Owidiusz Sztuka kochania Ejsmond, Julian Kozioł, Paweł Kotwica, Wojciech Kotwica, Wojciech Choromańska, Paulina Fundacja Nowoczesna Polska Starożytność Liryka Poemat Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Marty Niedziałkowskiej. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sztuka-kochania Owidiusz, Sztuka kochania, tłum. Julian Ejsmond, Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek, [b.m., b.r.]. Domena publiczna - tłum. Julian Ejsmond zm. 1930 2001 xml text text 2014-03-24 pol http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/sztuka-kochania.pdf ISBN-978-83-288-0676-4 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/sztuka-kochania.html ISBN-978-83-288-1662-6 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/sztuka-kochania.txt ISBN-978-83-288-2617-5 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/sztuka-kochania.epub ISBN-978-83-288-3672-3 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/sztuka-kochania.mobi ISBN-978-83-288-4758-3 ISBN application/x-mobipocket-ebook https://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/use/6802.jpg Pomnik Owidiusza, Ettore Ferrari (1848-1929) - rzeźbiarz; Dante Paolocci (1849-1926) - grawer, domena publiczna http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/6802 Starożytność DCA 1QBAR FBC Poprawione błędy źródła: sę -> się, ża -> że; bardzej -> bardziej, Uwspółcześnienie: nie znane -> nieznane. Drobne poprawki interpunkcyjne. Owidiusz Sztuka kochania Księga pierwsza I Jeżeli ktoś z was, Rzymianie, / nie wie, co miłości sztuka / dokazać jest dzisiaj w stanie, / niech w tej książce wiedzy szuka. Niechaj uważnie odczyta / utworu tego stronice, / a potem niechaj stosuje / przepisy moje w praktyce. Sztuką jest kierować okręt / przez oceanu otchłanie. / Sztuką --- jazda na rydwanie. / Sztuką jest też miłowanie... Nie Ty sztuki tej tajemnic / nauczyłeś mnie, FebusieFebus a. Feb (mit. gr.) --- przydomek Apolla, boga słońca.. / Nie zdradziły ich swym śpiewem / leśne ptaszyny milusie... Nie zjawiła mi się KlioKlio (mit. gr.) --- muza historii. / ani jej siostry-boginie, / jak HezjodowiHezjod --- gr. poeta epicki, ur. między 850 a 700 p.n.e., autor m. in. poematu Prace i dnie., gdy stado / pasł ongi w AskryAskra --- miasto w środkowej Grecji, w pobliżu gór Helikonu. dolinie. --- / Doświadczenie jest mi dzisiaj / przewodnikiem mym jedynie... II Młody żołnierzu, co pragniesz / służyć i okryć się chlubą / pod znakiem słodkiej WeneryWenera a. Wenus (mit. rzym.) --- bogini miłości.... / najpierw --- znaleź twoją lubą. Następnie --- zdobądź jej miłość. / Zdobywszy --- umiej zachować. / Całe działania zaczepne / według moich rad przeprowadź. / Jestem pewien, przyjacielu, / nie będziesz tego żałować... III Gdy od więzów jesteś wolny, / korzystaj z pomyślnej chwili, / wybierając tę, czar której / całe życie twe umili. Wiedz, że owa piękność słodka / nie zstąpi ku tobie z nieba / na lekkich wiaterku skrzydłach... / Znaleźć ją na ziemi trzeba. Myśliwiec wie, kędykędy (daw.) --- gdzie. w sidła / szybkiego jelenia złowi, / wie, gdzie może stawić czoło / okrutnemu odyńcowi. Ptasznik zaś --- w jakich zaroślach / zastawić ma lep na ptaki. / Rybak --- w jakiej wodzie chwytać / karpie, liny i szczupaki. Ty, co kobiecej piękności / szukasz wśród ziemskich padołów, / naucz się znajdować miejsca, / gdzie obfity będzie połów... Nie potrzebujesz w tym celu / podróżować po mórz fali --- / nie potrzebujesz twej lubej / szukać w lazurowej dali. PerseuszPerseusz (mit. gr.) --- heros, syn Zeusa i Danae. niech AndromedęAndromeda (mit. gr.) --- córka króla Etiopii, Cefeusza (syna Zeusa) i Kasjopei, oddana na pożarcie smokowi morskiemu, wielorybowi (pustoszącemu kraj za bluźnierstwo Kasjopei, która twierdziła, że jest piękniejsza od Nereid). Ocalił Andromedę Perseusz, który poślubił ją zabiwszy potwora. / sprowadza z Indii spalonej --- / pasterz frygijski niech w Grecji / szuka kochanki i żony. Sam Rzym tyle pięknych kobiet / w swoich starych murach mieści / iż --- rzec można bez przesady --- / jest to w świecie raj niewieści. Ile jagód ma MethymnaMethymna --- miasto na wyspie Lesbos, w starożytności znane z doskonałych win., / morze --- ryb, GargaraGargara --- miasto na południe od Troi, w starożytności znane z obfitych zbiorów. --- kłosów, / ile ptasząt w głębi lasów, / ile gwiazd jest wśród niebiosów, Tak są liczne w naszym mieście / młode a cudne dziewice. / Nie darmo w nim słodka Wenus / obrała swoją stolicę. IV Nieporównane piękności / znajdą Rzymianie szczęśliwi / pod portykiem Pompejuszaportyk Pompejusza --- ogród publiczny, część kompleksu teatralnego, jaki Pompejusz Wielki zbudował w południowej części Pola Marsowego., / na ForumForum Romanum --- najstarszy plac w staroż. Rzymie, religijny, polityczny i towarzyski ośrodek miasta., w galeriach Liwiigalerie Liwii --- portyk Liwii, powstały w latach 15--7 p.n.e.. Na AdonisowychAdonis (mit. gr.) --- młodzieniec, ulubieniec Afrodyty. świętach / sposobności nie są rzadsze --- / lecz najskuteczniej swe sidła / zastawiać można w teatrze. Znajdziesz kobiet cudnych krocie: / tę --- oszukać będziesz w stanie, / tamta zajmie cię przelotnie, / innej --- dasz swe miłowanie. Jako mrówki niosąc ziarno / tworzą nieraz szyki długie / i jak gdyby oszalały, / latają jedne przez drugie --- Jako pszczoły, które tłumnie / fruną w jasne dni pogodne --- / z kęp pachnącej macierzanki / zbierać słodkie skarby miodne --- Tak kobiety do teatru/ śpieszą rzeszą nieprzebraną./ Każda widzieć chce --- lecz każda/ pragnie zwłaszcza być widzianą. RomulusRomulus (mit. rzym.) --- założyciel Rzymu, zabójca brata-bliźniaka Remusa. pierwszy z teatrem/ złączył miłość. Przez porwanie/ Sabinekporwanie Sabinek --- legenda z początków Rzymu, wg której Rzymianie mieli porwać kobiety z plemienia Sabinów i pojąć je za żony. zdobyli sobie/ żony rycerscy Rzymianie. Odtąd, wierny swej tradycji/ uświęconej z bogów łaski,/ teatr zastawia na cnotę/ pułapki i samotrzaski. V Cyrk jest również dobrym gruntem / do robienia znajomości. / Siądź przy lubej jak najbliżej. / Ujdzie to śród tłoku gości. Ciasnota cię zmusi wkrótce / przycisnąć się jeszcze bardziej. / Dziewczę zniesie to cierpliwie... / Rozmową twą też nie wzgardzi. Widząc konie na arenie --- / chwal te, które ona chwali. / Widząc bóstwa --- pochwal Wenus, / co twe serce żarem pali... FlirtKiedy kurz z areny padnie / na pierś białą twojej miłej, / drżącą ze wzruszenia ręką / strzepnij lekko owe pyły. A jeżeli kurz nie padnie --- / strzepnij również, nic nie szkodzi. / Niechaj widzi twą troskliwość, / niech się na twą tkliwość zgodzi... VI Przyjdzie chwila, gdy w triumfie, / lśniąc od złota i purpury, / ciągniony przez konie śnieżne / wjedzie Cezar w nasze mury. Przed nim będą iść w kajdanach / pokonanych PartówPartowie --- naród tworzący państwo na terenie dzisiejszego Iranu od ok. 238 p.n.e. do 226 n.e., uwikłany w liczne wojny z Rzymem. wodzewodze --- dziś popr. forma M.lm: wodzowie.. / Tłum młodzieńców, roje dziewcząt / zgromadzą się na ich drodze. Gdy o królów, gór, rzek miano / zapyta cię twoja luba --- / mów, objaśniaj --- bo inaczej / pewną będzie twoja zguba. Powinieneś zaspokoić / ciekawość twego dziewczęcia / mówiąc o tym, o czym nie masz / nawet słabego pojęcia. «Tu Tygrys błękitnowłosy --- / udzielaj objaśnień --- a tu / z wieńcem trzcinowym na czole / zacna postać Eufratu...» Ci jeńcy --- to są wodzowie. / Choć ich nie znasz --- swoją drogą, / syp nazwiska pierwsze lepsze, / co do nich pasować mogą. VII WinoUczty ułatwiają również / dostęp do dziewic, a wino / (trzeba wyznać to otwarcie) / nie jest ich krasą jedyną. Wino czyni serce tkliwym. / Miłość duszę opromienia... / Wino i miłość --- to płomień / rozpalony śród płomienia. Aby sądzić o piękności, / bezpieczniej poczekać do dnia. / Noc i wino --- źli doradcy. / Zwodniczy ma blask pochodnia. Dniem zobaczył ongi Parys / trzy boginie... Kto dniem sądzi / klejnot, dziewczę i purpurę, / ten na pewno nie pobłądzi. Noc zaciera moc usterek / (zgodzicie się chyba ze mną). / Nocą nie ma brzydkich kobiet / (zwłaszcza gdy jest bardzo ciemno). VIII Czyż wyliczać wszystkie miejsca, / gdzie urządzać można łowy / na kochanki? Mój poemat / byłby wówczas stutomowy... Byłoby to niepotrzebne --- / jak mi się słusznie wydaje --- / nie sposób jednak pominąć / kąpielowe miłe BajeBaje --- Baiae, miasto nad Zatoką Neapolitańską,w starożytności funkcjonujące jako kurort i uzdrowisko.... Gdy się o miłości baje, / na myśl muszą przyjść nam Baje, / gdzie kąpiel każdy dostaje, / i... z raną w sercu zostaje. Tam wre życie namiętności / na słonecznej plaży modnej. / Tam na cnotę dziewic dybie / rzymski «Esikus pogodny». IX Dotąd