Sęp Szarzyński, Mikołaj Pannie Jadwidze Tarłównie kwoli Sekuła, Aleksandra Sutkowska, Olga Fundacja Nowoczesna Polska Barok Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez Bibliotekę Narodową z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów BN. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/pannie-jadwidze-tarolwnie-kwoli http://polona.pl/item/585899/3/ Mikołaj Sęp Szarzyński, Rytmy abo Wiersze polskie w wyborze, wyd. E. Wende i S-ka., Warszawa 1914 Domena publiczna - Mikołaj Sęp Szarzyński zm. 1581 1652 xml text text 2008-12-29 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/dynamic/cover/image/1629.jpg Mondrian Cake, SMcGarnigle@Flickr, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/1629 DCA 1DTP 3MD Mikołaj Sęp Szarzyński Pannie Jadwidze Tarłównie (potym wojewodzinej ruskiej) kwoliWiersz adresowany jest do Jadwigi, córki chorążego lwowskiego Jana Tarły, która w owym czasie była bardzo popularną osobą, o której rękę starało się wielu mężczyzn nie tylko dzięki jej urodzie, ale także dzięki pokaźnemu posagowi. Na podstawie tego wiersza wymyślono nieszczęśliwy romans Mikołaja Sępa Szarzyńskiego z Jadwigą. Stał się on podstawą noweli Adama Krechowieckiego Trałówna (1896) i dramatu Bronisława Grabowskiego Jadwiga Tarłówna (1899). Zob. Mikołaj Sęp Szarzyński, Poezje zebrane, Warszawa 2001, s. 181-182. PoezjaPiorunem strasznym obrzymyobrzymy --- starop. olbrzymy. pobiteW wersie tym zawarta jest aluzja do walki olbrzymów przeciwko Zeusowi i bogom olimpijskim. Giganci zostali pobici piorunem Zeusa. Gigantomachia została opisana w Metamorfozach Owidiusza, który podobnie jak Szarzyński pod wpływem miłości zaczął opiewać inny temat. Zob. Owidiusz Miłoski (Amores).,/ Poważnych królów sprawy znamienite/ Niech, kto chce, śpiewa: nam sie, lutnio, mało/ Pegazskich zdrojówPegazkich zdrojów --- w mit. gr. na wzgórzu Muz, gdy Pegaz uderzył kopytem w skałę, wypłynęło źródło Hippokrene, które daje poetom natchnienie. ,,Pegazkie zdroje" czy ,,hipokreńska bania", z których piją poeci to motyw często przewijający się w ówczesnej poezji. Zob. wiersz Jana Andrzeja Morsztyna Do swoich książek (Dokąd się, moja lutni, napierasz skwapliwie?). wody pić dostałoAutor pisze o tym, że ponieważ nie pił zbyt wiele ze źródła natchnienia poetyckiego nie ma śmiałości, by napisać utwór o tematyce mitologicznej (gigantomachia, zob. wers 1) czy rycerskiej (,,Poważnych królów sprawy znamienite...").. Miłość, WinoBachaBachus a. Bakchus --- rzymski bóg wina, patron poezji biesiadnej, Dionizos u Greków. Tutaj Bakchus pokazany jest jako spokojny, ,,cicho pijący". Tak samo przedstawia go w Pieśniach Horacy. śpiewajmy, cicho pijącego,/ Przy nim CyprydęCypryda --- jedno z przezwisk Wenery, czczonej na wyspie Cyprze. i wojny pustego/ Spokojne dzieckaAmor, Cupido, po grecku Eros, syn Afrodyty, przedstawiany w postaci chłopięcia skrzydlatego, wypuszczającego z łuku strzały miłości; szyk przestawny; powinno być: wojny spokojne pustego dziecka; puste --- tu: beztroskie, swawolne, niepoważne., które zawżdy swoję/ Na rozpalonej skale ostrzy zbroję. Powiedzmy k temu żartobliwe zdrady/ Leśnych SatyrówSatyry --- przekorne bożki. na śliczne DryadyDryady --- boginki leśne.,/ Albo płacz śmieszny nieważnej ciężkości,/ Która przy trudnej tuż chodzi miłości. Rzeka, Wierzenia, WodaI was, nadobne NimfyNimfy --- bóstwa leśne i wodne., wspomieniemywspomieniemy --- od starop. wspomionąć (dawn. wspomięnąć), wspomienę a. wspomionę; dziś wspomnieć.,/ A zawsze ciebie naprzód przed inemi,/ Którą Dniestr rybny, którą Wisła sobie/ Biorą (lecz z krzywdąz krzywdą --- niesłusznie. oba) ku ozdobie. Długi na kresie co krótkim StrwiążStrwiąż --- rzeka, lewy dopływ Dniestru, w ziemi Przemyskiej, przepływająca przez wieś rodzinną Tarłówny; zwykły szyk wyrazów byłby: Długi Strwiąż, co płynie na krótkim kresie...; wpływ składni łacińskiej. płynie,/ Że cię wychował, prawdziwie tym słynie,/ Pewien w tej mierze i oceanowi/ Sławy nie stąpić, tysiącdop. l. mn.: pewien w tej mierze nie ustąpić sławy i oceanowi, królowi tysięcy nimf. Nimf królowi. Niedarmo hardy: Kobietajawnie to baczymy,/ Jako ty kwitniesz dary ozdobnymi;/ Zrównałaś stanem w wstydliwą DyanąDyana --- u Rzymian bogini łowiectwa.,/ Zrównałaś twarzą z WenerąWenera --- u Rzymian bogini miłości. różaną. Mniejsza od ciebie PallasPallas --- Atena (Minerwa) u Greków ukochana córka Zeusa, szczególniejsza opiekunka Aten, bóstwo wpływowe. w obyczaje,/ W kożdejW kożdej --- w każdej; taka forma stale występuje u Sępa Szarzyńskiego. twej sprawie CharisCharis --- u Greków bogini wdzięku niewieściego. sie znać daje,/ I zdumiewa sie HelikonHelikon --- góra w Grecji (Beocji), poświęcona Muzom. uczony,/ Gdy lilianąlilianą --- liljową; neologizm autora. ręką bijesz w strony. Ozdobo ziemieziemie --- dawn., dop. l. p. rzecz. r. ż. z osn. spółgł. podniebienną.! szczęśliwy, szczęśliwy,/ Komu cię Pan Bóg naznaczył życzliwy;/ Komu cię HymenHymen --- bożek małżeństwa, syn Apollona. słowy statecznemi/ I pochodniami przyłączy wiecznemi.