Dziewczynę wiodą --- dziewka młoda --- JUDASZ Ha! chce biec ku Adzie --- zatrzymuje się Pójdź!! JAKÓB Gdzie? JUDASZ Tam!/ Do raju! nagle rzucając się ku tłumowi Łotry! Ja nie dam!/ Dziecko me! Łotry! Lamech i inni odtrącają go rzuca się ponownie Psy! Pogany!!! Lamech chwyta go z tyłu za ręce i przytrzymuje --- tłum z wrzaskiem przechodzi --- wchodzi Ebal. SCENA V Judasz, Jakób, Lamech, Ebal. JUDASZ do Lamecha Puść!! LAMECH spokojnie Stój, aniele pozłacany. JUDASZ Córka ma! Córka! Ja nie dam/ hańbić! EBAL wsuwa się. Ryży. Przygarbiony Przepraszam. JUDASZ do niego Precz! Zabiję! EBAL poruzumiewa się oczami z Lamechem, uspokojony, tłomacząc Jakóbowi Przepraszam. Ja tu po trzy srebrne --- JUDASZ Precz! EBAL Czemu? Ja zawołam straży! do Jakóba. Winien --- JAKÓB Wiem EBAL Grozić się tu waży! podnosząc głos Niech naprzód odda co jest czyje! JAKÓB On odda. do Lamecha Puść go. LAMECH Nie. JUDASZ do Ebala Weź dom!/ I wszystkie sprzęty! I mój srom,/ jeżeli ci się przyda na co!/ Weź! Za trzy srebrne ci zapłacą! do Lamecha Ty precz! wyrwawszy się bo czaszkę ci rozbiję! odtrącając Lamecha Pachołku podły! Ebal przestraszony cofa się, Lamech odskakuje. O me córy!/ O syn mój! Hańba!... piekieł dym!/ Oczy wyżera --- pierś zadusza ---/ wszystko dym. Kędy są niebiosa?/ Kędy jest raj i ten co w nim?/ Kędy jest głos mówiący z góry: do Jakóba Odpuść nam winy, jako i my?/ Kędy kał grzechu zrzuca dusza?/ Kędy jest słowo, jako rosa?/ Kędy jest wszystko nie jak dymy? do Ebala Weź dom! Za srebrne wsadź do trzosa! do Lamecha, który stoi nie wiedząc co zrobić Bądź zdrów! chwyta Jakóba za rękę Ja idę z nim! Wybiega, ciągnąc Jakóba. AKT DRUGI Przed zachodem słońca pod miasteczkiem. Na lewo niewielka chata podleśna z oknem zamkniętem, za nią zarośla, dalej las. Pośrodku i na prawo plac podmiejski targowy wolny. W głębi za nim las. SCENA I Uczniowie w liczbie jedenastu i Judasz. Wszyscy mają płaszcze. Na lewo sceny. Przed nimi mały ogienek z drewek. Jan śpi. PIOTR Cudna noc była. Słońce wstanie/ niedługo. MATEUSZ Nie wiem, czyli budzić Pana? PIOTR Nie. Niech śpi. Tak mi miłe jego spanie/ jak kwiat woniący. ANDRZEJ Mnie się zawdy zdaje/ gdy śpi, że wtedy duch Jego powstaje/ i w niebo wraca. Uważcie, że z rana,/ gdy się obudzi, w oczach Jego błyska/ blask, co go ziemia w oczach nie zapala. MATEUSZ Jak gwiazda, co się o świcie oddala,/ błękitnem światłem świeci w czystej studni. PIOTR do jednego z Uczniów, podrzucając mu drewka Suchutkie drewka... Dorzuć do ogniska... JUDASZ do Jakóba Niedługo się tu zaludni. JAKÓB z uśmiechem Już ci pachnie z targowiska? JUDASZ Praca mi się w rękach spala/ jakby ogień buchał z ręki!/ Zda mi się, że dźwignę górę,/ takim silny! JAKÓB Bogu dzięki,/ żeś odżył tu pośród nas. JUDASZ żywo Niech przeklętym będzie czas!... na znak ręką Jakóba Przeinaczę mą naturę,/ pośród świętych będę święty!... JAKÓB Porówna się ze zwierzęty,/ co ryczą z gniewu w pustyni,/ kto przeklina. JUDASZ Czart to czyni/ w człowieku... zamyśla się. JAKÓB Co myślisz? JUDASZ At --- ---/ myśl o domu.../ Kręci się świat... JAKÓB Dom był przekleństwa i sromu. JUDASZ Z nienacka nadleci myśl... JAKÓB Precz/ odegnaj. JUDASZ Gdybym mógł miecz/ pochwycić i przeciąć węzły/ co z dawnym żywotem wiążą.../ Tak, jak gdyby nogi grzęzły/ i ciało ku ziemi ciążą,/ gdy dusza skrzydeł dostała... JAKÓB Potrzeba wyjść duszą z ciała,/ jak Jan. JUDASZ Są takie godziny --- ---/ są inne.../ Kupię dziś grochu,/ daktyli, czosnku po trochu,/ kołaczy.../ Są takie godziny.../ Wczoraj, wiesz, posłał mię Pan ---/ spotkałem Helkiasza syny:/ chcę mówić, co każe Pan ---/ urwał się głos.../ Chwytam słowo,/ zaczynam znowu --- na nowo,/ aby odpuszczali winy,/ aby, niosąc wody dzban,/ spragnionego napoili/ wprzód, zanim by sami pili ---/ więzgnie słowo... rwie się wpół.../ ginie w ustach... JAKÓB Ciążyć dom./ Życie dawne. Czas wyzwoli/ i staniesz się jako łom/ w Pańskiej ręce, abyś kuł/ w opoczystem ludzkich dusz/ Pańskiemu posłaniu gwoli. Jan budzi się, siada na ziemi, gdzie spał. JUDASZ I Jan się obudził już./ Pośród nas on jako róża/ czerwona, lub żagiew ognia./ I wonie i płonie razem. JAKÓB Ducha jego Pan rozognia,/ wichry myśli Pan rozchmurza,/ zaświat mu staje obrazem... JAN ujmującej, zdolnej jednak grozy powierzchowności młodzieniec Świta... PIOTR Dnieje. JAN Kędym był.../ Czy to wy?... To Galileja/ ta ziem?... JAKÓB Śniłeś bracie? JAN Śnił.../ Oto/ śniła mi się chmur zawieja,/ skłębione morze chmur.../ Widziałem: orzeł z głową złotą/ przelatał --- w poprzecz --- chmur.../ Jam stał na szczycie --- pode mną, w dół,/ otchłań --- w mgłach ginął mur/ skały, co biegła w dół.../ Rozwarta przepaść... Jam czuł/ martwy wiew z głębi --- mrożący kość.../ I czułem skrzydeł orła wiew.../ Naprzeciw rozdarły się mgły ---/ blask żółty począł róść ---/ jawił się lew --- ---/ pół-lew, pół-wąż,/ z lica pół-wąż, pół-mąż... PIOTR kiwając głową Janowe sny... JAN Rzucił się w przepaść --- w mgły ---/ szponami orła chwycił ---/ za pierś ---/ widziałem bój --- ---/ orlą krwią jęzor sycił ---/ świat grzmiał... Krwi zdrój/ lał się w przepaść... W noc.../ Trwał bój.../ Jam stał/ bez ruchu, zda się w kloc/ kamienny zmienion.../ Orzeł padł.../ Wraz z lwem.../ Przepaść zagrzmiała.../ W posadach drżał/ świat.../ Pode mną skała/ zawisła. PIOTR Janowe sny... JAN Ocknąłem się... Pan jeszcze śpi? PIOTR Tak. JUDASZ Słuchałem drżący --- JAN spojrzawszy nań mimo woli Z lica pół-mąż, pół-wąż... ANDRZEJ Dzień będzie dzisiaj gorący. PIOTR do Jana Sny nawiedzają cię wciąż ---/ trawią cię. JAN Głowa jest moja/ jak wieża pośród chmur zwoja... JUDASZ do Jakóba Sen dziwny... Straszny... z wymusem Ach! Jak/ błogo tu --- w lesie... Tam ptak/ na drzewie świergoce nam.../ Tam synogarlic para/ leci --- o tam... przechodząc z wymusu w szczerość Szczęście tu mieszka,/ wśród nas.../ Gdy zbieram do mieszka/ grosze, za które was żywię:/ myślę: o jak to szczęśliwie!/ człowiek się o nic nie stara,/ żyje pół w raju żywotem/ uniesion słowem Pańskiem/ i Pańską obecnością:/ tonie we świetle złotem,/ w świetle niebiańskiem,/ gorze światłością ---/ Zaiste --- szczęście jest z nami!... PIOTR Oto przekupnie z warzywami,/ dzienny gwar... Od prawej strony na plac nadchodzą przekupnie obojej płci, z koszami w rękach i toczonymi na wózkach. Rozstawiają je. Napływa ludność kupująca. Tymczasem rozedniało zupełnie. JAKÓB do Judasza Pójdź na zakup. PIOTR Wszystkiego, co trzeba, nakup,/ nie wiem gdzie Pan nas zwróci. wskazując Widzę tam pewnej dobroci/ dynie. Judasz bierze koszyki i zbliża się do przekupniów. Uczniowie powstają. PIOTR Pan śpi. Jest czas./ Pójdźmy na chwilę w ten las ---/ pomodlić się. Odchodzą. SCENA II Targ ogólny. JUDASZ do najbliższego przekupnia Dzień dobry! PRZEKUPIEŃ Dzień dobry ci. JUDASZ Masz świeże jarzyny? PRZEKUPIEŃ Pi!