Niemojewski, Andrzej Branka Sekuła, Aleksandra Kowska, Karolina Rawska, Aneta Modrzejewski, Emanuel Fundacja Nowoczesna Polska Modernizm Liryka Wiersz Publikacja zrealizowana w ramach projektu Wolne Lektury (http://wolnelektury.pl). Reprodukcja cyfrowa wykonana przez fundację Nowoczesna Polska z egzemplarza pochodzącego ze zbiorów Łukasza Jachowicza. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. http://wolnelektury.pl/katalog/lektura/niemojewski-branka/ Młoda Polska. Wybór poezyj, oprac. Tadeusz Boy-Żeleński, wyd. drugie, Wydawnictwo Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, Wrocław 1947. Domena publiczna - Andrzej Niemojewski zm. 1921 1992 xml text text 2014-11-12 pol http://redakcja.wolnelektury.pl/media/cover/image/8000214983_c64e73dd2a_k.jpg The Red Bucket / Красное ведро, Andrey Pivovarov, CC BY 2.0 http://redakcja.wolnelektury.pl/cover/image/3662 DCC FS.DL-PL 1DTP 3MP Zmodernizowano interpunkcję (wydzielono wołacz): A ty chłopie rżniesz swych braci... -> A ty, chłopie, rżniesz swych braci... Andrzej Niemojewski Brankabranka --- [tu:] pobór do wojska (rosyjskiego). PijaństwoW całej wiosce dymią czubydymią czuby (fraz.) --- o ludziach pijanych; inne postaci tego frazeologizmu: dymi się komuś z czuba; kurzy się z głów./ A w karczmisku ćmaćma (daw.) --- tu: chmara, mnóstwo. narodu!/ Każdy pije jak z zawodu/ I smalone plecie dubypleść duby smalone (fraz.) --- opowiadać bzdury, brednie../ Rok poczekasz, bracie, czasem,/ Nim rozhasasz się tak dziko,/ Nim się spotkasz z tym hałasem,/ No i z taką pijatyką./ Wieś okrutnie się rozżarła --- Jezus, Maria! jakby solą/ Bies zasypał ludziom garłagarło (gw.) --- dziś popr.: gardło..../ Człowiek świat zna nie od wczora,/ Z niejednego dął gąsiora,/ Lecz takiego coś nie baczy ---/ Toż ludziska dzisiaj smoląsmolić (gw.) --- pić./ Jak na umór, jak z rozpaczy!/ I to nie są ślubne gody,/ Choć muzyka bez ustanka/ Dudni głucho, i kto młody/ Hula, pije, dmie w zawody ---/ ŻołnierzAle to jest we wsi branka!/ Stąd zaciętość wszędzie taka,/ Każdy smoli po niewoli,/ Jakby zalać chciał robaka... Grajcie grajki, wódki, Żydzie!/ Jezus, Maria, toż to idzie! Dudnią basy, a na dworze/ Huczy nocna zawierucha,/ Hej, wytrzymać człek nie może/ I zaczyna tracić ducha.../ Jakoś wszystko się w nim kłóci.../ Skrzypak żali się na dudzie.../ Każdy czuje, że gdy pódziepódzie (forma gw.) --- pójdzie.,/ To już taki sam nie wróci... W tej muzyce chór szatani/ Jątrzy serce, łeb tumani! ---/ Tam dziewuchy rzędem siadły,/ Nieco zmilkły, nieco zbladły,/ Pospuszczały w ziemię oczy/ A tu z oczu łza się toczy... ŻołnierzOj, nie płaczcie --- próżne płacze,/ Nie tak straszne dni wojacze./ Brańcy pójdą w świat, daleko,/ Tam w mundury ich obleką./ Toż chłopaków nie poznacie:/ Zuch w obozie --- prostak w chacie!/ Gdy gród wielki zamajaczy,/ Gdy zadzwoni szumnie szklanka,/ Pierwsza lepsza markietankamarkietanka --- wędrowna handlarka podążająca za wojskiem, sprzedająca żołnierzom żywność, napoje i przedmioty użytku codziennego; markietanki zajmowały się także np. czyszczeniem i naprawą odzieży, opatrywaniem ran itp., a niekiedy także świadczyły żołnierzom usługi seksualne./ Pamięć dziewki śćmiśćmić --- dziś: zaćmić. wieśniaczej.../ Co tam płacze! Śmierć, Śmierć bohaterskaGdy bój gruchnie,/ Chłopak prosto w ogień ruszy,/ Ha, to będzie raj dla duszy!/ Pierwsza lepsza kulka zdmuchnie.../ Komu wtedy radość płacze,/ To kruk-poseł w czas zakracze... Jezus, Maria, wódki, Żydzie!