wyliczałem miejsca, / gdzie zastawiać trzeba sieci, / w które nasza ukochana / mimo woli swojej wleci. Teraz opowiedzieć pragnę, / jak zdobyć jej miłość trzeba. / Kochankowie wszystkich krajów! / Głos mój będzie głosem nieba. Zdobędziesz każdą kobietę / na jaką uczujesz chrapkę, / tylko umiej, gdzie należy, / zręcznie zastawić pułapkę. Ta, co ci się poddać nie chce, / ręczę, że by się poddała, / ręczę, że miłością pała, / tylko... nie jest dosyć śmiała. Miłość zakazana nęci / równie mężów, jak dziewice. / Mąż ukrywa swoje żądze, / lecz dziewice zdradza lice. Jeślibyśmy pierwsze kroki / czynić zaprzestali, to by / u stóp naszych niewiast roje / znalazły się tejże doby... Na miękkich łąkach buhaja / widząc, ryczy jałowica. / Rży klacz na widok ogiera. / Blednie od żądzy dziewica. Idź do walki ufny w siebie, / a wówczas --- mogę ci przysiąc, / oprze ci się z pięknych kobiet / zaledwie jedna na tysiąc... X Najpierwszym twoim staraniem / winno być wejście w zażyłość / z subretkąsubretka (daw.) --- pokojówka. słodkiej piękności, / ku której uczuwasz miłość. Jeżeli subretka owa / ma swej pani zaufanie, / nie oszczędzaj żadnych darów, / a co zechcesz --- to się stanie... W jej mocy leży pochwycić / chwilę, kiedy pani tkliwa / leży w słodkim półomdleniu / i Amora łask przyzywa... Jak złote kłosy, tak cudnie / promienieją jej oczęta. / W najtajniejsze głębie duszy / wnika Wenus uśmiechnięta... Dokąd IlionIlion --- Troja. był w żałobie, / nie zdobył go szturm junaków. / W dzień wesela przyjął konia, / co w swym wnętrzu krył wojaków. Wybierz chwilę, gdy twą piękną / o rywalkę zazdrość pali. / Wystąpisz w roli mściciela. / Wszystko łatwo pójdzie dalej. Wykorzystaj dobry moment, / póki wiatr dmie, póki żagle / wzdęte... Błędnym jest przysłowie, / że po diable to, co nagle... Pytasz, czy przezornie posiąść / względy subreteczki miłej? / Odpowiedź jest na to trudna. / Problemat --- bardzo zawiły... Czasem w służącej-kochance / pomocnicę uzyskamy, / inna będzie chciała ciebie / zatrzymać dla siebie samej. SługaRadzę wstrzymać się do czasu / od amorów ze służącą, / bowiem komplikacje różne / spokój ci potem zamącą. Nie chwytaj dwóch srok za ogon. / Najpierw skończ romans z jej panią, / a gdy wszystko się powiedzie, / wówczas przyjdzie kolej na nią... XI Zbadaj grunt przez słodki liścik. / Donieś o twej duszy stanie. / Niech tysiące komplementów / wyśpiewa jej twe kochanie. Najuniżeńszymi prośby / błagać się wybraną godzi. / Nie wstydź się prosić, gdy prośba / nawet gniew bogów łagodzi. Udawaj, że chcesz dar złożyć / u stóp najmilszej kochanki, / lecz w ostatniej chwili nie daj... / Obiecanki to... cacanki... Największa sztuka polega / na tym, aby nic nie dawszy / otrzymać od ukochanej / dowód łaski najjaskrawszy. Z lęku, by nie stracić zysku, / co z tego «dowodu» płynie, / niczego ci nie odmówi... / Szczyt pragnień cię nie ominie... Studiujcie sztuki nadobne, / radzę wam, młodzi Rzymianie, / albowiem pięknymi słowy / łatwo jest zdobyć kochanie. Niechaj prostą, niechaj szczerą / będzie waszych serc wymowa --- / omijajcie wszystkie sztuczne / i nienaturalne słowa. Jeżeli ci list odeśle, / nie czytany, nie otwarty, / nie trać zbyt wcześnie nadziei. / Bądź ufny i bądź uparty. Cóż jest miększego od wody / i cóż twardszego od skały? / A jednak najtwardsze skały / miękkie wody wydrążały... Jeżeli twe listy czyta, / lecz nie odpowiada na nie, / wkrótce zacznie odpowiadać, / gdy ciekawi ją czytanie... Jeśli odmownie odpowie, / niech cię to zbyt nie rozżali. / Pisząc, byś nie pisał, pragnie, / ażebyś pisywał dalej... XII Prostota --- to mężów cnota / i ozdoba... Więc nie fryzuj / włosów ani ich pomadą, / jak to mówią --- nie ulizuj. Nieuczesany TezeuszTezeusz (mit. gr.) --- heros ateński, zabójca Minotaura. / AriadnęAriadna (mit. gr.) --- królewna kreteńska, jej nić pomogła wydostać się Tezeuszowi z labiryntu Minotaura. poił zachwytem, / FedraFedra (mit. gr.) --- żona Tezeusza, córka Minosa i Pasifae. szalała z miłości / za prostakiem HipolitemHipolit (mit. gr.) --- heros, syn Tezeusza, oskarżony o gwałt przez Fedrę.. AdonisAdonis (mit. gr.) --- młodzieniec, ulubieniec Afrodyty., mieszkaniec lasów, / stał się kochankiem Wenery. / Bądź czystym, lecz nie unikaj / śniadej, opalonej cery. Niech twoja toga nie tworzy / bezładnie zgniecionych kłębów. / Nie miej poplamionej szaty. / Nie zapomnij płukać zębów! Nie noś za dużych sandałów. / Czub twój niechaj się nie jeży. / Niech twą brodę oraz włosy / strzyże najlepszy z balwierzybalwierz (daw.) --- fryzjer.. Pamiętaj czyścić paznokcie. / Oddech musi pachnieć mile. / Inaczej --- kochanka twoja / uciekać będzie o milę. Większe zabiegi niech czynią / przy toalecie kokotykokota (daw.) --- prostytutka. / lub mężowie, których nęcą / mężów haniebne pieszczoty. XIII AlkoholPij w miarę, by równowagę / umysłu i nóg zachować. / Popisz się, z czym tylko możesz. / Gdyś zgrabny --- taniec poprowadź. Jeśli głos masz piękny --- śpiewaj / (najlepiej --- miłosne zwrotki). / Musisz uwieść twoją lubą, / wyzyskując wszelkie środki. XIV Możesz wkraść się do jej serca / prawiąc zręczne komplementy. / Najskromniejsza jest wrażliwą / na czar pochlebstw niepojęty. PrzysięgaNie żałuj obietnic, bowiem / lubi je bardzo płeć gładka. / Przysięgając wierność, możesz / JupiteraJupiter a. Jowisz (mit. rzym.) --- najważniejszy bóg rzymskiego panteonu, odpowiednik gr. Zeusa. brać na świadka. Słysząc zaklęcia kochanków / zaśmiewa się Jowisz stary... / i on nieraz na StyksStyks (mit. gr.) --- rzeka w podziemnej krainie zmarłych. klął się / żonie dochowywać wiary... Kochankowie, ośmieleni / króla niebiosów przykładem, / przysięgajcie --- ile wlezie, / dotrzymujcie --- jego śladem... XV Czasem mogą ci się przydać / łzy gorące i lamenty. / Jak wiadomo, łza rozmiękcza / najtwardsze nawet diamenty. A czar boski pocałunków / któż bezkarnie z nas pominie? / Słodkim zaklęciom miłości / one dają moc jedynie... PocałunekCałuj --- jeśli ci dziewczyna / nie zabrania całowania... / Całuj również wtedy, jeśli / całowania ci zabrania. Może zacznie stawiać opór / i przybierze groźną postać. / Lecz się nie daj na to nabrać. / Pragnie pokonaną zostać. Ale warg jej delikatnych / nie zrań brutalną pieszczotą. / Jeżelibyś był prostakiem --- / może się obrazić o to. Kto po wzięciu pocałunku / i po dalszy ciąg nie sięga --- / godzien stracić to, co zyskał, / stary, głupi niedołęga... Mówisz, że to gwałt? Lecz gdybyś / duszę kobiet dobrze znał ty, / wiedziałbyś, że nic milszego / nie ma dla nich nad te gwałty... Gdy mogąc być szturmem wziętą, / piękna twoja wyjdzie cała, / to ci w setnym pokoleniu / będzie jeszcze pamiętała... Źle udana, gorzka radość / na jej twarzy wówczas gości... / Ale w serca tajnej głębi / aż się będzie trząść ze złości... XVI Kobieta przenigdy pierwsza / kochanków swoich nie łowi. / Lecz lubi być zaczepioną / i poddać się kochankowi. ProśbaBłagajcie --- aby otrzymać. / Słuchajcie mądrej maksymy: / Dziewice lubią nad wszystko, / kiedy je o co prosimy. Nawet Jowisz u stóp dziewic / najkorniejsze prośby składa. / Żadna doń nie przyszła pierwsza, / choć figurą był nie lada! Jeśli jednak wzgarda jenojeno (daw.) --- tylko. / odpowiada na twe żądze --- / nie nastawaj. Zarządź odwrót. / Najlepsza to rzecz, jak sądzę. Kto uchodzi przed kobietą, / ten ją kusi, ten ją nęci, / kto się jej narzuca --- zwykle / bywa przedmiotem niechęci. XVII Kobiety, tak jak i ryby, / różnym się sposobem łowi. / Jedne z nich wpadają w sieci / przemyślnemu rybakowi. Inne łapią się harpunem, / jeszcze inne --- zwykłą wędką... / Łowienie jednych trwa długo, / a zaś drugich --- bardzo prędko. Zmieniaj sidła zgodnie z wiekiem / osób, z którymi masz schadzkę. / Stare sarny są czujniejsze / i dalej widzą zasadzkę. Skoro dziewczę onieśmielisz / zbyt ryzykownym fortelem, / trafi na łotra, uchodząc / przed zacnym uwodzicielem... Okręcie mój, rzuć kotwicę! / O miłowania potędze, / odpocząwszy chwilę jedną, / śpiewać będę w drugiej księdze. Księga druga I Śpiewajmy hymn triumfalny! / Oto zdobycz z bogów łaski / wpada w zastawione przez nas / umiejętnie samotrzaskisamotrzask --- pułapka.. Niechaj szczęśliwy kochanek / wawrzyn złoży na mej skroni, / imię me sławiąc nad starca / z Askrystarzec z Askry --- Hezjod. i ślepca z Meoniiślepiec z Meonii --- Homer.. Ale nie dość, że me wiersze / dały ci lubą w objęcia. / Nauczę cię, jak zachować / na stałe miłość dziewczęcia. MinosMinos (mit. gr.) --- władca Krety, później sędzia w krainie zmarłych; wg mitu uwięził Dedala, ale ten odleciał z wyspy na własnoręcznie wykonanych skrzydłach. nie zdołał przeszkodzić / śmiertelnemu użyć skrzydeł. / Ja chcę skrzydlatego bóstwaskrzydlate bóstwo --- Amor. / nie wypuścić z moich sideł. II