/ Cóż myślisz, że mi zostały/ od wczoraj?! wskazując towar Mam ogród cały! JUDASZ Wiele za czosnek chcesz? PRZEKUPIEŃ Pięć groszy. JUDASZ Dwa. PRZEKUPIEŃ O wa! do drugiego Dwa! drugi kiwa głową. JUDASZ No wiele? przekupień macha lekceważąco ręką Trzy?/ No? PRZEKUPIEŃ Powiedziałem. JUDASZ Pięć?! Za to nic?! Za tę wiązę!/ Za pięć groszy fig gałązkę! PRZEKUPIEŃ To nie kup! Kto ci każe! JUDASZ Trzy! PRZEKUPIEŃ Nie! JUDASZ Cztery, dałem. PRZEKUPIEŃ Nie! DZIEWCZYNA Z LUDU Idą kuglarze!/ O! Nadchodzi kilku kuglarzy ludowych. Jeden gra na flecie. INNY Z LUDU pokazując błazna Jak śmiesznie podryga ciałem! JUDASZ Cztery! PRZEKUPIEŃ Nie! JUDASZ Niech cię Szatani! PRZEKUPIEŃ Niech ciebie! PRZEKUPKA Cygani,/ jeszcze klnie! JUDASZ Ja cyganię?! Ja?! INNY PRZEKUPIEŃ śmiejąc się Kręcisz, jak biczem po wodzie!/ Dość na cię spojrzeć! JUDASZ gwałtownie Ty!! A!! miarkując się Drzeć się nie chcę dać! DZIEWCZYNA Cicho! Cicho! Będą grać! KTOŚ Z TŁUMU Sztuki będą pokazywać! JUDASZ U tej marchwi śmierdzi nać!/ Nie chcę! PRZEKUPIEŃ Bodajś w takim smrodzie/ całe życie... SCENA III Ciż sami. Szalona, trzej młodzieńcy. Szalona młoda, piękna, ubrana strojnie i wykwintnie. Młodzieniec jeden Rzymianin, drugi Assyryjczyk, trzeci Egipcjanin. Bogato i wytwornie ubrani. PRZEKUPKA do sąsiadki Patrz --- idzie ta drań --- wstyd! rano! DRUGA Idzie spać! SZALONA Świeże daktyle,/ figi --- a! jest i muzyka!/ Dobrze, będą nam przygrywać!... PRZEKUPKA Wieleś miała w nocy? SZALONA śmiejąc się Pięciu! PRZEKUPKA Ja myślałam, że dziesięciu! SZALONA śmiejąc się I to się trafiało już ---/ Potrafię i drugie tyle --- --- II PRZEKUPKA do pierwszej Nie mów z nią! z tą... SZALONA Dajcie róż! Świeże róże, świeże figi --- ---/ świeże słońce --- świeży dzień! Judasz spostrzega Szaloną --- zapomina się PRZEKUPIEŃ No! Bierzesz daktyle --- nie? SZALONA Świeże róże! Świeży dzień! PRZEKUPIEŃ Zgłupiał! ciągnie Judasza za rękaw, ten mimo woli wstrząsa ręką Będziesz kupował na migi?/ Zgłupiał naraz... JUDASZ Nie szarp mnie. PRZEKUPIEŃ Bierzesz daktyl? JUDASZ nieprzytomnie Wiele? PRZEKUPIEŃ Groszy sześć./ Ośm dał --- zgłupiał... do sąsiada O czosnek się targował,/ a przy daktylach darował ---/ zgłupiał... SZALONA Wieńce pleść!/ Wiecie co? Będziem sprzedawać!/ Więcej kwiatów, lilij, róż!/ Kwiatów! Kwiatów! Kwiatów dawać!/ Chcę utonąć w kwiatach cała,/ jak kuropatwa wśród zbóż,/ i świecić ciałem przez kwiaty,/ w kwiatach świecić kwiatem ciała/ jak gwiazda w morzu spłoniona,/ jak dyjament przez szkarłaty,/ jak przez kobiet sto tysięcy/ błyszczy się Pani Szalona!/ Kto chce wieńcy! wieńcy! wieńcy! I PRZEKUPKA Od Szatanów opętana --- II PRZEKUPKA Suka! III PRZEKUPKA Gzi się! Jak się gzi! I PRZEKUPIEŃ chwytając pieniądz rzucony przez Szaloną Srebrniaka rzuciła mi --- SZALONA Hollaho! Hallo! Hollaho!/ Dajcie wina na śniadanie!/ Daktyli, fig --- będziem jeść!/ Płynu z pomarańczy w dzbanie!/ Kwiatów! Kwiatów! Wiele stanie!/ Wiele stanie: kwiatów znieść!/ Przez noc całą miłowanie!/ Przez dzień cały róże pleść! II PRZEKUPIEŃ Suka... III PRZEKUPIEŃ Jak się gzi --- SZALONA Hej tam!/ Grać! A żywo! dookoła rzucając kwiaty Róże dam! śmiejąc się do Rzymianina Tym za darmo --- a ty płać!... I PRZEKUPKA Ja jej pójdę w gębę dać!/ Gorszy! II PRZEKUPKA Płaci jak królowa. III PRZEKUPKA Lekko zarabia i chowa... I PRZEKUPKA Zgnije kiedyś... SZALONA do jakiegoś przechodnia A ty chcesz?/ Ah! Przeraził się, jak zwierz!/ Hahahaha! Zląkł się!... Cóż?/ Mnie przeląkłeś się, czy róż?/ Każdy bierze --- rzuca kwiaty, wszyscy chwytają a ty co?!.../ Ach! Popląsać chęć mnie bierze! PRZEKUPKI Siedm szatanów! Siedm szatanów! SZALONA Chce mi się szaleństwa, tanów! okręca się Lalaho!/ Lalaho! Lalaho! Z drogi!!/ Assyryi i Syryi bogi!/ Mithry, Isthary, Baale,/ Izydy, Jowisze --- z drogi!/ Promienna, Bezcenna w szale!/ Depce człowieka i bogi!/ Krasa, kwiatami owiana!/ Światło, kochanka Szatana!!.../ Lalaho! Lalaho!! chwyta przekupnia, okręca nim, rzuca Precz! chwyta innego Precz! wiruje sama sypiąc kwiaty z rozwianemi złotemi włosami. Spostrzega Judasza, który stoi osłupiały, zatrzymuje się. A!! do młodzieńców Wilk, człowiek wąż, sowa, lew,/ czy wszystko w człowieku wraz?!/ Ktoś jest? Judasz milczy Ktoś jest? Mów! do otoczenia Niemowa? I PRZEKUPIEŃ Dobrze się o czosnek kłócił. SZALONA Jak cię zwą? Gdzie taki siew/ wzrósł? Chyba nie pośród nas/ w Galilei? Piekłoś rzucił,/ czyli dążysz tam, jak sowa/ widny i milczący człeku? JUDASZ drżąc od wrażenia Jestem z Keriothu, dzień/ drogi od Hebron miasta... SZALONA Mów! Zali jest ziemi niewiasta/ co na mnie rzuci swój cień?/ Zali w Keriocie lub Hebronie/ widziałeś taką biel łona/ i zaliś widział na łonie,/ że lilia z zazdrości kona?/ Zaliś nad temi miastami/ widział błękity w purpurze,/ gdy oczy wzniosę ku górze/ i niebo przyćmię oczami,/ aby ze wstydu gorzało?/ Zali widziałeś tam ciało/ pełne tak cudnych tajemnic,/ że groby Assyryi ciemnic/ szepcą do siebie nieśmiało,/ że one większych nie mają?/ Zali widziałeś gdzie włosy/ gęste, jak piaski pustynne,/ wśród których na każdym włosie/ jednego człowieka losy/ jak łzy na rzęsach zwisają?/ I usta takie niewinne/ jak jad wężowy na rosie?/ Widziałeś? Mów! JUDASZ Nie! SZALONA I cóż na mnie patrzysz tak?/ Czym ja żmija, a tyś ptak? do młodzieńców Patrzcie, co za dziwny stwór!/ To potwór! To z piekieł czart!/ Mów człowieku! coś ty wart?/ Czemeś? JUDASZ Jestem... SZALONA Jesteś kto?/ Satyr? Zali przybył z gór/ i gajów laurowych Idy/ z fletem lasów greckich bóg,/ koźlej brody, koźlich nóg/ wiodąc dziką rzeszę swą? uderza go dłonią w pierś I tyś Satyr? Haha! Hola!/ Dzika chwyta mnie swawola ---/ na Astarte! pierś Izydy!/ biodro Wenus! Devów sto!/ Gdyś ty Satyr, łowca ciał:/ jam Nimfa! Bachantek szał!/ Goń mnie! Ha! chwyta Judasza za rękę jak szalona i ciągnie za sobą w las. Na Afrodytę!/ Goń, aż pot się będzie lał!