Słowacki, Juliusz Poeta i natchnienie Kwiatkowska, Katarzyna Sekuła, Aleksandra Niedziałkowska, Marta Fundacja Nowoczesna Polska Romantyzm Dramat Dramat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poeta-i-natchnienie http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=9317 Juliusz Słowacki, Liryki i powieści poetyckie, wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1974 Domena publiczna - Juliusz Słowacki zm. 1849 xml text text 2009-08-11 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1523.jpg Double Vision, fotologic@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1523 DD.WL-R Juliusz Słowacki Poeta i natchnieniePoeta i natchnienie --- tytuł nadany przez badacza twórczości Juliusza Słowackiego, Antoniego Małeckiego, historyka literatury i filologa. (Fragment poematu) Poeta Atesso!... Atessa Jestem... alem uciekała,/ Bo mię ta dziwna pieśń... w otchłanie niosła./ Wszak wiesz, żem z tobą razem zmartwychwstała/ I razem z tobą znów różana rosła;/ Wszak wiesz... gdzie oliw czarny gaj i skała,/ I srebrne, ogniem ozłocone wiosła;/ Wszak wiesz... ta chata nasza bez zapory,/ To falerneńskie winofalerneńskie wino --- gatunek wina uważany za najlepszy w starożytności.... i amfory... I w ścianach różne marmuru odłamy,/ I strumień, co tam w takt lutniowy ciecze.../ Wszak ty pamiętasz: bywało, czytamy,/ A ja EschylaEschyl, właśc. Ajschylos (525--456 p.n.e.) --- pierwszy z trzech wielkich tragików greckich. tobie rym kaleczę,/ A gdzieś daleko... na PnyksiePnyks --- wzgórze w Atenach obok Akropolu., u bramy,/ Słońce, na tańca piryjskiegopirryjski taniec --- obrzędowy taniec wojenny, wykonany wg mit. gr. po raz pierwszy przez Atenę po bitwie z gigantami. miecze/ Wzięte, przez liście cytryn się przeciska/ I w oczy nasze zamyślone błyska... Tam chór prowadzą młodzieńce na polu,/ A tam z HymetuHymet --- góra na płn.-wsch. od Aten. księżyc biały miga... Poeta Dosyć, o duchu biały, bo mi z bolubolu --- dziś: bólu./ Znów serce pęka... Atessa O! ten sen mięmię --- dziś: mnie. ściga... Poeta WiatrO straszny boże burz, o ty, EoluEol (mit. gr.) --- syn Posejdona, władca wiatrów.,/ Coś ze skał wiatry wypuścił na Frygacoś (...) wiatry wypuścił na Fryga --- chodzi o wichry, które Odyseusz dostał zamknięte w worku, rozwiązanym przedwcześnie przez jego towarzyszy, przez co okręt Odysa został znów wypchnięty na morze.,/ Dziś pomieściłeś wszystkie AkwilonyAkwilon (mit. rzym.) --- uosobienie wiatru płn./ W grobach i z mogił twoich dmiesz szalony. Atessa Spokojnie, o mój kochanku... PoetaPoeta Spokojnie! Atessa Jesteś jak nimfa EchoEcho (mit. gr.) --- nimfa, ukarana przez Zeusa utratą głosu, mogła tylko powtarzać cudze słowa.... Poeta Nimfa Echo. Atessa Ja ci mówiłam po farsalskiej wojniefarsalska wojna --- przełomowa bitwa pod Farsalos między Cezarem a Pompejuszem w wojnie domowej w 48 r. p.n.e.,/ Że mak, co rośnie pod Greczyna strzechą,/ Nie uspiuspi --- dziś: uśpi.... harfa, chociaż zagra strojnie,/ Chociaż wesoło, nie będzie