Nie mogą zrodzić uczucia / tesalskich wróżek zaklęciatesalskich wróżek zaklęcia --- Tesalia, region w północnej Grecji, w starożytności była uznawana za siedzibę czarownic., / uczone czary MedeiMedea (mit. gr.) --- czarodziejka, żona Jazona. / ni talizman ze źrebięcia. Gdyby bowiem moc tę miała / czarnoksięska sztuka cała, / Medea JazonaJazon (mit. gr.) --- heros z Tesalii, przywódca wyprawy po złote runo., CyrceCyrce a. Kirke (mit. gr.) --- czarodziejka, córka Heliosa, przypisuje się jej zmienienie towarzyszy Odyseusza w świnie. --- / UlissaUlisses --- Odyseusz, bohater poematu Homera. by zatrzymała. Na bok więc magiczne płyny, / na bok trujące odwary! / Do szaleństwa doprowadzą / najzdrowszego takie czary. III Piękno, StarośćBądź miłym, będziesz kochanym. / Łącz ciała i duszy piękno, / albowiem zalety ducha / nawet czasu się nie zlękną. Płyną lata, płyną, płyną... / Piękność ciała szybko mija. / Z róż zostają jeno ciernie. / Więdnie fiołek i lilija. I tobie, młodzieńcze cudny, / niezadługo włos zbieleje. / Zmarszczki lica twe pokryją, / wiatr rozwieje twe nadzieje... Studiuj sztuki i nauki. / Piękno ducha nie przeminie. / Ulisses dzięki wymowie / zawojował dwie boginie. IV GrzecznośćGrzeczność, serdeczność, uprzejmość / przenika do serca ludzi. / A zgryźliwość i kłótliwość / powszechną nienawiść budzi. Nikt nie ma chyba sympatii / do wilka albo jastrzębia. / Natomiast wszyscy kochamy / i jaskółkę, i gołębia. Zostaw na stronie złośliwość, / Niechaj uśmiech zawsze gości / na twych ustach. Miłe słowo / bywa pokarmem miłości. Przez kłótliwość żona męża / tam, gdzie pieprz rośnie, wygania. / Na pewno by siedział w domu / mając słodycz jej kochania. Przez kłótliwość mąż swej żonie / załazi potem za skórę. / Sądzi, że skwitował długi, / zrobiwszy jej awanturę. Miłość, PrawoIm wolno... Małżeństw posągiem / są zawsze kłótnie dwóch osób. / Ale kochance nie można / nawymyślać w żaden sposób. Do spania w jednej łożnicy / nie zmusza was siła prawa. / Waszym prawem --- słodka miłość, / co serca szczęściem napawa. V Miłość, BogactwoNie mam zamiaru bogaczom / wykładać sztuki kochania. / Nie potrzebuje mych nauk / ten, który ma coś do dania. Zawsze, gdy zajdzie konieczność, / może dać rzecz jaką drogą, / obfitsze, niż ja, posiada / środki, które uwieść mogą. Jestem poetą ubogich, / ponieważ będąc ubogim / kochałem, ach, i gorzałem / ogniem namiętności srogim. Nie mając innych funduszów, / za kochanek moich wdzięki / dawałem jako zapłatę / me najpiękniejsze piosenki. Niezamożny ograniczyć / musi swoje postulaty. / Cierpi wiele rzeczy, których / nie zna kochanek bogaty. Gdy raz w gniewie potargałem / mojej lubej włosy --- pomnę, / jakie z tego miałem smutki / i jakie koszty ogromne. Utrzymywała bezczelna, / że strój jej został rozdarty... / Niźli się kłócić z kobietą --- / łatwiej zwalczać dzikie Party. VI Jeśli twoja luba będzie / surową i niedostępną, / bądź cierpliwy, odpędziwszy / na bok wszelką myśl posępną. Jeśli wolno zegniesz gałąź, / to się zgina jak sprężyna. / Lecz pęknie na dwoje wówczas, / gdy ją się gwałtownie zgina. Płynąc powoli, z uporem, / pływak nurt rzeki przepłynie. / Ale pragnąc z prądem walczyć / śród wezbranych nurtów zginie. Cierpliwość odnosi triumf / nad tygrysami dzikimi / i nad lwami okrutnymi / z pustyń numidyjskiej ziemi. Gdy kochanka się opiera --- / ustąp... a twój triumf pewny. / Czyń --- co ci uczynić każe. / Płacze? Płacz udawaj rzewny. Śmieje się? Pękaj ze śmiechu. / Co powie --- powtarzaj za nią. / Przecz --- czemu jej usta przeczą. / Chwal --- co chwalą, gań --- co ganią... Trzymaj nad nią parasolkę. / W ciżbie toruj lubej drogę. / Pod stopy jej złóż kobierzec. / Obuj lub rozzuj jej nogę... Nie płoń się ze wstydu, jeśli / poniżenie ci przypadło / trzymać twoją wolną ręką / (rzecz to hańbiąca) zwierciadło. Pomnij, że i sam HerkulesHerkules --- heros, odpowiednik gr. Heraklesa, znany z wykonania dwunastu prac. / takie rzeczy spełniał ongi, / a niemniej czcimy dziś wszyscy / półboga tego posągi. VII Jeżeli twoja kochanka / na Forum da ci spotkanie --- / przed umówioną godziną / pierwszy musisz przybyć na nie. Skoro zawoła na ciebie --- / pędź, leć --- ile tylko siły. / Bacz, by najliczniejsze tłumy / biegu twego nie zwolniły. Jesteś na wsi? Gdy cię wezwie, / śpiesz się, jak się wszyscy śpieszą, / co kochają... Gdy powozu / brak ci --- musisz ruszyć pieszo. Nic cię wstrzymać nie powinno, / jeśliś jest naprawdę czuły. / Ani deszcze, ani śniegi, / ani skwary kanikułykanikuła (daw.) --- wakacje.. VIII Miłość, WojnaMiłość jest obrazem wojny. / Tchórze opuszczą jej znaki. / W słodkich obozach kochania / musisz znosić trud wszelaki. Gdy miłujemy --- znosimy / najstraszniejsze niewygody: / długie marsze, ostre zimy, / ciężkie noce, srogie chłody. Nieraz znajdziesz się pod deszczu / strugami lodowatemi. / Nieraz będziesz przeziębnięty / spoczywał na twardej ziemi. Znoście to wszystko!... ApolloApollo (mit. gr.) --- przewodnik dziewięciu muz, bóg sztuki, wróżbiarstwa i gwałtownej śmierci. / zamieszkiwał chatkę niską, / kiedy AdmetoweAdmet (mit. gr.) --- król Feraj w Tesalii, na którego dworze Apollo przez 10 lat był za karę pasterzem. stado / wyprowadzał na pastwisko. Ktoż by z nas mógł się rumienić / idąc śladem Apollina? / Niechaj zrzuci pychę z serca, / kto miłością żyć poczyna! IX Gdy nie możesz do kochanki / dostać się zwyczajną drogą, / gdy napotkasz drzwi zamknięte, / nie popadaj w rozpacz srogą. Wleź na dach... Po trudnej drodze / poprowadzi cię kochanie. / Lub wślizgnij się górnym oknem / zdradziecko a niespodzianie. Będzie zachwyconą --- wiedząc, / jak się naraziłeś dla niej, / i bezczelnej twej śmiałości, / jestem pewien, że nie zgani. X Do służącej, do lokaja / przemawiajcie ze słodyczą. / Nie wstydź się, kochanku pyszny, / ścisnąć ich dłoń niewolniczą. Nie szczędź podarków!... Nie pomiń / stróża, co bramę zamyka, / ani też u drzwi sypialni / stojącego niewolnika. XI Nie każę ci obsypywać / darami twej ukochanej. / Przyślij upominek drobny, / ale ze smakiem wybrany. Gdy się w sadzie bujne drzewa / pod owocu gną ciężarem --- / kosz najpiękniejszych owoców / odpowiednim będzie darem. Mów, że pochodzą z twej wioski / (wieś masz w pobliżu stolicy), / choć kupiłeś je na targu / u przekupki na ulicy. Poślij lubej twej najlepiej / kasztany lub winogrona. / Kasztany --- to AmarylisAmarylis --- pasterka wspominana przez Wergiliusza w Bukolikach; informacja podana przez Owidiusza pochodzi z Bukoliki II, 51. / słodycz była ulubiona. Lecz ty na widok kasztanów, / nowoczesna Amarylko, / wołasz niezadowolona: / «Jak to? Dał kasztany tylko?» Prócz owoców posłać możesz / kwiczoły albo gołębie. / W ten sposób dasz lubej poznać / wiernych uczuć twoich głębie. Zalizali (daw.) --- czy. ci mam radzić przesłać / twej kochance tkliwe rymy? / Chcemy solidniejszych darów, / chociaż poezje chwalimy. Nawet dziki barbarzyńca, / nieogładzony, nieczuły, / może być pewien tryumfu, / jeśli ma pełne szkatuły. Żyjemy dziś w złotym wieku. / Wszystko otrzymasz za złoto. / Ta, co nawet słynie cnotą, / nagradza złoto pieszczotą. Gdyby sam Homer się zjawił / w towarzystwie Muz dziewięciu, / ale z pustymi rękoma, / wyznając miłość dziewczęciu, Choć nad jego utworami / wszędzie słyszymy zachwyty --- / sam Homer, mimo swej sławy, / wyleciałby na łeb zbity. XII Jeżeli pragniesz zachować / na długo miłość twej pani, / chwal to wszystko, co w niej widzisz, / chwal i to, co widzisz na niej. Stroi się w szkarłaty z Tyruszkarłaty z Tyru --- tkaniny pochodzące z fenickiego miasta Tyr, barwione drogą substancją uzyskiwaną ze ślimaków morskich.? / Pochwal tyryjskie szkarłaty. / Z wyspy Kos ma strójz wyspy Kos ma strój --- gr. wyspa Kos była znana z wyrobu delikatnych tkanin.? Z zachwytem / wielb tego rodzaju szaty. Świeci złotem? Mów, że złoto / mniej słoneczne niż jej lica. / Jest w futrze zimowym? Futro / niech cię nad wszystko zachwyca. «Palisz mnie żarem miłości» --- / powiedz, jeżeli włożyła / zbyt lekką tunikę --- «ale / czy się nie zaziębisz, miła?» Podziwiaj jej uczesanie, / czy fryzuje się żelazkiem, / czy na poły dzieli włosy / boskim jaśniejące blaskiem. Pochwal w tańcu jej ramiona, / chwal jej głos --- gdy pieśni nuci, / a skoro je skończy śpiewać, / niech cię to serdecznie smuci... XIII Miłość, słaba na początku, / gdy przechodzi w nawyknienie, / coraz bardziej potężnieje, / zmienia się w żywe płomienie. Byk, którego dziś się lękasz, / był kiedyś mlecznym cielaczkiem. / Wielkie drzewo rozłożyste / dawniej było małym krzaczkiem. Małym źródłem się poczyna / rzeka ku morzu płynąca. / Nieskończoną ilość wody / czerpie z dopływów tysiąca. Przyzwyczaj do siebie lubą. / Znaczy to ogromnie dużo, / znoś wszelakie jej