Poe, Edgar Allan Poezje text https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-tom/ Romantyzm Liryka wiersz FBC DCA pol Fundacja Wolne Lektury domena publiczna Wasiołka, Tomasz Sekuła, Aleksandra https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-kruk/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-eulalia/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-dla-ani/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-annabel-lee/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-zante/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-do-heleny/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-hymn/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-ulalume/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-ulalume-2/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-do-jednej-w-raju/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-uspiona/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-do-matki/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-ballada-slubna/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-dzwony-2/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-miasto-na-morzu/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-robak-zdobywca/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-robak-zdobywca-2/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-milczenie/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-eldorado/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-eldorado-2/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-sen-we-snie/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-przysnienie-w-snie/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-izrafel/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-potega-slowa/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-dialog-monosa-i-uny/ https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/8003.jpg Raven painting antique paper, Karen Arnold, Domena publiczna, www.publicdomainpictures.net http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/8003/ 2026-07-27 Wasiołka, Tomasz Sekuła, Aleksandra 2014 https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-opetany-zamek/ https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/poe-poezje-kraina-snu Sałach, Monika Edgar Allan Poe Poezje Informacja o kolejności utworach w tomie; do usunięcia przed publikacją: 1. Kruk (oryg. The Raven 1845), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 5-14/ 2. Eulalia (oryg. Eulalie 1843), tłum. W. Nawrocki, Edgar Allan Poe: Z nietłómaczonych poezyi, ,,Tygodnik Illustrowany” 1909, nr 4./ 3. Dla Ani (oryg. For Annie, 1849), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 37-41/ 4. Annabel Lee (oryg. Annabel Lee 1849), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 25-27/ 5. Zante (oryg. Sonnet — To Zante, 1837), tłum. W. Nawrocki, Edgar Allan Poe: Z nietłómaczonych poezyi, ,,Tygodnik Illustrowany” 1909, nr 4./ 6. Do Heleny (oryg. To Helen, 1831), tłum. W. Nawrocki, Edgar Allan Poe: Z nietłómaczonych poezyi, ,,Tygodnik Illustrowany” 1909, nr 4./ 7. Hymn (oryg. Hymn, 1833), tłum. W. Nawrocki, ,,Bluszcz" 1899, nr 43, s. 340/ 8. Ulalume (oryg. Ulalume 1847), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 42-44./ 9. Ulalume2 (oryg. Ulalume 1847), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 48-51./ 10. Do jednej w raju (oryg. To One in Paradise, 1834), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 54-55./ 11. Tej co w raju (oryg. To One in Paradise, 1834), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 77-78/ 12. Uśpiona (oryg. The Sleeper, 1831), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 42-44./ 13. Do matki (oryg. To My Mother, 1849), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 45./ 14. Ballada ślubna (oryg. The Bridal Ballad 1837), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 89-90/ 15. Dzwony (oryg. The Bells, 1849), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 33-37./ 16. Kraina snu (oryg. Dream-Land, 1844), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 57-59./ 17. Miasto na morzu (oryg. The City in the Sea, 1831), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 52-53./ 18. Opętany zamek (oryg. The Haunted Palace, 1839), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 46-48./ 19. Robak Zdobywca [Patrz! To świąteczna noc obiaty], (oryg. The Conqueror Worm 1843), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 55-56/ 20. Robak Zdobywca 2 [,,Patrz! Gala w Nocy lśni salonach”], (oryg. The Conqueror Worm 1843), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 55-56./ 21. Milczenie (oryg. Silence, 1840), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 45-46./ 22. Eldorado [,,Rycerz na schwał”], (oryg. Eldorado, 1849), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 41-42/ 23. Eldorado 2 , (oryg. Eldorado, 1849), tłum. Żuławski, Poezje. Tom IV, Lwów 1908, s. 54 / 24. Sen we śnie (oryg. A Dream Within a Dream, 1849), tłum. Władysław Nawrocki [źródło?]