Orzeszkowa, Eliza Przybylski, Zygmunt 2015-12-03 1981 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl) na podstawie tekstu dostępnego w serwisie Wikiźródła (http://pl.wikisource.org). Redakcję techniczną wykonała Paulina Choromańska, a korektę ze źródłem wikiskrybowie. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. xml http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesn-przerwana-obrazek-sceniczny/ pol Fundacja Nowoczesna Polska Domena publiczna - Eliza Orzeszkowa zm. 1910 Eliza Orzeszkowa, Pieśń przerwana (obrazek sceniczny), nakł. Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1900. http://pl.wikisource.org/wiki/Pie%C5%9B%C5%84_przerwana_%28obrazek_sceniczny%29 Tragedia Pozytywizm Dramat Pieśń przerwana (obrazek sceniczny) text http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/5046.jpg Carnivale (Festival City), roibradbury@Flickr, CC BY-SA 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/5046 0.3 http://wolnelektury.pl/media/book/pdf/piesn-przerwana-obrazek-sceniczny.pdf ISBN-978-83-288-0642-9 ISBN application/pdf https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/piesn-przerwana-obrazek-sceniczny.html ISBN-978-83-288-1629-9 ISBN text/html http://wolnelektury.pl/media/book/txt/piesn-przerwana-obrazek-sceniczny.txt ISBN-978-83-288-2584-0 ISBN text/plain http://wolnelektury.pl/media/book/epub/piesn-przerwana-obrazek-sceniczny.epub ISBN-978-83-288-3638-9 ISBN application/epub+zip http://wolnelektury.pl/media/book/mobi/piesn-przerwana-obrazek-sceniczny.mobi ISBN-978-83-288-4724-8 ISBN application/x-mobipocket-ebook DD.WL-D FRF 1DTP 3MP Eliza Orzeszkowa Zygmunt Przybylski Przepiękne opowiadanie o miłości, pełne wzruszających i mistrzowskich literacko opisów impresji i gestów towarzyszących rodzącemu się uczuciu. Klara wiedzie spokojne życie, poświęcając się prowadzeniu domu po śmierci matki. Opiekuje się starym ojcem, wychowuje młodsze rodzeństwo. Pewnego dnia pojawia się, niczym książę z bajki, Juliusz, sekretarz księcia --- przystojny, romantyczny, szarmancki w obyciu. W dziewczynie rozkwita miłość dotąd nieznana w jej dziewiętnastoletnim życiu, a zauroczenie sprawia, że tym trudniej dostrzec jej w mężczyźnie to, co nieuchronne. Adorator okazuje się być cynicznym oszustem i uczuciowym graczem. Pieśń przerwana Obrazek sceniczny w 1-ym akcie OSOBY: TEOFIL WYGRYCZ. KLARA, jego córka. PANI DUTKIEWICZOWA, sąsiadka. OSKAR. BENEDYKT, kamerdyner. Rzecz się dzieje w małem miasteczku. Scena przedstawia ogródek przed małym domkiem. Na prawo domek, biało pomalowany, z ganeczkiem na dwóch słupkach, w około ganeczka i na ścianach domku wije się fasola na tykach. Obok domku stara ławeczka. W głębi wzdłuż sceny sztachetki z furtką, za któremi prowadzi ścieżka. Przy samych sztachetkach nieco z boku altanka; wejście na scenę z lewej strony w kulisie. Kilka klombików, kwiatów i t. d. SCENA PIERWSZA KLARA --- po chwili OSKAR. KLARA wybiega żywo z domku z koszyczkiem, w którym znajduje się książka, białe płótno, kromka chleba; ubrana skromnie w perkalikową sukienkę, urywa kwiat z fasoli i wpina go do włosów; robi to wszystko wesoło nucąc, następnie biegnie do altanki, rozkłada płótno do szycia --- w głębi za sztachetkami przechodzi Oskar; ujrzawszy Klarę, zatrzymał się i następnie zbliża się do altanki. OSKAR pokłoniwszy się