kaprysy, / choć cię męczą, choć cię nużą. Niech cię widzi bezustannie. / Niech nic prócz ciebie nie słyszy. / Niech twój obraz dniem i nocą / ukochanej towarzyszy. Lecz gdyś jest pewien, że tęskni / do tkliwej miłości twojej, / oddal się... Twe oddalenie / niechaj ją zaniepokoi. Niech odpocznie... Wypoczęta / ziemia sutsze daje plony. / Chciwiej deszczu zimne strugi / pochłania grunt wysuszony... Lecz niech twoja nieobecność / nie dłuży się nieopatrznie. / Luba o tobie zapomni / i o innym myśleć zacznie. Czas leczy wszelkie tęsknoty. / Nieobecny MenelausieMenelaos --- syn Atreusa, król Sparty; jego żona Helena została porwana przez Parysa, co doprowadziło do wojny trojańskiej., / tyś był winien, że z HelenąHelena --- najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty. Z jej powodu toczyła się wojna trojańska. Została porwana przez Parysa, który rozsądził między Herą, Ateną i Afrodytą na korzyść tej ostatniej, ogłaszając ją najpiękniejszą z bogiń. Ręka Heleny miała być jego nagrodą. / Trojańczyk w amory wdał się. Mąż, Żona, ZdradaJak można było odjeżdżać, / gdy została żona młoda / pod jednym dachem z ParysemParys --- syn Priama i Hekabe, królewicz trojański; porwał Helenę, żonę władcy Myken Menelaosa, co było bezpośrednim powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej.! / Wszyscy wiemy --- krew nie woda. Szaleńcze, dałeś gołąbkę / na pożarcie krogulcowi. / Jagniątko wilkowi, który / tysiące owieczek łowi... Helena była niewinną. / Parys był również niewinien. / Każdy z nas na jego miejscu / to samo zrobić powinien. Mąż dał im lokal do grzechu / i zostawił czasu mnóstwo. / Mąż --- powiedzieć można --- całe / sprowokował cudzołóstwo. XIV Nie tak straszny jest odyniec, / gdy kły toczy rozszalałe, / ani żmija nadepnięta, / ni lwica, gdy karmi małe... Jako zdradzona kobieta. / Wściekłość płonie na jej twarzy. / Jest jak szalona bachantkabachantka (mit. rzym.) --- kobieta z orszaku boga wina Bachusa.. / Na wszystko się wówczas waży. Ostrożny kochanek winien / zazdrości lubej nie budzić. / Jest to bardzo niebezpieczne, / (tutaj nie ma co się łudzić). Nie znaczy to jednak wcale, / bym bronił mieć, cenzor srogi, / więcej ponad jedną miłość... / Chrońcie mnie od tego, bogi! Baw się... Lecz skromnym woalem / przysłoń twe zdrożne tkliwości. / Zwłaszcza strzeż się chełpliwości, / która w tylu sercach gości. Nie dawaj lubej podarku, / który inna poznać może. / Nie naznacz sobie dwóch schadzek / w jednym miejscu, w jednej porze. Jeśli ukrywana miłość / wyda się jednak przypadkiem, / przecz bezczelnie... (Stary Jowisz / może znowu być twym świadkiem.) Ani nie bądź bardziej czuły, / ani też bardziej poddany. / Można by za dowód winy / poczytywać takie zmiany. Lecz nie żałuj gorliwości / w zapasach miłosnych, aby / ujść podejrzenia, iż jesteś / wyczerpany już i słaby... Niektórzy używać radzą / miłosnych ziół rój szkodliwy. / Cząber albo pieprz zmieszany / z ostrym nasieniem pokrzywy. Żółty ząbownik wsypany / w stare wino... Straszne jady! / Wenus nie lubi tych środków. / I bez nich da sobie rady. Używać jedynie można / czosnek z Megary, na poły / pomieszany z pachnącymi / podniecającymi ziołyzioły --- dziś popr. forma N.lm: ziołami.. Do tego dodać należy / jaj, miodu i szyszek sosny. / Będzie z tego pożyteczny / i smaczny napój miłosny. Ale dosyć już przepisów / EskulapaEskulap (mit. gr.) --- bóg medycyny.. Wróć, EratoErato (mit. gr.) --- muza poezji miłosnej., / do toku opowiadania. / Najwyższa już pora na to. XV Radziłem ci jak najbardziej / taić niewierności twoje. / Obecnie porzuć tę drogę / i rozgłaszaj twe podboje. Nie gań mej niekonsekwencji: / W lekki okręt wiatrem gnany / NotusNotus --- wiatr południowy i jego uosobienie; inna nazwa: Auster., ZefirZefir (mit. gr.) --- wiatr zachodni i jego uosobienie. i EurusEurus (mit. gr.) --- wiatr południowo-wschodni i jego uosobienie. / dmą zazwyczaj na przemiany. Woźnica swoim rumakom / raz musi popuszczać wodze, / to znów je gwałtownie ściąga, / gdy się rozbrykają srodze. Niektórzy z kochanków mogą / źle wyjść, do ustępstw przywykłszy. / Miłość bez współzawodniczki / niektórym się z dziewic przykrzy. Niewielka szczypta zazdrości / dla gnuśnychgnuśny (daw.) --- leniwy. nie jest szkodliwa. / Niech więc od czasu do czasu / twa luba zazdrosną bywa. ŁzyPytasz, jak długo ją można / pozostawić w tej boleści? / Odpowiem ci: niezbyt długo. / Zaciętym jest gniew niewieści. Spiesz się!... Cudną, śnieżną szyję / otocz miłośnie ramiony. / Spij łez krople diamentowe / z jej twarzyczki zasmuconej. Płacz jej osłódź całowaniem / i czarem pieszczoty słodkiej. / Uspokoi się... Wszak nie ma / nic lepszego nad te środki. A jeżeli ją ogarnia / gniew zaciekły, gniew płomienny, / jeżeli pomiędzy wami / zapanuje stan wojenny --- Ułagodzisz jej zawziętość / po onym okrutnym boju, / bylebyś umiał na łożu / podpisać traktat pokoju... Tam mieszka spokojna zgoda, / tam przebaczenie się rodzi, / tam kochanek wszelkie dąsy / bardzo łatwo ułagodzi. Po uspokojonym gniewie / i po zakończeniu sprzeczki / tym tkliwiej łączą swe dzióbki / pogodzone gołąbeczki. Świat był z początku chaosem. / Niebo, morze z ziemią pustą --- / wszystko było pomieszane / ze sobą jak groch z kapustą. Niebo wzniosło się nad ziemią / i powstały wód odmęty, / a pusta ziemia zrodziła / najróżniejsze elementy. Leśny zwierz zapełnił bory, / ptactwo --- powietrzne przestworza, / a zaś ryby się ukryły / w lazurowej głębi morzaw lazurowej głębi morza --- następna strofa została pominięta w źródle jako zbyt odległa od oryginału.... [...] Cała trudność mieszkaniowa / nie istniała w owe czasy, / gdy się zważy, że mieszkaniem / ludzi owych były lasy. Pożywieniem --- zwykła trawa. / A gałęzie listne --- łożem. / Nikt nie znał bliźniego swego... / Ach, dziś tak już żyć nie możem. Słodka rozkosz dała miękkość / tym obyczajom surowym. / Męża z niewiastą złączyła / tkliwa żądza w czasie owym. I nie było im potrzeba / słuchać przepisu żadnego. / Każdy wiedział bardzo dobrze, / jak się trzeba wziąć do tego. Czar miłości wszędzie gości, / wszystko na świecie zwycięża. / Ptaszyna kocha ptaszynę, / ryba --- rybę, a wąż --- węża. Jałowica kocha byka, / rogacza --- sarenka dzika. / Zaś kozła koza ma w cenie, / choć go czuć jak utrapienie. Klacz miłosnym szałem gnana, / mknąc przed siebie w świat daleki, / aby zobaczyć kochanka, / przepływa najszersze rzeki. Odwagi więc! Moc miłości / to potężny środek, który / rany goi, troski koi / lepiej nad wszelkie mikstury. XVI Kiedy tak śpiewałem --- nagle / zobaczyłem Apollona / w wieńcu laurów... Słodko brzmiała / złotej harfy pieśń natchniona. I powiedział wieszczo Febus: / «Owidiuszu, piewco drogi, / mistrzu w sztuce miłowania, / wnijdźwnijdź --- dziś popr. forma 2. os. trybu rozk.: wejdź. w świątyni mojej progi. Na jej wrotach ujrzysz napis: / ,,Znaj sam siebie" --- niechaj rzesza / uczniów twoich i wyznawców / do świątyni tej pospiesza. Albowiem jedynie tego, / który zna siebie samego, / rozumne przewidywania / w miłości od zgryzot strzegą. Mierzy zamiary na siły, / nie zaś siły na zamiary. / Wyzyskuje wszelkie środki / do usidlenia ofiary. Niech z tego mądrze skorzysta, / jeżeli ma piękne lica. / Niechaj śpiewa jak najwięcej, / jeśli śpiewem swym zachwyca. / Niech pije --- jeśli jest z niego / sympatyczny pijanica... Jeżeli ma ładną skórę, / Niech swe ramiona obnaży. / W ogóle powinien robić / wszystko to, z czym mu do twarzy. Ale nieznośny gaduła / lub wierszopis nałogowy / niech się nigdy nie ośmieli / przerwać w połowie rozmowy --- By zanudzać otoczenie / prozą lub w wiązanej mowie...» / Tak przemawiał boski Febus. / Słuchajcie go, kochankowie. XVII Mało szczęścia, smutków wiele / zakochanych jest udziałem. / Niejeden dozna przykrości / tyle, ile ja doznałem. Moc owocu ma oliwka, / Hybla pszczół, Atos zajęcy, / a morskie pobrzeże muszel, / lecz Miłość ma smutków więcej. Kobiety miewają często / kaprysy niezmiernie głupie. / Gdy ci każą zrobić głupstwo, / podówczas --- ze wstydem --- zrób je... XVIII Śpiewać będę wielkie czyny. / Kochankowie, z całej duszy / radzę wam uwagę skupić / i wytężyć bacznie uszy. Znieś rywala bez szemrania, / a ujdziesz niechybnej klęski, / do świątyni Jupitera / wjedziesz w triumfie zwycięski. Przepis ten jest mędrszy stokroć / niż wszelkie inne recepty. / Zdradza cię kochanka twoja? / Nie złapże się na ten lep ty... Nie wzbraniaj jej do rywala / robić perskie oko ani / nie waż się nigdy dotykać / miłosnych listów twej pani. Jej wyjście ani jej przyjście / niechaj cię nic nie obchodzi. / Jeśli cię zdradza przelotnie, / mów sobie: «Cóż to mi szkodzi?» Co do mnie, przyznam się szczerze, / nie jestem na wysokości / mojej teorii kochania. / Zdrada kochanki