Kochanowski, Jan Pieśń XVIII (Czołem za cześć, łaskawy mój panie sąsiedzie...) http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-pierwsze Wilczek, Piotr Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Renesans Liryka Pieśń Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesni-ksiegi-pierwsze-piesn-xviii Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje, Drukarnia Łazarzowa, Kraków, 1586 Domena publiczna - Jan Kochanowski zm. 1584 1655 xml text text 2009-07-07 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/3048.jpg Under A Blood Red Sky, Ian Sane@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3048 Jan Kochanowski Pieśni, Księgi pierwsze Pieśń XVIIIW przypisach gwiazdką oznaczono wyrazy, które są używane do dziś, ale których znaczenie w Pieśniach jest odmienne od znaczenia obecnego. Sąsiad, AlkoholCzołem za cześćCzołem za cześć --- zwrot oznaczający pożegnanie i podziękowanie (tutaj: za ucztę)., łaskawy mój panie sąsiedzie./ Boże nie daj u ciebie bywać na biesiedzie,/ Każesz mi pić przezdziękiprzezdzięki (starop.) --- wbrew mojej woli, gwałtem. twe przemierzłeprzemierzły --- wstrętny, budzący odrazę, obrzydliwy. piwo,/ Że do dna nie wypijam, patrzysz na mię krzywo. Gospodarz, Gość, Pijaństwo, Przemoc, KłótniaWszytkoć wadzi: byćbyć --- by ci. na nos biedna mucha padła,/ Mieceszmiecesz --- miotasz, potrząsasz. głową i mniemasz, że cię do krwie zjadła;/ Od stołu żenie każesz, fukasz na pachołki,/ Wyciskałeś talerze, wyciskasz i stołkiWyciskałeś talerze, wyciskasz (...) stołki --- rzucałeś talerzami, rzucasz stołkami.. Patrzaj, diable, że sie tu i gościom dostanie:/ Gniewaj sie, jako raczysz, jeno nie bij, panie,/ Bo ja w tym piwie twoim rozkoszy nie czuję;/ Zdrowie rad mam od ciebieZdrowie rad mam od ciebie --- z przyjemnością przyjmuję twój toast za zdrowie., kufla nie przyjmuję. Jeslić o sławę idzie, kto więcej pić może,/ Dajęć przodekDajęć przodek --- przyznaję ci pierwszeństwo. w tym męstwie; sam pójdę na łoże./ Już ty bądź tym rycerzem, co piwo usieczeszusiec (tu: 2 os. lp cz. przysz.: usieczesz) --- pokonać.;/ Tego nie wiem, jeslijesli --- tu: czy. przed chłopem nie ucieczesz. Jesli też tak rozumiesz, żebyś mię czestowałczestować --- okazywać cześć.,/ Męczysz mię, nie czestujesz; tociem podziękował./ Chcesz mię uczcić? Dajże mi dobrą wolądobra wola (tu: daw. B. lp. dobrą wolą) --- swoboda. w domu,/ A niechaj po niewolipo niewoli --- wbrew swojej woli. nie pełnię nikomu. Prózno mi skwarnęskwarna --- środek wymiotny podawany ptakom myśliwskim. dawasz. Ja nie będę goniłJa nie będę gonił --- w domyśle: jak ptak myśliwski, któremu podano skwarnę.,/ Bych też nabarziej piwa wczorajszego zroniłpiwa (...) zronił --- zwymiotował piwo../ Wiem, żeby mię psi przedsięprzedsię --- przecież. twoi pilnowali,/ Bych sie układł, wnet by mi gębę ulizali. Alem prosto niemyśliwniemyśliw --- nie lubiący polowania.. Ci sie na to godzą,/ Co szperki niedopiekłeszperki niedopiekłe --- niedopieczone kawałki wysmażonej słoniny (skwarki). i twardy ser głodzągłodzić (tu: 3 os. lm: głodzą) --- tu: gryźć.,/ Co sobie gardła ostrzą na niewinne piwo/ Rydzem, śledziem, ogórkiem; nie wiem, co im krzywoco im krzywo --- co im zawiniło.. Rozum, PijaństwoI tak we łbie rozumu po trzeźwiu niewiele,/ A ostatek chcą zalać w to miłe wesele./ Niech raczej nic nie będzie, ma li go być mało;/ Rado by niebożątko z mozgu oszalałoRado by (...) z mozgu oszalało --- na pewno zwariuje.. Więc też wojna bez wicibez wici --- bez uprzedzenia.: gospodarz sie wierci./ Porwoniście zabitej na ostatek śmierciPorwoniście (...) śmierci --- niech was śmierć porwie.!/ Do tylam was rozwadzałDo tylam was rozwadzał --- Tak długo rodzielałem was, bijących (wadzących) się., aż mi sie dostało;/ Bijcie sie, póki chcecie, mnie tam na tym małomnie tam na tym mało --- mnie to nie obchodzi, mało mi na tym zależy.. Kufle lecą jako grad, a drugi już jęczy:/ Wziął konwią, aż mu na łbie zostały obręczy./ Potym do arkabuzówarkabuz --- strzelba.. A więc to biesiada?/ Jesliście tak weseli, jakaż u was zwada? Nazajutrz sie jednają; przedsię go nalewajgo nalewaj --- nalewaj piwa (czy też innego trunku).,/ A kto z nieżadnymnieżaden (starop.; tu N. lp: nieżadnym) --- niebrzydki. głosem, przed pany zaśpiewaj:/ «Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!»/ «W czerwonej czapce chodził»Chciejże pomnieć, a dobrze baczyć, namilejsza!; W czerwonej czapce chodził --- tytuły pieśni popularnych w czasach Kochanowskiego. zda mi sie cudniejsza. Usłyszysz tam pięć bassów, dwanaście dyszkantówdyszkant --- głos chłopięcy.,/ Sześć altów, ośm tenorów, dwanaście wagantówwagant (od łac. vago, vagare: błądzić) --- głos pośredni między altem i tenorem, ,,błądzący" po pijacku; opis całego tego chóru jest wyraźnie groteskowy.,/ Potym od melodyjej aż posną na stole,/ Aliali (starop.) --- tymczasem. drudzy wołają: «Na dwór, na dwór wole!» Pijaństwo, PrzekleństwoBodajże wam smród w gębę, mili pijanice,/ A trąd na twarz; bo żona lubi takie lice./ Krzywej nogi na starość, nieobrotnej szyje,/ Krom klątwykrom klątwy --- bez przekleństwa., kto będzie żyw, snadnie sie dopijesnadnie sie dopije --- łatwo (skutecznie) się upije (a. zapije)..