uciechą,/ Że Przemianapiękność kształtów będzie w sercu brzydła;/ Wtenczas wyrosły mi motyle skrzydła. I poleciałam gdzieś na jakąś górę,/ Nad którą słońce w krwi, księżyc w zaćmieniu,/ Męka, co całą męczyła naturę,/ I krzyż na słońca czerwonym pierścieniu,/ A ja... w te śmierci otchłanie ponure/ Na moich skrzydeł tęczowych promieniu/ Lecąca... jako dziś... patrz, upiorupior --- dziś: upiór. blady,/ Ja, pierwsza z różnych piękności Hellady. UrodaCzemu nie patrzysz na mnie? o! czy żal ci/ Mojego włosa, pełniejszego łona/ I ducha tego, co jak czarę kształci/ Pierś i pięknością oblewa ramiona?/ Teraz patrz --- wiatr mi kształt spokojny gwałci;/ Gdy zadrżysz, jestem ja sama wzruszona,/ Oczy się moje jak szafir krysztalą,/ Rany na nogach i rękach się palą... Poeta Rany twe płoną --- widzę --- szafir nocy/ Ma z twoich strasznych ran cztery pochodnie./ Pal się! Nie mogę żadnej dać pomocy,/ Tylko to powiem, że przez krew i zbrodnie/ Szukałem ciebie rosnąc w piękność mocy,/ Która po twojej trzyma niezawodnie/ Najpierwsze miejsce u samego Boga.../ On wie, że w moim duchu nie miał wroga. Lecz ty aż teraz jak krzyż zapalony/ CierpieniePrzyszłaś, kiedy ja wichrem nieszczęść zbity/ I tak jak sztandar kulami zniszczony,/ I tak jako hełm HektoraHektor (mit. gr.) --- bohater trojański, słynący z odwagi i męstwa. --- bez kity,/ I tak jak harfa, co straciła tony,/ I tak jako trup w grobowcu odkryty,/ Na bezlitośnebezlitośne --- dziś: bezlitosne. wystawiony wzroki/ I tak widzący swój zgon jak proroki --- Walę się w prochu. Gdzie byłaś, siostrzana/ Duszo, kiedym ja cierpiał? Czy pod krzyżem,/ Z tęczowych twoich skrzydeł oberwana,/ Śmiałaś się, gdym ja stutysięcznym spiżem/ Na świecie imię obwoływał Pana,/ Odrodzenie przez grób, ŚmierćA sam, spędzany zawsze skrzydłem chyżem/ Śmierci, musiałem nędzny grób rozrywać/ I sam przychodzić, i znów odlatywać?... Gdzie byłaś, gdym tu nareszcie za karę/ I za ostatni los --- z potęgą słowa/ Wstał słysząc w duchu jakieś wieki stare,/ Których ogromna szmerność podgrobowa? Atessa Przy tobie byłam; przez powietrze szare/ Snułam się cicho jak wizja tęczowa,/ Obłok nas jeden tylko dzielił cienki,/ Taki łagodny jako róż jutrzenki. W dzieciństwie twoim samotna, a potem/ Musiałam z większą liczbą mar przychodzić,/ Cicha, gwiazdowym uwieńczona złotem,/ Smętna, że duszy twojej rozpogodzić/ Nie mogłam. Przestań już pamięci lotem/ W dawnych się wiekach twoją myślą rodzić./ Patrz, jak w stygmatach piękna w górne sfery/ Lecę, ran niosąc zapalonych cztery. Poeta Nad tobą wyżej... Atessa Co? Poeta SłońceTrzy milijonymilijony --- dziś: miliony. Słońc i duch jakiś... Atessa Co? posłaniec boży? Poeta Tam głębszy szafir --- spod słońca korony/ Na trzech obłokach niby lekkiej zorzy,/ Jak jaka srebrna lampa zawieszony,/ Pali się miesiąc, liczba gwiazd się mnoży,/ Wyiskrza szafir, zda się --- jak stal pryśnie,/ Coś w nim od słońca jaśniejszego błyśnie. Ach! od słońca by w oczy mi nie biła/ Taka ogromna jasność jak z tych oczu/ Spuszczonych! Cały