/ https://redakcja.wolnelektury.pl/editor/edit/poe-poezje-sen-we-snie/#VisualPerspective/ 25. Przyśnienie w śnie (oryg. A Dream Within a Dream, 1849), tłum. Czechowicz, „Kamena. Miesięcznik literacki”, rok IV, listopad-grudzień 1918, nr 3--4 (53--54), s. 56; online: https://biblioteka.teatrnn.pl/Content/29009/Kamena_3-4_1938.pdf/ 26. Izrafel (oryg. Israfel 1831), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 93-95/ 27. Potęga słowa (oryg. The Power of Words 1845), tłum. A. Lange, Przekłady z poetów obcych, „Gazeta Polska”, Warszawa 1899, cz. II, s. 59-68. (Kosmiczna wizja kreacji poprzez język)/ 28. Dialog Monosa i Uny, (oryg. The Colloquy of Monos and Una, 1841), tłum. B. Beaupré, Kruk. Wybór poezyji, Kraków 1910, s. 59-74. (Filozoficzna rozmowa po śmierci o naturze bytu) Tłumaczenia:/ Barbara Beaupré (1861-1943, w domenie publ. od r. 2014),/ Antoni Lange (1862-1929, w domenie publ. od r. 2000),/ Jerzy Żuławski (1874-1915, w domenie publ. od r. 1986)/ Władysław Nawrocki (1870-1931, w domenie publ. od r. 2002)./ Józef Czechowicz zm. 1939, w domenie publ. od r. 2010 Mało kto wie, że Edgar Allan Poe, mistrz literatury grozy i ojciec kryminału, pisał również poezję. Chyba że natrafił na sztandarowy wiersz czołowego amerykańskiego romantyka pt. Kruk. Ten właśnie utwór otwiera zbiór poezji Poego w polskich przekładach autorów z domeny publicznej. Zawartość tomu Poezji Edgara Allana Poe Jako przedstawiciela romantyzmu Poego fascynowały mroczne tajemnice ludzkiej duszy. Podobnie jak w swoich opowiadaniach, również w poezji autor ten wprowadza nas w świat tanatycznych wizji i intuicji, antycypacji nieszczęścia i rozpamiętywania straty, niekiedy pełen makabry, ale zarazem psychologicznej głębi. Liryki miłosne W niniejszym tomie po złowieszczym Kruku (oryg. The Raven, powst. 1845) następuje seria utworów uformowanych na wzór liryków miłosnych: Eulalia, Dla Ani, Annabel Lee, Zante i Do Heleny; a zamyka ją modlitewny Hymn. Atmosfera tych wierszy tchnie łagodną melancholią, zaś pojawiające się w nich postacie kobiece są ledwo zarysowane i wyidealizowane zarazem, przez co zdają się być raczej znakami jedynie, symbolami. Na przykład Eulalia: ,,piękna i słodka", ,,złotowłosa, młoda" narzeczona, która wydobyła mówiącego w wierszu z krainy ,,bólów i łez", nosi imię znaczące tyle co ,,pięknie mówiąca", przez co można przypuszczać, że jest uosobieniem Poezji czy, ogólniej --- sztuki operowania słowami. Liryczna apostrofa Do Heleny stanowi z kolei hołd dla przyswojonych wartości kultury antycznej, po których tytułowa postać, wcielenie kobiecego piękna, jest przewodniczką. Innym, obecnym w tej grupie liryków motywem jest strata ukochanej (Annabel Lee). Utrata, śmierć odbiera urok otaczającemu światu, z miejsc czarownych czyniąc przeklęte, jak w Zante z hipnotycznie powtarzaną frazą ,,Już nie ma", ,,już nie ma dla mnie". Natomiast sytuacja przedstawiona w wierszu Dla Ani wydaje się bardzo niepokojąca: co prawda podmiot liryczny zapewnia o tym, że znajduje się niemal w błogostanie, jednakże stan uśpienia po przesileniu, w którym się znajduje, przypomina śmierć, a osobom postronnym wydawać się może, że jest trupem. Chociaż więc tytułowa Ania czule całuje go i pieści jego dłoń oraz, sama niczym opiekuńczy anioł, przebłaguje archaniołów, żeby go ,,strzegli od złego" --- to jednak życie (właściwie: ,,gorączka, zwana życiem") przedstawione jest jako choroba. Wprowadza to nastrój niesamowitości graniczącej z grozą. Potykanie się o groby Drugą grupę tekstów stanowią wiersze mówiące o błądzeniu w labiryncie żałoby, cieniu śmierci stale towarzyszącym życiu i tęsknocie za utraconym szczęściem: Ulalume (w dwóch tłumaczeniach: Barbary Beaupré oraz Antoniego Langego), Do jednej w raju (w tłumaczeniu Beaupré, w przekładzie Langego pt. Tej co w raju), Uśpiona, Do matki oraz Ballada ślubna. Strata ukochanej osoby jest tematem również innych wierszy, w tym przede wszystkim Annabel Lee oraz stanowiącego otwarcie tomu i fundament nastroju Kruku; kolejne, wymienione powyżej teksty są zarazem melancholicznym wiecznym powrotem ,,tego samego", co odbiera nadzieję i wciąż ponownie wtrąca w otchłań rozpaczy lub przerażenia, oraz uzupełnieniem o nowe wątki i obrazy. Nutę makabry wnosi np. wiersz Uśpiona, zawierający wśród czułych próśb o spokojny sen wieczny dla Ireny następujące wersy: Śpi droga moja. Ach, jej spanie,/ Co trwa, wieczystym niech się stanie!