mnie złości. Choćbym się starał na wszystko / pozwalać lubej dziewczynie --- / nie mogę, trudno, nie mogę, / choć dobrze wiem, że źle czynię... XIX Wenus, bogini miłości, / najskrytsze wdzięki przesłania. / Zwierz spełnia zaś na widoku / tajne obrządki kochania... Na widok ten zawstydzone / oczy odwraca dziewica... / Dla ludzkich sprawek miłosnych / konieczną jest tajemnica. Zbyt jasne, nazbyt jaskrawe / bywają słońca promienie. / Jeżeli już nie ciemności --- / to wybieramy półcienie... Nawet podówczas, gdy ludzie / półdziko pędzili życie, / kiedy im dęby dawały / jedzenie oraz ukrycie --- Nawet podówczas ród ludzki / miłosne obrzędy czyni / nie na widoku publicznym, / lecz w lesie albo jaskini. Tak wstydliwości przestrzegał / przed laty człowiek pierwotny. / A dzisiaj --- dziś co widzimy? / Wszędzie --- upadek sromotny. Każdy o swoich podbojach, / proszony czy nie proszony, / gada i gada, i gada / najprzeróżniejsze androny. Źle robią, co swym triumfem / nazbyt rozgłośnie się szczycą. / Tajemne sprawy miłości / powinny być --- tajemnicą. XX Nie wytykaj swojej lubej / nigdy nigdzie żadnej wady. / Będziesz mi niezmiernie wdzięczny, / jeśli posłuchasz tej rady. Na ciemną płeć AndromedyAndromeda (mit. gr.) --- córka króla Etiopii, Cefeusza (syna Zeusa) i Kasjopei, oddana na pożarcie smokowi morskiemu, wielorybowi (pustoszącemu kraj za bluźnierstwo Kasjopei, która twierdziła, że jest piękniejsza od Nereid). Ocalił Andromedę Perseusz, który poślubił ją zabiwszy potwora. / PerseuszPerseusz (mit. gr.) --- heros, syn Zeusa i Danae. patrzał przez szpary. / HektorHektor --- jeden z głównych bohaterów Iliady Homera, brat Parysa, syn Priama i Hekabe. Najdzielniejszy wojownik trojański. we wzroście swej żony / nie widział żadnej przywary. Dla rozlicznych wad kobiecych / miano cnót znaleźć nietrudno. / Czarniejszą od smoły nazwiesz / «swoją czarnuszką przecudną». Z MinerwąMinerwa (mit. rzym.) --- bogini sztuki i rzemiosła, jak również mądrości, nauki i literatury; jej gr. odpowiednikiem jest Atena. --- porównasz rudą, / zaś tę, co żyje rozpustą --- / z Wenerą... «Pulchniutka» --- powiesz / o kobiecie, co jest tłustą. Wyrazisz się w uniesieniu, / że powiewna i anielska, / o innej kobiecie, która / chuda jest jak śmierć angielska. W ten sposób każdziutkiej wadzie / bliskiej cnoty nadaj miano, / a od razu wstępnym bojem / zawojujesz ukochaną. Starość, KobietaNie pytaj jej nigdy jenojeno (daw.) --- tylko.: / «Cudna, żyjesz od ilu lat? / Jaki narodziny twoje / miał zaszczyt widzieć konsulatkonsulat --- roczna kadencja konsula, najwyższego urzędnika rzymskiego, służyła do określania daty.?» Zostaw troskę tę cenzoromcenzor --- wyższy urzędnik rzymski, odpowiedzialny m. in. za przeprowadzanie spisów obywateli.. / Zwłaszcza jeśli piękna pani / nie jest już pierwszej młodości, / niezręczność ją twoja zrani. XXI W sztuce kochania uczeńsze / bywają dojrzalsze damy. / Jak wiadomo, przez ćwiczenia / talent udoskonalamy. Wiadome im są tajniki / miłości, innym nie znane... / Przykuwają nas do siebie / zwłaszcza przez pieszczot odmianę. Żadne malowidło nie zna / tak bezmiernej lubieżności, / jaka w sercach, jaka w ciałach / tych namiętnych istot gości. Najsłodsza jest rozkosz, jeśli / równie jej słodycze poją, / równie jej powaby nęcą / i mnie, i kochankę moją. Nienawidzę wszelkich uczuć / niewzajemnych... Nigdy przeto / nie pragnę pieścić się z chłopcem / ani z przekupną kobietą. Nie jest mi rozkoszą --- rozkosz, / co ją z obowiązku dano. / Raz na zawsze z obowiązków / zwalniam moją ukochaną. Młodość, SeksSłodko mi jest słyszeć głos jej, / drżący szczęściem, półomdlały, / gdy mnie prosi, żebym zwolnił / namiętności mej zapały. Wzrok oślepły od szaleństwa, / oczy od miłości mrące / zwraca ku mnie rozkochana, / pieszczot dając mi tysiące... Ale najpierwszej młodości / obce są owe zalety. / Mają je --- jedynie tylko / dojrzalsze nieco kobiety... Niechaj inni młode wino / zapijają --- do stu katów. / Ja pić pragnę stare trunki / z czasu dawnych konsulatów... XXII Ale oto już kochanków / ukryło puszyste łoże. / Muza moja do sypialni / w żaden sposób wejść nie może. Zresztą i bez jej wskazówek / radę sobie świetnie dadzą / i nie zostaną bezczynni / pod Amora słodką władzą... Co należy wówczas mówić, / bardzo dobrze wiedzą sami. / Nie będą również w kłopocie, / co trzeba robić z rękami. Powoli dążcie do celu, / moi kochankowie mili... / Opóźniajcie szczyt rozkoszy --- / jeżeli was nic nie pili. Przerywajcie słodką pracę, / aby trwała jak najdłużej. / Przed najśmielszymi pomysły / niechaj żadne z was nie stchórzy.... Drżącą światłością zaświecą / twej dziewczyny słodkie oczy, / jako złoty słońca promień / drży odbity w wód przeźroczy... Wyrazy żądzą dyszące... / Szepty namiętne i skargi / na zbielałych wargach mrące... / Palące jak ogień wargi... Uniesiony namiętnością, / nie wyprzedzaj twojej pani. / Najmilej, gdy jednocześnie / przybijecie do przystani... XXIII Kończę... Niechaj wdzięczna młodzież / ozdobi me czoło mirtem. / Niechaj wielbi imię moje / i niechaj się zajmie flirtem. Jak WulkanWulkan (mit. rzym.) --- bóg ognia i kowalstwa, odpowiednik gr. Hefajstosa. AchillesowiAchilles --- legendarny bohater grecki, syn Peleusa, króla Ftyi, i Tetydy, boginki morskiej, główny bohater Iliady Homera. / ongi dał zwycięskie bronie, / tak ja daję dziś kochankom / najprzedniejszy oręż w dłonie. Niechaj walczą w moje imię, / a gdy zwalczą dziewic wstyd już, / niechaj głoszą triumfalnie: / «Mistrzem naszym był Owidiusz...» Księga trzecia I Uzbroiłem Greków przeciw / AmazonkomAmazonki (mit. gr.) --- plemię wojowniczych kobiet.... Dziś z kolei / wypada mi broń dać w dłonie / walecznej PentezyleiPentezylea a. Pentesilea --- legendarna królowa Amazonek, mitycznego plemienia wojowniczych kobiet.. Może mi tu kto zarzuci, / że żmijom chcę przydać jadu, / że jagniątka na żer daję / rozszalałych wilczyc stadu... Nie można wymawiać przecie / (sami chyba rozumiecie) / zbrodni kilku niecnych kobiet / wszystkim kobietom na świecie. Wiecie o niewiastach, które / siały zgorszenie i przestrach. / Wiecie dobrze o HelenachHelena --- najpiękniejsza kobieta na ziemi, żona Menelaosa, króla Sparty. Z jej powodu toczyła się wojna trojańska. Została porwana przez Parysa, który rozsądził między Herą, Ateną i Afrodytą na korzyść tej ostatniej, ogłaszając ją najpiękniejszą z bogiń. Ręka Heleny miała być jego nagrodą., / EryfilachEryfila (mit. gr.) --- matka Alkmeona, żona Amfiaraosa; przekonała tego ostatniego do udziału w wyprawie wojennej przeciw Tebom, mimo że on jako wróżbita wiedział, że skończy się to jego śmiercią., KlitemnestrachKlitemnestra a. Klitajmestra (mit. gr.) --- królewna spartańska, żona Agamemnona, którego zabiła w zemście za ofiarowanie córki Ifigenii za pomyślność wyprawy trojańskiej.. Lecz jeśli sprawiedliwymi / dla płci nadobnej jesteście, / wiecie i o PenelopiePenelopa (mit. gr.) --- wierna żona Odyseusza, czekająca na niego 20 lat., / LaodamiiLaodamia (mit. gr.) --- żona Protesilaosa; gdy ten poległ pod Troją, popełniła samobójstwo, nie chcąc żyć bez niego. lub AlceścieAlcestis (mit. gr.) --- córka Peliasa, która zgodziła się umrzeć, by przedłużyć życie mężowi.. Cnota jest przecież kobietą / ze stroju oraz imienia. / Nic dziwnego, że kobiety / blaskiem swoim opromienia. II Nie dla najcnotliwszych dziewic / prowadzę moje wykłady. / Niech zwolenniczkom miłostek / służą te praktyczne rady. Płeć piękna miłosne sprawy / zwykle bierze bardziej serio / od płci brzydkiej... Wszelki zawód / kończy się u niej histerią. TezeuszTezeusz (mit. gr.) --- heros ateński, zabójca Minotaura. rzucił AriadnęAriadna (mit. gr.) --- królewna kreteńska, jej nić pomogła wydostać się Tezeuszowi z labiryntu Minotaura.. / JazonJazon (mit. gr.) --- heros z Tesalii, przywódca wyprawy po złote runo. pojął żony dwieżony dwie --- Medea i Kreuza, córka króla Koryntu. aż. / Powodem śmierci DydonyDydona --- postać z Eneidy Wergiliusza, założycielka i królowa Kartaginy. Główny bohater poematu, Eneasz, zakochał się w niej, po czym ją porzucił, by spełnić swoje przeznaczenie, jakim było założenie Rzymu. Dydona z rozpaczy popełniła samobójstwo na stosie. / stał się «pobożny» EneaszEneasz --- główny bohater Eneidy Wergiliusza; syn króla Anchizesa i bogini Wenus, uciekł z Troi i po długiej wędrówce doprowadził swoją drużynę do Lacjum; jego potomkowie założyli Rzym.. Nieszczęsne!... Chcę wam odsłonić / przyczyny waszej zagłady. / Obce, nieznane wam były / sztuki miłosnej zasady. / Kres waszym wszelkim nieszczęściom / położą moje wykłady. Słodka Wenus mi wydała / w tym względzie ważne rozkazy. / Niechże wam one jaśnieją / w życiu --- jako drogowskazy. Wenus rzekła: «Cóż ci biedne / białogłowy