kapeluszem. Czy mogę panią zapytać, kto mieszka w tym ładnym domku? KLARA nieco zmieszana. My --- tam mieszkamy. Ojciec mój Teofil Wygrycz, ja i rodzeństwo. OSKAR Miłe ustronie. Któż-to sadził przy domku te piękne rośliny, które ocieniają go w sposób tak malowniczy? Na klombach też wiele kwiatów? KLARA Nie wiele ich: ja i siostra moja nie mamy czasu uprawiać więcej. OSKAR Siostrzyczka pewno starsza. KLARA Owszem, młodsza odemnie o lat cztery. OSKAR Więc ma lat? KLARA Piętnaście. OSKAR Co pani robi? KLARA Szyję koszulę dla braciszka. OSKAR A mama? KLARA smutno. Od czterech lat już nie mamy matki --- umarła. Ja im ją zastępuję. OSKAR Widzę książkę w koszyczku. Pani lubi lekturę? KLARA O, lubię czytać. OSKAR wyciąga rękę po książkę, którą mu Klara podaje z pewnem wahaniem --- otwiera książkę. Czy to pani podkreśliła te wiersze? KLARA nieśmiało. Tak... OSKAR czyta półgłosem. ... Przenoś moją duszę utęsknioną, do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych!/ Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych./ Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem.../ ... Gdzie bursztynowy świeżop, gryka jak śnieg biała/ Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała/ A wszystko przepasane, jak wstęgą zieloną... KLARA która słuchała z widocznem wzruszeniem, otrząsnąwszy się z wrażenia --- mówi zimno. Pan daleko ztąd mieszka? OSKAR Bardzo blizko... Jestem Juljusz Przyjemski, mieszkam w tym dużym domu. wskazuje ręką w kulisę. KLARA Myślałam, że w tym pałacu nikt nie mieszka. OSKAR Dotąd, oprócz służących nikt w nim nie mieszkał, ale wczoraj przybył tu na jakiś czas jego właściciel. KLARA Książę?! OSKAR Tak. Jestem domownikiem i zarazem przyjacielem najbliższym księcia. KLARA Czy książe jest młody? OSKAR Tak i nie --- żyje niezbyt długo, lecz doświadczył wiele... KLARA O tak! Wyobrażam sobie, ile szczęścia i przyjemności doświadczyć musiał. OSKAR Pani tak myśli? KLARA Naturalnie, będąc tak bogatym, może robić zawsze co mu się podoba! OSKAR Nieszczęście jego w tem tylko, że mnóstwo rzeczy przestało mu się podobać. KLARA Jednak są rzeczy zawsze miłe i książę, mogąc tyle doświadczać, musi być jednak bardzo szczęśliwym... OSKAR Jakież to rzeczy? KLARA wskazując w głębi. Naprzykład taki ogród. O Boże, ileż razy będąc tu, myślałam: jakie to szczęście siedzieć pod takiemi drzewami, patrzeć na piękne kwiaty; wie pan, w Kwietniu tyle fiołków bywa na tym trawniku, że trawa znika prawie pod niemi i robi się cały fioletowy, a zapach od niego idzie tak silny, że aż do naszego domku dochodzi. OSKAR Pani jesteś bardzo wrażliwą na piękność... Więc pani czuje się zupełnie szczęśliwą, odkąd tu mieszka? KLARA Nie zupełnie... bo wcale, wcale nie jestem spokojną o zdrowie ojca i przyszłość dzieci. OSKAR A o swoją? KLARA ze zdziwieniem. O moją? --- A cóż mi się stać może? Jestem już przecie dorosłą i w każdym wypadku dam sobie radę. OSKAR To pani szczęśliwszą jest od księcia, bo on nie może dać sobie rady. Sam nie wie, co ma robić z sercem zrażonem, bo po wielokroć zranionem, z dniami i godzinami, które nie mają celu. KLARA Biedny! Doprawdy, może jestem zarozumiała, ale zdaje mi się, że będąc na jego miejscu, wiedziałabym co robić z sercem i życiem. OSKAR Cóżby pani robiła? KLARA Weszłabym na szczyt tej baszty... --- widzi pan --- tej... na sam szczyt i obejrzała