/ Toż to idzie, toż to idzie!... Hola skrzypki! Tam do licha,/ U ścian starzy siedzą z cicha:/ Chociaż tęgo smolą kołem,/ Ale milczą jak z urzędu.../ Przepocony włos nad czołem,/ W zblakłych oczach ćma obłędu... Chłop, Żołnierz, Wojna, WalkaCóż wam, starzy?... Czy żal gnębi,/ Że na marne tyle młodzimłódź --- młodzież./ W jakiś obcy świat odchodzi,/ Gdzie im serce chłód wyziębi?/ Że zapomną ojców mowy/ I prostoty swej wioskowej?/ Żal wam tylu rąk do pracy?/ Żal wam ziemi opuszczonej?/ Cóż wy wiecie!... Ci chłopacy/ Będą zwalać, dźwigać trony!/ Z czarnym orłem ponad skronią/ Śród tryumfu świat przegonią!/ Słychać, z Niemcem będą boje,/ Niemiec naszych gnębi srogo ---/ Toż więc chłopskich brańców roje/ Wojska Niemców bić pomogą!.../ Będzie wojna straszna... krwawa.../ Grzmią armaty... szereg stawastawa (daw., gw.) --- dziś popr. forma: staje..../ Ale stójcie!... Śród szeregu/ W obcych pułkach bratnia mowa!!.../ Ćmi sięćmić się --- tu: ciemnieć. w oczach, pęka głowa,/ W krwawym dymie świat się traci,/ Rwą z bagnetem pułki w biegu,/ A ty, chłopie, rżniesz swych braci... Jezus, Maria! Wódki, Żydzie!/ Toż to idzie, toż to idzie!... Dymaj, grajku, wprost do czarta!/ Granie takie nie do słuchu.../ Pełno dymu i zaduchu ---/ Czemu karczma wciąż zapartazaparty (daw.) --- zamknięty.?/ Drzwi wywalcie!... Ha, jak parno!/ Trochę wiatru, trochę burzy/ Rozpalonej piersi służy./ Szumią wierzby --- mrok --- szaruga ---/ Jakże czarno, jakże marno!... Szlachcic, Chłop, Walka, Ojczyzna, Niewola, Polska, WinaTam blask widny przez opary,/ W oknach dworku światło mruga,/ Gdzie pan mieszka, siwy, stary, Hej, ty panie, jasny panie,/ Coś marsowo twarz się chmurzy,/ Czy syn gotów do podróży,/ Że pierś starą wstrząsa łkanie? ---/ Tam na ścianach malowidła/ Twoich przodków rzędem wiszą,/ Wieczór z kątów powiał ciszą,/ Pył husarskie okrył skrzydła./ Jakże dufni ci rycerze,/ Ci obrońcy ziem narodu!/ Jakże straszny żal cię bierze,/ Jasny panie, z ich zawodu!.../ Pytaj głuchych malowideł:/ Gdy tak rwali się do czynu/ Śród wolności czczych mamideł,/ Czemu z więzów swego gminu/ Nie rozkuli do obrony?.../ Dałażby to dziatwa Piasta,/ Racławicki lud oraczy,/ Co brał działa spod kartaczy kartacz --- pocisk artyleryjski.,/ Wydrzeć sobie z rąk zagony,/ Gdzie nadzieja kłosem wzrasta?!.../ Ale krwią wzgardzono gminu,/ Panom tylko liść wawrzynu!/ Gdzież ten wawrzyn, dziś, niestety?/ Kiedy wieszasz, czcisz portrety,/ Więc za przodków i z krwi własnej/ Zdaj rachunek, panie jasny... Jezus, Maria! Wódki, Żydzie!/ Toż to idzie, toż to idzie!...Żołnierz, Obowiązek, Ojciec, Syn, Wierność Bęben warczy, trąbka dzwoni,/ Słychać pochód, rżenie koni,/ Chmura wojska już się zbliża ---/ Pożegnajcie znakiem krzyża!/ Cicho dziewki! cicho matki!/ Miastmiast (daw.) --- tu: zamiast, w miejsce czegoś. kościołów są pałatkipałatka (ros.) --- namiot..../ Cicho stary! Cicho zrzęda!/ Wszelkie węzły rwie komenda..../ Cicho wierzby! Cicho dzwony!/ Coś zatapia w sercu szpony!/ Coś zimnego z twarzy ścieka.../ Front!... Hej, człowiek do człowieka!/ A już teraz w tym szyneluszynel --- mundurowy płaszcz, noszony przez policjantów, wojskowych oraz urzędników w Rosji./ Pójdziesz, chłopie, gdzie rozkażą,/ Wszystko spełnisz z niemą twarzą.../ Nawet --- gdyby twe ojczysko/ Jęłojąć (daw.) --- tu: zacząć. zbierać jak Głowacki/ Zbuntowany naród lackilacki --- polski./ I pod lufę wpadło blisko ---/ Nie drgnie dłoń, nie chybi celu... Jezus, Maria! Wódki, Żydzie!/ Toż to idzie!... Toż to idzie!...