zawiniły, / że oddajesz na łup mężów / bezbronny ich rodzaj miły. Poświęć im pieśń trzecią, skoro / dwie pierwsze mężom śpiewały. / Homer wpierw ganił Helenę. / Potem --- śpiewał jej pochwały. Nie pragnąc kobiet obrazić, / nie będziesz się, sądzę, wzdragać --- / wiesz dobrze, że mają prawo / od ciebie tego wymagać». Skończyła. Do mojej dłoni / dała gałązkę mirtową. / Zacząłem śpiewać w natchnieniu. / Wieszczym było każde słowo. III Piękne! Pomnąc o starości, / wyzyskujcie każdą chwilę. / Czeka was, gdy zapragniecie, / szczęścia i upojeń tyle!... Płyną lata jako fale... / Woda nie wraca do źródła. / Kobiety, co dziś są piękne, / jutro będą --- stare pudła. Dziś odtrącają kochanków / nieprzejednanie a hardo. / Kiedyś --- same opuszczone, / obdarzone będą wzgardą. Wspomną wówczas, jak się nocą / do ich domów dobijano. / Jak na progu znajdowały / kwiaty wonnych róż co rano. Dziewice! Dopóki pora, / żyjcie szczęściem i rozkoszą. / Kochankom się nie odmawia / tego, o co grzecznie proszą. Czyż pochodnia traci światłość, / gdy się nią inną zapali? / Czyż kto lęka się wyczerpać / wodę z oceanów fali? Czyż może danie miłości / wyczerpać czułą kochankę? / Czyż wyczerpuje Ocean, / gdy wziąć z niego wody szklankę? Nie doradzam wam rozpusty, / lecz podkreślam z całą siłą, / iż szafowanie miłością / nikogo nie zubożyło. IV Piękność nie wszystkim jest dana / z łaski Niebios, z bogów ręki. / Wiele kobiet musi sztucznie / potęgować swoje wdzięki. Najpiękniejsza z kobiet gaśnie, / jeśli zabiegów nie czyni / dokoła swej toalety, / choćby miała czar bogini. Jeżeli niejedno uszło / starożytnej pięknej pani, / to dlatego, że mężczyźni / byli równie zaniedbani. Śmieszną byłaby niewiasta, / ubrana w bogate stroje, / z mężem, co siedem skór byczych / miał za ozdobę i zbroję. Niechaj inni przeszłość chwalą, / w moim sercu radość gości, / żem przyszedł na ten świat miły / w wykwintnej teraźniejszości. A kocham ją nie za złoto, / nie za tyryjskie purpury, / nie za okręty żaglowne, / ani kosztowne marmury --- Kocham teraźniejszość za to, / że nam dzisiaj jest nieznana / naszych przodków źle ubranych / prostackość nieokrzesana. Nie wnioskujcie ze słów moich, / że każda się stroić musi / w perły, które łowią w głębi / szmaragdowych wód Indusi. Zbyt jest ciężki dla kobiety / strój obficie złotem tkany. / Źle wygląda postać w szacie / bogactwem przeładowanej. V Wykwint, smak i elegancja / najpiękniej niewiastę zdobi. / Niech zawsze staranna ręka / uczesanie wasze robi. Tysiąc jest różnych sposobów / kobiecego uczesania. / Wybierzcie --- co wam do twarzy. / Zwierciadło --- prawdę odsłania. Twarz podłużna jest wskazówką / każdej eleganckiej damie, / by rozdzielać włos na dwoje / naśladując LaodamięLaodamia (mit. gr.) --- żona Protesilaosa; gdy ten poległ pod Troją, popełniła samobójstwo, nie chcąc żyć bez niego.. Inna z dam pozwoli włosom / spadać na oba ramiona. / Tak grającego na harfie / podziwiamy Apollona. Jeszcze inna wznosi włosy / na podobieństwo DianyDiana (mit. rzym.) --- dziewicza bogini łowów, odpowiednik gr. Artemidy., / gdy ta gna za dzikim zwierzem / przez zarośla i polany. Ta zachwyca nas lokami. / Tamta --- uczesaniem płaskim. / Inna --- falami kędziorów. / Inna zaś --- muszelek blaskiem. Łatwiej stokroć zliczyć będzie / stuletnich dębów żołędzie, / pszczół hyblejskich roje mnogie / gór alpejskich bestie srogie --- Niźli ilość nieskończoną / uczesań... Wszak są mi znane / twarze, którym jest najpiękniej, / gdy całkiem nie uczesane. Ariadnę od innych kobiet / rozkochany BachusBachus (mit. rzym.) --- bóg wina, odpowiednik gr. Dionizosa. woli. / Herkules świata nie widzi / oprócz potarganej Joli. VI Kobiety!!! O, jakże liczne / daje wam natura środki, / abyście --- na czas niepomne --- / urok zachowały słodki. Mąż łysiejąc jest bezradny, / traci włosy zrozpaczony, / tak jak drzewa tracą liście, / gdy dmą mroźne AkwilonyAkwilon (mit. rzym.) --- wiatr północny i jego uosobienie.. Skoro pierwsze siwe włosy / zauważy piękna pani, / bierze, by je ufarbować, / sok z leczniczych traw Germanii. Gdy jej własnych zbraknie włosów --- / idzie sobie kupić nowe / i nie wstydzi się publicznie / włożyć je na swoją głowę. VII Cóż powiedzieć mam o sukniach? / Piękności rozkoszne moje, / po cóż z tyryjskiej purpury / używać najdroższe stroje? Po co na sobie obnosić / dochody swe całoroczne? / Tyle jest tańszych kolorów. / Od nich opowieść rozpocznę. Są błękity lazurowe, / barwy niebiosów pogodnych. / Jest zieleń koloru fali / jako strój rusałek wodnych. Są tkaniny, które mają / złotego runa kolory. / Są inne takie promienne / jak zroszony płaszcz AuroryAurora (mit. rzym.) --- bogini poranku.. Piękny kolor mirtu z PafosPafos --- miasto na południowo-zachodnim wybrzeżu Cypru, wg mitu gr. miejsce narodzin Afrodyty, bogini miłości. / i ametystów purpura. / Cudną barwą popielatą / lśnią żurawi trackich pióra. StrójGdy przeminie gnuśna zima / i podmuchy ciepłe wiosny / zazielenią winnic pędy, / ze snu budząc świat radosny, Mniej barw w sobie będą miały / wszystkie różnobarwne kwiaty, / niżeli mają kolorów / naszych niewiast cudne szaty. Wybierać trzeba ze smakiem. / Nie wszystkim bowiem przypada / jedna barwa... Niech blondynka / czarne stroje na się wkłada. Brunetce --- w białym do twarzy. / BryzeisBryzeis a. Bryzeida --- postać z Iliady Homera, ulubiona branka Achillesa, zabrana mu przez Agamemnona, kiedy ten musiał zwrócić wolność swojej niewolnicy. Zagniewany Achilles zaprzestał wtedy udziału w wojnie. się ubierała / czarno... Wdzięki Andromedy / podnosiła szata biała. VIII Niewiasta --- jak kamienica, / i od tyłu, i od frontu / jeżeli już jest zniszczona, / dopomina się remontu... Jak dokonać tego trzeba? / Niechaj ciekawe dziewice / zajrzą do mojej książeczki / mówiącej o kosmetyce. Dziełko to jest bardzo ważne, / choć niewielkie... Każda dama / poznawszy je --- wypięknieje, / jak tylko zapragnie sama... IX Zapamiętajcie mą radę, / dbałe o wygląd kobiety: / «Nigdy w obecności mężczyzn / nie róbcie swej toalety». Niechaj będą niewidzialne / dla nich kosmetyków pudła. / Inaczej --- w ich sercach miłość / bardzo prędko by wychłódła. Sprawcie, abyśmy sądzili, / że jeszcze słodko drzemiecie / wówczas, gdy już pracujecie / przy porannej toalecie. Czemuż mamy wiedzieć, z czego / pochodzi płci waszej białość? / Zamykajcie drzwi przy pracy. / Pokażcie skończoną całość. Wiele jest rzeczy, o których / mężczyznom mówić nie można. / O tym dobrze wiedzieć musi / każda niewiasta ostrożna. Nie bronię wam jednak wcale, / abyście przy nas czesały / bujny włos... Widok ten budzi / w sercach miłosne zapały... Lecz ta, co ma włosy marne, / niechajże się czesać każe / w świątyni Dobrej BoginiDobra Bogini --- łac. Bona Dea, czczona w świątyni na Awentynie; w jej kulcie mogły uczestniczyć wyłącznie kobiety., / u drzwi postawiwszy straże... Raz me dziewczę zaskoczyłem, / nagle a niespodziewanie --- / luba włożyła z pośpiechu / na odwrót swe uczesanie... Niech takiego wstydu dozna / jedynie nasz wróg zażarty... / Niech taka sromota spotka / jeno barbarzyńskie Party. Szpetne jest zwierzę bez członków. / Szpetne jest pole bez kłosów. / Szpetne drzewo bez gałęzi. / Szpetna jest głowa bez włosów. Heleno, LedoLeda (mit. gr.) --- królowa Sparty, uwiedziona przez Zeusa, który przybrał postać łabędzia. Królowa urodziła potem Polideukesa, Helenę i Klitajmestrę (według jednej z wersji mitu wylęgli się oni z jaj)., SemeleSemele (mit. gr.) --- królewna tebańska, matka Dionizosa (jego ojcem był Zeus).!... / Nie dla was są te nauki. / Wy macie przywilej boski / piękności, co nie zna sztuki. Ale wśród rzeszy kobiecej / dziewic jest takich niewiele, / co mają urodę równą / Helenie, Ledzie, Semele... Każda ma jakąś usterkę. / Tak już na tym świecie bywa... / Każda niech swoją usterkę / jak najstaranniej ukrywa. A zatem --- radzę ci --- siadaj, / jeżeliś jest bardzo mała, / aby cię widząc stojącą / nie myślał nikt, żeś siedziała. Jeżeli jesteś karlicą, / połóż się zgrabnie na łoże. / Przykryjesz nogi... Nikt wówczas / zmierzyć cię wzrokiem nie może. Jesteś zbyt szczupłą? Włóż na się / jak można najszersze stroje. / Jesteś zbyt blada? Uróżuj / wybladłe policzki twoje. Gdy nóżkę masz niezbyt zgrabną, / noś białe buciki... Gdyby / płeć twoja była zbyt ciemną / pomogą ci z Pharos ryby. Mała poduszeczka zręcznie / nierówność ramion ukryje. / Jeśli szyję masz szeroką, / otocz szarfą twoją szyję. Nie rób gestów, gdy ci nieba / zręcznych rączek odmówiły. / Nie mów na czczo, nieszczęśliwa, / jeśli oddech masz niemiły! Jeśli masz nieładne ząbki, / byłoby śmiertelnym grzechem / rozjaśnić uroczą buzię / zbyt niedyskretnym uśmiechem. XI ŚmiechNawet i nauka śmiechu / w kompetencji jest