bym caluteńkie miasto. Zobaczyłabym wszystkich, którzy tylko w nim żyją, cierpią... Pan widział kiedy medaljonik z Matką Boską Paryską? Matka Boska stoi, a z obu jej rąk leją się potoki promieni, które pocieszają, oświecają i od złego bronią --- gdybym była na miejscu księcia, weszłabym na tę basztę, spuściłabym ręce i lałabym z nich potoki promieni. --- O Boże, jaka byłabym szczęśliwa! --- chwila milczenia. OSKAR Szczęśliwy jestem, że traf pozwolił mi panią poznać... KLARA układając robotę w koszyku. Pora mi już do domu. OSKAR Już? Czy pani będzie łaskawa pożyczyć mi tej książki chociaż na chwilkę, przerzucając kartki W Szwajcaryi Słowackiego, tyle razy byłem w tym kraju, poemat znam, zdaje mi się, że znam ale może nie, --- może nie? KLARA Owszem, --- proszę. OSKAR Niech mi pani na pożegnanie rączkę poda. Klara podaje mu rękę --- nieco zażenowana i szybkim krokiem zbliża się do domu. Oskar powoli otworzywszy książkę --- znika w głębi. SCENA DRUGA KLARA po chwili WYGRYCZ KLARA sama --- Dziwny wypadek --- spotkać człowieka nieznanego, rozmawiać z nim tak długo i nawet mu książkę pożyczyć --- dziwny wypadek --- po chw. Nie słyszałam nigdy, aby ktokolwiek tak pięknie czytał! Jaki on miły! Dziwna ta jego zmarszczka na czole, taka głęboka, a pod nią oczy takie szafirowe, czasem śmiałe i śmiejące się --- a czasem takie smutne --- doprawdy, dziwny wypadek --- zamyśla się. WYGRYCZ wysoki, chudy, w długim starym paltocie, czapka z gwiazdką, twarz koścista, zżółkła, wyraz kwaśny --- wchodzi głównem wejściem, zbliża się do Klary. Klaro. KLARA jakby przebudzona. Ach --- to ty ojcze. WYGRYCZ Cóżeś tak się przestraszyła --- moje dziecko, o czemże tak myślałaś?... KLARA nerwowo. Myślałam --- myślałam --- o kwiatach, które tak pięknie kwitną około naszego domu i ocieniają go w sposób tak malowniczy, że nawet zwraca uwagę na siebie. Przed chwilą rozmawiałam dość długo z sekretarzem księcia, panem Przyjemskim, który bardzo chwalił nasz domek. WYGRYCZ kwaśny. Więc książe powrócił?... KLARA Powrócił. Znasz go ojcze? WYGRYCZ j. w. Widziałem raz --- dawno już --- od kilku lat nie pokazał się tutaj. Jest tak możnym, posiada takie imie, że gdyby był pomiędzy nami, gdyby nas znał, gdyby wchodził w stan rzeczy i ludzi, każde jego słowo mogło by być poparciem, oświeceniem, każdy czas błogosławieństwem... Książę jednak woli bujać po świecie... KLARA Mój tateczku --- mnie się zdaje, że nie powinniśmy sądzić surowo ludzi, tak innych, od nas, zupełnie innych. WYGRYCZ Jakto innych?... Co za innych? Dlaczego innych? Zwarjowałaś, czy co? Wszystkich jeden Bóg stwarza i jedna ziemia nosi, wszyscy grzeszą, cierpią i muszą umierać, a to jest wielka jednostajność, ogromna jednostajność... Umrze, jedno prawo i jeden sąd: król albo cygan --- albo człowiek słucha prawa boskiego, służy bliźnim swoim i każdej sprawie dobrej albo nie czyni tego. Pierwszy może sobie być nawet grzesznym człowiekiem, ale zawsze będzie czegoś wart, drugi trzech groszy nie wart i po wszystkiem --- (całuje ją w czoło serdecznie). Ale ty jeszcze tego wszystkiego nie rozumiesz. --- Słońce już zaszło --- i nie długo gwiazdy świecić będą, czuję się dziś więcej niż zwykle zmęczonym. Ot bieda w górze, bieda w powietrzu, bieda na dole. Wiele brakuje do dobrego wszędzie i każdemu, kaszląc wchodzi do domku. SCENA TRZECIA