/ Jam Nimfa! Ha!... wybiega w las, ciągnąc za sobą Judasza. Zasłona spada. Zasłona się podnosi. SCENA IV Plac pusty. Uczniowie oprócz Judasza. PIOTR Już południe./ Gdzie Judasz? Ot jego kosz./ Kupił za niemały grosz. do Andrzeja Bracie --- czy gadałeś z Panem,/ przyszedłszy wprzód? ANDRZEJ Są zakryte/ myśli Pańskie. Nie rzekł nic,/ choć mnie ujrzał; zszedł pod studnię,/ obmył milcząc twarz i szyję/ i ogarnął włosy z lic,/ poczem powrócił do chaty/ milczący. PIOTR Nie zgadną czyje/ myśli, co ducha przenika/ Bożego Syna. JAN Skrzydlaty/ duch leci, jak gołębica/ nad polami, z oczu znika/ jak gołąb w obłoku. PIOTR Trudno/ pojąć, co z Judą?... Bezludno/ wszędy, targ dawno skończony --- JAN Duch leci jak błyskawica/ nad morzami... jako woda/ w fałach rzeki. Judasz ukazuje się z lasu. Judasz idzie!/ Gdzieś był bracie?... Jak strudzony!.../ Spotkałać jaka przygoda? JUDASZ do siebie O klątwa!... Hańbo!... O wstydzie!... PIOTR Kędyś bywał? JUDASZ Z tamtej strony/ szukałem... PIOTR My zamodleni/ szli, aż w lesie na polanie,/ gdyśmy siedli, gorejące/ uśpiło nas wszystkich słońce./ Pierwszy Andrzej wstał. JUDASZ Jam szukał,/ zabiegłem het --- głośnom hukał/ po lesie --- JAKÓB uchylając drzwi chaty Posiądźmy w sieni./ Słońce prażyć nie przestanie. Uczniowie wchodzą do sieni. SCENA V Judasz, Nieznany. JUDASZ O klątwa!... O hańbo!... O wstydzie!... Nieznany pojawia się nagle. Wysoki, owity w płaszcz czarny tkany w złote gwiazdy. Twarz mroczna. Na głowie wieniec czarnych róż. NIEZNANY Zali tak? Staje się nagle ciemno. JUDASZ przerażony Ktoś jest?! NIEZNANY Przechodzień. JUDASZ Nie zbliżaj się! NIEZNANY Czemu? JUDASZ Zbrodzień! NIEZNANY A ty? JUDASZ Ty wiesz?!... NIEZNANY Co? JUDASZ Nic... NIEZNANY Czemu?/ pytasz zatem? JUDASZ Widziałeś? NIEZNANY Co? JUDASZ Tak: co?... NIEZNANY Grzech? JUDASZ Grzech? NIEZNANY Ktoś ty? JUDASZ Jam Judasz, z Keriothu... NIEZNANY Poseł/ Mistrza... JUDASZ Ty wiesz?... NIEZNANY Wrogi złemu --- JUDASZ chce krzyczeć, lecz głos nie wychodzi mu z ust Ktoś jest?! Ktoś ty?! Ktoś ty!? Kto?!.../ Ktoś jest?! NIEZNANY Krzyk nie zwabi cichy.../ Płyniesz --- ale łódź bez wioseł... JUDASZ Ha!... chce uciekać ku chacie, lecz kroku zrobić nie może Jezu!... NIEZNANY Jeszcze się nie spełniło... JUDASZ zmiażdżony w duszy przemocą Nieznanego Co?... NIEZNANY Co się spełni... JUDASZ błagalnie Jam lichy,/ nędzny robak --- puść mię --- NIEZNANY Nie!... Rozjaśnia się. JUDASZ woła głośno Klątwa na mnie!! Obcy znika. SCENA VI Judasz, Uczniowie wychodzą z chaty. PIOTR Co się stało? JUDASZ To wy?!... opanowując się Wilk! PIOTR zdumiony Wilk? Tu? JUDASZ Przelatał... JAN Lecz wołałeś: ,,klątwa na mię"? JUDASZ patrząc na Jana złowrogo Kląłem nań, na wilka... JAN do Jakóba. Kłamie. PIOTR Tu? Wilk? A to chodzi śmiało!/ W pobliż ludzi --- w biały dzień!... ANDRZEJ Spłatał/ gdzie może sztuczkę jakową/ i tu zbiegł ścigany psami --- JAN do Jakóba Słyszałem wyraźnie słowo ---/ tu nie był zwierz --- JAKÓB do Jana Więc kto? ANDRZEJ do Judasza Mami/ czasem w oczach upał zbytni --- JUDASZ chwyta kosz, siląc się na humor Hej! Tu czosnek! Tu chleb żytni!/ Zielonego grochu strąki ---/ figi --- kołacz z słodkiej mąki --- częstuje, siląc się panować nad sobą. ANDRZEJ Panu się przerwać nie godzi? JAN Kto ducha kradnie, jest złodziej/ gorszy, niż kto skarb ukradnie,/ bo skarb przywrócić jest snadnie,/ lecz duch skradziony nie wraca. JUDASZ Mówisz? JAN Mówię: próżna praca,/ kto jest rozrzutnikiem ducha. JUDASZ Odrasta i trawa sucha. JAN Lecz nie wzrośnie wypalona. JUDASZ Gdyby była z nowa siana --- JAN Z nowa byłaby wyrwana,/ jeśli miejsce jest przeklęte. JUDASZ Święty czyni miejsce święte. JAN Święty przeklina, co czarta. JUDASZ Dusza w pokucie uparta. JAN Dusza grzesząca zgubiona. PIOTR Nie jest grzech bez przebaczenia. JAN Demona jest, co Demona! PIOTR Z ręki Boskiej piekło wstało. JUDASZ I grzech wstał z Boskiego tchnienia,/ gdy wszystko z Boga powstało. JAN Piekło powstało z Szatana! JUDASZ Lecz Szatana stworzył Bóg! JAN w uniesieniu By go w otchłań strącić mógł!/ Aby walka była Złego/ z Dobrem i Dobra zwycięztwo!/ Aby była moc i męstwo!/ Aby był bój i Hosanna!/ Aby był tryumf i chwała!/ By ziemia w posadach drżała/ i po piorunowej nocy/ by wstała zorza poranna! JUDASZ z udaną i zarazem prawdziwą złą pokorą Mówisz, jak mówią prorocy --- JAN mierząc go wzrokiem Mówisz, jak mówią wątpiący! JAKÓB do Jana Bracie! JUDASZ oburzony Jam w wierze gorący/ jak wy! Wierzę w Boga! Więcej/ nie wierzył nikt!! PIOTR surowo do Jana i Judasza Dość. JAKÓB Młodzieńcy/ jakowiś... SCENA VII Ciż sami. Trzech młodzieńców z otoczenia Szalonej. --- Judasz zakrywa twarz. MŁODZIENIEC I Powiedzcie, proszę,/ nie widzieliście kobiety? PIOTR Jakiej? MŁODZIENIEC II Szalonej. MŁODZIENIEC I Uciekła/ w las --- PIOTR Szalona? MŁODZIENIEC III Diable łoszę! MŁODZIENIEC I I człeka z sobą powlekła. Judasz kryje twarz jeszcze lepiej. PIOTR Młoda? SCENA VIII Ciż sami. Szalona wychodzi z lasu. Judasz spostrzegłszy ją powstaje szybko i cofa się za ścianę chaty. SZALONA do młodzieńców Haha! Szukacie?/ Otom jest! W godowej szacie!/ Nimfa z satyrem po ślubie!/ Otom jest! Skrzydła cherubie/ obimały pierś włochatą ---/ szalony, szalony sen --- ---/ Mithrze dwa pawie dam za to/ białe i hen, z morskich den,/ dwa sznury pereł bezcenne --- JAN powstając Pójdź precz, nierządna! W Gehennę!! SZALONA zdumiona Ten kto?/ Jak patrzy --- źrenice/ u niego: to błyskawice ---/ gorzą --- jak oczy orła --- ha!/ myślisz, że ci się zlęknę?!/ Ty orła masz oczy --- jak piękne!!/ Patrz w twarz!! Czy oko me drga?!/ Czy drży przed tobą?! Potęgi!/ Oto się mierzy świat z światem!/ Grom z tęczą!/ Tniesz mieczem twych źrenic? Ja kwiatem!/ Tniesz czołem? Ja łonem! Na wstęgi/ twych spojrzeń płomienie palące/ ja rzucam mych blasków tysiące ---/ pochłonę!!... postępuje naprzód Czy słyszysz, jak dźwięczą/ spojrzenia ócz naszych krzyż w krzyż?!/ Ustąpisz!!... Krok ku mnie się zbliż!/ Ustąpisz!!.../ Na pomoc, Szatanie!/ Ja muszę pokonać! Szatanie!