świat rozweseliła,/ Oblana słońcem złotym po warkoczu;/ Taka miłości w niej ogromna siła,/ Że gdy stanęła na ciemnym przezroczu,/ Słońc się girlandy --- niby zawrócone/ Żurawie --- wiążą w nadświętą koronę. Siostro! twe rany mocniej się płomienią,/ A z twoich oczówoczów --- dziś: oczu. wesołość wylata/ I szaty twoje się jak tęcze mienią,/ I pierś wzniesiona, i skrzydli się szata./ Nie leć! te słońca ciebie opierścienią/ Jak powój, który kolumnę oplata,/ I tam zostaniesz, statui starożytnej/ Podobna --- śród słońc złotych --- przy błękitnej. Atessa O, nie zostanę! bo w tej gwiazd powodzi/ Ona się zniża i z duchami swemiswemi --- dziś: swymi.,/ I na miesiącu swym na ziemię schodzi,/ Bo zapragniona jest znowu na ziemi;/ Oto więc na swej półmiesięcznej łodzi/ Płynie, rękami sypiąca złotemizłotemi --- dziś: złotymi./ Litośnąlitośny --- dziś: litosny, litościwy. miłość... dawno tak widziana/ Na wyspie Patmos przez świętego Janamiłość (...) przez świętego Jana --- chodzi o objawienie, którego doznał na wyspie Patmos św. Jan, autor Apokalipsy.. Patrzaj na ciemne, szmaragdowe lasy ---/ Zniżyła się tam i rzuca spod siebie/ Dwa wielkie tęczy rozwiniętej pasy,/ Które się od niej zaczęły na niebie./ Przychodzą nowe na świat Pańskie czasy,/ Niechaj umarły swych umarłych grzebie!/ A ty nie maż ust światowym piołunem,/ Ale tej łaski Pańskiej bądź zwiastunem! Widzę, jak oczy twe światłami skrzą się/ I za tym widemwid (neol.) --- widok, widzenie. przeszły i wróciły/ Bez łez... Czyć zawsze napisano w losie/ Nie być miłości duchem, ale siły?!/ Mów do mnie! może w twoim smętnym głosie/ Nie będzie echa podziemnej mogiły./ O nie! ty cały łamiesz się w boleści,/ A twoja ręka szuka rękojeści. Poeta To nic, jam pobladł... duch mój jest otchłanią/ Tęsknot i musi strzec się własną mocą;/ Ciemność, ŚwiatłoCzuję, że gdybym ja poleciał za nią/ Tam, gdzie te światła całą ziemię złocą,/ Byłbym jak jedna z gwiazd, co się tumanią/ I przez tęczowe jej rąbki migocą,/ I już... już własnej twarzy mieć nie mogą,/ A ja tu czekam w ciemności... Atessa Na kogo? Poeta Żaden duch nie jest bez przyjaciół własnych,/ Żaden głos nie jest bez ech --- poza światem./ Raz ja nad Ikwą po mych łąkach jasnych/ Błądząc, znudzony błękitem i kwiatem,/ Bo mi w pamięci koral twych ust krasnych,/ Co perły takim obwodzi szkarłatem,/ Jaśniej się palił --- i twoje oblicze/ Skrzyło jak słońce myśli tajemnicze, Znudzony, że mój głos tu nie pomaga/ Ludziom w niewoli, ogień serca pije,/ A ciągłej szczęścia ofiary wymaga/ I ciągle serca mego jadłem żyje,/ A tu, na świecie, inna jakaś waga/ Waży wypadki,Wino, Anioł, Kondycja ludzka człek podłością tyje/ I spity winem, pieśń, co aniołowie/ Dają, za pościel kładzie i węzgłowiewęzgłowie --- dziś: wezgłowie., Siadłem pod chatą kobiety cmentarnej,/ Co odmykała trumnom kołowroty,/ I pełny byłem wtenczas myśli czarnej/ Jak Brutus, który na twarz białą cnoty/ Krwią swoją rzucił. A u gospodarnej/ Kobiety były z malw ogromne płoty/ I z nędzą piękność