Potocki, Wacław Epimenidów sen Brückner, Aleksander Orzechowska, Dorota Dug, Katarzyna Niedziałkowska, Marta Rawska, AnetaChoromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Barok Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Elbląską z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BE. Utwór powstał w ramach "Planu współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 roku" realizowanego za pośrednictwem MSZ w roku 2014. Zezwala się na dowolne wykorzystanie utworu, pod warunkiem zachowania ww. informacji, w tym informacji o stosowanej licencji, o posiadaczach praw oraz o "Planie współpracy z Polonią i Polakami za granicą w 2014 r.". http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/potocki-epimenidow-sen Wacław Potocki, Wiersze wybrane, wyd. i oprac. Aleksander Brückner, nakł. Krakowska Spółka Wydawnicza, druk. W.L. Anczyca i Spółki w Krakowie, Kraków [1924]. Domena publiczna - Aleksander Brückner zm. 1939 2010 xml text text 2013-01-04 polhttp://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/2423.jpg Ancient Korinth, Greece, EmsiProduction@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/2423 DCA FS 1DTP 3MG Wacław Potocki Epimenidów senEpimenidów sen --- wiersz zaczyna powieścią o Epimenidzie, co 75 lat przespał i po zbudzeniu nikogo nie poznał; tak i autor 75 lat (nie ściśle licząc!), przespawszy (bo życie snem), budzi się, nie poznaje świata i ludzi i słońce mu zaraz po świtaniu zachodzi. Uwspółcześnienie przypisów źródła: pisownia wielkiej litery: żyd -> Żyd; fleksja: z czem -> z czym; pisownia łączna i rozdzielna: taksamo -> tak samo. ...Co spał Epimanides lat, ja żyję tyle,/ Jeśli żyję, jeśli się na życiu nie mylę.../ Niemasz nic: wszytek żywot grzechem abo spaniem./ Życie snem...Więc i mnie, w siedmdziesiątym piątym stojąc roku,/ Czasby obudzić, czasby porwać się już z mroku./ Kto Epimenidesa --- nie wiem; to wiem, że mię/ Śmierć trojga dzieci budzi, zruciwszy na ziemię/ Z betów świeckich, gdzie choć co na jawi cieleśni/ Widzą ludzie, w rzeczy nic niemasz, wszytko się śni./ Tedy przetarszy oczy, wprzód na swe łożysko/ Pojrzawszy, plunę, możesz gorsze być mrowisko,/ Gdzie leżąc, kędykolwiek obrócę się bokiem,/ Wszędy nieszczęściu, żalom, chorobom obrokiemobrok --- pasza, pożywienie, karma../ Złe jedno z siebie zrzucisz, aż drugie, aż trzecie,/ Aż i dziesiąte oślep lezie; rzekłbyś, że cię/ Z nogami zjedzą, wszakże, choć ich tyla chmura,/ Brednia są mrówki względem onego jaszczura,/ Który we dnie i w nocy, na jawi i we śnie,/ Serce w piersiach sumieniem katuje boleśnie./ Więc dłużej w tem pieleszupielesz --- łoże. mam dognijać brzydkiem?/ ...Porwę się i w skok bieżę do kościoła, kędy/ Daleko widzę różne od starych obrzędy./ Żem się ledwie obaczył, jeślim ja w kościele?/ Insze rzeczy opuszczam, których jest tak wiele.../ Pijaństwo, KonfliktIdę potym do domu. Naprzód na sejmiki,/ Aż ledwie zrozumiane usłyszę języki,/ Wszystkie w kupie, choć je Bóg rozdzielił u Babel./ Cóż skoro się popiją a przyjdzie do szabel?