/ Szatanie! Szatanie! Szatanie! Uczniowie cofają się przerażeni. Młodzieńcy stoją bezradni. Jan ze skrzyżowanemi rękoma na piersiach patrzy płomieniami w oczy Szalonej. Uchyla się okno chaty i wysuwa się z niej biała ręka, skierowana ku Szalonej. SZALONA ujrzawszy rękę cofa się i pada w tył z krzykiem. A!!... Zasłona spada. AKT TRZECI Ogród cienisty. W głębi dom namalowany na zasłonie, która się może podnieść. Kwiaty, drzewa. Pod grubym pniem ławka. Pora pod zachód słońca. SCENA I Nun i Hul siedzą na trawie jedząc bób. NUN starszy, lepiej odziany Jakoś nie widać tych gościów, co u nasz mają być dzisiaj. HUL młodszy, parobek ze wsi, mówi po chłopsku A któs to ma być? NUN A cóż cię to nasza pani nie objaśniła, kiedy cię pożyczała od pana Jorobaama na dzisiaj? HUL Nie. NUN He! Żebyś ty wiedział!... W czałej okolicy tylko u nasz takie goście bywają! Aż oczy bolą! HUL A któs to taki? NUN Pan Syn Boży i uczniowie jego. HUL rozdziawia gębę nie rozumiejąc Eee... NUN Ma się wiedzieć! HUL gapiowato Jakże on wyglądo? Wielgi? NUN Głupiś. Nie twoja głowa w tem. Nasze państwo ma wyszokie sztosonki. Panna mieszkała długie czaszy w Jerozolimie. Tam dopiero! Bywali tam panowie rzymscy, greccy, perszcy, aszyryjszcy, szyryjszcy, egipszcy --- aż oczy bolały! To ci nieraz powiem brachu, moja pani, niby nasza pani, nieraz mnie tam poszyłała z lisztem --- bo niby się turbowała bardzo o naszą pannę, ale to już przeszło --- bo nasza panna --- wiesz, niby tego ten, oho! --- aż oczy bolały! To byli bogaci panowie! A nasza panna to ci z nimi po perszku, szyryjsku, po rzymsku --- to ci tak trzepała, jak ja tu do ciebie mówię! Hoho! Nie w kij dmuchał! Edukaczja! Ale to się wszystko zmieniło. Panna teraz jak święta. O czemże to ja chciałem mówić? Ehe! Pytałeś mi się, czy Pan Syn Boży wielki? A ja ci powiedziałem, żeś głupi. Słuśniem ci powiedział. HUL Moze, ale bez co? NUN ,,Bez co?" ,,Bez co?" Mówi się: cemu? ,,Bez to", żeś się pytał. Pan Syn Boży taki jest, jak ty i ja. Ani więksy, ani mniejszy. Ino, że patrzeć nań --- aż oczy bolą! HUL Bbe --- --- cemu? NUN Uwidzisz. zamyśla się Hm... Żeby to do nasz szam pan prekurator Pilatusz Poncziusz --- albo szam pan arczykapłan Kaifas przyszedł --- ciekawość, ktoby na pierwszem miejszczu siedział? Czy Pan Syn Boży, czy pan prekurator Pilatusz na ten przykład, albo na ten przykład pan arczykapłan, czy Pan Syn Boży? HUL Tak się pise: Syn Bozy? NUN Głupiś. Tak Go nazywa moje pańsztwo. Ale --- hm --- kto by na pierwszem miejszczu siedział? Zawsze to, choć osoba niezwyczajna, ale co prekurator, to prekurator, a jeszcze rzymski! Albo i arczykapłan... Musieliby się państwo dobrze namyśleć... A ty co myślis? HUL Co myślę? Niby względem tego, kto by na pierwsem miejscu za stołem siedział? Ja myślę, ze ten, co by se na niem pierwsy siad. NUN Głupiś. Ale kogo by posadzić trzeba? W tem rzecz. HUL W tem rzec? Niby Pana Syna Bożego, cy pana prekuratora, abo pana arcykapłana? He, cłeku, Pan Bóg daleko, a prekurator i arcykapłan blisko. NUN Mądrześ powiedział, dobrześ powiedział, słuśnieś wykalkulował. Pan Syn Boży jak Syn Boży, a co urząd to urząd i o honór stoi. Lada Rzymianin, abo i nasz Saduceus, jak się mu nie ustąpisz, to cię w pysk dziabnie, aż oczy bolą... Co urząd to urząd... Słychać głos kobiecy wołający: Nun! Hul! NUN Żara! Żara! do Hula Chybaj! Aleśmy się też nagadali, aż oczy bolały... Wychodzą. SCENA II Judasz wchodzi powoli z lewej strony i siada na ławce, schylając głowę w zamyśleniu. W chwilę za nim pojawia się z tej samej strony Nieznany i staje obok Judasza z założonemi na piersiach rękami. Judasz spostrzegłszy go przeraża się. JUDASZ Jesteś znów!? NIEZNANY Widzisz. JUDASZ Jak tu wszedłeś? NIEZNANY Bramą. JUDASZ Zawarta. NIEZNANY Nie --- otwarta owszem oścież. JUDASZ oglądając się, rwąc myśl Zawarta! Widzę!... NIEZNANY Uczta będzie. Proścież. JUDASZ Kogo? NIEZNANY Kto prawo ma to samo/ wejść, co ty. JUDASZ Prawo to samo?/ Któż ma je? NIEZNANY Cień twój... JUDASZ głowa zwisa mu bezradnie Cień mój... Iście.../ Co cię tu wiodło? NIEZNANY Smród. JUDASZ opanowując się siłą He --- he! Straszysz... wzdryga się strachem. NIEZNANY Liście. JUDASZ Tak... liście... znów siłą się opanowując He --- he... straszysz... NIEZNANY ,,Gdziekolwiek było/ ciało, tam się i orłowie zgromadzą"... JUDASZ posuwa się buntowniczo Nie jesteś władzą!/ Nie jesteś siłą!... z rozpaczą Ty jesteś niczem!... NIEZNANY Wszystkiem. JUDASZ Nie dla mnie! NIEZNANY Właśnie dla ciebie. JUDASZ broniąc się z rozpaczą Nie jestem twoim! Nie jestem listkiem!/ Nie jesteś wichrem! Z drzewa nie urwiesz mnie! NIEZNANY Zawieszę ciebie mocno --- na kształt wiech --- JUDASZ kuląc się Gdzie?... NIEZNANY By cień twój był na niebie. JUDASZ Na niebie? Mój cień? NIEZNANY Wszerz! Ściemnia się. JUDASZ Jak tęcza?... NIEZNANY Jako cień. JUDASZ Ty wiesz?... NIEZNANY Ty wiesz. JUDASZ z rozpaczą słaniając się ku ziemi Nie!! NIEZNANY Popełnisz! JUDASZ buntowniczo Nie!! NIEZNANY Popełnisz --- JUDASZ błagalnie Nie!! NIEZNANY Popełnisz grzech!... znika. Rozjaśnia się. Judasz zatacza się bez sił z zamkniętemi pod grozą oczyma. SCENA III Judasz. Nawrócona. NAWRÓCONA w białej sukni, błękitnym płaszczu. Wchodząc od prawej strony spostrzega Judasza. Co to? JUDASZ otwiera oczy i upada na kolana przed Nawróconą A!! NAWRÓCONA Co czynisz?! JUDASZ Święta! NAWRÓCONA Świętym jest Pan. Przecz padłeś na kolana?/ Słyszałam głos... JUDASZ z rozpaczną rezygnacją szepce Szatana... NAWRÓCONA z ufną pogodą Już nie ma wstępu... JUDASZ podnosząc się Posłuchaj mnie. ujmuje Nawróconą za rękę, siada i lekko przymusza ją do usiąścia obok. Pamiętasz?... NAWRÓCONA Moment, gdym ocknęła się/ z martwych? JUDASZ Nie. Serce pamięta --- NAWRÓCONA Serce pamięta wzrok/ co na mnie padł jak ton/ Dawida harfy w żal ducha... JUDASZ On!... NAWRÓCONA z miłością nieziemską uwielbiającą On --- winnicy sok,/ który napełnia kielich próżny. JUDASZ On!... nieśmiało Ty --- nie dasz i jałmużny? NAWRÓCONA Ubogie miłować każe --- JUDASZ On? NAWRÓCONA On. JUDASZ A kto ma uszy,/ niech słyszy --- NAWRÓCONA Mów JUDASZ O miłowaniu. NAWRÓCONA Pana naszego. JUDASZ do siebie O piekło! NAWRÓCONA Mów. JUDASZ O darze --- NAWRÓCONA Słowo jak balsam wciekło/ w głąb duszy ---/ w trwaniu... JUDASZ szukając sposobu Cierpiałem srodze... NAWRÓCONA Pocieszy. JUDASZ Życie się wlekło/ jak gad. NAWRÓCONA z nieograniczoną ufnością Ulęże przy nodze. JUDASZ Nieszczęsny byłem --- NAWRÓCONA z nieograniczoną wiarą Ukoi. JUDASZ szukając innego sposobu Jam grzech... NAWRÓCONA W Nim przebaczenie. JUDASZ szukając innego sposobu Żona zdradzała mnie... Dzieci złe.../ Dom lichwiarz wziął... Wróg stoi/ wokół... NAWRÓCONA W Nim przecie/ żona i dzieci i dom i przyjaźń. JUDASZ szukając innego sposobu Posłuchaj mnie... zastanawia się, wreszcie Patrz na mą twarz:/ jam wstręt --- jam --- --- obrzydzenie --- --- NAWRÓCONA Przed duchem niebo masz... JUDASZ szybko, namiętnie Cierpiałem... Nienawiść ojca,/ ból matki, braci wstyd,/ pospólstwa żart ---/ kryłem się, jak zabójca --- pytałem sam: com wart?