połączona sielska,/ Że chata się ta zdawała anielska. WizjaWszystko mi jakiś wzrok duchowy, blady/ Przemieniał w dziwy: zda się, różdżką trącę,/ A te malwowe z tęczy kolumnady/ Dostaną nieba, a te pałające/ Cynowe miski to wróżce na składy/ Rusałki swoje oddały miesiące,/ A te na półce girlandami świecą/ I gdy kur nocny zapieje, wylecą. Ciało, Duch, Dusza, DzieckoJa byłem wtenczas dziecię, lecz do gliny/ Kiedy wejdziemy my, straszniejsi z duchów,/ To mamy straszne w dzieciństwie godziny,/ Gdzie duch bez żadnych więzów i łańcuchów/ Ma ostrzeżenie. W mogilne doliny/ Chodziemychodziemy --- dziś: chodzimy. chętnie --- niby dla podsłuchów ---/ A duchy wtenczas rozmawiają z nami/ Same lub tylko natury ustami. Polak, Polska, ŻałobaOtóż i wtenczas w myślach moich zamęt,/ Zwątpienie było, rozpacz nad zabitą/ Polską... ,,Gdzież --- rzekłem --- jest taki sakrament,/ Co by w niej, martwej, chodził siłą skrytą/ Jak krew żyjąca?" --- ŁzyTaki był mój lament,/ Który me oczy wnet zamienił w sito/ Siejące perły łez. A wtem od Boga/ Przyszła nauka wielka i przestroga. Ptak, Dziecko, Ojciec, MatkaSkrzypnęła czegoś jedna stara belka/ I poruszyła gniazdo jaskółczychy,/ Z gniazda wypadła ptaszyna niewielka,/ Bez pierza, mały, zimny trupek, lichy,/ Więc potem tego dziecka rodzicielka/ I ojciec w domek przylecieli cichy,/ Prosto do gniazda, do swojego kątka,/ I nie znalazłszy swojego dzieciątka Wyszli oboje. Boże! z jaką wrzawą,/ Wie matka, której ludzie dziecko skradli;/ Wreszcie ujrzeli go pod moją ławą ---/ Oboje z niebios jak martwi upadli,/ Ojciec na lewo, a matka na prawo;/ Usiedli przy nim, a skrzydła tak kładli/ I tak ciągnęli biedaczki za sobą/ Jak magnet ciężką okryty żałobą. Ale oboje... ŚmierćŚmierć tak była świeża,/ Tak niespodziana, taką zda się zdradą/ Niebios, że ojciec, matka nie dowierza,/ Owszem, przy dziobku jeszcze mu żer kładą,/ Dziobkami ciałka próbują i pierza,/ A ono z główką wyciągniętą, bladą,/ Z początkiem tylko dziecięcych skrzydełek/ Leży jak srebrny na herbie orzełek. Więc --- o niewiaro cudna, rodzicielska,/ O długie, piękne tych serc niepokoje,/ O cudna myśli w ptaszkach, już anielska! ---/ Za skrzydła wzięli dzieciątko oboje/ I wyżej, niż tam brzoza, nimfa sielska,/ Rozrzuci swoje girlandowe zwoje,/ Podnieśli... myśląc, że w nim lot roznieci/ Życie, że z dziobków puszczone poleci! Tak połączone przez biały dyjamentdyjament --- dziś: diament./ Stało nade mną w niebie biedne stadło./ Potem je może zdjął rozpaczy zamęt,/ Bo upuścili dziecko... a te spadło,/ A oni siedli nad nim znów i lament/ Taki podnieśli, że mi lice bladło,/ Serce bolało, tak jak dzisiaj boli,/ Bo coś tam dla mnie jest w tej paraboli. Ojczyzna, TrupO tak! nim ja w śmierć ojczyzny uwierzę,/ Chociażby jak trup w grobie leżąc zbrzydła,/ Potargam wprzódy ją pieśnią za pierze,/ Porwę ją wprzódy na pieśniane skrzydła,/ Porwę ją z ziemi, tak jak wicher bierze,/ Stargam łańcuchy wszystkie, wszystkie sidła,/ Podniosę w niebo, aż gdzie Pan Bóg świeci,/ Puszczę... jeżeli żywa --- to poleci. Dziecinna to myśl! co... duma dziecinna!