KLARA. --- OSKAR. który przed chwilą ukazał się w głębi --- wchodzi po cichu przez furtkę, znajdującą się między sztachetami. OSKAR z uśmiechem. To znowu ja. KLARA zdziwiona. Którędy pan wszedł? OSKAR j. w. Drogą pospolitą --- przez bramkę w sztachetach. Przechodząc przez ogród zobaczyłem panią na ganku. Z kim pani rozmawiała? KLARA To mój ojciec. --- Jest bardzo słabego zdrowia. OSKAR Cóż jest ojcu pani? KLARA Coś piersiowego. OSKAR To smutne. Ponieważ pani tak bardzo lubi kwiaty, przynoszę je. KLARA z radością. To z ogrodu księcia? --- Móżeby się rozgniewał, gdyby wiedział że je pan dla mnie zrywał. OSKAR A teraz zapomnijmy o wszystkich kłopotach domowych i niedomowych, o wszystkiem co złe, co małe, co boli i pójdźmy w świat lepszy. --- Wyszukałem w bibljotece książkę --- dla pani --- pozwoli pani, abym czytał? KLARA cicho. Już się ściemniać zaczyna. --- siada na ławeczce --- Oskar obok niej. OSKAR Och --- czytać jeszcze można doskonale. --- czyta. «Jest chwila, gdy się ma księżyc pokazać,/ Kiedy się wszystkie słowiki uciszą./ I wszystkie liście bez szelestu wiszą,/ I ciszej źródło po murawach dyszy. O takiej chwili, och! dwa serca płoną,/ Jeśli zaś mają przebaczyć --- przebaczą,/ Jeżeli o czemś zapomnieć --- zapomną./ Słowiki jęczą i fontanna płynie,/ Mówią mi o niej --- ja serce otwieram,/ I o śmierć prędką --- modlę się z rozpaczą». Spogląda na Klarę, która ma łzy w oczach. Jaka pani wrażliwa... KLARA chce wstać. Już pójdę do domu... OSKAR Niech pani jeszcze nie odchodzi, --- proszę, proszę bardzo. KLARA cicho. Już późno --- ściemnia się za sceną słychać muzykę na fortepianie. Co to? Ktoś gra w pałacu? OSKAR To książę. Jest wielkim amatorem muzyki i często grywamy razem. Ja gram na wiolonczeli. Czy pani lubi muzykę? KLARA Nie mogę nigdy słuchać jej bez takiego jakiegoś wzruszenia. OSKAR A często ją pani słucha? KLARA Od śmierci mamy, która grywała ojcu wieczorami, słyszałam muzykę dwa razy. OSKAR Czy podobna! Przez cztery lata słyszeć muzykę tylko dwa razy. KLARA Cóż to tak ważnego, że nie mam tej przyjemności! OSKAR To prawda --- cóż to tak ważnego nie mieć w życiu przyjemności, szczególniej w takim wieku... KLARA Tak --- oddawna już jestem dorosłą. OSKAR Czy pani wie, kto był Heine? KLARA Wiem. Poeta niemiecki. Byłam przecież na pensji, nie skończyłam jej jednak, bo po śmierci mamy stałam się konieczną w domu dla ojca i dla rodzeństwa. OSKAR Aby być dla nich aniołem pociechy i pomocy. Otóż przychodzi mi na myśl jeden wierszyk Heinego, który pragnę pani jeszcze powiedzieć: deklamuje «Ty jesteś jak kwiat,/ Piękną, czystą, powiewną,/ Gdy patrzę na Cię, ma pierś/ Boleścią ściska się rzewną/ I radbym wznieść dłoń/ Do nieba z modlitwą śpiewną./ Oby zachował Cię Bóg/ Tak piękną --- czystą --- powiewną. Chwila milczenia --- muzykę słychać ciągle. KLARA mówi wzruszonym głosem. Istotnie --- już późno wstaje. OSKAR cicho. Gwiazdy spadają. KLARA W Sierpniu zawsze wiele gwiazd spada. Mówią, że gdy gwiazda spada, trzeba tylko nim zgaśnie wymówić w myśli życzenie, a będzie spełnione. OSKAR O co prosiłaby pani gwiazdy spadającej? KLARA Gdybym wierzyła, że spadające gwiazdy spełniają życzenia ludzkie, prosiłabym ich ciągle: niech ojciec mój wyzdrowieje, niech dzieci uczą się dobrze i będą dobre. OSKAR A dla siebie? KLARA Jakto? Przecież to prośba byłaby właśnie o to, czego