/ echo mówiło: ciemności... NAWRÓCONA W ciemnościach Światło gości... JUDASZ I żyłem tak --- i jeden dzień/ nie był radosny --- jeden świt ---/ ot:/ robak deptany, śmieć za płot/ rzucony --- pleń,/ który się czołga, a ptaki żrą ---/ i żyłem tak, dławiony krwią.../ bom prawo miał!/ I żyłem tak --- ---/ a wszak/ byłem człowiekiem, prawom miał/ jak drudzy żyć!/ Pośród róż!/ Szczęście znać!/ Szczęście ciał!/ Szczęście dusz!/ Prawom miał/ jak drudzy żyć!/ Jeść i pić/ z szczęścia mis ---/ rozkosz pić,/ kochanym być,/ jak drudzy!... Prawom też miał!/ I dzień mój zwisł/ i spadł --- --- / uwiądł kwiat,/ życia kwiat --- --- gwałtownie bom był od urodzenia przeklęty!.../ przeklęty!... przeklęty!.../ Bo przeklął Bóg!... Nawrócona chce mówić. Judasz nie dopuszcza jej do słowa, usuwa się do jej kolan i mówi szybko chwytając oddech I przyszedł dzień --- i przyszedł czas:/ jam szczęśliw był... jam szczęście czuł.../ wśród cichych głusz... wśród błędnych dróg,/ wśród ciemnych drzew, wśród wonnych ziół,/ jam szczęśliw był... i wyrósł las/ co szczęście krył.../ I nadszedł czas/ i był ten czas,/ żem szczęśliw był... powstaje, z potęgą I muszę być!! NAWRÓCONA spokojnie W Nim żyć. JUDASZ po chwili Nie --- nie w Nim --- nie --- nie w Nim --- z rosnącą namiętnością Słowa --- dym! chwyta Nawróconą za rękę, jak nieprzytomny Jam krew --- krwi chcę!/ Wiem, w kim mi żyć --- nie w Nim ---/ słowa --- dym!/ Pędzą dnie,/ nie wrócą --- pójdź! NAWRÓCONA odtrącając go Precz! JUDASZ Nie!/ Jam krew --- krwi chcę!/ Pójdź!! NAWRÓCONA Precz! JUDASZ Nie!/ Jam silny!... Przecz/ odtrącasz? W rękuś drżała!.../ Las widział nas --- ---/ Pójdź!! NAWRÓCONA obejmując ramieniem drzewo Precz! Tyś jest zakała,/ trąd --- JUDASZ szarpiąc ją ochrypły z żądzy Pójdź!... NAWRÓCONA Opętańcze!/ Precz!! JUDASZ nieprzytomny z uniesienia Sen w piersi niańczę --- ---/ cienisty las --- --- piorunująco Co ty?! nieszczędna za dukata!/ Ty jesteś szmata!! chce ją unieść w rękach, Nawrócona wydaje krzyk. Judasz pada po raz trzeci na kolana z widoczną nową błyskawicą myśli w głowie. Przebacz mi!... po chwili, gdy Nawrócona dyszy nie mogąc przyjść do siebie. Ja wydam... NAWRÓCONA przerażona Coś rzekł?! JUDASZ Wydam Go... Nawrócona chce się zerwać, biec, Judasz przytrzymuje ją, powstając. W twojem jest ręku Jego los. Nawrócona jakoby zobaczyła otwartą przepaść u stóp. Pójdź... Widzisz cios/ nad Jego sercem?.../ Widzisz kły/ Saduceuszów?.../ Pazurów sto./ w Jego pierś --- Faryzeusze!... Patrz!.../ Pójdź.../ Bacz:/ w twem ręku On... do siebie Piekielny jad... głośno Twa siostra, brat ---/ uczniowie, Matka Jego... lud... do siebie Stanie się cud... głośno I cały świat --- ---/ On --- pasterz trzód --- do siebie Omdlewa kwiat... głośno W twem ręku Jego los ---/ wydam ---/ Patrz: rany ---/ cały we krwi skąpany,/ ciało odpada od kości,/ język schnie, kona głos,/ a każdy, każdy włos/ śliną oplwany,/ błotem zbryzgany/ krwawem ---/ po kamieniach/ wloką Go głową --- skronią bije ---/ słyszysz?! On wyje ---/ wyje w cierpieniach ---/ kona ---/ przez ciebie --- ---/ wydam.../ Jeden dzień! Dziś!.../ Inaczej: kto sprawcą? Tyś!! NAWRÓCONA w najwyższem przejęciu błagalnie O słuchaj!... Tyś z Nim chodził razem,/ w Jego owczarni jako pies ---/ drzwi Mu maiłeś wonnym ślazem/ i miętą w chacie, kędy spał ---/ ty okna Mu stroiłeś w bez/ i wiśni kwiat --- tyś karmił Go ---/ tyś kochał Go --- o Niego dbał ---/ ty byś Go wrogom wydać miał?/ Ty --- --- wydać Go?!... JUDASZ Ja okna Mu stroiłem ślazem/ i miętą w chacie, kędy spał --- ---/ ja z Nim chodziłem, jak pies, razem,/ karmiłem Go, o Niegom dbał --- --- z ponurą odwagą jeśli On czaszka: jam jest głazem!/ jeśli On głazem; jam jest grom!/ Albo ty ze mną pójdziesz razem,/ lub runie dom! NAWRÓCONA błagalnie O wysłuchaj!... JUDASZ Pójdź! W twem ręku Jego los --- namiętnie za ten twój włos ---/ za ten twój kark ---/ za białość bark ---/ za łona srom --- NAWRÓCONA z rozpaczą Zabij mnie!... rzuca mu się do nóg Ja u nóg twych --- ---/ włosami --- patrz ---/ Nie wydaj Go!! JUDASZ Daremny płacz --- --- W twojem jest ręku Jego los... NAWRÓCONA z rozpaczą Ha! Na stos/ ofiarny --- w płomień... w serce nóż.../ Oto kara/ za złota trzos,/ za fale róż,/ za wina żar --- oto kara/ za żądzy war,/ rozkoszy głębokie fale ---/ oto się palę/ jak suchy szczep w rozpaczy,/ w bezdennej męce ---/ oto ofiara --- jeśli poświęcę --- ---/ On i ja ---/ grzech --- i On ---/ o piekło!... piekło!... zgon!... JUDASZ Wola twa --- ---/ pójdź --- --- przebaczy --- --- NAWRÓCONA nagle zrywając się z ziemi Ja wiem, czego On chce!/ Nie!! Nie!! do Judasza Słaby! Ty będziesz u Jego stóp/ jak wiór!... Tyś grób!/ Życie --- On!! wybiega na prawo. JUDASZ z podniesionemi rękami Ha!!... O rozpaczy!!... SCENA IV Judasz i Jakób. Jakób Zebedeuszów wchodzi od lewej strony. JAKÓB Szukamy cię,/ wieczerzać zasiadł Pan ---/ co ci jest? JUDASZ Nic! krew do głowy --- JAKÓB Weź zimnej wody dzban,/ wypij --- wychodzą na prawo. Zasłona podnosi się. W głębi na podwyższeniu, wewnątrz domu widać ucztę. Za stołem siedzi Pan, Uczniowie, Judasz i inni, mężczyźni i kobiety. Od prawej strony wchodzi Nawrócona z alabastrowem naczyniem z wonnym olejkiem, uklęka u stóp Pana, namaszcza mu stopy i wyciera je włosami, poczem powstaje i rzuca naczynie opodal od siebie, tak, że pryska z dźwiękiem. Zasłona spada. Mrok. SCENA V JUDASZ O rozpaczy! rozpaczy! rozpaczy! NIEZNANY Przyzywasz mnie? JUDASZ Ha! To ty! Płód kainowy!/ Prowadź mnie! NIEZNANY Dokąd? JUDASZ Tam!!.../ O! O! O!.../ O ja nieszczęsny! Ja przeklęty!/ O miłujący tak!... O wzięty/ na tortur krzyż!... Kamionowany!.../ O miłujący!... O oplwany!.../ O serce!... Serce!... Żywot mój!.../ O boleść bez dna!.../ Jego krew.../ Stój!!/ Co czynisz?!.../ Jeden dzień!.../ Jeden raz... Szczęścia siew --- jedno ziarno --- ziarenko małe --- ---/ Niech piekło schłonie/ mnie i ich!.../ Jedno ziarenko na życie całe.../ Wstąpić w sień --- ---/ tam --- o --- na tronie/ Szatan ---/ książę złych --- --- ---/ Ha! Niebo wszerz/ przerznie mój cień/ jak tęcza!.../ Nas dwu --- On --- ja!!/ Skujemy świat --- ---/ obręczą --- ---/ On słońcem --- jam tęcza ---/ pioruny dźwięczą/ i tysiąc lat/ w jednem westchnieniu przedźwięcza.../ Jam --- wieczność... NIEZNANY Nie lękasz się mnie? JUDASZ Nie!