/ Jam się sam rozbił piersią o granity,/ Ale głos ani też lutnia --- niewinna./ Cóż ty mi teraz pokazujesz świty,/ Gdzie inna matka i królowa gminna/ Dzieciątka swoje podnosi w błękity,/ Tak lekko duchy podnosząca wolne,/ Jakby z łąk brała piękne kwiaty polne... Cóż ty mię smucisz tym pięknym widokiem/ Tęcz i błękitów? Za mną inna strona/ I duchy, co się na pieśń zbiegły tłokiem,/ Od których była już ogniem czerwona,/ Ich tchem trująca, tętniąca ich krokiem./ Dobranoc! harfiarz wasz posępnie kona!/ Klnie wam i kona... Precz, straszydła stare!/ O siostro! odpędź ode mnie tę marę! Atessa W powietrzu widzę trzy... Poeta Trzy przyszły razem? Atessa Twój włos zjeżony operlił cię potem! Poeta Patrz! za cerkiewnym, o! tym bohomazem/ Powietrze całe się wydaje złotem./ Zapewneś przyszedł od duchów z rozkazem?/ DźwiękAlbo mi lirą powiedz, albo grzmotem!/ Tak zwykle gadał --- gdy mu się podoba,/ To w jęku głosy te połączy oba./ Teraz nie mówi nic, lecz stoi srogi/ I zda się, twarz mi swoją w pamięć wraża;/ A tamten --- patrzaj, tak piękny jak bogi ---/ Który wygląda także na harfiarza,/ Ale instrument ma bardzo ubogi,/ Sam widać był tej harfie za stolarza ---/ Dziwna!... rybie w niej srebrzą się ościenie/ I labradorskie Sybiru kamienie. Struny, podobne do starych badylów ---/ Pod palcem tego ducha drżą spróchniałe./ A co? czy dobrze na niej panna Nilów/ Grała wywiodłszywywiodłszy --- dziś: wywiódłszy. ciebie gdzieś na skałę/ Kamczatki, kędy jasne róże gilów/ Latały słuchać, gdy jej rączki białe/ W powietrze pełne mgieł, duchów i szronów/ Lały z tej harfy girlandami tonów? O, powiedz, jakie ci sny o młodości/ I o twej miłej ojczyźnie wyjęczał/ Jęk tej źle z renów ostruganej kości/ I tej dziewczyny głos, który wyręczał/ Anioła-stróża, a ty --- o litości! ---/ W oczy jej patrzał czyste, u nóg klęczał,/ A drugą myśli połową pieśń mijał,/ Palił dom, ojca w płomieniach zabijał. Powiedz, czy w harfie tej dziś jest żałośnyżałośny --- dziś: żałosny./ Tego dziecięcia jęk i skarga cicha?/ Czy ty pomiędzy aniołami głośny/ Tą harfą? Czy ci ręka nie usycha?.../ Patrz... ten duch, niegdyś tak mało litośny/ Temu dziewczyny sercu, teraz wzdycha/ I lirnikowi palcem pokazuje,/ Jakby chciał mówić: ,,Patrzaj, on to czuje!" Precz, bladzi! --- i ten trzeci, co nad głowy/ Wyciąga ręce i nad wami trzyma/ Swój wielki, bardzo ciężki krzyż cynowy,/ Niech mię nie prosi łzawymi oczyma!/ Obraz świataStary świat skonał, nie zaczął się nowy./ Dla takich duchów jak wy --- miejsca nie ma!/ Lećcie i w nową zorzę się rozpłyńcie,/ I bądźcie nowi duchem --- albo gińcie! Atessa Stój! oni wszyscy z wiarą i nadzieją./ Pozwól im swojej duszy jak kościoła,/ Gdzie teraz żadne lampy nie jaśnieją!/ Kto wie, przez ciebie jaki głos zawoła,/ Gdy będą w tobie... Patrzaj, jak pięknieją!