Kochanowski, Jan Pieśń XVIII (Ucieszna lutni, w której słodkie strony) http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore Wilczek, Piotr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Renesans Liryka Pieśń Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-wtore-piesn-xviii Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586 Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 1655 xml text text 2009-07-07 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/3084.jpg Beauty berry / Callicarpa japonica / 紫式部(ムラサキシキブ) , TANAKA Juuyoh (\u7530\u4e2d\u5341\u6d0b)@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3084 Jan Kochanowski Pieśni, Księgi wtóre Pieśń XVIIIKs. 2, Pieśń XVIII --- pieśń jest parafrazą ody Horacego (Carmina III 11) noszącej tytuł Ad Mercurium (Do Merkuriusza).W przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. Uciesznaucieszny (daw.) --- przynoszący radość. lutni, w której słodkie stronystrony (daw.) --- struny./ Bijąc, AmfijonAmfijon --- Amfion: w mit. gr. muzyk, który potrafił za pomocą dźwięku liry przenosić kamienie używane do budowania murów Teb, w których panował; zob. też Ks. 1, Pieśń XXI. kamień rozproszony/ Zwabił na kupę, a z chętnej opoki/ Wstał mur szeroki. Niemownaniemowny (daw.) --- niemy. przedtym ani ulubiona,/ Dziś na wszytek świat wielce zaleconazalecony (daw.) --- sławny.,/ Zaśpiewaj, co by trudnejtrudny --- tu: nieprzystępny. Bogumiły/ Uszy lubiły. Która jakoby źrzóbekźrzóbek --- źrebak (obecnie gwarowe: źróbek). niełapany/ Ani pasterzką ręką ugłaskany/ Ucieka w pole, a pędęm człowieka/ Mija z daleka. Ty umiesz tygry, umiesz lasy wodzić/ I bieg pochopnympochopny (daw.) --- prędki, wartki. strumieniom zagrodzić;/ Tobie ustąpił stróż nieokróconynieokrócony (starop.) --- nie dający się zjednać./ Piekielnej bronybrona (daw.) --- brama; zob. też: Ks. 2, Pieśń XIII, w. 43., CerberTobie ustąpił stróż (...) / Piekielnej brony, / Cerber --- aluzja do historii Orfeusza, który wybrał się do Hadesu śladem swej zmarłej żony Eurydyki; zob. też objaśnienia do Pieśni XXI, Ks. 1., chocia mu wściekły łeb nakrywa/ Sto srogich wężów, a para smrodliwa/ I sprosna piana ciecze miedzy zęby/ Z trojakiejtrojaki --- potrójny. gęby. Biedny Iksyjon, TytyjusIksyjon, Tytyjus --- Iksjon za znieważenie Junony został wtrącony do Tartaru, gdzie cierpi męki przywiązany do koła ognistego; Totyos, mityczny olbrzym, prześladowca Latony, pokonany przez jej dzieci, Apollina i Dianę odbywa okrutną karę w Hadesie: dwa sępy wyżerają mu wątrobę, która wciąż odrasta. zmiękczonyzmiękczony --- czujący ulgę, rozbrojony.,/ Rozśmiał sie nie chcąc; i dzban osuszony/ Stał chwilę, za czymza czym --- następnie.logicznie pasuje tu bardziej: dopóki. A.S. cieszył twój rym drogi/ Dziewki niebogidzban --- w którym nosiły wodę Danaidy (Dziewki niebogi) skazane za zabicie mężów (zob. w. 31--32) na wieczne napełnianie beczki bez dna (czyli bani bezdennej z w. 27); w mit. gr. Danaidy czerpały wodę za pomocą sit.. Niech Bogumiła srogość jadowitą/ Złych panien słyszy i wody niesytą/ Banię bezdenną, i pomstę nieskorą,/ Którą źli biorą Na drugim świecie. Bo co, prze żywego/ Boga, już mogły uczynić gorszego?/ Pomordowały, jędze niecnotliwe,/ Męże właściwewłaściwy --- tu: własny.. Jedna z nich, wierna łożu małżeńskiemuJedna (...) wierna łożu małżeńskiemu --- tylko jedna z Danaid, Hypermnestra, oszczędziła męża, Lynkeusa.,/ Przeciwko ojcu krzywoprzysiężnemu/ Zacnie skłamała: panna czcipanna czci --- panna posiadająca cześć. bez końca/ Pod kręgiem słońca. Która: «Wstań --- rzekła --- wstań, mężu, by wieczny/ Senwieczny sen --- śmierć. na cię nie padł, skądeś ty bezpiecznyskądeś ty bezpieczny --- stąd, skąd nie spodziewasz się niebezpieczeństwa.;/ Schroń sie przed ojcem i przed bezecnemi/ Siostrami złemi, Które jak lwice z głodu nieznośnego/ Wpadwszy na stado, każda morzymorzyć --- mordować. swego;/ Ja, litościwsza, ani cię chcę tykać,/ Ani zamykać. Mnie niechaj ojciec trzyma w pęcie srogim,/ Żem lutość miała nad mężem ubogim;/ Mnie niechaj zaślezaśle --- wyśle. w pogańskie narody/ Przez morskie wody. Idź, gdzie cię nogi i wiatry powiodą,/ Za tą życzliwej ćmyćma (daw.) --- ciemność. nocnej pogodąpogoda --- tu: odpowiednia pora.;/ Idź zdrów, a skargę na mogiłę smętną/ Włóż więc pamiętnąWłóż (...) pamiętną --- umieść na dowód pamięci.».