/ Jam wieczność.../ A ona --- Ewa --- ---/ dwa drzewa ---/ tu i tam ---/ w Raju i tu.../ Jakóbie! wiodłeś mnie w Raj ---/ wewiodłeś w Raj.../ w kraj snu.../ Po dwakroć gubi Ewa... dotyka pnia nad ławką ręką dwa drzewa.../ tu i tam.../ Adam i On... wąż --- i jam.../ Jam wąż... ninie.../ On zginie... do Nieznanego Pójdź... Wyciąga ku Nieznanemu dłoń, ujmuje go za rękę, wychodzą. Zasłona spada. AKT CZWARTY Rano. Dom Judasza od innej strony. Duże drzewa. Od prawej strony mały pagórek. Omszone głazy półkręgiem po lewej stronie sceny. Judasz siedzi na głazie po środku sceny z głową zwisłą ku ziemi. GŁOS Z GÓRY Judaszu! Judaszu!... JUDASZ Jak gromem ugodzony To On!... GŁOS Z GÓRY Judaszu! Judaszu! JUDASZ przychyla się, zakrywając głowę płaszczem. To On... Szuka mnie... Ha!.../ Woła... po chwili Cyt --- cicho.../ Ucichło.../ A --- ---/ ucichło.../ Cisza.../ Wieki brzmią!/ ten głos.../ Wołał mnie.../ Jak ciche drzewa.../ Złudzenie!/ Nie wołał nikt... uśmiecha się boleśnie Jam miał/ przywidzenie.../ Cicho... Trawa śpi --- ---/ zielona trawa --- --- wonieje --- --- ---/ O, co za straszne dni.../ Co za dzieje.../ Trawa --- --- zielona --- --- czysta --- ---/ cicha tak.../ Glista/ sunie się --- o --- ---/ Mrówka się spieszy ---/ niesie coś --- --- co?.../ Z pieleszy/ wyłazi pająk ziemny --- co za brzuch/ pękaty... Wszędy ruch,/ życie.../ Tak --- trawa cicha --- ---/ cicho wokół --- nie wzdycha/ nikt --- --- nie jęczy --- --- nie łka --- --- w najwyższem przerażeniu A!!/ Ta trawa cała krzyczy: drżąc Judaszu!... Judaszu!... po chwili głucho Stało się.../ Któż sobie życzy/ być żywcem chowany w grobie?/ Są/ którzy chcą ---/ chcieli --- --- ---/ W tej dobie opiera się o pień oparty o drzewa pień/ jest --- --- człowiek --- --- --- zakrywa gwałtownie twarz A!! Dzień Rady!!.../ Ów dzień! Ów dzień! Ów dzień!.../ Dzień Rady... Bezradnie obwisa cały ze zwieszonemi rękoma w dół. Dzień rady... po chwili Gdyby wrócił --- --- ---/ Znów --- --- ze strasznem westchnieniem O!/ Gdyby wrócił... po chwili zimno Szatan chciał,/ lub On... Włada... po chwili z rozpaczą Kto gnał/ w tę sieć? Jam człowiek... po chwili Czemże jest człowiek/ przeciw Boga? i przeciw Czarta? Nic... dotyka końcem stopy Oto ten nędzny rydz/ rosnący tu/ pod krzem: roztoczy skrzydeł dwoje/ i wzleci w strop, jak sokół niedosiężny,/ gdy zechce On --- lub Szatan... Któż jest mężny/ przeciw nim?... drży Ach!... Przecz się boję?/ Jest las --- --- i nic... wielkim głosem, zimno Jam chciał --- mą wolą się stało,/ chciałem zabić --- i jest zabitem Ciało... po chwili Te ulice... w Jeruzalem... tam.../ idę --- --- sam --- ---/ sam jeden --- --- z żelazem w duszy --- ---/ ni jeden się nie ruszy/ pod nogą głaz chodnika, ani zadrgnie/ kamienny schód --- ---/ idę, a nikt nie pragnie/ zatrzymać --- --- Rady Dom --- --- wszedłem,/ by wydać Go... Paść musiał... po chwili Wszedłem:/ przed Radę wiodą --- --- --- przecz/ nie wstrzymał nikt? Wstecz/ nie pchnął?... Tak być musiało --- ---/ chciałem zabić --- --- i jest zabitem Ciało... po chwili O co za natłok krwi --- --- w głowie --- --- szum --- ---/ czy chwyta sen gorączki?... Jakiś tłum --- ---/ zjawa --- --- czy mór --- --- --- orszak głów --- ---/ widzę --- --- --- Ściemnia się. WIDZENIE Wchodzi Annasz, Kaifasz, dziesięciu z Rady i urzędnik arcykapłanów. Zasiadają półkolem na głazach, arcykapłani w środku. Urzędnik staje obok Kaifasza z pergaminem w ręku. Judasz powstaje w hallucynacji, czyni kilka kroków i staje przed arcykapłanami. Cała ta scena trzymana być ma matowo. Rozjaśnia się, lecz niezupełnie. KAIFASZ Ktoś jest? JUDASZ Judaszem mnie zwą/ z Keriothu, dzień od Hebronu --- KAIFASZ Czego chcesz? JUDASZ Zdrady. KAIFASZ Jego? JUDASZ Zgonu. KAIFASZ Mów! JUDASZ Przychodzę k'wam,/ aby się stały ostateczne rzeczy.../ Ja znam --- ---/ Syn Człowieczy,/ który jest Synem Bożym, będzie/ wydan./ Jam jest narzędzie./ Jam uczeń Jego. KAIFASZ Jezusa z Nazarethu? JUDASZ Tak. KAIFASZ Ktoś jest, jak rak/ wyciągający szczypce? A zuchwale./ Przed Radą jesteś! JUDASZ Większa jest zbrodnia ma, niż wy. KAIFASZ Wiesz: kto my?/ W jakiej chwale?/ Pokłon nam! JUDASZ Wam?/ Ja Boga mam/ w rękach... rozstawia palce tu --- --- ---/ Cóż wy?/ Jam jest, który wali zrąb/ co stawił Bóg --- --- / ćmy/ spadające na trup!.../ Wy --- popiół będzie z was,/ choćbyście trwali świat --- ---/ robactwa kłąb ---/ Syn Boga jest mój łup./ Przychodzę zabić ciało.../ Czas/ przyszedł.../ Lat/ tysiące... Chwałą/ napełnion... nagle On znał!/ Potargał mnie i psom mnie dał!/ On przeklął!.../ On tknął/ palcem czoło --- przychodzę zabić ciało ---/ Bóg żywie --- ciało zginie... KAIFASZ Zabijasz, co jest ziemi? JUDASZ Tyś powiedział. KAIFASZ Zemsta cię gna? JUDASZ On wiedział./ To życie --- kał:/ któż je dał/ ulepił ręcy swemi/ w glinie?.../ I przyszedł czas... i przyszedł dzień.../ zaświtał blask... zajaśniał dzień.../ com czuł... zakrywa twarz odsłaniając twarz Arcykapłani/ i wy, przytomni!/ Jeden był Słońca Wschód!.../ Com czuł --- --- gdy w lasu cień/ podobna łani --- --- ---/ u Boga się upomni/ krew... TRZYNASTU Biada!... JUDASZ Dwa cienie przewalą świat --- ---/ orzeł i lew --- ---/ Abel tu padł --- ---/ wstał Kain --- ---/ Krew/ znowu rzucona... po chwili Ruń zielona./ Niebieskie zioła i różane./ Od słońca wody wysrebrzane./ Od słońca obłok złotem jasny./ Kielichy kwiatów i pąkowie./ Wszędy chleb, wszędy napój własny./ Wszędy dom. Wszędy jest wezgłowie.../ Słowo po słowie tak upada,/ jak między wróblów ziarno prosa,/ jak otrząs wiśni gdy się czyni,/ jak manna spadła na pustyni ---/ i otwierają się niebiosa/ gdzie Boga widzą oczy ludzi.../ A cóż ze snu takiego budzi?... po chwili Ile jest w świecie ścieżek, dróg,/ chodników, zewsząd przez wsze kraje/ pielgrzymi idą, idzie tłum,/ przez wieki, wieków wieki.../ Wszyscy przeciwko mnie/ z rękoma/ wyciągniętemi.../ wstaje/ krzyż nad mną --- --- jak orzeł... krzyczy przeraźliwie Bóg/ na krzyżu!... pada na twarz, po chwili powstając Jam/ przyszedł wydać. Wiadoma/ mnie rzecz. Nie we dnie,/ w noc.../ On przed wiekami/ wiedział... w niebie... Dajcie mi straż. Powiodę! ANNASZ Jakąć nagrodę/ dać? JUDASZ Nagrodę?/ Starcze! Tyś proch przede mną! Cóż od ciebie? ANNASZ Dajcie srebrników mu trzydzieści! JUDASZ wyciągając rękę Dajcie! Aby był większy stos!/ Na hańbę? chwyta włos na głowie Starcze, widzisz włos?/ Jeszcze ten jeden włos --- --- ---/ na nim się mieści/ nagroda za mękę Boską... Ściemnia się. Rada zapada się w cień. Judasz stoi chwilę nieruchomy, potem woła głośno. O niezwładana trosko,/ od której włos nie siwieje,/ ale odpryska od głowy!... EBAL uchylając okno domu Judasza. Co to jest? Co się dzieje?