/ Ogień im tryska z nóg i z rąk, i z czoła ---/ To wielkie duchy i wydarte niebu! Poeta Czegóż ode mnie oni chcą? Atessa Pogrzebu. Poeta Precz z nimi --- nudzą mego ducha, łamią:/ Ten swój sybirski instrument przynosi,/ ŁzyA dziś muzycy tak na strunach kłamią/ Czucie, że serce pęka, łza cię rosi,/ A oni --- jako stawy zaszłe szlamiąszlamia --- dziś: szlam; muł. ---/ Przez nerwy sączą żółtą krew. Kto głosi,/ Że pieśnią do łez poruszy słuchaczy,/ Ten musiał wprzódy zwariować z rozpaczy. Nie tak, pamiętasz, my... Najokropniejsze/ Godziny nasze przeszły w takiej ciszy.../ ........................................................./ ........................................................./ ........................................................./ ......................................................... A oto wyszedł --- jakby Rafaela/ Tarcza okryta różnym malowaniem ---/ Księżyc i zagrał pierwszą pieśń wesela/ Wyszedłszy świecić przed samym zaraniem,/ A z niego wielki miecz płomienny strzela ---/ Nazwany w niebie niebieskim nazwaniem ---/ Przed którym zadrzyzadrzy --- dziś: zadrży. i fałsz, i pokusa,/ Chrystus, WizjaLecz nikt nie dźwignie miecza --- prócz Chrystusa! On na nim ręce skrwawione położy,/ Potem podniesie i trzy razy mieczem/ Niebiosa całe rozetnie, otworzy;/ Wtenczas my, duchy, pod gwiazdy ucieczem,/ Bo z nieba wyjdzie na ziemię duch boży,/ A my z tej ziemi mgły i chmury zwleczem,/ By się spotkała jej twarz z bożą twarzą;/ Wtenczas się słońce i gwiazdy przerażą. Świętych zobaczysz pańskich w jednej stronie,/ Podobnych chmurze słonecznej, Maryja/ Stać będzie w słońcu, na złotym wrzecionie/ Kręcąc jako ta, która tęcze zwija;/ Anioł, SzatanA po tych tęczach aniołowe konie/ Będą latały, a szatan jak żmija/ Będzie je straszył wielkim dymu kłębem/ I językowym je zhuka trójzębem. Potem to wszystko razem się zasunie/ Mgłą... i by lampa zgaszona zagaśniei by lampa (...) zagaśnie --- tu: i niby lampa (...) zagaśnie.;/ I tam na ziemi po nocy coś runie,/ I echa niebios tak zajęczą właśnie,/ Jak kiedy piorun idzie po piorunie,/ A potem zagra na skałach i zaśnie;/ I znów się zwali coś z odgłosem strzału,/ Smętniej jak echo pierwszego powału. Anioł, ŚwiatłoWtenczas na niebie wyjdzie anioł blady/ Z lampą olejem napełnioną smolnym/ I rzeknie: ,,Gdzie są ciał i kości składy,/ Abym je palił lampy ogniem wolnym?"/ To mówiąc pójdzie i różne gromady/ Trupów oświetli, i ogniem okólnym/ Lampy stosy ciał będzie oczerwieniał,/ A ciągle idąc, strach i miejsce zmieniał. Miejsce, gdzie przejdzie, będzie zwane drogą/ Poszukiwania, na kształt czarnej szramy./ Polska, Matka BoskaA idąc anioł ów nadepce nogą/ Grób --- i wykrzyknie: ,,Rola Halcedamy!rola Halcedamy --- pole Halcedama, Pole Krwi, kupione przez arcykapłanów za judaszowe srebrniki po jego samobójstwie./ Tutaj się ludzie kąpać duchem mogą,/ Ale zamknięte są już srebrne bramy/ I dzień tu biały powróci nieskoronieskoro --- nieszybko.!"/ To mówiąc, lampę rzuci w krwi jezioro. I znów się stanie noc, i z końców obu/ Świata płacz wielki pójdzie jak z bożnicy;/ ZmartwychwstaniePotem aniołki od świętego żłobu,/ Jak białe róże od Bogurodzicy,/ Sypiąc się rzekną: ,,Czas ci wstawać z grobu!