/ Prawda, że się tak z sobą obchodzą dyskretnie:/ Dość dobyć, i to rzadko --- ale żaden nie tnie;/ Językami, jakby też z tretutret --- targ. zegnał baby,/ Ledwie stalnestalne --- stalowe, kościoła dotrzymają sztaby./ Głowy im zagoreją duchem --- ale winnym./ Mogę się niespodobać komu, choć niewinnym./ Wolę, rzekę, z swą radą, nim w bok wezmę, wprzódy/ Wędrować, opuściwszy bankiet, do gospody./ Razem tylko był na niem, jakby też u LipkówLipkowie --- Tatarzy na służbie RP.,/ Bom jako żyw nie słychał na sejmiku skrzypków./ Z samą do Jarosławia żydzi głową jadąZ samą do Jarosławia żydzi głową jadą... --- tak odpowiedział Żyd Potockiemu na zapytanie, z czym na jarmark do Jarosławia jedzie; tak samo jedzie szlachta na sejmiki.,/ Wszyscy tu dla pożytku, rzadki kto z obradąobrada --- rada.,/ Żeby abo arendy dostąpił czopowejarenda czopowa --- czopowe, akcyzę od wina, piwa itd. pobieraną od czopa u szynkarza, wydzierżawiano szlachcie.,/ Abo sobie przyczynił soli suchydniowejsól suchydniowa --- soli dostarczano szlachcie.,/ Zagrawszy na bankiecie braciej, a w ostatku/ Chcąc zostać exaktoremexaktor --- poborca. jakiego podatku./ Bo żeby na sejm posłem abo deputatemBo żeby na sejm posłem abo deputatem... --- ani myśli o urzędzie posła lub deputata. --- / O czymże mówić? nikt się nie zawiedzie na tem./ Moda, StrójCóż pojrzawszy na szaty? w materyjach, w kroju,/ Tylko już nie dostaje na głowach zawoju./ W pamięci poważny strój mając staroświecki,/ Nie zbłądzę, porównawszy z małymi ich dziecki./ Ten Turka, ten Węgrzyna (czego znakiem szata,/ Bo nacóżby ją wdziewał), ten zabił Chorwata./ Jakby to już po wojnie, jakby już wygnani/ Turcy z Kamieńca: drugi, jak żyw, nie był na niej./ Nie obaczysz w żebraczym płaszczu więcej płatów,/ Co w stroju i w języku dzisia u Sarmatów./ Brody, które powagi, rozumu, nauki/ Znakiem były, postrzygli teraz na peruki./ Obacząli u kogo, naśmiewać je wolą./ Cóż niemają z brody śmiać? sami wąsy golą./ Szlachcic, SamolubstwoWszytko wolność szlachecka, i to, żal się Boże,/ Nie pozwolić, aż sejmik zapłacą mu, może./ Wżdy go i król i prawo kazało? Nie stanienie stanie sejmik --- zerwie go.:/ Wolnym szlachcic; niech ginie i ojczyzna; ja nie./ Toż z nim w targ, którzy mają w sejmiku prywatęprywata --- interes prywatny../ Chyba tak, znajcież łaskę, rzecze, wziąwszy datędata --- dar../ Nie wiemże, jeśli się już drugiemu nie godzi,/ Jeśli pierwszy do wziątku drogę mu zagrodzi./ Idę też do obozu za wojskiem po lekku,/ Straciwszy w niem z młodości połowicę wieku,/ Aż nie ten, co się bije, aż kto inszy liczy/ I żołd i krwią nabyte żołnierskie zdobyczy./ Trudno się inakszego z takiej rady skutku/ Spodziewać kto miał, rzekę w sobie, nie bez smutku./ W papierach wojsko! gdzieżby chciał się też bić papier,/ Szablę wziąwszy (po polsku, po niemiecku rapier)./ Nad papierami trąbią na każdy rok larmolarmo --- alarm, trwoga. -- / Komuż na borg na borg (daw., z niem.) — na kredyt.umierać, komuż chce się darmo?/ Żołnierza, jako w piekle owego pieszczocha,/ I ta nie dojdzie wody od Łazarza trocha,/ Żeby język omoczył, którą na tym świecie/ Ciężki poborca z niego prasą do krwie gniecie./ Starszyzna wsi kupuje, siedząc przy kominie;/ Żołnierz chleba o kiju żebrze abo ginie./ Cóż mówić o prywatnych, o szlacheckich domach?/ O czym się ani śniło w staroświeckich kromach,/ Żeby to wszytko było (choć prędko w garść chuchnie)/ Dla stroju do szkatuły, dla stołu do kuchnie./ Śmierć, SamotnośćWłasnego nawet swego nie poznałem domu!/ Ocknąwszy się z ciężkiego fortuny pogromu./ Szczere pustki, niemasz nic, śmiele goń z kopiją,/ Niemasz żony i dzieci, bracia już nie żyją,/ Synowcy, krewni, nawet przyjaciele moi/ Wszyscy spią, jakbym widział w zburzonej się Troi./ Przestałem być ojcem, gdzie drugi dziś pradziadem./ Chyba że z miłosierdzia kto nad trupem bladym/ Wrzuci w grób i nie da psom głodnym z niego żeru./ Niemasz dzieci, nie trzeba do pogrzebu kiru.../ Idę spać, gdzie najdłuższy czas mię nie obudzi...