/ Kto krzyczy? JUDASZ Ebal! EBAL No, nowy/ gospodarz --- poznając Judasza To ty? A po co? JUDASZ Ukradł! EBAL A tyś oddał dług? JUDASZ Gdzie dzieci?! EBAL drwiąco, wysuwając równocześnie koniec kija Poszły pod stóg. Judasz jakby się chciał rzucić ku Ebalowi, gdy ukazują się Sella, Ada i Mawiael z tobołkami na plecach. Nie widzą Judasza. ADA Dokądże pójdziem? SELLA Przed siebie,/ po prośbie. MAWIAEL Przez ojca tego!/ Niech go czart żywcem pogrzebie! JUDASZ nie posuwając się Dzieci! Dzieci Judasza zatrzymują się. Chwila milczenia. MAWIAEL Ojciec?! ADA Wygnali nas! SELLA Ty?! EBAL Precz! Pachołki domu strzegą!/ Kijami was odegrzmocą! JUDASZ Dzieci! Ani Judasz, ani dzieci nie robią ku sobie kroku. MAWIAEL Odszedłeś! SELLA Zapłacić/ przychodzisz dług? EBAL Są i psy! MAWIAEL Musieliśmy dom utracić/ przez ciebie! JUDASZ A tyś uderzył/ ojca w czoło! Gdzie trzy srebrniki?! SELLA Przyszedłeś się kłócić z nami? Ukazują się sąsiedzi wychodzący do rannej pracy koło domu. SĄSIAD I Patrz! Judasz! Kto by uwierzył?! SĄSIAD II Już kłótnia! SĄSIADKA I Dziada z dziadami! SĄSIADKA II Patrzcie, jaki Judasz dziki ---/ jakiś inny, niźli był --- SELLA Przez ciebie cierpimy nędzę! JUDASZ Przez was czartu dałem duszę! SELLA Czartaś, boś rodzice bił! JUDASZ A ty?! SĄSIADKA I Żrą się, jak te jędze! SĄSIADKA II Ledwie się spotkali. SĄSIAD I Ale! JUDASZ Przez was piekło się otwarło!/ Przez was się w męczarni duszę! SELLA Przez ciebie iść nędzy w gardło!/ Przez ciebie się wstydem spalę! ADA głupowato powtarza Przez ciebie! JUDASZ Przez was! MAWIAEL Przez ciebie! SĄSIAD I Patrz, jako się dziady kłócą. SĄSIADKA I Patrzeć, rychło li się rzucą/ z pięściami na się? SĄSIADKA II Zgorszenie!/ Ojciec z dziećmi! Drzeć się tak/ poprzed ludzi! SĄSIAD I Miast o chlebie/ myśleć teraz, kiedy brak --- SĄSIADKA II A żeby tak za kamienie/ nie czekając --- SĄSIADKA I Przegnać licho!/ Niech nie gorszy! SELLA I MAWIAEL Gdzieś był?! Gdzie? EBAL ukazuje się z okna. Nie będziecie wy raz cicho?!/ Psy spuszczę! Wchodzą Jan i Jakób Zebedeuszowi. JUDASZ z rozpaczą załamując ręce Znaleźli mnie! Jakby chciał uciec, jednak zostaje w miejscu. JAKÓB Patrz, bracie, idąc przed siebie,/ zaszliśmy przed zdrajcy dom --- spostrzega Judasza Tu on?! GŁOS Z GÓRY Judaszu! Judaszu! Daleki grzmot. GŁOSY POMIESZANE Grom!/ Zagrzmiało!/ Czyście słyszeli?/ W grzmieniu głos!/ Mnie się wydało,/ ktoś wołał! JAN podniesionym głosem Ucho słyszało!/ Żar błysnął z pośród topieli! JAKÓB do Judasza Bracie! JUDASZ zwieszając głowę, złowrogo Jam nie twój brat... JAKÓB Coś uczynił?!... Wszyscy skupiają się. Zaprzedałeś krew niewinną! Rozdziera szatę. SĄSIEDZI Biada! JAKÓB Wziąłeś trzydzieści srebrników! JUDASZ Zwróciłem... SĄSIEDZI On zaprzedał krew niewinną!... JAKÓB Wstałeś, jako Kain nowy!/ Wąż cię swą śliną oślinił,/ który w Raju wzbudził grzech! SĄSIEDZI Co on takiego uczynił? JAKÓB Zaprzedał niewinną krew! SĄSIEDZI Biada!... Grzmot. JAN Ludzie! Chylcie głowy!/ Żebrzcie, by od waszych strzech/ odstąpił gniew Pański, ściany/ domów waszych nie pokruszył!/ Bo się wzruszył Pański gniew!/ Bo rozewrą się niebiosy/ i ujrzycie bok krwią zlany/ i ujrzycie krwawe włosy,/ i ujrzycie z włosów krew!/ Żebrzcie, bo się Bóg poruszył wskazuje Judasza przeciw temu!! Bóg się jawi!/ Drżyjcie! Bo wał wstaje w morzach,/ piętrzą się głębie żywiołu,/ góra się na górę stawi,/ aby zagrzmiały pospołu:/ oto, który przedał krew!!! JUDASZ dygocąc Jam zwrócił... SĄSIEDZI nie rozumiejąc, ze zgrozą On przedał krew... JAN do Judasza Przecz przed Szatanaś położył/ Ciało Boga?! JUDASZ On mnie stworzył... SĄSIEDZI Co uczynił? Jak uczynił? JAN Niemy kamień będzie winił!/ Nieme drzewa będą sędzie!/ Niema trawa krzyczeć będzie:/ przeklęty!! JAKÓB On za trzydzieści/ srebrników zaprzedał Boga! SĄSIEDZI Biada!... JAKÓB Z nim ciemność i trwoga! Jan i Jakób wychodzą. JUDASZ z rozpaczą Zwróciłem... ADA głupowato Toś wziął/ i zwrócił, a Ebal w domu? MAWIAEL A w domu się Ebal mieści,/ a on zwrócił?! oddał komu?! ADA głupowato A wiatr taki zimny dął/ przez noc całą tam pod stogiem... SĄSIEDZI połowa Biada!... On frymarczył Bogiem!... SĄSIEDZI druga połowa Zgroza!... Za kamienie brać!... SĄSIADKA I wskazując za Janem i Jakóbem Może Aniołowie byli? SELLA A tyś wziął i oddał komu?!/ Gdy my tak --- zaciska pięście i zbliża się ku Judaszowi. Mawiael i Ada za nią. Ha, psie parszywy!/ Gdy my tu --- JUDASZ nie cofając się, głucho Będziecie bili? SĄSIEDZI Dosyć! Dosyć! Raz mu dać!/ Bił swą żonę! Bił swą mać!/ Boga za srebrniki zdał!/ Jeszcze ściągnie Boży gniew/ na domy nasze i niwy!/ Aniołowie go przeklęli!/ Kamionować!! Straszliwe grzmoty z przerażającym błyskiem. Powicher skręca i obala drzewa. GŁOSY Biada!... Byśmy nie zginęli!.../ Pioruny!... Ulewa drzew!... Sąsiedzi uciekają do domów. Dzieci Judasza za nimi. Judasz pozostaje nieruchomy. Powicher przelata i ucisza się. NIEZNANY pojawiając się. Żyjesz --- JUDASZ głucho Żyję --- NIEZNANY Czemu? Wiesz? JUDASZ j. w. Bym na niebie wisiał wszerz/ jak tęcza --- NIEZNANY Byś dokończył --- JUDASZ j. w. Com rozpoczął --- NIEZNANY Przed stworzeniem --- JUDASZ Widział Bóg --- NIEZNANY W żywocieś się matki począł --- JUDASZ z bolesną rezygnacją Abym w ziemi spocząć mógł... po chwili O matko... NIEZNANY Daremny jęk --- JUDASZ O matko!... NIEZNANY Pustynia krzyczy --- JUDASZ z rozpaczą O matko! matko! matko!... Ściemnia się. Nieznany znika. Rozjaśnia się. z czułością Twarz twoja --- ---/ twe włosy --- --- twe oczy --- --- twe ręce ---/ spod śmiertelnego zawoja --- --- / twe oczy --- ---/ otom twój syn.../ widzisz mnie?/ Och, twe spojrzenie!... w uniesieniu O większa, niż w niebie, słodyczy! z rozpaczą wyrzutów sumienia O męka --- --- o męka w męce... po chwili Matko, patrz --- oto kamienie,/ któremi miał twój syn/ kamionowany być... po chwili Ty znasz mych win/ bezmierny ciężar... po chwili Twe łzy,/ twe nieprzespane noce,/ twoje serdeczne płacze,/ twoje rozpacze.../ Twoje sieroce/ godziny życia... Twe czoło/ zdeptane --- --- wzdryga się nogą syna --- ---/ twe łzy --- --- ---/ Bóg nie powiedział: przebaczę... z wybuchem Ty, matko, poniewierana,/ bita --- ---/ ty, któraś kryła twarz połą/ szaty, gdy ręka cię syna --- ---/ by twarz zakryta --- ---/ by twarz! --- --- ---/ Godzina/ straszna --- --- pamięci... po chwili Gdy wszystkie ręce/ przeciwko mnie --- --- gdy krzyż/ nad mną, jak orzeł --- matko! i ty?!.../ przeciw mnie?!... słania się głucho Matko: zwierzęce dałaś mi serce, krwawsze niż/ tygrysa.../ przecz?... po chwili Twe łzy,/ cóż łzy twe? w wyczerpaniu ducha Czym kupił za nie/ szczęście i miłowanie?... Z za domu Judasza wychodzi stara kobieta z sierpem, schyla się i poczyna żąć trawę. JUDASZ Co to?!