dziewczęcej. / Przydać może do twych wdzięków / o jeden wdzięk jeszcze więcej. Nie otwieraj zbyt szeroko / ustek swoich, moja mała. / Chciałbym, abyś na policzkach / dwa dołeczki cudne miała. Śmiech twój nie może być częsty / ani też nazbyt przesadny. / Musi być kobieco-miękki, / elegancki, miły, ładny. Niech nigdy grymas przy śmiechu / nie szpeci twojego lica. / Źle, gdy śmiejesz się podobnie, / jak ryczy dzika oślica. XII Sztuka płaczu też jest trudna. / Musisz wiedzieć, białogłowo, / kiedy płakać i jak płakać. / Przestudiuj to szczegółowo. XIII Uczcie się pięknego chodu, / jaki przystoi kobiecie. / Wdzięcznie chodząc, serca mężczyzn / od razu zawojujecie. Jedna z wielkim majestatem / stąpa kunsztownie po ziemi. / Inna --- jak umbryjska chłopka / sadzi kroki olbrzymiemi. Śmieszną jest nienaturalność. / Posłuchajcie mojej rady: / Chodząc --- trzeba stąpać miękko, / ale unikać przesady. XIV Radziłbym ci lewe ramię / odkryć, jeśli płeć twa śnieżna. / Pocałować owo miejsce / bierze nas chętka bezbrzeżna... XV Śpiew jest rzeczą czarującą. / Niejednej natchnione ody / mogą z łatwością zastąpić / brak przyrodzonej urody. Raz nućcie pieśni z teatru / (słuchamy tam śpiewek tylu...) / to znowu lekkie piosenki / na nutę znad brzegów Nilu... Niech was uczą pieśni swoich: / piewca z Kospiewca z Kos (IV/III w. p.n.e.) --- Filetas z Kos, prekursor szkoły aleksandryjskiej w poezji greckiej., KallimachKallimach z Cyreny (ok. 310 p.n.e. -- ok. 240 p.n.e.) --- poeta epoki aleksandryjskiej, autor drobnych form literackich oraz pierwszej historii literatury. boski / i przyjaciel win wystałych, / wdzięczny staruszek teoskistaruszek teoski --- Anakreont z Teos (ok. 570 p.n.e. -- ok. 485 p.n.e.), gr. poeta liryczny, często piszący o winie, śpiewie i miłości.. Na pamięć musicie umieć / miłosne strofy SafonySafona --- gr. poetka liryczna z przełomu VII i VI wieku p.n.e., autorka głównie poezji miłosnej, często sugerującej jej miłość do kobiet.. / Cóż bowiem namiętniejszego / od piosenki jej natchnionej? Niech wam będzie znany --- Gallus, / TybulTybul --- Albius Tibullus (ok. 54 p.n.e. -- 19 p.n.e.) poeta rzymski, autor elegii miłosnych. i PropercjuszPropercjusz --- Sextus Propertius (ur. 50 p.n.e.) poeta rzymski, autor trenów i elegii miłosnych. tkliwy... / WarronWarron (82 p.n.e -- 35 p.n.e) --- rzymski poeta urodzony w Galii, autor poematu o wyprawie Argonautów., co o złotym runie / opowiada istne dziwy. Lecz czytajcie zwłaszcza pilnie / o podróżach Eneasza. / Jemu winna swe powstanie / ukochana Roma nasza. WergiliWergili --- Publius Vergilius Maro (70 p.n.e. -- 19 p.n.e.) rzymski poeta z czasów Oktawiana Augusta, autor Eneidy (poematu epickiego o wedrówkach Eneasza i założeniu Rzymu), Georgik i Bukolik (sielanek). śród wieszczów rzymskich / pierwszy --- bez wątpienia --- idzie. / Nie znam arcydzieła, co by / dorównało Eneidzie. Czyż mi będzie tutaj wolno / do poetów sławnych w Rzymie, / do ich imion nieśmiertelnych / dołączyć i moje imię? Czyż mi wolno mieć nadzieję, / że okrutna woda LetyLeta (mit. gr.) --- jedna z pięciu rzek w Hadesie, krainie umarłych. / nie pochłonie wszystkich pieśni / zapomnianego poety? Może ktoś z mych uczniów powie: / «Czytajcie Sztukę kochania, / w której mistrz nasz płciom obojgu / miłości tajnie odsłania». Błogosławiony --- kto do tej / książeczki często zagląda... / A może kiedyś po polsku / wyjdę w przekładzie Ejsmonda? Czytajcie miękko a słodko / Miłości czułe fragmenty. / Deklamujcie HeroidyHeroidy --- fikcyjne wierszowane listy miłosne, pisane przez Owidiusza; wypowiadały się w nich bohaterki mitologiczne. / (rodzaj przeze mnie poczęty). O FebieFebus a. Feb (mit. gr.) --- przydomek Apolla, boga słońca., BachusieBachus (mit. rzym.) --- bóg wina, odpowiednik gr. Dionizosa., Muzy!... / do was wznoszę swe wołanie, / do was, piewców protektorzy, / sprawcie, niechaj tak się stanie... XVI Piękna winna umieć tańczyć, / grać w szachy i rzucać kości. / Niech zna tysiąc gier... Zabawa / bywa początkiem miłości. XVII W Pompejańskiego portykuportyk Pompejusza --- ogród publiczny, część kompleksu teatralnego, jaki Pompejusz Wielki zbudował w południowej części Pola Marsowego. / idźcie się przechadzać cienie, / kiedy słońce w znaku Panny / gore jak żywe płomienie. Odwiedźcie zdobnego laurem / Febusa pyszną świątynię, / który pod ActiumActium --- Akcjum, miejsce bitwy morskiej z 2 września 31 p.n.e, w której flota Oktawiana Augusta pokonała siły Antoniusza i Kleopatry. pogrążył / egipską flotę w głębinie. Ołtarze krowy memfiskiej, / pomniki naszego PanaPan (mit. gr.) --- bóg pasterzy, przedstawiany z koźlimi nogami i rogami; jego rzymski odpowiednik to Faun., / trzy teatry i arenę, / co stygnącą krwią zbryzgana. O czego istnieniu nie wiesz, / tego nie możesz pożądać. / Cóż po pięknej twarzy, jeśli / nikt jej nie będzie oglądać? Gdyby ApellesApelles (ok. 370 p.n.e. -- ok. 300 p.n.e.) --- wybitny starożytny malarz grecki. Wenery / nie wymalował wspaniale, / do dziś dnia piękną boginię / ukrywałyby wód fale. Zestarzałaby się w wieży / biedna DanaeDanae (mit. gr.) --- matka Perseusza; jego ojcem był Zeus, który zapłodnił Danae pod postacią złotego deszczu. zamknięta... / Radzę wam, nie siedźcie w domu. / Idźcie w tłum, lube dziewczęta... XVIII Wilk czyha na wiele owiec, / nim pochwyci wreszcie jedną. / Ptak Jowiszaptak Jowisza --- orzeł. goni w chmurach / niejedną ptaszynę biedną. Tak samo piękna kobieta / winna pośród tłumu chodzić, / przez wszystkich być oglądana, / aby wybranych --- uwodzić... Niech się stara, by zachwyty / budziła w krąg jej uroda. / Niech na wszystko bacznie patrzy, / co piękności wdzięku doda. Haczyk niechaj będzie gotów. / Przypadek wszystko rozstrzyga. / Przynętę miej apetyczną: / ryba ci się nie wymiga. XIX Gdy wam luby liścik przyśle, / by zbadać wasze kochanie, / gdy ten liścik przez subretkęsubretka (daw.) --- pokojówka. / przyniesiony wam zostanie --- Każde słowo, każde słówko / trzeba wybadać troskliwie --- / zalizali (daw.) --- czy. udaje uczucie? / Zali was miłuje tkliwie? Nie śpieszcie się z odpowiedzią. / Będzie to środek najprostszy, / dzięki któremu czekanie / miłość kochanka zaostrzy. Nie okazuj się zbyt łatwą / dla młodego konkurenta. / Ale też nie bądź dla niego / zbyt surowa i zacięta. Twój kochanek wciąż żyć winien / między lękiem a nadzieją. / Po odmowie niech nadzieje / rosną, lęki zaś maleją... Niechaj wasze odpowiedzi / będą pisane starannie. / Prosty, piękny styl dodaje / wdzięku urodziwej pannie. Nieraz listem w sercu mężczyzn / żar miłości rozpalamy --- / nieraz język barbarzyński / przyćmił urok pięknej damy. XX Najpiękniejszą twarz zniekształca / gniewu zajadłość przeklęta. / Słodycz cechuje człowieka, / a zaś gniew --- dzikie zwierzęta. W gniewie czarna krew nabiega / do twej twarzy zeszpeconej. / W oczach ci się zapalają / wszystkie płomienie GorgonyGorgona (mit. gr.) --- potwór, którego spojrzenie zmieniało przeciwników w kamień.. Niech z was która we zwierciadło / spojrzeć się podówczas waży --- / jestem pewien, że nie pozna / rysów swojej własnej twarzy. XXI PychaPycha również jest szkodliwa. / Niech twe oczy opromienia / słodycz... Duma budzi wzgardę. / Powiadam to z doświadczenia. Spójrz łaskawie --- gdy do ciebie / luby robi czule oczy. / Niechaj mu będzie nagrodą / za uśmiech --- uśmiech uroczy. Na znak odpowiadaj znakiem... / Cóż jest gorszego na świecie / od smutku? Pogodna radość / nęci mnie w każdej kobiecie. W miłości nie mogę sobie / wyobrazić większej biedy / jak być kochankiem TekmessyTekmessa --- córka frygijskiego króla Teleutasa, wzięta w niewolę przez Ajasa Wielkiego, bohatera Iliady Homera. / lub ponurej AndromedyAndromeda (mit. gr.) --- córka króla Etiopii, Cefeusza (syna Zeusa) i Kasjopei, oddana na pożarcie smokowi morskiemu, wielorybowi (pustoszącemu kraj za bluźnierstwo Kasjopei, która twierdziła, że jest piękniejsza od Nereid). Ocalił Andromedę Perseusz, który poślubił ją zabiwszy potwora.... Gdyby nie to, moje złote, / żeście takie płodne były, / zwątpiłbym, że was z mężami / łączył ów moment --- tak miły... Jakże sobie wyobrazić, / że do lubego AjaksaAjaks a. Ajas --- wojownik grecki, jeden z bohaterów Iliady Homera. / mówiła czułe wyrazy / jego żona, smutna płaksa. XXII Porównać pragnę uczucie, / co rozpala w sercu żar mi, / a duszę radością karmi, / do manewrów wielkiej armii... Jeden prowadzi piechotę, / a drugi --- jazdy szwadrony. / Trzeci wreszcie przeznaczony / jest do sztandarów obrony. Tak mądry wódz dzieli pracę / pomiędzy swoich podwładnych. / Takie rozkazy niech wyda / każda z naszych kobiet ładnych. Niechaj jej kochanek spełni / to, co jest w jego zakresie. / Niech bogaty amant hojnie / dary sute wam przyniesie. Niech