Nowicki, Franciszek Apoteoza Sekuła, Aleksandra Boy-Żeleński, Tadeusz Kowska, Karolina Rawska, Aneta Modrzejewski, Emanuel Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/nowicki-apoteoza/ Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947. Domena publiczna - Franciszek Nowicki zm. 1935 2006 xml text text 2014-11-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/4609069919_5528662649_o.jpg Ruin 2, Tim Green, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3666 DCA 1DTP 3MN FS.DL-PL Zmodernizowano interpunkcję, m.in. dodając przecinki przed imiesłowami przysłówkowymi współczesnymi, zgodnie z obowiązującą obecnie zasadą oraz przy wtrąceniach. Franciszek Nowicki Apoteozaapoteoza (gr.) --- ubóstwienie; w literaturze: pochwała. PoetaGdy ból milionów długi i przewlekły/ Twoją pierś młodą obrał za swe gniazdo,/ Żłobiąc na czole cierniem wieszcza znamię ---/ Gdy oczy tłumów mgły zwątpień powlekły,/ W próżnym pościgu za nadziei gwiazdą/ I gdy opadło w dół bezsilne ramię ---/ Ty, dróg szukając błędnym życia rzekom,/ Z którymi serce płomienne się wiodło,/ I skostniałego świata rwąc wędzidła, ---/ Rzuciłeś wtedy wszystkim świata wiekom/ To wulkaniczne, niestygnące godło:/ Młodości, podaj mi skrzydła! I usłyszały młode pokolenia/ Te słowa wiecznie młode i płomienne,/ Budzące w duszy IkaroweIkar (mit. gr.) --- syn Dedala. Dedal, uchodząc z synem przed zemstą Minosa, posłużył się sztucznymi skrzydłami zlepionymi woskiem. Ikar wzbił się zbyt wysoko, tak że słońce stopiło wosk, i runął do morza. Ulubiona przenośnia poetycka. loty,/ I PrometejówPrometej właśc. Prometeusz (mit. gr.) --- wykradł ogień z nieba i przyniósł go ludziom. Za karę przykuty przez Zeusa do skały i skazany na to, aby sęp szarpał mu ustawicznie wątrobę. Również ulubiona przenośnia poetycka. śmiałe wysilenia,/ I dni niepokój, i noce bezsenne,/ I wszystkie rannej młodości tęsknoty. I pierś tych młodych wydęła otucha,/ I gwałt tytanów uczuwszy w ramionach/ Od zimnych reguł gorętszy, silniejszy,/ Lotem Farysówfarys --- arabski jeździec, muzułmański wojownik poruszający się na koniu; farysi słynęli z waleczności oraz szybkości, z jaką się poruszali; tu również: nawiązanie do tytułu jednego z utworów Mickiewicza. przebiegli kraj ducha,/ Zburzyli wszystko, czując siłę w łonach/ Świat odbudować lepszy i piękniejszy. Szli naprzód --- kresu nawet nie szukali/ W tym dumnym biegu ku jutrzence świata,/ Młodości fala niosła ich wezbrana;/ Za nimi w gruzach świat stary legł w dali,/ Za nimi ludzkość była karłowata,/ Za nimi stała przeszłość zadumana... Młodość, Powstanie, Polska, KlęskaA gdy dzwon dziejów, wśród płaczu i gwałtu,/ Hasłem do czynu rozgłosił w przestworze,/ Najkrwawszą z polskich tragedyj szeregu ---/ Oni, marzeniom swym szukając kształtu,/ Wzburzyli tchem swym narodowe morze,/ Sterując śmiało do wolności brzegu. Czy w czyn odziali swoją pieśń młodzieńczą,/ Spytajcie ulic zbryzganych posokąposoka --- krew.,/ Spytajcie lasów!... Polskich puszcz głębiny/ Taką wam o nich głuchą pieśń wyjęczą,/ Że krew zastygnie wam w żyłach