/ Matko!.../ To ty?! To ty?!... jakby w obłędzie Mamo --- widzisz motyla?/ Jak śliczny --- o,/ na kwiecie... skrzydła rozchyla,/ poleciał.../ Mamo, o,/ widzisz, jaki on duży --- ---/ jak dłonie dwie --- ---/ jak się ślicznie lśnią/ skrzydła --- --- mknie --- ---/ jak kwiat do gwiazd w podróży.../ Co będziesz żęła? Trawę?/ Dla krowy?/ Szkoda trawy,/ biegną w niej takie żwawe/ robaczki --- o --- --- ---/ takie rade... nagle Matko --- --- jak blade/ twe lica!... Nie żnij trawy ---/ pot z niej wystąpił krwawy --- ---/ krew z trawy!!... krople jak groch!!... chwyta się za głowę Czy słyszysz mnie?!/ Przestań żąć trawę!!/ Nie?! Zbliża się gwałtownie i podnosi rękę jak do uderzenia. Nagle zakręca się i pada u stóp widma, które żnie dalej. Och! Och! Och! powstając, po chwili Proch --- ---/ nic więcej.../ Nie ma krwi.../ Matko --- --- przebacz mi --- ---/ ty wiesz --- --- ty.../ ty wiesz --- --- ---/ Bóg tak chciał --- ---/ przeklął --- ---/ i życie dał... po chwili pod nagłą myślą Spójrz na mnie --- --- widzisz twarz?/ Mą twarz?/ Tyś ją dała --- ---/ sierp w ręku masz:/ zedrzej!... Rękami/ zedrzej --- --- plami.../ Gdym w paschę był/ w Jerozolimie młodym chłopcem,/ gdziem się pokazał, zaraz szmer:/ złodziej... Jakąem wściekłość krył,/ a i ból jaki!... W oku obcem/ myśl taką budzić --- na pierwszy zer.../ Złodziej!... tym szeptem w twarz mi pluto!.. zrywając się z dzikim krzykiem Matko! Obliczem wyzuto/ z śród żywych mnie!! z furią To ty!!... Tyś dała je!!... Widmo przestaje żąć, podnosi się i patrzy na Judasza. Moment wahania. Wydaje się, jakby widmo chciało wyciągnąć ku niemu ręce i postąpić ku niemu, jakby czekało, aby on się zbliżył. On jednak stoi nieruchomy. Ściemnia się. Widmo niknie. Rozjaśnia się. Znikła!... Ha!... z wysileniem Uszła --- ---/ przede mną --- ---/ uciekła --- --- drugi raz --- ---/ raz pierwszy w ciszę podziemną,/ pod grobu głaz --- ---/ raz drugi --- ---/ Skończone./ Był cień.../ Uszła --- --- jam --- --- jam --- --- po chwili podnosząc powoli palec ku niebu. W nieskończoności/ znikła --- to było widmo --- --- szloch/ i nic.../ Tam kiedyś matek dwóch/ zadrżą wnętrzności/ naprzeciw się --- tam --- w niewysłowionej boleści --- ---/ dwóch matek --- --- ---/ a przecież oddałem trzydzieści/ srebrnych, nie wziąłem nic! Słychać śmiech i w oddali grzmot piorunu. Judasz z przerażeniem Czyj śmiech?! GŁOS NIEZNANEGO Wygnałeś matkę swoją!.../ Odeszła! JUDASZ chwytając się za głowę. O! O! O!... W hallucynacji Judasza pojawia się gromada dzieci, potem orszak kobiet młodych i starych, potem orszak mężów i starców, na końcu Uczniowie. Jan Ewangelista trzyma ogromny czarny krzyż przed sobą. Wchodzą z różnych stron i prawie otaczają Judasza stojącego pod drzewem. Wszyscy mają prawice wyciągnięte ku Judaszowi, piętnujące. JUDASZ w największej trwodze Panie!!... po chwili z rękoma do tłumu Przyszli!!... po chwili na wsze strony I czegóż chcecie?/ Po co idziecie?/ Zwróciłem tych trzydzieści.../ Żem wydał Pana,/ że krew rozlana --- ---/ lecz patrzcie w głąb boleści... Mojego serca/ straszny szyderca/ kawały przed psy miotał!/ przetom przezdradził --- ---/ przetom prowadził --- ---/ przetom ten Dom zdruzgotał... Czego wy chcecie?.../ Po co idziecie?.../ Krzyż mnie pod ziemię wgniata!.../ Okropni sędzie!.../ I sąd wasz będzie/ do końca, do końca świata!!... Tłum cofa się i wychodzi. JUDASZ sam Jestem.../ Nie jestem proch... O straszliwość.../ Pusto... Jasność świetlana/ dnia.../ Świata żywość/ pełna, a pusta tak --- --- jak szczyty gór --- ---/ Ni Boga, ni Szatana.../ O klątwa!! chwyta sznur, którym jest przepasany Jedno: sznur/ i ja.../ I przecz?! Grzmot. I znowu gromy?/ Cały mi świat/ przez wieków grad/ na oczach jest widomy ---/ jam Wieczność... W jasności wstępuje na pagórek po prawej stronie sceny Nieznany w purpurowym płaszczu z płomiennym trójzębem w ręce. NIEZNANY Piekło... JUDASZ przeniknięty do szpiku kości Wieczność kary... NIEZNANY Idźcie przeklęci w ogień wieczny,/ tam będzie płacz i zgrzytanie zębów... JUDASZ Ha!... Piekła żary --- --- NIEZNANY Miecz obosieczny/ płomienia w ręku Anioła/ u Raju zrębów. JUDASZ Piekło --- --- --- u Raju zrębów... powtarzając Zaprawdę, zaprawdę, powiadam ci:/ czyja się dusza pada, psowa,/ czyja się dusza zsuwa w cień,/ czyjej się duszy chwycił grzyb,/ wziąwszy chleb w koszyk, nieco ryb,/ do Galilei niechaj spieszy,/ bo w Galilei wielkie dni... wybucha płaczem spazmatycznym. Och! Och! Och! NIEZNANY Słowa, słowa,/ słowa --- dym... JUDASZ Wieczność kary --- ---/ wieczność męki --- --- ---/ nikt nie pocieszy --- ---/ nie przebaczy --- --- NIEZNANY Wieczność męki,/ wieczność kary,/ wieczność rozpaczy. JUDASZ I nigdy wyzwolenia?!/ I nigdy przebaczenia?! NIEZNANY Nikt nie przebaczy. Grzmot. JUDASZ porywając się Więc nie!! GŁOS Z GÓRY Judaszu! Judaszu! JUDASZ Nie szukaj mnie!/ Jam nie Adam, co drżał!/ Przeklęty byłem tu, niech będę tam/ potępiony!!... Przeciągłe grzmoty. Zczeźnij na miał/ ziemio! Ruń gwiazdo i słońce!/ Z niebiosów bram/ wyjdź ogniu i z piekła krat!!/ Klnę rodzące/ i niemowlęta!!/ Zioła, zwierzęta,/ zasiew i plon/ i wszystek ludzki świat!/ Niech zginie, co stworzył On!!.../ Przeklinam!! NIEZNANY Spełniło się... zstępuje za pagórek. JUDASZ z podniesionemi obu pięściami ku niebu. Słyszysz?! Nagle zatacza się, jakby jakaś moc ugodziła weń. Co?/ Co to?! Z niebiosów?! Ręka?!/ Ku mnie?! Nad głową mą?!/ Ku mnie --- --- w czoło --- --- w pierś --- --- a!!/ Palec wytknięty! Palec --- we mnie!/ Ach! We mnie!!.../ O jak mię nęka!/ Wieki już trwa!!/ Wieki już tak... Ha, skryć się --- --- ---/ Daremnie! Daremnie! Daremnie!/ Ziemię na wskroś przebije!!/ A!! wyję/ jak pies.../ O to okropne/ ten palec tam --- --- ten palec nad mą głową.../ Jak wąż zdeptany: wić się.../ O to okropne! okropne! okropne!/ Tak nieruchomo wytknięty --- --- z mocą,/ na której wisi świat.../ Włosy się pocą/ krwią --- --- --- jak Jemu.../ Rwą się/ wnętrzności... Nie znikniesz?!.../ Puste słowo --- ---/ to Wieczność.../ Ha!! Zapadam się --- --- przepadam --- ---/ widziałem w pąsie/ Czarta --- --- czy siebie samego --- ---/ Płomienie żegą --- --- ---/ Z Raju --- jak Adam --- ---/ W Piekło --- jak Kain... Zrywa z siebie sznur i zarzuca na gałąź. Zasłona spada.