adwokat broni sprawy, / jeśli jaką sprawę macie. / Niech poeta was uwielbia / w piosence lub poemacie. Kochamy mocniej niż inni. / Poza tym wieczną jest chwała / owej szczęśliwej piękności, / która nam się spodobała. Poeta, MiłośćSam luby fach poetycki / osładza nam obyczaje. / Młode piękności! Niech każda / poetom swe łaski daje. Z błękitów słodkie natchnienie / spływa na nas... Jest w nas Bóstwo... / Można by na to twierdzenie / dowodów przytoczyć mnóstwo. Jak dobrze pójdzie, to z niebem / prowadzimy konwersację. / Jeśli który z nas co powie, / to już na pewno ma rację. XXIII Łaska przyznana niezwłocznie / krótko żar miłości żywi... / Niechaj się czasem pomartwią / kochankowie zbyt szczęśliwi. Niechaj luby twój tragicznie / przeklina zamkniętą bramę. / Niech prośbami i groźbami / przekonywa gniewną damę... Zamykaj drzwi na trzy spusty, / spostponujspostponować (daw.) --- potraktować w sposób nacechowany pogardą. mnie srodze... Tudzież / niech mi twój odźwierny powie / okrutnym głosem: «A pódziesz!» XXIV Do rąk daję wam broń pewną: / niezawodne rady moje. / Może nieopatrznie wroga / sam przeciwko sobie zbroję? Niechaj wasz kochanek najpierw / cieszy się brakiem rywala. / Niech stopniowo w jego sercu / żar miłości się zapala. Miłość, ZazdrośćNigdy wyścigowy rumak / nie jest w biegu szybki taki, / jak wówczas, kiedy zapragnie / wyprzedzić inne rumaki. Miłość nasza potężnieje, / skoro nas kochanka zrani. / Ja sam tym goręcej kocham, / im sroższą jest moja pani. Ale niechaj wasz kochanek / zanadto się nie rozżali. / Niech zazdrosne widmo męża / uczucie jego rozpali. XXV Radość bez niebezpieczeństwa / traci swe największe wdzięki. / Choć wolną jesteś jak TaisTais a. Thais --- kurtyzana z czasów Aleksandra Wielkiego., / twórz nieistniejące lęki. Miłość, StrachLuby mógłby wchodzić drzwiami? / Każ, niechaj przez okno włazi. / Niechaj na ciebie spojrzawszy / strachem twoim się przerazi. Z krzykiem: «Jesteście zgubieni!» / niech wpadnie sprytna służąca. / Wówczas bladego młodzieńca / ukryj w szafie, cała drżąca... Ale po tych niepokojach / otwórz mu słodkie ramiona... / Niech odurzy go, upoi / rozkosz niczym nie zmącona... XXVI Muszę parę słów nadmienić / o sztuce oszukiwania. / Kobietom zamężnym prawo / niewierności wszelkiej wzbrania. Lecz wszystkie wolne niewiasty / z woli cypryjskiego bóstwacypryjskie bóstwo --- Wenus, wg mitu zrodzona z piany morskiej na wybrzeżu Cypru. --- / niechaj przyjdą do mnie, aby / słuchać wykładów oszustwa. Choćbyście miały strażników / więcej od oczu ArgusaArgus (mit. gr.) --- stuoki, zawsze czuwający olbrzym. --- / oszukacie wszystkich, jeśli / przyjdzie wam na to pokusa. ListJakiż wam baczny odźwierny / przeszkodzi, byście w kąpieli / napisały list miłosny / do któregoś z wielbicieli? Gdy służąca-powiernica / list ten pod szarfą szeroką / lub pod sandałkiem przeniesie --- / czyjeż go wykryje oko? Jeśli ją strażnik przyłapie --- / obmyślajcie podstęp nowy. / Niech ramiona powiernicy / służą za papier listowy. Niechaj ciało waszej młodszej / będzie żywym, wielkim listem, / na którym wyznacie miłość / słowem jak płomień ognistym. Pisać na «niższych stronicach» / odradzam wam, śliczne panie. / Gdy subretka piękna --- długim / byłoby jej odczytanie... Świeżo wydojonym mlekiem / listy takie pisać radzę. / Ażeby odczytać pismo, / wystarczy jest użyć sadzę. AkrysiosAkrysios (mit. gr.) --- mąż Eurydyki, ojciec Danae. strzegł swojej córy. / A jednak, dziwnym przypadkiem, / zamknięta w wieży Danae / zrobiła go przecież... dziadkiem. XXVII Cóż strażnik pięknej kobiety / w olbrzymim Rzymie uczyni, / gdy ta może do świątyni / schronić się Dobrej Bogini? Lub do któregoś z teatrów / albo też wreszcie do łaźni... / Strażnik u wrót czeka --- wodze / popuściwszy wyobraźni... Piękna znajdzie przyjaciółkę, / co udając ciężko chorą, / pożyczy jej swego łoża / dzienną... albo --- nocną porą... Spij stróża hiszpańskim winem / albo tajemną miksturą, / która ma tę dziwną własność, / że zaćmiewa oczy chmurą. Zręczna powiernica w sobie / rozkochać może CerberaCerber (mit. gr.) --- trzygłowy pies, pilnujący wejścia do krainy zmarłych; tu przen.: groźny strażnik.. / Pani ma swobodę... Cerber / do subretki się dobiera. XXVIII Podarunki robią cuda: / zbędne są inne wskazówki. / Dar nęci ludzi i bogów, / Sam Jowisz bierze łapówki. Całkiem wystarczy strażnika / raz jeden przekupić na to, / ażeby odtąd już zawsze / oglądał się za zapłatą. Źle mieć zbyt ładne subretki / (Amor szybko serce rani), / niejedna z nich w sercu moim / zajęła miejsce swej pani. XXIX Nieszczęśliwy! W jakim celu / sam nadstawiam oszalały / swoją własną pierś bezbronną / pod srogiego wroga strzały? Czemuż zdradzać się samemu? / Wszak żaden ptak ptasznikowi / nie wykłada tych sposobów, / jakimi się ptactwo łowi. Ani też nie przyjdzie na myśl / jako tako mądrej sarnie, / ażeby sztuki gonienia / zapragnęła uczyć psiarnię. Wszystko jedno... Radzić będę, / gdy korzyść dają me rady --- / choćbym miał przeciwko sobie / uzbroić nowe LemniadyLemniady (mit. gr.) --- wojownicze kobiety z wyspy Limnos, które w zemście za zdradę wymordowały wszystkich mężczyzn.... Łatwowierność płci nadobnej / nie zawsze na zdrowie idzie. / Nie powinnyście, niewiasty, / zapominać o ProkrydzieProkris --- wg poematu Owidiusza żona Kefalosa, który podstępem nakłonił ją do zdrady.. XXX Na ucztę radzę wam zawsze / przychodzić porą spóźnioną / i nie jaśnieć pełnią wdzięków, / nim pochodnie nie zapłoną. Czekanie (miłe Wenerze) / podniesie twój czar, dziewczyno. / Wydasz się stokroć piękniejsza / oczom zamglonym przez wino. Choćbyś zbyt ładną nie była --- / wdzięk pozyskasz niepojęty. / Noc rzuci dyskretny woal / na wszelkie twe... mankamenty. Jedzenie, GrzecznośćNie jedz łapczywie... Być musisz / estetyczną przy jedzeniu... / Niedobrze, gdy na twej brodzie / znajduje się całe «menu». Nie jedzcie przed ucztą w domu. / Przy uczcie zaś jeść należy / z umiarkowaniem i taktem. / Nie wylizujcie talerzy!!! Jeżeliby Parys ujrzał, / jak się Helena obżera, / nigdy by jej nie porywał. / Nie byłoby --- dzieł Homera. Jeżeli chcecie coś robić / bez umiarkowania, to już / lepiej pić, ile się zmieści. / Wenus z Bakchem łączy sojusz. Lecz i tutaj są granice / nie do przekroczenia... Radzę, / aby rozum oraz nogi / były w pewnej równowadze. XXXI Wstyd mi pisać dalej. Chciałbym / przerwać pieśni me natchnione. / Lecz dodaje mi odwagi / tymi słowy cudna DioneDione (mit. gr.) --- matka Afrodyty.: «Na moją odpowiedzialność, / o wszystkim mów bez obawy... / Widzę, żeś miał niecny zamiar / pominąć niektóre sprawy. Niechaj każda z pięknych kobiet / pozna siebie sama, aby / wiedzieć, w jakiej ma postawie / prezentować swe powaby. Leż na wznak, jeżeli nieba / dały ci uroczą buzię. / Jeśli masz plecy przecudne, / kładź się na brzuszku, łobuzie. Wysoka winna opierać / na łóżku kolana swoje / i z lekko schyloną głową / toczyć swe miłosne boje. Jeśli boski blask miłości / mają twoje śnieżne uda, / jeżeli czarują oczy / twej łabędziej szyjki cuda --- Niech kochanek zachwycony / zobaczy cię, boska, całą, / niechajże go do szaleństwa / doprowadzi twoje ciało. Nie wstydź się rozpuścić włosy / jako bachantka z Tesalii. / Niech spadają na ramiona, / podobne do dzikiej fali. Jeżeli prace Lucynyprace Lucyny --- poród (od imienia rzymskiej bogini narodzin). / ślady jakieś zostawiły, / walcz jak srogi Part, co w boju / nadstawia wrogowi tyły. Wenus zna tysiąc sposobów. / Wszystkie miejcie na widoku. / Najprościej --- pół nachylona / zostawać na prawym boku.» XXXII Przenigdy trójnóg Febusatrójnóg Febusa --- trójnóg, na którym wróżąc siadała Pytia z wyroczni Apolla w Delfach. / ani wyrocznia AmmonaAmmon --- egipski bóg wiatru, urodzaju i płodności. / nie objawiła prawd mędrszych / niźli moja pieśń natchniona. Jeżeli moje wywody / budzą wasze zaufanie, / nie zawiodą was w praktyce, / wierzajcie mi, drogie panie... Niechaj rozkosz wam przenika / do samego szpiku kości. / Niech was i waszych kochanków / równie pali żar miłości. Używajcie tkliwych zwrotów... / (słuchajcie mojej recepty). / Niech namiętność potęgują / czułe słowa, słodkie szepty... A tym, którym odmówiła / natura lubej sensacji, / tym pozwalam się uciekać / do najsłodszej malwersacji. Wasze ruchy i spojrzenia / niech nas utwierdzają w błędzie. / Głos wasz i oddech namiętny / niechaj przerywanym będzie. XXXIII W swej sypialni miejcie półmrok... / Musicie przed swym amantem / ukryć moc rzeczy... Inaczej / puściłby was zaraz kantem. XXXIV Skończyłem moją opowieść. / Niech wam pożyteczna będzie. / Pora już z mego rydwanu / wyprzęgać białe łabędzie. Niech na miłosnych trofeach / wypisze każda kobieta: / «Nauczył mnie miłowania / Owidiusz, rzymski poeta».