pragnę najwięcej, więc prosiłabym dla siebie. OSKAR z uśmiechem. Egoizm szkaradny. Ale czy doprawdy nie chciałaby pani, aby gwiazdka złota przysłała pani jakieś szczęście, takie wielkie, że serce przemienia w gwiazdę pałającą i zawieszoną wysoko nad wszystkiem, co jest na ziemi. KLARA siląc się na wesołość. Jeżeli już koniecznie miałabym prosić o coś dla siebie jednej, to prosiłabym, aby tego lata jeszcze pójść za miasto i całe pół dnia przepędzić w lesie. Ogromnie lubię las. A pan o co najwięcej prosiłby gwiazdy spadającej? OSKAR Ja? Prosiłbym o wiarę, że są na ziemi serca dobre, czyste, wierne i o to, aby jedno z takich należało do mnie. Prosiłbym jej: gwiazdko jasna, daj mi zapomnieć o snach ciemnych, których miałem wiele, po chwili weselej: Czy wiesz pani, że przez tych kilka chwil, które razem spędziliśmy, ja dużo się od pani nauczyłem. KLARA Pan? odemnie? O Boże! Czegóż ja kogokolwiek mogę nauczyć? Tylko brata czytać i pisać nauczyłam. OSKAR A czego mnie pani nauczyła, wytłomaczę może później. Teraz mogę pani tylko powiedzieć, że dzięki tobie przekonałem się, że i nasza literatura jest wspaniałą; większą część życia spędziłem za granicą, w towarzystwie literatów zagranicznych. Poemat Słowackiego w ,,Szwajcaryi" dziś dopiero poznałem --- zachwycił mnie --- powtarza z pamięci: O takiej to chwili --- ach! dwa serca płoną!/ Jeśli coś mają przebaczyć --- przebaczą!/ Jeżeli o czemś zapomnieć --- zapomną. Z za sceny słychać głos: Klarciu, Klarciu! KLARA jakby zbudzona ze snu. Dobranoc panu. OSKAR O której godzinie kończy pani wszystkie swoje zajęcia domowe? KLARA Już nie długo. Brat i siostra idą wcześnie spać. OSKAR Więc kiedy oni zasną, niech pani wyjdzie do ogrodu posłuchać muzyki. Ja i mój przyjaciel będziemy grać dla pani. Dobrze? KLARA Dobrze. Dziękuję. Dobranoc panu. OSKAR ująwszy ją za obie ręce wpatruje się w nią. ... Grając będę myślał, że pani tu stoi gdzieś koło sztachet i słucha mojej muzyki. Tym sposobem dusze nasze będą razem. Szybko uniósł do ust jej ręce i pocałował obie --- odchodzi zwolna. SCENA CZWARTA KLARA sama powtarzając bezwiednie: ,,Tym sposobem dusze nasze będą razem." O Boże! --- co się ze mną dziś dzieje --- jakże ja czuję się szczęśliwą. Serce moje zatopione w słodyczy niewypowiedzianej, o jakiej dotąd nie miałam pojęcia. --- powtarza: ,,Ja i mój przyjaciel będziemy grać dla pani," --- dla mnie --- dla mnie grać będą".. powtarza: «I radbym wznieść dłoń/ Do nieba z modlitwą rzewną/ Oby zachował cię Bóg/ Tak piękną, czystą powiewną.» SCENA PIĄTA KLARA. --- WYGRYCZ. --- DUTKIEWICZOWA. wychodzą z domu: Dutkiewiczowa, niska krępa, ubrana czarno, włosy zupełnie siwe, na głowie czarna koronkowa chusteczka. DUTKIEWICZOWA Bywaj pan zdrów kochany panie Wygrycz --- dobranoc, dobranoc. KLARA podbiegając ku niej. Ach, to pani Dutkiewiczowa, nic nie wiedziałam, że pani była u nas. DUTKIEWICZOWA Wyszłam tylko na chwilkę, prosić cię, abyś jutro rano koniecznie przyszła do mnie, musimy pójść kupić trzewiki; bez ciebie nie kupię, bo oni mnie oszukają. KLARA Dobrze, przyjdę. DUTKIEWICZOWA Bywajcie zdrowi. Za sceną słychać muzykę --- pianino i wiolonczela. Słyszycie wy? WYGRYCZ Ktoś gra na wiolonczeli i pianinie. Prześliczna melodya. DUTKIEWICZOWA Dawno już nie słyszałam takiej muzyki. Żebyś ty tylko Klarciu nie zapomniała jutro o moich trzewikach... WYGRYCZ z pewną zadumą i serdeczną czułością mówi do Klary. Matka twoja grywała także pięknie! --- pamiętasz? KLARA cicho. Pamiętam, ojcze! WYGRYCZ j. w. O, mam ja w życiu dobre wspomnienia, święte wspomnienia. A na tamtym świecie mam moją świętą, z którą pragnąłbym się połączyć jaknajprędzej, gdyby nie dzieci, tuli Klarę do serca. Ale ona mi was zostawiła, i znowu człowiek do tej ziemi przywiązany. KLARA Mój ojcze, co też ty mówisz! Ty zdrowie tutaj musisz odzyskać. WYGRYCZ Ot są na ziemi poematy takich związków i takich wspomnień. Jakże biednymi są ci, którzy ich zrozumieć ani ocenić nie potrafią... DUTKIEWICZOWA To ja już idę --- dobranoc kochany panie Teofilu --- dobranoc --- a ty Klarciu, jak tylko brata wyprawisz do szkoły, to przychodź zaraz jakby sobie coś przypomniała, ciszej do Klarci: ale, ale --- dam ci jutro na wpisowe dla Stasia --- już pora zapłacić --- no, bywajcie zdrowi wychodząc w kulisę: a nie zapomnij o moich trzewikach --- bo przecie boso chodzić nie mogę. Słychać tylko pianino. WYGRYCZ zwracając się ku drzwiom. A ty nie idziesz ze mną? KLARA Chwileczkę jeszcze pozostanę tutaj. WYGRYCZ A nie zapomnij zamknąć drzwi... wchodzi do domu: SCENA SZÓSTA KLARA. po chw. --- OSKAR. --- BENEDYKT. --- WYGRYCZ. KLARA patrzy chwilę czy ojciec odszedł --- potem idzie zwolna ku sztachetom --- opiera się o nie --- i jakby w upojeniu spogląda w stronę pałacu; w tej samej chwili zbliżył się Oskar. To pan... OSKAR ująwszy jej dłonie mówi szeptem: Musiałem koniecznie dziś jeszcze panią widzieć. Grając myślałem ciągle: ,,Pójdę do niej!" Przestałem grać i przyszedłem. Powiedziałem jemu ,,graj dalej, graj ciągle, bo chciałem z tobą rozmawiać przy wtórze muzyki. Czy dobrze, że przyszedłem? Musiałem cię widzieć i pożegnać na cały dzień jutrzejszy. Dziś zaraz mój stryj przyjedzie i zabierze mnie do siebie na całe jutro. Czym dobrze zrobił, przychodząc dziś jeszcze na chwilkę? KLARA Dobrze. OSKAR ...Zaczekaj, wejdę do waszego ogródka --- usiądziemy razem --- dobrze? KLARA błagalnie. ...Nie. --- Niech mnie pan nie prosi, o --- niech mnie pan o to nie prosi --- bo pójdę --- chce odejść. OSKAR przyciągając ją ku sobie. Tak! nie idź, dziękuję ci, żeś nie poszła. Niech rozdzielają nas te sztachety. Ale nie odchylaj główki. --- Przybliż się --- pochyl --- tak --- o moja droga. Klara przytula głowę do jego piersi: Kochasz mnie? KLARA Kocham --- chwila milczenia. BENEDYKT wszedł i spostrzegłszy Oskara mówi największą uniżonością: Oświecony książe... OSKAR ze złością. A co tam? BENEDYKT Jaśnie Oświecony Książe stryj przyjechał i rozkazał szukać Jaśnie Oświeconego... OSKAR surowo. Precz! --- do Klary która jakby skamieniała Wydało się wszystko, nie gniewaj się --- bo uczyniłem to z obawy --- abyś... KLARA przerywa, prawie osłupiała. Pan? --- książę? --- pan, książę? OSKAR No --- tak --- ale cóż ztąd? --- czyż dlatego?... KLARA j. w. Pan? książę? --- jak gdyby zrozumiała całą sytuacyę --- odbiega od sztachet, obejmuje głowę rękoma i z okrzykiem trwogi --- biegnie prawie nieprzytomnie ku drzwiom: Ojcze --- ojcze --- ojcze. WYGRYCZ ukazuje się w drzwiach: Co to jest? --- co się stało? KLARA rzuca się do kolan ojcu: Ojcze --- uciekajmy ztąd! Uciekajmy jaknajprędzej --- dziś jeszcze --- jeszcze dziś. --- Ja tu jednej chwili pozostać nie powinnam... --- Nie mogę! Zasłona spada.