/ Wstań bez korony złotej i zbroicy,/ Płomieniem serca świecąca od łona,/ Wstań, jakąś była w grobie położona!" A wtenczas mgła się ze słońca usunie/ I ta, co była w słońcu, znów odkryta,/ Rzeknie; wy słońce w jej znajdziecie trunietruna --- trumna./ I stratowany miesiąc przez kopyta./ Niech tak na zorzy pokaże się łunie/ Piękna, jak piękna leżała zabita!/ Niechże tak chwałę wskrzeszenia opowie ---/ Z księżycem u nóg, ze słońcem na głowie. Potem się w pierwsze bicie serca wsłucha/ I rzeknie z wielkim uśmiechem: ,,O Panie!/ Nie z ciała jestem wskrzeszona, lecz z ducha,/ Niech mi się jako służebnicy stanie!..."/ ........................................................../ ........................................................../ ........................................................../ .......................................................... Słońce, Kwiaty, WzrokTak nieraz stojąc szary majster cechu ---/ Z chorągwi jednej sklepienie uczyni/ Dla trzystu ludzi, albo gdy na blechublech (przestarz.) --- blat do bielenia płótna./ Rozciągnie płótno dobra gospodyni;/ Tysiące kwiatków nie widzi uśmiechu/ Słońca i oczu efeskiej bogini,/ Ale się muszą poddać --- z tą nadzieją,/ Że płótna wkrótce słońcem wysrebrnieją I będą zdjęte. Jestem z liczby kwiatów/ Podobrusowych, często słyszę, ślepy,/ Nade mną jakieś kruszenie się światów,/ Szczepienie duchów nowych w stare szczepy,/ Pszczelny brzęk niby naszych antenatów/ Idących pomóc. Lecz że ja do rzepy/ Płonącą świeczkę włożę pisząc wiersze,/ Nie widzę, abym widział światy szersze. Atessa Zawszeż ta bojaźń o nabyte skarby/ Pracami wieków? zawszeż nieujęcie/ Twojej tęczowej myśli w żadne karby?/ Zawszeż ci błoto cielesne na wstręcie?/ Gdybyś mógł stopić twoje wszystkie farby/ W jednym miłości bożej dyjamencie/ I zostać chwilę w czystym bezkolorze,/ Miałbyś zeń potem wszystkie ognie boże, Przedlotem ducha światy byś wyminął,/ Wiedział o niebie, nim się inny dowie./ Mrówko! nie będziesz ty przeze mnie słynął:/ Ja ci się strzaskam jak piorun na głowie,/ Ja, z którąś dawniej ty jak łabędź płynął,/ Kiedyś był nowy i sił nie miał w słowie,/ Teraz, gdyś wylał ducha z serca krzykiem,/ Mam cię, niższego, moim niewolnikiem! Nie drgaj mi jako struna, co chce pęknąć,/ Bo mi nie pękniesz, lecz będziesz jak struna,/ Która gdy rani, to krwią musi zmięknąć.../ Lecz tobie strachu trzeba... Patrz, tam łuna/ I księżyc, co chce jak umarły jęknąć,/ Taki boleśny! Tam morze i truna,/ Którą prowadzą fal czerwonych nogi;/ Patrzaj!... w trumnie ten, co prostował drogi. Dusza, Kondycja ludzka, Obraz świata, ZaświatyCzy widzisz żagli tych trumnianych bicie/ W opiekielnione złymi duchy fale?/ Piekło, Ciało, CzynBo się nie siarką wy bez fal palicie,/ A piekło nie jest w niebie ani w skale,/ Lecz jest to duchów do ziemi przybicie/ I krzyż, i po ciał władzy gorzkie żale,/ I czas powrotu do ciał niewiadomy,/ I czyn, co w piersiach grzmi jak puste gromy. Czasem się zbiją i prą całą ścianą/ Naturę, a ich oddech mniej tu waży/ Niż tego dziecka, co bańkę mydlaną/ Uczyni równą aniołkowej twarzy./ RozpaczRozpacz im dano, a skargi nie dano!/ W niejednym wulkan się miłostek żarzy.../ Gdyby im kształtów dano i kolorów,/ Wymarlibyście z widzenia upiorów! Szczęściem, że każdy niby śmierć ponosi,/ Gdy wchodzi w ciało i uczyć się musi/ Siły --- od ręki, co kamień podnosi,/ Bólu --- od świecy, co rączkę mu skusi./ Więcej się złego obraca na osi/ I siły, która iskrę bożą dusi,/ Niźli ty myślisz. Patrz: czy nie przeraża/ W tej zorzy duchów ta trumna mocarza? Poeta To jak kolęda, którą w domu dziada/ Słyszałem! Idą pasterze! pasterze! Atessa Duch, Religia, PrzemianaPatrzaj: znów jasna na stolicy siada/ I od Łotyszów dawny piorun bierze,/ A drugi jej grom z dala odpowiada ---/ To Rzym... to klątwa... to straszne przymierze/ Z trupami... Łączcie prawice do prawic,/ O, ducha teraz, Boże! --- i błyskawic! Poeta Straszna, milcząca, powiedz!... Więcem nie miał/ Grzechuwięcem nie miał grzechu --- dziś: więc nie miałem grzechu; więc nie zgrzeszyłem. bijąc ten fałsz w Chrystusa słowie,/ Co siły bożej nie pił i nie wziemiał,/ I z świątyń Pańskich uczynił pustkowie,/ A w zmartwychwstania dzień wielki oniemiał/ Jak człowiek, co wie prawdę, lecz nie powie,/ I tak się chował pod wypadków połę,/ Jak chłop, co w piekle myśli wozić smołę? Atessa Tak jest zaprawdę, jakeś odmalował./ Błyskawicami bity gmach był dawno.../ DanteDante --- Dante Alighieri (1265--1321), poeta włoski, prekursor renesansu., BokacyBokacy --- Giovanni Boccaccio (1313--1375), pisarz włoski okresu renesansu. i ten, co wychował/ Kopernikową sierotę i sławną/ Nogą odpowiedź na wieki wykował,/ Głowy schyliwszy przed powagą prawną,/ I wielu innych. Ty, co w kościół wierzysz/ Jak oni, bijąc go --- do nich należysz. Od czasu jako zaprzestał soborów/ I gwałt uczynił duchowi w tej przerwie,/ Sobory były ze słońc i kolorów,/ Tam gdzie najczęściej przy męczeńskim ścierwie,/ Pod szubienicą, z kruków i upiorów/ Była girlanda. Teraz wiatr się zerwie,/ Który kolumny kościoła okręci ---/ Te wszystkie, których nie podparli święci --- I zniszczy... Oto wielkie rozwidnienie/ Ducha rozlewa się. Ojczyzna, PtakO, Jeruzalem/ Ubrana w żywe błękitu promienie/ Schodzi, a mur --- jej perłą, wał --- koralem./ Pierwszy duch, który słońce zrobił cieniem/ Dla ziemi, a tę dla słońca opalem,/ Już urodzony... chór na ziemi zbiera,/ Czuje go kamień i morze, i sfera. Biedni to teraz; widzę ich, jak stoją:/ O swej ojczyźnie zadumani, w bieli,/ O swej ojczyźnie tylko ziemskiej roją,/ A przez nią będą tylko tak lecieli/ Jako żurawie, co słońce rozdwoją/ Girlandą długą... i gdzieś w mglistej bieli/ Znikają... Dziecko zniknieniem zasmucą,/ Ale chłop stary wie, że z wiosną wrócą. ........................................................./ ........................................................./ ........................................................./ .........................................................