/ Niech sen jej zawsze będzie taki ---/ Niech cicho pełzną w niej robaki! Zamykający tę serię niezwykle melodyjny wiersz Dzwony przyjmuje za temat oddanie rozmaitości dźwięku dzwonów srebrnych, złotych, spiżowych i żelaznych towarzyszącego rozmaitym zdarzeniom w życiu: od zabawy, przez ślub i pożar po zgon. Odyseja poetycka Seria trzecia obejmuje teksty pisane z pozycji większego dystansu, filozoficzne, eksplorujące oniryczne i alegoryczne kraje, zaświaty, mówiące o rzeczach ostatecznych i kondycji ludzkiej. Zaliczają się do tej grupy: Kraina snu (o podróży poza czas i przestrzeń do świata Bogini-Nocy, snu, gdzie spotkać można cienie zmarłych), Miasto na morzu (wizja wyspy śmierci), Opętany zamek (alegoria upadku ludzkiego umysłu), mroczny, pesymistyczny, pełen gorzkiej ironii Robak Zdobywca (ponownie w dwóch przekładach: Barbary Beaupré i Antoniego Lange), Milczenie wskazujące na złowrogie, bliźniacze oblicze milczenia zwykłego, cielesnego, jego duchową odmianę pojawiającą się wobec grozy egzystencjalnej pustki; wiersz Eldorado (również w podwójnej interpretacji translatorskiej: Antoniego Langego i Jerzego Żuławskiego) lekkim rymem i baśniową formą przedstawiający życie jako wieczną pogoń za nieosiągalnym celem, kończącą się u bram Krainy Cieni. Domknięcie stanowi jeden z najbardziej znanych wierszy Poego, powstały w 1849 roku Sen we śnie (w tłumaczeniu Władysława Nawrockiego, w ujęciu Józefa Czechowicza pt. Przyśnienie w śnie, oryg. A Dream Within A Dream). Wszystko to, co/ Widzę, wiem ---/ Snem jest tylko.../ We śnie snem. Utwór stawia problem oniryczności rzeczywistości, iluzoryczności ludzkiego istnienia (które jest być może snem wewnątrz snu), niepewności co do granic między jawą a snem, a także przemijania: życia jako doświadczanej w szalonym, niepowstrzymanym tempie utraty, ponieważ niemożliwe jest zatrzymanie trwającej chwili. Bezpieczna przystań romantyków: wyzwolenie z bytu materialnego i synteza przeciwieństw Kodę tomu stanowią trzy utwory odsyłające w sferę idealną i niosące ukojenie dla skołatanej i przejętej grozą istnienia jednostki ludzkiej: wiersz Izrafel i dwa poetyckie dialogi filozoficzne: Potęga słowa oraz Dialog Monosa i Uny. Izrafel przywołuje postać anioła poezji i stawia przypuszczenie, że jego pieśń płynąca z serca i wprawiająca w zachwyt sfery niebieskie zmieniłaby ton, gdyby strącony został w życie ziemskie, naznaczone przemijaniem, gdzie ,,Radość się miesza z bolu dreszczem". Ale i odwrotnie: wyniesienie człowieka ,,W bezmiar niebiańskich stref" sprawiłoby, że dorównałby aniołowi. Potęga słowa to rozgrywający się w sferze pozaziemskiej dialog przybyłego właśnie w zaświaty Oinosa i niebiańskiego Agathosa o poznaniu, losach ludzi i świata, naturze Boga i kosmosu oraz twórczej mocy słowa, przepojony nastrojem niezwykłego spokoju, wszechogarniającej akceptacji. Wreszcie w Dialogu Monosa i Uny, wieńczącym całość, dochodzi do przezwyciężenia grozy śmierci: miłość dwojga kochanków odnajduje swoje spełnienie w zaświatach, w rzeczywistości zmartwychwstania. Jednakże i na tej wzniosłej wizji Poe kładzie znak rozpoznawczy swojego stylu myślenia, ponieważ utwór zawiera --- co prawda prześwietlony atmosferą perspektywy odrodzenia w zaświatach --- szczegółowy opis przeżyć związanych z konaniem, przemianą percepcji po śmierci, a nawet pobytem w grobie głównego bohatera. Dlaczego warto dziś sięgnąć do poetyckiej twórczości Edgara Allana Poego? Utwory Poego stanowią interesujące studia lęku, obsesji oraz melancholii, stanowiąc część trwałego kulturowego dziedzictwa romantyzmu. O ile dzieła prozatorskie są bardziej znane, o tyle poezja stanowi rodzaj skondensowanej materii słownej, w której proste, wydawałoby się, frazy, z pomocą powtórzeń (częste paralelizmy, refreny, nawracanie ciągle tych samych tematów aż do obsesji), budują napięcie w oparciu jedynie na precyzji słowa. Często wykorzystywanym zabiegiem bywa też zaskakujący zwrot: nastroju, scenerii, słownictwa --- to odwzorowanie egzystencjalnej prawdy, że niesamowitość patrzy na nas przez szpary wśród najzwyklejszej nawet codzienności. Twórczość Poego, będąc kluczowym dziełem romantyzmu amerykańskiego, wywarła ogromny wpływ na kulturę popularną. W zakresie odniesień do niepowtarzalnej, gęstej atmosfery poezji Edgara Allana oraz jego konkretnych utworów (jak np. Kruk) obecność Poego odnajdziemy w filmach Tima Burtona, który poświadcza wciąż aktualność tej wyjątkowej artystycznej osobowości. Książkę Poezje Edgara Allana Poego w tłumaczeniach Barbary Beaupré, Antoniego Langego, Jerzego Żuławskiego i Władysława Nawrockiego znajdziesz w bibliotece Wolnych Lektur w formatach e-booka EPUB i MOBI oraz jako PDF,