głęboko.../ W tej pieśni będą spisane ich czyny. Syberia, ZesłaniecCzy w czyn oblekli sny młodości dumne,/ Spytajcie pustyń polarnej północy,/ Gdzie lot skończyły nieszczęsne Ikary! ---/ Może tam wichry powiedzą wam szumne/ Czyny tych ludzi, co szli jak prorocy/ Za przyszłość świata paść na stos ofiary. A mrąc w pustyni śniegami obległejobległy --- [tu:] pokryty.,/ Tęskną pamięcią jeszcze tam wracali,/ Gdzie duch ognisty nie znał hamowidłahamowidło (neol.) --- hamulec.,/ W ów kraj uroczy młodości ubiegłej ---/ I stygnącymi już usty szeptali:/ Młodości, podaj nam skrzydła! Młodość, Ruiny, Zwątpienie, OdrodzenieCóż nam zostało?... ruiny, zwaliska,/ Niewiara w wszystko, a nawet w niewiarę,/ Życia bez celu puste, błędne koła,/ I to szyderstwo, co lodem przyciska/ Dwudziestoletnie nasze serca stare,/ Dwudziestoletnie, zmęczone już czoła Dziś młodość ziewa u bramy żywota,/ Taka rozumna, zgrzybiała, znudzona ---/ Zgaszono przed nią blask wszystkich gwiazd dawnych,/ Każąc jej wierzyć tylko w gwiazdę --- złota;/ I przyduszono wszystkie żary łona/ Popiołem naszych mogilnikówmogilnik (daw.) --- cmentarz. sławnych. A jeśli czasem wśród gniazda szarotyszarota --- roślina z rodziny astrowatych./ Rój piskląt orlich wykluł się, a potem/ Uczuwszy pióra na swych skrzydeł końcu,/ Przy blasku jutrzni chciał wzbić się w poloty ---/ Zlepiano wtedy orle skrzydła błotem,/ By wznieść nie mogły ku gwiazdom i słońcu. Lecz cóż my winni, że z błota i kału/ Wciąż z FeniksowymFeniks --- mityczny ptak, który budował sobie w świątyni boga słońca gniazdo z mirry i spalał się w nim, aby się odrodzić z popiołów. uporem powstajem,/ Gdy zimny rozum zbyt nam pierś ochłodzi ---/ I tęskni serca, pędu, wiru, szału,/ Płomiennym nurtom świata nieść się dajem ---/ Cóżeśmy winni, że jesteśmy młodzi? Cóżeśmy winni, że ta młodość smutna,/ Marzącym palcem maluje jutrzenki/ Na tle naszego bezgwiezdnego nieba,/ I mówi do nas zamyślona, smutna,/ Odwieczne słowa odwiecznej piosenki:/ «Młodości serca i ofiary trzeba». Gdy w ziemi naszej wszystkie zorze zbladły,/ Gdy wróg dziś pisze na narodu ścianie/ Żelazną ręką Baltazara runyBaltazara runy --- złowróżbne: «Mane, Tekel, Fares» z Pisma św.; runy: prastare, tajemnicze pismo.,/ I kiedy mężów ramiona opadły,/ Grzebiąc ostatnie nadzieje w nirwanienirwana --- Zaczerpnięta z nauk buddyzmu nirwana, często powracająca w obrazowaniu Młodej Polski (Tetmajer, Hymn do Nirwany): nicość jako kres ludzkich dążeń, wiekuista błogość spoczynku i bezczucia.,/ Gdy starcy idą z rozpaczą do trunytruna --- trumna. --- I cóż my winni, że patrzącpatrząc --- tu: wyglądając. zbawienia,/ Jako AntejeAntej właśc. Anteusz (mit. gr.) --- olbrzym, który odzyskiwał siłę, skoro znużony padł i ciałem dotknął się ziemi. Charakterystyczna dla epoki (gdy szkoła jeszcze była przeniknięta kultem klasycyzmu) obfitość przenośni mitologicznych. zrywamy się z ziemi ---/ A u nóg czując ciężkie hamowidła,/ Szukamy świtu na niebie marzenia,/ Wołając ustyusty --- dziś popr. forma N.lm: ustami. z tęsknoty drżącemi:/ Młodości! podaj nam skrzydła!